১০. রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা

রাজতো ভোগ্গন্তি রাজতো লদ্ধভোগ্গং. রাজভোগ্গোতি রাজামত্তো. রাজতো ভোগোতি রঞ্ঞা দিন্নং ইস্সরিযং. ইমিনাতিআদীতি ‘‘ইমিনা চীৰরচেতাপন্নেন চীৰরং চেতাপেত্ৰা ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৰরেন অচ্ছাদেহী’’তি ইদং. আগমনসুদ্ধিন্তি মূলসুদ্ধিং. যদি হি ইমিনা কপ্পিযনীহারেন অপেসেত্ৰা ‘‘ইদং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেহী’’তি পেসেয্য, সোপি দূতো তং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰং ৰদেয্য ‘‘ইদং খো, ভন্তে, আযস্মন্তং উদ্দিস্স চীৰরচেতাপন্নং আভতং, পটিগ্গণ্হাতু আযস্মা চীৰরচেতাপন্ন’’ন্তি (পারা. ৫৩৮), তদা পটিক্খিপিত্ৰাপি কপ্পিযকারকং পুট্ঠেন তং নিদ্দিসিতুং ন ৰট্টতি. তেনাহ ‘‘সচে হী’’তিআদি. অকপ্পিযৰত্থুং আরব্ভাতি হিরঞ্ঞাদিং আরব্ভ. ঈদিসেন দূতৰচনেনাতি ‘‘পটিগ্গণ্হাতু আযস্মা চীৰরচেতাপন্ন’’ন্তি এৰরূপেন দূতৰচনেন. তস্মাতি যস্মা সম্পটিচ্ছিতুং অকপ্পিযং হোতি, তস্মা. সুৰণ্ণন্তি জাতরূপং. রজতন্তি রূপিযং. কহাপণেনাতি সুৰণ্ণমযো ৰা রূপিযমযো ৰা পাকতিকো ৰা কহাপণো. মাসকোতি লোহমাসকো ৰা হোতু, দারুমাসকো ৰা হোতু, জতুমাসকো ৰা হোতু, যো যো যত্থ যত্থ জনপদে যদা যদা ৰোহারং গচ্ছতি, অন্তমসো অট্ঠিমযোপি চম্মমযোপি রুক্খফলবীজমযোপি সমুট্ঠাপিতরূপোপি অসমুট্ঠাপিতরূপোপি সব্বো ইধ মাসকোতি ৰেদিতব্বো. এত্থ চ যং ৰত্তব্বং, তং রূপিযসিক্খাপদে ৰক্খাম.

মুত্তাতি হত্থিকুম্ভজাদিকা অট্ঠৰিধা মুত্তা. তথা হি হত্থিকুম্ভং ৰরাহদাঠং, ভুজঙ্গসীসং, ৰলাহকং, ৰেল়ু, মচ্ছসিরো, সঙ্খো, সিপ্পীতি অট্ঠ মুত্তাযোনিযো. তত্থ যা মচ্ছসঙ্খসিপ্পিজাতা, সা সামুদ্দিকা, ভুজঙ্গজাপি কাচি সামুদ্দিকা হোতি. ইতরা অসামুদ্দিকা. যস্মা পন বহুলং সামুদ্দিকাৰ মুত্তা লোকে দিস্সন্তি, তত্থাপি সিপ্পিজাৰ, ইতরা কদাচি. তস্মা সম্মোহৰিনোদনিযং ‘‘মুত্তাতি সামুদ্দিকমুত্তা’’তি (ৰিভ. অট্ঠ. ১৭২) ৰুত্তং. মণীতি ঠপেত্ৰা ৰেল়ুরিযাদিকে অন্তমসো জাতিফলিকং উপাদায সব্বোপি নীলপীতাদিৰণ্ণভেদো মণীতি ৰেদিতব্বো, পচিত্ৰা কতো পন কাচমণিযেৰেকো পত্তাদিভণ্ডমূলত্থং সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. ৰেল়ুরিযো নাম ৰংসৰণ্ণমণি. সঙ্খোতি ধমনসঙ্খো ধোতৰিদ্ধো রতনমিস্সো, পানীযসঙ্খো পন রতনামিস্সকতো, সো চ অঞ্জনাদিভেসজ্জত্থায, ভণ্ডমূলত্থায চ সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. সিলাতি ধোতৰিদ্ধা রতনসংযুত্তা মুগ্গৰণ্ণা সিলা. রতনেন পন অমিস্সা সত্থকনিসানাদিঅত্থায পটিগ্গণ্হিতুং ৰট্টতি. এত্থ চ ‘‘রতনসংযুত্তাতি সুৰণ্ণেন সদ্ধিং যোজেত্ৰা পচিত্ৰা কতা’’তি ৰদন্তি. পৰাল়ন্তি ধোতম্পি অধোতম্পি সব্বং পৰাল়ং. লোহিতঙ্কোতি রত্তমণি. মসারগল্লন্তি কবরমণি. যং ‘‘মরকত’’ন্তিপি ৰুচ্চতি.

