১. পত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা
অৰিকপ্পিতোতি ‘‘ইমং পত্তং তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তিআদিনা নযেন অৰিকপ্পিতো. অড্ঢাল়্হকোদনং গণ্হাতীতি মগধনাল়িযা দ্ৰিন্নং তণ্ডুলনাল়ীনং ওদনং গণ্হাতি. ‘‘মগধনাল়ি নাম অড্ঢতেরসপলা হোতী’’তি অন্ধকট্ঠকথাযং ৰুত্তং. ‘‘সীহল়দীপে পকতিনাল়ি মহন্তা, দমিল়নাল়ি খুদ্দকা, মগধনাল়ি পমাণযুত্তা, তায মগধনাল়িযা দিযড্ঢনাল়ি একা সীহল়নাল়ি হোতী’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৬০২) মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. অনুত্তণ্ডুলন্তি পাকতো উক্কন্তং তণ্ডুলং উত্তণ্ডুলং, ন উত্তণ্ডুলং অনুত্তণ্ডুলং. সব্বসম্ভারসঙ্খতোতি জীরকাদিসব্বসম্ভারেহি সঙ্খতো. আলোপস্স চতুত্থভাগপ্পমাণং ব্যঞ্জনং আলোপস্স অনুরূপব্যঞ্জনং.
এৰং উক্কট্ঠপত্তং দস্সেত্ৰা ইদানি মজ্ঝিমোমকানি দস্সেতুং ‘‘উক্কট্ঠতো’’তিআদিমাহ. তত্রাযং নযো – সচে নাল়িকোদনাদি সব্বম্পি পক্খিত্তং ৰুত্তনযেনেৰ হেট্ঠিমরাজিসমং তিট্ঠতি, অযং মজ্ঝিমো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং মজ্ঝিমোমকো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং ন সম্পাপুণাতি, অন্তোগধমেৰ হোতি, অযং মজ্ঝিমুক্কট্ঠো নাম পত্তো. সচে পত্তোদনাদি সব্বম্পি পক্খিত্তং হেট্ঠিমরাজিসমং তিট্ঠতি, অযং ওমকো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং ওমকোমকো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং ন সম্পাপুণাতি, অন্তোগধমেৰ হোতি, অযং ওমকুক্কট্ঠো নাম পত্তোতি. তেনাহ ‘‘তেসম্পি ৰুত্তনযেনেৰ ভেদো ৰেদিতব্বো’’তি.
ইদানি তেসু অধিট্ঠানৰিকপ্পনানধিট্ঠানাৰিকপ্পনুপগে দস্সেতুং ‘‘ইচ্চেতেসূ’’তিআদিমাহ. তত্থ উক্কট্ঠুক্কট্ঠোতি উক্কট্ঠতো উক্কট্ঠো. ততো হি সো ‘‘অপত্তো’’তি ৰুত্তো. ওমকোমকোতি ওমকতো ওমকো. ততো হি সো ‘‘অপত্তো’’তি ৰুত্তো. এতে পন ভাজনপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতব্বা, ন অধিট্ঠানুপগা ন ৰিকপ্পনুপগা, ইতরে পন সত্ত অধিট্ঠহিত্ৰা ৰা ৰিকপ্পেত্ৰা ৰা পরিভুঞ্জিতব্বা. তেনাহ ‘‘সেসা সত্ত পত্তা পমাণযুত্তা নামা’’তি.
তস্মাতি যস্মা সত্ত পত্তা পমাণযুত্তা, তস্মা. সমণসারুপ্পেন পক্কন্তি এত্থ অযোপত্তো পঞ্চহি পাকেহি (পারা. অট্ঠ. ২.৬০৮) পক্কো সমণসারুপ্পেন পক্কো হোতি, মত্তিকাপত্তো দ্ৰীহি পাকেহি. সচে একো পাকো ঊনো হোতি, ন অধিট্ঠানুপগো. যথা চ সমণসারুপ্পেন পক্কোযেৰ অধিট্ঠানুপগো, তথা উভোপি যং মূলং দাতব্বং, তস্মিং দিন্নেযেৰ অধিট্ঠানুপগা. যদি পন অপ্পকম্পি অদিন্নং হোতি, ন অধিট্ঠানুপগা. তেনাহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. ‘‘কাকণিকমত্তং নাম দিযড্ঢৰীহী’’তি ৰদন্তি. সচেপি পত্তসামিকো ৰদতি ‘‘যদা তুম্হাকং মূলং ভৰিস্সতি, তদা দস্সথ, অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জথা’’তি, নেৰ অধিট্ঠানুপগো হোতি. পাকস্স হি ঊনত্তা পত্তসঙ্খং ন গচ্ছতি. মূলস্স সকলস্স ৰা একদেসস্স ৰা অদিন্নত্তা সকভাৰং ন উপেতি, অঞ্ঞস্সেৰ সন্তকো হোতি. তস্মা পাকে চ মূলে চ নিট্ঠিতেযেৰ অধিট্ঠানুপগো হোতি. যো অধিট্ঠানুপগো, স্ৰেৰ ৰিকপ্পনুপগো চ. তেনাহ ‘‘অপচ্চুদ্ধরন্তেনা’’তিআদি. অপচ্চুদ্ধরন্তেন ৰিকপ্পেতব্বোতি পুরাণপত্তং অপচ্চুদ্ধরন্তেন নৰো পত্তো ৰিকপ্পেতব্বোতি অত্থো, ঠপেতব্বোতি অধিপ্পাযো. কঙ্গুসিত্থন্তি সত্তন্নং ধঞ্ঞানং লামকধঞ্ঞসিত্থন্তি আহ ‘‘কঙ্গুসিত্থনিক্খমনমত্তেন ছিদ্দেনা’’তি.
পত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.