১. চীৰরৰগ্গো
১. কথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা
নিট্ঠিতচীৰরস্মিন্তি (পারা. অট্ঠ. ২.৪৬২-৪৬৩) নিট্ঠিতঞ্চ তং চীৰরঞ্চাতি নিট্ঠিতচীৰরং, নিট্ঠিতে আনিসংসমূলকে চীৰরে, পচ্চাসাচীৰরে চাতি অত্থো. যস্মা পন তং চীৰরং করণেনপি নিট্ঠিতং হোতি নাসনাদীহিপি, তস্মা ‘‘সূচিকম্মপরিযোসানেন ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যং কিঞ্চি সূচিযা কত্তব্বং পাসকপট্টগণ্ঠিকপট্টপরিযোসানকম্মং, তং সূচিকম্মপরিযোসানং নাম, তেন. নট্ঠন্তি চোরাদীহি হটং. এতম্পি হি করণপলিবোধস্স নিট্ঠিতত্তা ‘‘নিট্ঠিত’’ন্তি ৰুচ্চতি. ৰিনট্ঠন্তি উপচিকাদীহি খাদিতং. দড্ঢন্তি অগ্গিনা দড্ঢং. চীৰরাসা ৰা উপচ্ছিন্নাতি ‘‘অসুকস্মিং নাম কুলে চীৰরং লভিস্সামী’’তি যা চীৰরাসা উপ্পন্না হোতি, সা উপচ্ছিন্না. এতেসম্পি করণপলিবোধস্সেৰ নিট্ঠিতত্তা নিট্ঠিতভাৰো ৰেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘ইমেসু ৰা’’তিআদি. এতেন চীৰরপলিবোধাভাৰো ৰুত্তো. তেনাহ ‘‘চীৰরস্স করণপলিবোধে উপচ্ছিন্নেতি অত্থো’’তি. কথমেতং ৰিঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘অত্থতকথিনস্স হী’’তিআদি. পঞ্চানিসংসে অঞ্ঞত্থ গন্তুং অদত্ৰা সঙ্গণ্হনট্ঠেন কথিনং, থিরন্তি অত্থো, অত্থতং কথিনং যেন সো অত্থতকথিনো, তস্স অত্থতকথিনস্স. হীতি কারণত্থে নিপাতো. তাৰ কথিনানিসংসং লভতীতি এত্থ যো অত্থতকথিনো ভিক্খূতি অজ্ঝাহরিতব্বং, তাৰ সো অত্থতকথিনো ভিক্খূতি ৰেদিতব্বো, অনামন্তচারাদিকং কথিনানিসংসং লভতীতি অত্থো. ‘‘অত্থতকথিনস্স ভিক্খুনো’’তি ইদং ৰা ‘‘অত্থতকথিনো ভিক্খূ’’তি ৰিভত্তিৰিপরিণামং কত্ৰা যোজেতব্বং. ইদং ৰুত্তং হোতি – চীৰরপলিবোধো আৰাসপলিবোধোতি দ্ৰে পলিবোধা. তেসু একপলিবোধেপি সতি যস্মা অনামন্তচারাদিকং আনিসংসং লভতি, নাসতি. কস্মা? ‘‘নিট্ঠিতচীৰরস্মি’’ন্তি এতস্স চীৰরস্স করণপলিবোধে উপচ্ছিন্নেতি অযমত্থো ৰিঞ্ঞাযতীতি. সঙ্ঘস্সাতি সঙ্ঘেন. কত্তরি চেতং সামিৰচনং. উব্ভতেতি অট্ঠন্নং মাতিকানমঞ্ঞতরেন, অন্তরুব্ভারেন ৰা উদ্ধটে.
তত্রাতি তস্মিং কথিনে. উব্ভারো উদ্ধরণং. পুরিমৰস্সংৰুট্ঠে তিংসমত্তে পাৰেয্যকে ভিক্খূ উদ্দিস্স ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰস্সংৰুট্ঠানং ভিক্খূনং কথিনং অত্থরিতু’’ন্তি কথিনক্খন্ধকে (মহাৰ. ৩০৬) ভগৰতা কথিনস্স অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘অযঞ্হি কথিনত্থারো নাম…পে… অনুঞ্ঞাতো’’তি ৰুত্তং. তত্থ পুরিমৰস্সংৰুট্ঠানন্তি ৰস্সচ্ছেদং অকত্ৰা পুরিমৰস্সংৰুট্ঠানন্তি অত্থো. এতেন ৰুট্ঠৰস্সৰসেন তাৰ পুরিমিকায ৰস্সং উপগতাযেৰ কথিনত্থারং লভন্তি, ন পচ্ছিমিকায উপগতাতি দস্সেতি. ৰুট্ঠৰস্সৰসেন তাৰ এৰং হোতু, গণনৰসেন তং কিত্তকা লভন্তীতি আহ ‘‘সো’’তিআদি. সোতি কথিনত্থারো. সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেনাতি গণনৰসেন পচ্ছিমকোটিযা. পঞ্চন্নং জনানং ৰট্টতীতি পচ্ছিমকোটিযা চত্তারো কথিনদুস্সস্স দাযকা, একো পটিগ্গাহকোতি পঞ্চন্নং জনানং ৰট্টতি. কেচি পন ‘‘পঞ্চৰগ্গকরণীযত্তা ‘পঞ্চন্নং জনানং ৰট্টতী’তি ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং ‘‘তত্র, ভিক্খৰে, য্ৰাযং চতুৰগ্গো ভিক্খুসঙ্ঘো ঠপেত্ৰা তীণি কম্মানি উপসম্পদং পৰারণং অব্ভান’’ন্তি চম্পেয্যক্খন্ধকে (মহাৰ. ৩৮৮) ৰুত্তত্তা. তস্মাতি যস্মা ৰুট্ঠৰস্সৰসেন পুরিমৰস্সংৰুট্ঠানং অনঞ্ঞাতো, যস্মা চ সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন পঞ্চন্নং জনানং ৰট্টতি, তস্মা. যত্থাতি যস্মিং ৰিহারে. আনিসংসেতি অনামন্তচারাদিকে কথিনানিসংসে. অথ পন চত্তারো ভিক্খূ ৰস্সং উপগতা, একো পরিপুণ্ণৰস্সো সামণেরো সচে পচ্ছিমিকায উপসম্পজ্জতি, গণপূরকো চেৰ হোতি, আনিসংসঞ্চ লভতি. তযো ভিক্খূ, দ্ৰে সামণেরা, দ্ৰে ভিক্খূ, তযো সামণেরা, একো ভিক্খু, চত্তারো সামণেরাতি এত্থাপি এসেৰ নযো.