সত্ত ধঞ্ঞানীতি সানুলোমানি সালিআদীনি সত্ত ধঞ্ঞানি. নীৰারাদিউপধঞ্ঞস্স পন সালিআদিমূলধঞ্ঞন্তোগধত্তা ‘‘সত্ত ধঞ্ঞানী’’তি ৰুত্তং. দাসিদাসখেত্তৰত্থুপুপ্ফারামফলারামাদযোতি এত্থ দাসী নাম অন্তোজাতধনক্কীতকরমরানীতপ্পভেদা. তথা দাসো. খেত্তং নাম যস্মিং পুব্বণ্ণং রুহতি. ৰত্থু নাম যস্মিং অপরণ্ণং রুহতি. যত্থ ৰা উভযম্পি রুহতি, তং খেত্তং. তদত্থায অকতভূমিভাগো ৰত্থু. খেত্তৰত্থুসীসেন চেত্থ ৰাপিতল়াকাদীনিপি সঙ্গহিতানেৰ. ৰস্সিকাদীনং পুপ্ফনকো পুপ্ফারামো. অম্বফলাদীনং ফলনকো ফলারামো. ন কেৰলঞ্চ অত্তনোযেৰত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টতি, সচেপি কোচি জাতরূপরজতং আনেত্ৰা ‘‘ইদং সঙ্ঘস্স দম্মি, আরামং ৰা করোথ, চেতিযং ৰা ভোজনসালাদীনং ৰা অঞ্ঞতর’’ন্তি ৰদতি, ইদম্পি সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টতি. ‘‘যস্স কস্সচি হি অঞ্ঞস্স অত্থায সম্পটিচ্ছন্তস্স দুক্কটং হোতী’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৫৩৯) মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘চেতিযসঙ্ঘগণপুগ্গলানং ৰা অত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টন্তী’’তি.

সচে পন সঙ্ঘং ৰা গণং ৰা পুগ্গলং ৰা অনামসিত্ৰা ‘‘ইদং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং চেতিযস্স দেম, ৰিহারস্স দেম, নৰকম্মস্স দেমা’’তি ৰদন্তি, পটিক্খিপিতুং ন ৰট্টতি. ‘‘ইমে ইদং ভণন্তী’’তি কপ্পিযকারকানং আচিক্খিতব্বং. ‘‘চেতিযাদীনং অত্থায তুম্হে গহেত্ৰা ঠপেথা’’তি ৰুত্তে পন ‘‘অম্হাকং গহেতুং ন ৰট্টতী’’তি পটিক্খিপিতব্বং.