খন্ধকে ৰুত্তায ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচাযাতি –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইদং সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সং উপ্পন্নং. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্য কথিনং অত্থরিতুং, এসা ঞত্তি. সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইদং সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সং উপ্পন্নং, সঙ্ঘো ইমং কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেতি কথিনং অত্থরিতুং. যস্সাযস্মতো খমতি ইমস্স কথিনদুস্সস্স ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দানং কথিনং অত্থরিতুং, সো তুণ্হস্স. যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য. দিন্নং ইদং সঙ্ঘেন কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো কথিনং অত্থরিতুং, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি (মহাৰ. ৩০৭) –
এৰং কথিনক্খন্ধকে ৰুত্তায ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচায. কথিনত্থারারহস্সাতি কথিনং অত্থরিতুং ভব্বস্স. সো চ খো পুব্বকরণজাননাদীহি অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতোতি ৰেদিতব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং ৰিনযৰিনিচ্ছযে ‘‘অট্ঠধম্মকোৰিদো ভিক্খু, কথিনত্থারমরহতী’’তি. পরিৰারেপি (পরি. ৪০৯) ৰুত্তং –
‘‘অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ভব্বো কথিনং অত্থরিতুং. কতমেহি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ভব্বো কথিনং অত্থরিতুং? পুব্বকরণং জানাতি, পচ্চুদ্ধারং জানাতি, অধিট্ঠানং জানাতি, অত্থারং জানাতি, মাতিকং জানাতি, পলিবোধং জানাতি, উদ্ধারং জানাতি, আনিসংসং জানাতি, ইমেহি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ভব্বো কথিনং অত্থরিতু’’ন্তি.
এত্থ চ পুব্বকরণং নাম ধোৰনৰিচারণচ্ছেদনবন্ধনসিব্বনরজনকপ্পকরণং. পচ্চুদ্ধারো নাম পুরাণসঙ্ঘাটিআদীনং পচ্চুদ্ধরণং. অধিট্ঠানং নাম কথিনচীৰরাধিট্ঠানং. অত্থারো নাম কথিনত্থারো. মাতিকা নাম অট্ঠ মাতিকা. পলিবোধো নাম আৰাসপলিবোধো চীৰরপলিবোধোতি দ্ৰে পলিবোধা. উদ্ধারো নাম পক্কমনন্তিকাদযো. আনিসংসো নাম পঞ্চানিসংসা.
যং পন সমন্তপাসাদিকাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ৩০৬) ৰুত্তং ‘‘কথিনং পন কেন অত্থরিতব্বং? যস্স সঙ্ঘো কথিনচীৰরং দেতি, সঙ্ঘেন পন কস্স দাতব্বং? যো জিণ্ণচীৰরো হোতি, সচে বহূ জিণ্ণচীৰরা হোন্তি, ৰুড্ঢস্স দাতব্বং. ৰুড্ঢেসুপি যো মহাপরিসো তদহেৰ চীৰরং কত্ৰা অত্থরিতুং সক্কোতি, তস্স দাতব্বং. সচে ৰুড্ঢো ন সক্কোতি, নৰকতরো সক্কোতি, তস্স দাতব্বং. অপিচ সঙ্ঘেন মহাথেরস্স সঙ্গহং কাতুং ৰট্টতি, তস্মা ‘তুম্হে, ভন্তে, গণ্হথ, মযং কত্ৰা দস্সামা’তি ৰত্তব্ব’’ন্তি, তম্পি কথিনত্থারারহংযেৰ গহেত্ৰাৰ দাতব্বং. দেন্তেন পন তীসু চীৰরেসু যং যং জিণ্ণং হোতি, তং তদত্থায দাতব্বং. পকতিযা দুপট্টচীৰরস্স দুপট্টত্থাযেৰ দাতব্বং. সচেপিস্স একপট্টচীৰরং ঘনং হোতি, কথিনসাটকো চ পেলৰো, সারুপ্পত্থায দুপট্টপ্পহোনকমেৰ দাতব্বং. ‘‘অহং অলভন্তো একপট্টং পারুপামী’’তি ৰদন্তস্সাপি দুপট্টং দাতুং ৰট্টতি. যো পন লোভপকতিকো হোতি, তস্স ন দাতব্বং. তেনাপি কথিনং অত্থরিত্ৰা পচ্ছা সিব্বেত্ৰা ‘‘দ্ৰে চীৰরানি করিস্সামী’’তি ন গহেতব্বং.
তেনাতি কথিনত্থারকেন ভিক্খুনা. তদহেৰাতি তস্মিংযেৰ দিৰসে. পঞ্চ ৰা অতিরেকানি ৰা খণ্ডানি ছিন্দিত্ৰাতি যথা পঞ্চখণ্ডিকাদীনং সঙ্ঘাটিআদীনং তিণ্ণং চীৰরানং অঞ্ঞতরপ্পহোনকানি মহামণ্ডলঅড্ঢমণ্ডলাদিৰসেন পঞ্চ খণ্ডানি ৰা অতিরেকানি ৰা সত্তাদিখণ্ডানি হোন্তি, এৰং ছিন্দিত্ৰা. তস্মিঞ্চ কথিনচীৰরে করিযমানে ‘‘অহং থেরো’’তি ৰা ‘‘বহুস্সুতো’’তি ৰা একেনাপি অকাতুং ন লব্ভতি. অনাদরিযেন অকরোন্তস্স দুক্কটং. তস্মা সব্বেহেৰ সন্নিপতিত্ৰা ধোৰনছেদনসিব্বনরজনানি নিট্ঠাপেতব্বানি. তেনাহ ‘‘সেসভিক্খূহিপি তস্স সহাযেহি ভৰিতব্ব’’ন্তি. কতচীৰরমেৰাতি নিট্ঠিতপরিকম্মমেৰ কথিনদুস্সং. সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন অন্তরৰাসকোপি ছিন্দিত্ৰাৰ কাতব্বো অঞ্ঞথা অত্থারৰিপত্তিতো. যথাহ –
‘‘কথঞ্চ পন, ভিক্খৰে, অনত্থতং হোতি কথিনং? ন উল্লিখিতমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং…পে… ন অঞ্ঞত্র পঞ্চকেন ৰা অতিরেকপঞ্চকেন ৰা তদহেৰ সঞ্ছিন্নেনা’’তি (মহাৰ. ৩০৮).
তেনেৰাহ ‘‘অচ্ছিন্নাসিব্বিতং পন ন ৰট্টতী’’তি. তেন ভিক্খুনাতি অত্থারকেন ভিক্খুনা. অত্থরিতব্বন্তি অত্থরণং কাতব্বং. তঞ্চ খো তথাৰচীভেদকরণমেৰাতি দট্ঠব্বং. যথাহ –
‘‘সচে সঙ্ঘাটিযা কথিনং অত্থরিতুকামো হোতি, পোরাণিকা সঙ্ঘাটি পচ্চুদ্ধরিতব্বা, নৰা সঙ্ঘাটি অধিট্ঠাতব্বা, ‘ইমায সঙ্ঘাটিযা কথিনং অত্থরামী’তি ৰাচা ভিন্দিতব্বা’’তি (পরি. ৪১৩) –
ৰিত্থারো. ‘‘ভন্তে, আৰুসো’’তি চ ‘‘অনুমোদথ, অনুমোদাহী’’তি চ ৰচনভেদং সন্ধায ‘‘থেরানঞ্চা’’তিআদি ৰুত্তং.
এৰং অত্থারকেন পটিপজ্জিতব্বৰিধিং দস্সেত্ৰা ইদানি অনুমোদকেহি পটিপজ্জিতব্বৰিধিং দস্সেতুং ‘‘তেহিপী’’তিআদি ৰুত্তং. ‘‘অনুমোদামা’’তি অত্তনাৰ অত্তনি গারৰৰসেন ৰুত্তং. কিঞ্চাপি এৰং ৰুত্তং, তথাপি এককেন ‘‘অনুমোদামা’’তি ৰত্তুং ন ৰট্টতি, ‘‘অনুমোদামি’’চ্চেৰ ৰত্তব্বন্তি ৰদন্তি, ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং. ইদানি কথিনানিসংসে দস্সেতুং ভূমিং ৰিচারযন্তো ‘‘পুরিমৰস্সংৰুট্ঠেসুপী’’তিআদিমাহ. তত্থ তেসংযেৰাতি অত্থারকঅনুমোদকানংযেৰ. ৰুত্তঞ্হেতং পরিৰারে ‘‘দ্ৰিন্নং পুগ্গলানং অত্থতং হোতি কথিনং অত্থারকস্স চ অনুমোদকস্স চা’’তি (পরি. ৪০৩). তেতি অত্থারকঅনুমোদকা. ততো পট্ঠাযাতি অত্থারানুমোদনতো পট্ঠায. যাৰ কথিনস্সুব্ভারাতি ন কেৰলং চীৰরমাসেযেৰ, অথ খো অট্ঠন্নং মাতিকানং অঞ্ঞতরেন ৰা অন্তরুব্ভারেন ৰা যাৰ কথিনস্সুব্ভারা পঞ্চানিসংসে লভন্তি, উদ্ধটে পন ন লভন্তীতি অত্থো.
ইদানি তে পঞ্চানিসংসে সরূপতো দস্সেতুং ‘‘অনামন্তচারো’’তিআদিমাহ. তত্থ অনামন্তচারো নাম পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরেন নিমন্তিতস্স সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছা কুলেসু চারিত্তাপজ্জনং. অসমাদানচারো নাম নামেনাধিট্ঠিতস্স চীৰরস্স অসমাদানচরণং, নামেনাধিট্ঠিতানং তিণ্ণং চীৰরানমঞ্ঞতরং চীৰরং যত্থ কত্থচি নিক্খিপিত্ৰা অঞ্ঞত্থ অরুণুট্ঠাপনন্তি অত্থো, চীৰরৰিপ্পৰাসোতি ৰুত্তং হোতি. যাৰদত্থচীৰরন্তি যাৰতা চীৰরেন অত্থো হোতি, তাৰতকং অনধিট্ঠিতং অৰিকপ্পিতং চীৰরধারণং, দসাহমতিক্কমিত্ৰা চীৰরস্স ঠপনন্তি অত্থো. গণস্স ভোজনং গণভোজনং. গণোতি চেত্থ চত্তারো ৰা ততুত্তরি ৰা ভিক্খূ. তেসং ৰিঞ্ঞত্তিতো ৰা নিমন্তনতো ৰা লদ্ধস্স ওদনাদীনং পঞ্চন্নং অঞ্ঞতরভোজনস্স সহ গহণন্তি অত্থো. যো চ তত্থ চীৰরুপ্পাদোতি তত্থ কথিনত্থতসীমায মতকচীৰরং ৰা হোতু, সঙ্ঘং উদ্দিস্স দিন্নং ৰা সঙ্ঘিকেন তত্রুপ্পাদেন আভতং ৰা যেন কেনচি আকারেন যং সঙ্ঘিকং চীৰরং উপ্পজ্জতি, তং তেসং ভৰিস্সতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘তস্মিং আৰাসে সঙ্ঘস্স উপ্পন্নচীৰরঞ্চা’’তি.