ৰেয্যাৰচ্চকরোতি কিচ্চকরো. ইধ পন সব্বো কিচ্চকরোৰ ‘‘ৰেয্যাৰচ্চকরো’’তি অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘কপ্পিযকারকো’’তি. এসো খোতি ‘‘অসুকৰীথিযং অসুকঘরে অসুকনামো’’তি পরম্মুখং ৰদতি. ইতরম্পীতি পরম্মুখানিদ্দিট্ঠম্পি. ‘‘অত্থো মে, আৰুসো, চীৰরেনা’’তি এতং চোদনালক্খণনিদস্সনন্তি সম্বন্ধো. তত্থ চোদনালক্খণনিদস্সনন্তি ৰাচায চোদনালক্খণনিদস্সনং. তেনাহ ‘‘সচে হী’’তিআদি. ইদং ৰা ৰচনং ৰত্তব্বন্তি সম্বন্ধো. এতস্স ৰা অত্থো যায কাযচি ভাসায ৰত্তব্বোতি সম্বন্ধো. ‘‘দেহি মে চীৰরং, আহর মে চীৰরং, পরিৰত্তেহি মে চীৰরং, চেতাপেহি মে চীৰর’’ন্তি এতানি পন ৰচনানি এতেসং ৰা অত্থো যায কাযচি ভাসায ন ৰত্তব্বো. তেনাহ ‘‘দেহি মে’’তিআদি. সাধেয্যাতি নিপ্ফাদেয্য. ইচ্চেতং কুসলন্তি এৰং যাৰততিযং চোদনেন তস্স চীৰরস্স যদেতং অভিনিপ্ফাদনং, এতং কুসলং সাধু সুট্ঠূতি অত্থো. তেনাহ ‘‘এতং সুন্দর’’ন্তি.

ছক্খত্তুং পরমো পরিচ্ছেদো অস্সাতি ছক্খত্তুপরমং. ইদঞ্হি ‘‘ঠাতব্ব’’ন্তি ইমিস্সা কিরিযায ৰিসেসনং, ছক্খত্তুপরমং ঠানং কাতব্বন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ভাৰনপুংসকৰচনমেত’’ন্তি, এতং ভাৰে ঠাতব্বন্তি ৰুত্তধাত্ৰত্থমত্তে সাধেতব্বে নপুংসকলিঙ্গৰচনন্তি অত্থো. ন নিসীদিতব্বন্তি ‘‘ইধ, ভন্তে, নিসীদথা’’তি ৰুত্তেপি ন নিসীদিতব্বং. ন আমিসং পটিগ্গহেতব্বন্তি যাগুখজ্জকাদিভেদং কিঞ্চি আমিসং ‘‘গণ্হথ, ভন্তে’’তি যাচিযমানেনাপি ন গণ্হিতব্বং. ন ধম্মো ভাসিতব্বোতি (পারা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৫৩৯) ‘‘মঙ্গলং ৰা অনুমোদনং ৰা ভাসথা’’তি যাচিযমানেনাপি ন কিঞ্চি ভাসিতব্বং. ঠানং ভঞ্জতীতি ঠিতিং ৰিনাসেতি. ঠত্ৰা চীৰরং গহেতুং আগতেন হি তং উদ্দিস্স তুণ্হীভূতেন ঠাতব্বমেৰ, ন নিসজ্জাদিকং কাতব্বং. ইমিনা পন তং কতন্তি ঠানং ৰিনাসিতং হোতি. তেনাহ ‘‘আগতকারণং ৰিনাসেতী’’তি. ‘‘আগতকারণং নাম ঠানমেৰ, তস্মা ‘ন কাতব্ব’ন্তি ৰারিতস্স কতত্তা নিসজ্জাদীসু কতেসু ছসু ঠানেসু একং ঠানং ভঞ্জতী’’তি (সারত্থ. টী. ২.৫৩৭-৫৩৯) অযমেত্থ অধিপ্পাযো. ছক্খত্তুপরমং তুণ্হীভূতেন উদ্দিস্স ঠাতব্বং. ‘‘ন অঞ্ঞং কিঞ্চি কাতব্ব’’ন্তি হি ইদং ঠানলক্খণং. তেনেৰাহ ‘‘ইদ’’ন্তিআদি. তত্থ ইদন্তি ‘‘চতুক্খত্তুং পঞ্চক্খত্তুং, ছক্খত্তুপরমং তুণ্হীভূতেন উদ্দিস্স ঠাতব্ব’’ন্তি ৰচনং. এত্থ চ ‘‘নিসীদনাদিম্হি কতে পুন চীৰরং গহেতুং ন লভতী’’তি কেচি. ‘‘দ্ৰে ঠানানি পরিহাযন্তী’’তি অঞ্ঞে. ‘‘একং ঠানং পরিহাযতী’’তি অপরে. উভযং করোতীতি চোদেতিপি তিট্ঠতিপি.