‘‘যং পন তত্থ সঙ্ঘস্স উপ্পন্নং পত্তাদি ৰা অঞ্ঞং ভণ্ডং ৰা, তং সব্বেসং পাপুণাতি. যং পন তত্রুপ্পাদেন তণ্ডুলাদিনা ৰত্থং চেতাপিতং, অত্থতকথিনানমেৰ তানি ৰত্থানি পাপুণন্তি. ৰত্থেহি পন তণ্ডুলাদীসু চেতাপিতেসু সব্বেসং তানি পাপুণন্তী’’তি গণ্ঠিপদে ৰুত্তং, তম্পি চেতাপিতকালতো পট্ঠায চীৰরুপ্পাদো ন হোতীতি সুৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অনত্থতকথিনা পন ইমেসু পঞ্চসু আনিসংসেসু চীৰরমাসে অসমাদানচারং ঠপেত্ৰা সেসানিসংসে লভন্তি. যদি অসমাদানচারোপি লব্ভেয্য, পাৰেয্যকা ভিক্খূ ৰস্সংৰুট্ঠা ওকপুণ্ণেহি চীৰরেহি ন ভগৰন্তং উপসঙ্কমেয্যুং. যস্মা তং ন লব্ভতি, তস্মা চীৰরমাসেপি চীৰরং সমাদায এৰ ভগৰন্তং উপসঙ্কমিংসু.
এৰং কথিনত্থারং দস্সেত্ৰা ইদানি উব্ভারং দস্সেন্তো ‘‘তং পনেতং কথিন’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ মাতিকাতি মাতরো, জনেত্তিযোতি অত্থো. কথিনুব্ভারঞ্হি এতা অট্ঠ জনেন্তি. তাসু পক্কমনং অন্তো এতিস্সাতি পক্কমনন্তিকা. এৰং সেসাপি ৰেদিতব্বা. তত্থ যো ভিক্খু অত্থতকথিনো কথিনচীৰরং আদায তস্মিং আৰাসে নিরপেক্খো ‘‘ন পচ্চেস্স’’ন্তি পক্কমতি, তস্সেৰং পক্কমতো কথিনুদ্ধারো অতিক্কন্তমত্তায সীমায হোতীতি পক্কমনন্তিকো কথিনুদ্ধারোতি ৰেদিতব্বো.
যো পন আনিসংসচীৰরং আদায পক্কমতি, তস্স বহিসীমাগতস্স এৰং হোতি ‘‘ইধেৰিমং করিস্সামি, ন পুন তং ৰিহারং গচ্ছিস্সামী’’তি তস্মিং আৰাসে নিরপেক্খো হুত্ৰা তং চীৰরং কারেতি, তস্স ভিক্খুনো নিট্ঠানন্তিকো কথিনুদ্ধারো.
যদি পন আনিসংসমূলচীৰরং আদায বহিসীমাগতো ‘‘নেৰিমং চীৰরং করিস্সামি, ন চ তং আৰাসং গচ্ছিস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানং করোতি, তদা সন্নিট্ঠানন্তিকো কথিনুদ্ধারো.
তদেৰ আনিসংসচীৰরং লদ্ধা তং আদায বহিসীমং গন্ত্ৰা ‘‘ইধেৰিমং চীৰরং করিস্সামি, ন গচ্ছিস্সামী’’তি করোন্তস্স সচে তং চীৰরং নস্সতি ৰিনস্সতি ডয্হতি, নাসনন্তিকো কথিনুদ্ধারো হোতি.
সচে পন আনিসংসচীৰরং লদ্ধা তস্মিং ৰিহারে সাপেক্খোৰ বহিসীমাগতো ‘‘ৰিহারে ভিক্খূহি অন্তরুব্ভারং কত’’ন্তি সুণাতি, তস্স সৰনন্তিকো কথিনুদ্ধারো হোতি.
আসায অৰচ্ছেদো এতিস্সাতি আসাৰচ্ছেদিকা. যো পন যেন কেনচি ‘‘তুয্হং চীৰরং দস্সামী’’তি ৰুত্তো তস্মিং চীৰরে আসায ৰিহারে অপেক্খং পহায বহিসীমাগতো পুন তেন ‘‘ন সক্কোমি দাতু’’ন্তি ৰুত্তে আসং ছিন্দতি, তস্স আসাৰচ্ছেদিকো কথিনুদ্ধারো হোতি.
যো পন ৰস্সংৰুট্ঠৰিহারতো অঞ্ঞং ৰিহারং সাপেক্খোৰ গন্ত্ৰা আগচ্ছন্তো অন্তরামগ্গেযেৰ কথিনুদ্ধারং ৰীতিনামেতি, তস্স সীমাতিক্কমনন্তিকো কথিনুদ্ধারো.
সহ উব্ভারেনাতি সহুব্ভারা. আনিসংসচীৰরং আদায সাপেক্খোৰ বহি গন্ত্ৰা কথিনুদ্ধারং সম্ভুণন্তস্স কথিনুদ্ধারো সহুব্ভারোতি ৰেদিতব্বো.
‘‘এতস্মিং পন পক্কমনন্তিকে কথিনুদ্ধারে পঠমং চীৰরপলিবোধো ছিজ্জতী’’তিআদিনা চীৰরপলিবোধুপচ্ছেদাদিকস্স ৰিনিচ্ছযস্স ৰিত্থারতো সমন্তপাসাদিকাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ৩১১) ৰুত্তত্তা ৮ ‘‘তত্থ ৰিত্থারৰিনিচ্ছযো’’তিআদিমাহ. অত্থারুব্ভারানংযেৰ ৰা ৰিত্থারৰিনিচ্ছযস্স তত্থাগতত্তা এৰং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. সেসপলিবোধাভাৰন্তি অৰসেসস্স পলিবোধস্স অভাৰং, আৰাসপলিবোধাভাৰন্তি অত্থো.
অস্সাতি কালস্স. দসাহপরমন্তি অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৰচনন্তি আহ ‘‘তং দসাহপরমং কাল’’ন্তি. অতিরেকন্তি অধিকং, সো চ অধিকভাৰো অধিট্ঠিতৰিকপ্পিতচীৰরতোতি আহ ‘‘অধিট্ঠিতৰিকপ্পিতেসূ’’তিআদি. খোমন্তি (পারা. অট্ঠ. ২.৬৩৬-৬৩৮) খোমসুত্তেহি ৰাযিতং খোমপট্টচীৰরং. তথা সেসানি. কম্বলং নাম মনুস্সলোমৰাল়লোমে ঠপেত্ৰা সেসলোমেহি ৰাযিত্ৰা কতৰত্থং. সাণং নাম সাণৰাকেহি কতৰত্থং. ভঙ্গং নাম খোমসুত্তাদীহি পঞ্চহি মিস্সেত্ৰা কতৰত্থং. ‘‘পাটেক্কং ৰাকমযমেৰা’’তিপি ৰদন্তি. তদনুলোমানং ৰাতি দুকূলং পত্তুণ্ণং সোমারপট্টং চীনপট্টং ইদ্ধিজং দেৰদিন্নন্তি তেসং খোমাদীনংযেৰ অনুলোমানং ছন্নং চীৰরানং ৰা, তত্থ দুকূলং সাণস্স অনুলোমং ৰাকমযত্তা. পত্তুণ্ণদেসে পাণকেহি সঞ্জাতৰত্থং পত্তুণ্ণং. সোমারদেসে জাতং ৰত্থং সোমারপট্টং. তথা চীনপট্টং. ইমানি তীণিপি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজং এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা নিব্বত্তচীৰরং. তং পন খোমাদীনমঞ্ঞতরং হোতীতি তেসংযেৰ অনুলোমং. দেৰেহি দিন্নং চীৰরং দেৰদিন্নং, তং কপ্পরুক্খে নিব্বত্তং জালিনিযা দেৰকঞ্ঞায অনুরুদ্ধত্থেরস্স দিন্নৰত্থসদিসং, তম্পি খোমাদীনংযেৰ অনুলোমং হোতি তেসু অঞ্ঞতরভাৰতো.
দীঘতো ৰড্ঢকিহত্থপ্পমাণং, ৰিত্থারতো ততো উপড্ঢপ্পমাণং ৰিকপ্পনুপগং পচ্ছিমং. অট্ঠঙ্গুলং সুগতঙ্গুলেনাতি এত্থ সুগতঙ্গুলং নাম ইদানি মজ্ঝিমস্স পুরিমস্স তীণি অঙ্গুলানি, তেন সুগতঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলং ৰড্ঢকিহত্থপ্পমাণন্তি অত্থো. চতুরঙ্গুলৰিত্থতন্তি এত্থাপি যথাৰুত্তানুসারেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো. যেসং পন অধিট্ঠানৰিকপ্পনানং অভাৰতো অধিট্ঠিতৰিকপ্পিতেসু অপরিযাপন্নত্তা ইদং অতিরেকচীৰরং নাম হোতি.