‘‘তত্র তত্র ঠানে তিট্ঠতী’’তি ইদং চোদকস্স ঠিতট্ঠিতট্ঠানতো অপক্কম্ম তত্র তত্র চীৰরং উদ্দিস্স ঠানংযেৰ সন্ধায ৰুত্তং. এত্থাতি এতেসু দ্ৰীসু চোদনাট্ঠানেসু.

কিং পন সব্বকপ্পিযকারকেসু (পারা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৫৩৯; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ৬৫) এৰং পটিপজ্জিতব্বন্তি? ন পটিপজ্জিতব্বং. অযঞ্হি কপ্পিযকারকো নাম সঙ্খেপতো দুৰিধো নিদ্দিট্ঠো চ অনিদ্দিট্ঠো চ. তত্থ চ নিদ্দিট্ঠো দুৰিধো ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠো, দূতেন নিদ্দিট্ঠোতি. অনিদ্দিট্ঠোপি দুৰিধো মুখৰেৰটিককপ্পিযকারকো, পরম্মুখকপ্পিযকারকোতি. তেসু ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠো সম্মুখাসম্মুখৰসেন চতুব্বিধো হোতি, তথা দূতেন নিদ্দিট্ঠোপি.

কথং? ইধেকচ্চো ভিক্খুস্স চীৰরত্থায দূতেন অকপ্পিযৰত্থুং পহিণতি, দূতো চ তং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ইদং, ভন্তে, ইত্থন্নামেন তুম্হাকং চীৰরত্থায পহিতং, গণ্হথ ন’’ন্তি ৰদতি. ভিক্খু ‘‘ইদং ন কপ্পতী’’তি পটিক্খিপতি. দূতো ‘‘অত্থি পন তে, ভন্তে, ৰেয্যাৰচ্চকরো’’তি পুচ্ছতি, পুঞ্ঞত্থিকেহি চ উপাসকেহি ‘‘ভিক্খূনং ৰেয্যাৰচ্চং করোথা’’তি আণত্তা ৰা ভিক্খূনং ৰা সন্দিট্ঠা সম্ভত্তা কেচি ৰেয্যাৰচ্চকরা হোন্তি, তেসং অঞ্ঞতরো তস্মিং খণে ভিক্খুস্স সন্তিকে নিসিন্নো হোতি, ভিক্খু তং নিদ্দিসতি ‘‘অযং ভিক্খূনং ৰেয্যাৰচ্চকরো’’তি. দূতো তস্স হত্থে অকপ্পিযৰত্থুং দত্ৰা ‘‘থেরস্স চীৰরং কিণিত্ৰা দেহী’’তি গচ্ছতি, অযং ভিক্খুনা সম্মুখানিদ্দিট্ঠো.

নো চে ভিক্খুস্স (পারা. অট্ঠ. ২.৫৩৭; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ৬৫) সন্তিকে নিসিন্নো হোতি, অপিচ খো ভিক্খু নিদ্দিসতি ‘‘অসুকস্মিং নাম গামে ইত্থন্নামো ভিক্খূনং ৰেয্যাৰচ্চকরো’’তি. সো গন্ত্ৰা তস্স হত্থে অকপ্পিযৰত্থুং দত্ৰা ‘‘থেরস্স চীৰরং কিণিত্ৰা দদেয্যাসী’’তি আগন্ত্ৰা ভিক্খুস্স আরোচেত্ৰা গচ্ছতি, অযমেকো ভিক্খুনা অসম্মুখানিদ্দিট্ঠো.