তং অধিট্ঠানৰিকপ্পনং কেনাকারেন জানিতব্বন্তি অনুযোগং সন্ধায তং দস্সেতুং ‘‘যং পন ৰুত্ত’’ন্তিআদি আরদ্ধং. তত্থ যং পন ৰুত্তন্তি অতিরেকচীৰরং দস্সেতুং ‘‘অধিট্ঠিতৰিকপ্পিতেসু অপরিযাপন্নত্তা’’তি অম্হেহি যং ৰুত্তন্তি অত্থো. তিচীৰরং অধিট্ঠাতুন্তি নামং ৰত্ৰা অধিট্ঠাতুং. ন ৰিকপ্পেতুন্তি সঙ্ঘাটিআদিনামেন ৰিকপ্পেতুং ন অনুজানামীতি অত্থো. ‘‘ইমং চীৰরং ৰিকপ্পেমী’’তি পন ৰিকপ্পেতুং ৰট্টতিযেৰ. সামঞ্ঞৰচনং পন তিচীৰরস্স কণ্ডুপটিচ্ছাদিৰস্সিকসাটিকানং ৰিয কালৰসেন ৰিসেসাভাৰা চস্স ৰিকপ্পেতব্বতাতি দস্সনত্থং, ন পন সব্বথা ৰিকপ্পনপটিসেধনত্থন্তি দট্ঠব্বং. তথা হি পুরাণচীৰরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা নৰস্স অধিট্ঠানৰচনতো, ‘‘অনাপত্তি অধিট্ঠেতি ৰিকপ্পেতী’’তিআদিৰচনতো (পারা. ৪৬৯) চ তিচীৰরস্সপি ৰিকপ্পনায ওকাসো দিন্নো. এস নযো সব্বত্থ. তিচীৰরাদীনি হি অধিট্ঠহন্তেন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা তং তং নামং ৰত্ৰা অধিট্ঠাতব্বং. ৰিকপ্পেন্তেন পন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটি’’ন্তিআদিনা তস্স তস্স চীৰরস্স নামং অগ্গহেত্ৰা ‘‘ইমং চীৰরং তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তি ৰিকপ্পেতব্বং. তিচীৰরং ৰা হোতু, অঞ্ঞং ৰা, যদি তং তং নামং গহেত্ৰা ৰিকপ্পেতি, অৰিকপ্পিতং হোতি, অতিরেকচীৰরট্ঠানেযেৰ তিট্ঠতি. ততো পরং ৰিকপ্পেতুন্তি চতুমাসতো পরং ‘‘ইমং চীৰরং ৰিকপ্পেমী’’তি ৰিকপ্পেতুং. ইদঞ্চ পরিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাতং. কেচি পন (সারত্থ. টী. ২.৪৬৯) ‘‘ততো পরং ৰিকপ্পেত্ৰা যাৰ আগামিসংৰচ্ছরে ৰস্সানং চতুমাসং, তাৰ ঠপেতুং অনুঞ্ঞাত’’ন্তি ৰদন্তি. ততো পরন্তি আবাধতো পরং. ‘‘ইমাসঞ্চ পন ৰস্সিকসাটিককণ্ডুপটিচ্ছাদীনং ততো পরং ৰিকপ্পেত্ৰা পরিভোগস্স অনুঞ্ঞাতত্তা তথাৰিকপ্পিতং অঞ্ঞনামেন অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. অধিট্ঠাতব্বৰিকপ্পেতব্বতা জানিতব্বাতি অধিট্ঠাতব্বং ৰিকপ্পেতব্বন্তি এৰং অধিট্ঠানৰিকপ্পনা জানিতব্বাতি অত্থো.
পঞ্চপরিমাণং অস্সাতি পঞ্চকং, মুট্ঠিস্স মুট্ঠিহত্থস্স সম্বন্ধং পঞ্চকং মুট্ঠিপঞ্চকং. এস ন যো মুট্ঠিত্তিকন্তি এত্থাপি. পারুপনেনপি সক্কা নাভিং পটিচ্ছাদেতুন্তি আহ ‘‘দ্ৰিহত্থোপি ৰট্টতী’’তি. ন কেৰলং অড্ঢতেয্যোৰ ৰট্টতি, অথ খো দ্ৰিহত্থোপি ৰট্টতীতি পি-সদ্দস্স অত্থো দট্ঠব্বো. অতিরেকঞ্চাতি সুগতচীৰরপ্পমাণম্পি ততো অধিকম্পি. পচ্চুদ্ধরামীতি ঠপেমি, পরিচ্চজামীতি ৰা অত্থো. ‘‘ইমং চীৰরং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি (সারত্থ. টী. ২.৪৬৯) এৰম্পি ৰত্তুং ৰট্টতি. কাযৰিকারং করোন্তেনাতি হত্থাদিনা চীৰরং পরামসন্তেন, চালেন্তেন ৰা. ইদঞ্হি অধিট্ঠানং যেন কেনচি সরীরাৰযৰেন অফুসন্তস্স ন ৰট্টতি. দুৰিধন্তি সম্মুখাপরম্মুখভেদেন দুৰিধং. ৰাচা ভিন্দিতব্বাতি ৰচনং নিচ্ছারেতব্বং. অন্তোগব্ভাদীসূতি অন্তোগব্ভউপরিপাসাদেসু. সামন্তৰিহারেতি যত্থ তদহেৰ গন্ত্ৰা নিৰত্তেতুং সক্কা, এৰরূপে সমীপৰিহারে. ইদঞ্চ দেসনাসীসমত্তং, তস্মা দূরে ঠিতম্পি অধিট্ঠাতব্বন্তি ৰদন্তি. ‘‘ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৰা’’তি ইমিনা চীৰরসংলক্খণং ৰুত্তং. ন হি ঠপিতট্ঠানমত্তসল্লক্খণেন কিঞ্চি পযোজনং অত্থি.
অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতৰত্থেহীতি পচ্চত্থরণমুখপুঞ্ছনচোল়পরিক্খারচোল়ৰসেন অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতৰত্থেহি. অধিট্ঠানতো পুব্বে সঙ্ঘাটিআদিৰোহারস্স অভাৰতো ‘‘ইমং পচ্চুদ্ধরামী’’তি পচ্চত্থরণাদীনং ৰিসুং পচ্চুদ্ধরণৰিধিং দস্সেতি. পচ্চত্থরণাদিনামেন পন অধিট্ঠাতব্বত্তা ‘‘ইমং পচ্চত্থরণং পচ্চুদ্ধরামী’’তিআদিনা ৰুত্তেপি নেৰত্থি দোসো. পুন অধিট্ঠাতব্বানীতি সঙ্ঘাটিআদিনামেন অধিট্ঠাতব্বানি. পরিক্খারচোল়কস্স পন পরিক্খারচোল়ৰসেন অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতৰত্থেহিপি সঙ্ঘাটিআদিম্হি কতে পচ্চুদ্ধরিত্ৰা পুন অধিট্ঠাতব্বন্তি নত্থি. পুব্বে কতাধিট্ঠানমেৰ অধিট্ঠানং. অধিট্ঠিতেন পন তেন সদ্ধিং মহন্ততরমেৰ দুতিযং পট্টং ৰা খণ্ডং ৰা সংসিব্বন্তেন অধিট্ঠাতব্বং, সমে ৰা খুদ্দকে ৰা অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি. সুখপরিভোগত্থন্তি ৰিপ্পৰাসদোসাভাৰতো যত্থ কত্থচি ঠপেত্ৰা ধম্মস্সৰনাদিনা কিচ্চেন অঞ্ঞত্থ অরুণং উট্ঠাপেত্ৰা আগন্ত্ৰা নিস্সজ্জনং ৰিনাৰ পরিভুঞ্জিতুং সক্কুণেয্যতায সুখপরিভোগত্থং. পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠাতুন্তি পরিক্খারচোল়ং কত্ৰা অধিট্ঠাতুং.
অনতিরিত্তপমাণাতি ‘‘দীঘসো ছ ৰিদত্থিযো সুগতৰিদত্থিযা, তিরিযং অড্ঢতেয্যা’’তি (পাচি. ৫৪৩) ৰুত্তপ্পমাণতো অনধিকপমাণা. পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বাতি ৰস্সিকসাটিকভাৰতো অপনেত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বা, হেমন্তস্স পঠমদিৰসতো পট্ঠায অন্তোদসাহে ৰস্সিকসাটিকাৰস্সিকসাটিকভাৰতো অপনেত্ৰা ‘‘ইমং চীৰরং তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তিআদিনা নযেন ৰিকপ্পেতব্বাতি ৰুত্তং হোতি. অঞ্ঞথা হি ‘‘ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানমাসাতিক্কমেনাপি, কণ্ডুপটিচ্ছাদি আবাধৰূপসমেনাপি অধিট্ঠানং ৰিজহতী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা) ৰক্খমানত্তা ৰস্সানমাসতো পরং অসতি অধিট্ঠানে কিং পচ্চুদ্ধরেয্যাতি ‘‘পচ্চুদ্ধরিত্ৰা’’তি ৰচনমেৰ নোপপজ্জেয্য.
কেচি পন (সারত্থ. টী. ২.৪৬৯) ‘‘যথা কথিনমাসব্ভন্তরে উপ্পন্নচীৰরং কথিনমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি, এৰমযং ৰস্সিকসাটিকাপি ৰস্সানমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযা হোতি. তস্মা কত্তিকপুণ্ণমদিৰসে পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ততো পরং হেমন্তস্স পঠমদিৰসে ৰিকপ্পেতব্বাতি এৰমত্থো গহেতব্বো, পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ততো পরং ৰিকপ্পেতব্বাতি পদযোজনা ৰেদিতব্বা’’তি চ ৰদন্তি, তং ন যুত্তং. কথিনমাসে উপ্পন্নঞ্হি চীৰরং অতিরেকচীৰরট্ঠানে ঠিতত্তা অৰসানদিৰসে অনধিট্ঠিতং কথিনমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি. অযং পন ৰস্সিকসাটিকা অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতত্তা ন তেন সদিসাতি ৰস্সানাতিক্কমে কথং নিস্সগ্গিযং হোতি অনধিট্ঠিতঅৰিকপ্পিতমেৰ হি তং কালাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি, তস্মা হেমন্তেপি ৰস্সিকসাটিকা দসাহপরিহারং লভতি. এৰং কণ্ডুপটিচ্ছাদিপি অধিট্ঠানৰিজহনতো পরং দসাহপরিহারং লভতি. দসাহং পন অনতিক্কামেত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বা. নহানত্থায অনুঞ্ঞাতত্তা ৰণ্ণভেদমত্তরত্তাপি চেসা ৰট্টতীতি ৰুত্তং. ‘‘দ্ৰে পন ন ৰট্টন্তী’’তি দ্ৰিন্নং অধিট্ঠানাভাৰতো ৰুত্তং. ‘‘সচে ৰস্সানে অপরা ৰস্সিকসাটিকা উপ্পন্না হোতি, পুরিমৰস্সিকসাটিকং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা, ৰিকপ্পেত্ৰা চ অধিট্ঠাতব্বা’’তি ৰদন্তি.
পমাণযুত্তন্তি ‘‘দীঘসো সুগতৰিদত্থিযা দ্ৰে ৰিদত্থিযো, ৰিত্থারতো দিযড্ঢং দসা ৰিদত্থী’’তি (পাচি. ৫৩১ আদযো) ইমিনা পমাণেন যুত্তং. পমাণিকাতি ‘‘সুগতৰিদত্থিযা দীঘসো চতস্সো ৰিদত্থিযো, তিরিযং দ্ৰে ৰিদত্থিযো’’তি এৰং ৰুত্তপ্পমাণযুত্তা. পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বাতি এত্থ যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ. যস্মা ভিক্খূনং তিচীৰরে পরিপুণ্ণে, অত্থে চ সতি পরিস্সাৰনাদীহি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পরিক্খারচোল়ক’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৭) বহূনং পত্তত্থৰিকপরিস্সাৰনাদীনং সঙ্গহৰসেন পরিক্খারচোল়াধিট্ঠানমনুঞ্ঞাতং, তস্মা ‘‘পরিক্খারচোল়ে গণনা নত্থী’’তিআদি ৰুত্তং. ভগৰতা হি যং যং ভিক্খূ লভন্তি, তং তং ইমিনা ৰিধানেন অধিট্ঠহিত্ৰা পুন ‘‘যেন যেন পরিস্সাৰনাদিনা অত্থো হোতি, তং তং কত্ৰা গণ্হন্তূ’’তি অনুকম্পায অনুঞ্ঞাতং. তেনেৰাহ ‘‘থৰিকাপী’’তিআদি. আদিসদ্দেন ‘‘এতানি চীৰরানি পরিক্খারচোল়ানি অধিট্ঠামী’’তি অসম্মুখাধিট্ঠানং সঙ্গণ্হাতি. ‘‘সেনাসনপরিক্খারত্থায দিন্নপচ্চত্থরণে চা’’তি ইমিনা অত্তনো সন্তকং পটিক্খিপতি. কেচি পন (সারত্থ. টী. ২.৪৬৯) ‘‘অনিৰাসেত্ৰা, অপারুপিত্ৰা চ কেৰলং পঞ্চপীঠেসুযেৰ অত্থরিত্ৰা পরিভুঞ্জিযমানং পচ্চত্থরণং অত্তনো সন্তকম্পি অনধিট্ঠিতং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি, তং অযুত্তং সেনাসনপরিক্খারত্থায দিন্ন’’ন্তি পচ্চত্থরণস্স ৰিসেসিতত্তা. ভিসিবিব্বোহনপাৰারকোজৰানম্পি সেনাসনপরিক্খারতোযেৰ অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থীতি ৰেদিতব্বং.