ন হেৰ খো সো দূতো অত্তনা আগন্ত্ৰা আরোচেতি, অপিচ খো অঞ্ঞং পহিণতি ‘‘দিন্নং মযা, ভন্তে, তস্স হত্থে চীৰরচেতাপন্নং, চীৰরং গণ্হেয্যাথা’’তি, অযং দুতিযো ভিক্খুনা অসম্মুখানিদ্দিট্ঠো.

ন হেৰ খো অঞ্ঞং পহিণতি, অপিচ খো গচ্ছন্তোৰ ভিক্খুং ৰদতি ‘‘অহং তস্স হত্থে চীৰরচেতাপন্নং দস্সামি, তুম্হে চীৰরং গণ্হেয্যাথা’’তি, অযং ততিযো ভিক্খুনা অসম্মুখানিদ্দিট্ঠোতি এৰং একো সম্মুখানিদ্দিট্ঠো তযো অসম্মুখানিদ্দিট্ঠাতি ইমে চত্তারো ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠৰেয্যাৰচ্চকরা নাম. এতেসু ইমস্মিং রাজসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ পটিপজ্জিতব্বং.

অপরো ভিক্খু পুরিমনযেনেৰ দূতেন পুচ্ছিতো নত্থিতায ৰা অৰিচারেতুকামতায ৰা ‘‘নত্থম্হাকং কপ্পিযকারকো’’তি ৰদতি, তস্মিঞ্চ খণে কোচি মনুস্সো আগচ্ছতি, দূতো তস্স হত্থে অকপ্পিযৰত্থুং দত্ৰা ‘‘ইমস্স হত্থতো চীৰরং গণ্হেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা গচ্ছতি, অযং দূতেন সম্মুখানিদ্দিট্ঠো.

অপরো দূতো গামং পৰিসিত্ৰা অত্তনা অভিরুচিতস্স কস্সচি হত্থে অকপ্পিযৰত্থুং দত্ৰা পুরিমনযেনেৰ আগন্ত্ৰা ৰা আরোচেতি, অঞ্ঞং ৰা পহিণতি, ‘‘অহং অসুকস্স নাম হত্থে চীৰরচেতাপন্নং দস্সামি, তুম্হে চীৰরং গণ্হেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা ৰা গচ্ছতি, অযং ততিযো দূতেন অসম্মুখানিদ্দিট্ঠোতি এৰং একো সম্মুখানিদ্দিট্ঠো, তযো অসম্মুখানিদ্দিট্ঠাতি ইমে চত্তারো দূতেন নিদ্দিট্ঠৰেয্যাৰচ্চকরা নাম. এতেসু মেণ্ডকসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ পটিপজ্জিতব্বং.

ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, মনুস্সা সদ্ধা পসন্না, তে কপ্পিযকারকানং হত্থে হিরঞ্ঞং উপনিক্খিপন্তি ‘ইমিনা অয্যস্স যং কপ্পিযং, তং দেথা’তি. অনুজানামি, ভিক্খৰে, যং ততো কপ্পিযং, তং সাদিতুং, ন ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, কেনচি পরিযাযেন জাতরূপরজতং সাদিতব্বং পরিযেসিতব্বন্তি ৰদামী’’তি (মহাৰ. ২৯৯).

এত্থ চ চোদনায পরিমাণং নত্থি. মূলং অসাদিযন্তেন সহস্সক্খত্তুম্পি চোদনায ৰা ঠানেন ৰা কপ্পিযভণ্ডং সাদিতুং ৰট্টতি. নো চে দেতি, অঞ্ঞং কপ্পিযকারকং ঠপেত্ৰাপি আহরাপেতব্বং. সচে ইচ্ছতি, মূলসামিকানম্পি কথেতব্বং. নো চে ইচ্ছতি, ন কথেতব্বং.

অপরো ভিক্খু পুরিমনযেনেৰ দূতেন পুচ্ছিতো ‘‘নত্থম্হাকং কপ্পিযকারকো’’তি ৰদতি, তদঞ্ঞো সমীপে ঠিতো সুত্ৰা ‘‘আহর, ভো, অহং অয্যস্স চীৰরং চেতাপেত্ৰা দস্সামী’’তি ৰদতি. দূতো ‘‘হন্দ, ভো, দদেয্যাসী’’তি তস্স হত্থে দত্ৰা ভিক্খুস্স অনারোচেত্ৰাৰ গচ্ছতি, অযং মুখৰেৰটিককপ্পিযকারকো.

অপরো (পারা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৫৩৯; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ৬৫) ভিক্খুনো উপট্ঠাকস্স ৰা অঞ্ঞস্স ৰা হত্থে অকপ্পিযৰত্থুং দত্ৰা ‘‘থেরস্স চীৰরং দদেয্যাসী’’তি এত্তোৰ পক্কমতি, অযং পরম্মুখকপ্পিযকারকোতি ইমে দ্ৰে অনিদ্দিট্ঠকপ্পিযকারকা নাম. এতেসু অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতেসু ৰিয পটিপজ্জিতব্বং.

সচে সযমেৰ চীৰরং আনেত্ৰা দেন্তি, গহেতব্বং. নো চে, ন কিঞ্চি ৰত্তব্বা. তেনাহ ‘‘সচে’’তিআদি. কপ্পিযকারকেতি সম্মুখাসম্মুখৰসেন চত্তারো কপ্পিযকারকেতি অত্থো. ‘‘দাযকো সযমেৰা’’তি ইমিনা ভিক্খুং পটিক্খিপতি, ন দূতং. তস্মা দূতেন নিদ্দিট্ঠোপি যথারুচি চোদেতুং ৰট্টতি. মুখং ৰিৰরিত্ৰা সযমেৰ কপ্পিযকারকত্তং উপগতোতি মুখৰেৰটিককপ্পিযকারকো. এৰন্তি ‘‘এসো খো’’তিআদিনা যথাৰুত্তেন আকারেন. দস্সিতা হোন্তি সঙ্খেপতোতি অধিপ্পাযো.

ৰুত্তচোদনাট্ঠানপরিমাণতোতি ৰুত্তচোদনাপরিমাণতো চ ৰুত্তট্ঠানপরিমাণতো চ. সন্তিকন্তি সমীপং. তত্থাতি এত্থ কথমযমত্থো লব্ভতীতি আহ ‘‘সমীপত্থে হি ইদং ভুম্মৰচন’’ন্তি. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘গঙ্গাযং গোযূথানি চরন্তি, কূপে গগ্গকূল’’ন্তিআদীসু ৰিয যস্মা সমীপাধারে ইদং সত্তমীৰিভত্তিৰচনং, তস্মা অযমত্থো লব্ভতীতি. এৰং অকরোন্তোতি সামং ৰা অগচ্ছন্তো, দূতং ৰা অপাহেন্তো.

অজ্জণ্হো, ভন্তে, আগমেহীতি, ভন্তে, অজ্জ একদিৰসং অম্হাকং তিট্ঠ, অধিৰাসেহীতি অত্থো. তিকপাচিত্তিযন্তি অতিরেকেসু চোদনাট্ঠানেসু অতিরেকসঞ্ঞিৰেমতিকঊনকসঞ্ঞীনং ৰসেন তীণি পাচিত্তিযানি. তিক্খত্তুং চোদনায ছক্খত্তুং ঠানেন, ঊনকতিক্খত্তুং চোদনায ঊনকচ্ছক্খত্তুং ঠানেন লদ্ধেপি অনাপত্তি. অপ্পিততাতি পতিট্ঠাপিততা, ‘‘সঞ্ঞত্তো সো মযা’’তিআদিনা (পারা. ৫৩৮) কথিততাতি ৰুত্তং হোতি.

রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চীৰরৰগ্গো পঠমো.