অধিট্ঠিতঞ্চ পনেতং চীৰরং পরিভুঞ্জতো কথং অধিট্ঠানং ৰিজহতীতি আহ ‘‘সব্বঞ্চ পনেত’’ন্তিআদি. তত্থ অচ্ছিন্দিত্ৰা গহণেনাতি চোরাদীহি অচ্ছিন্দিত্ৰা গহণেন. হীনাযাৰত্তনেনাতি গিহিভাৰায আৰত্তনেন, ৰিব্ভমেনাতি অত্থো, ‘‘সীলৰন্তোৰ হুত্ৰা গিহী ভৰিস্সামী’’তি সেতৰত্থনিৰাসনেনাতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘অন্তিমৰত্থুং অজ্ঝাপন্নস্স সেতৰত্থনিৰাসো ৰা কাসাযচজনং ৰা হীনাযাৰত্তন’’ন্তি কেচি. ‘‘‘হীনাযাৰত্তনেনা’তি ইমিনা ভিক্খুনিযা এৰ অধিট্ঠানৰিজহনং গহিতং হোতি. সা হি যদা ৰিব্ভমতি, তদা অস্সমণী হোতি. ভিক্খু পন ৰিব্ভমন্তোপি যাৰ সিক্খং ন পচ্চক্খাতি, তাৰ ভিক্খুযেৰাতি অধিট্ঠানং ন ৰিজহতী’’তি অপরে. সিক্খাপচ্চক্খানেনাতি লিঙ্গে ঠিতস্সেৰ সিক্খায পচ্চক্খানেন. যো হি ভিক্খুলিঙ্গে ঠিতোৰ সিক্খং পচ্চক্খাতি, তস্স কাযলগ্গম্পি চীৰরং অধিট্ঠানং ৰিজহতীতি. কালঙ্কিরিযাযাতি মরণেন. লিঙ্গপরিৰত্তনেনাতি পুরিসলিঙ্গস্স, ইত্থিলিঙ্গস্স ৰা পরিৰত্তনেন, পুরিসস্স ইত্থিলিঙ্গপাতুভাৰেন, ইত্থিযা ৰা পুরিসলিঙ্গপাতুভাৰেনাতি ৰুত্তং হোতি.
কনিট্ঠঙ্গুলিনখপিট্ঠিপ্পমাণেনাতি হেট্ঠিমপরিচ্ছেদং দস্সেতি. ওরতোতি অব্ভন্তরতো. যো পন দুব্বলট্ঠানে পঠমং অগ্গল়ং দত্ৰা পচ্ছা দুব্বলট্ঠানং ছিন্দিত্ৰা অপনেতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. মণ্ডলপরিৰত্তনেপি এসেৰ নযো. দুপট্টস্স পন একস্মিং পটলে ছিদ্দে ৰা জাতে, গলিতে ৰা অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. খুদ্দকং চীৰরং মহন্তং করোতি, মহন্তং ৰা খুদ্দকং করোতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. উভো কোটিযো মজ্ঝে করোন্তো সচে পন পঠমং ছিন্দিত্ৰা পচ্ছা ঘটেতি, অধিট্ঠানং ভিজ্জতি. অথ ঘটেত্ৰা ছিন্দতি, ন ভিজ্জতি. রজকেহি ধোৰাপেত্ৰা সেতং করোন্তস্সাপি অধিট্ঠানং অধিট্ঠানমেৰ. ৰস্সানমাসাতিক্কমেনাপীতি এত্থ পি-সদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেন ন কেৰলং পুব্বে ৰুত্তেন দানাদিনা অট্ঠৰিধেনেৰ কারণেন ৰস্সিকসাটিকা অধিট্ঠানং ৰিজহতি, অথ খো ৰস্সানমাসাতিক্কমেনপীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এস নযো আবাধৰূপসমেনাপীতি এত্থাপি. ৰিকপ্পনসিক্খাপদেতি (পাচি. ৩৭২ আদযো) পাচিত্তিযে সুরাপানৰগ্গস্স নৰমসিক্খাপদে.
তং অতিক্কামযতোতি এত্থ তন্তি চীৰরং, কালং ৰা পরামসতীতি আহ ‘‘তং যথাৰুত্তজাতিপ্পমাণ’’ন্তিআদি. অস্সাতি ভিক্খুস্স. তস্স যো অরুণোতি তস্স চীৰরুপ্পাদদিৰসস্স যো অতিক্কন্তো অরুণো. চীৰরুপ্পাদদিৰসেন সদ্ধিন্তি চীৰরুপ্পাদদিৰসস্স অরুণেন সদ্ধিং. দিৰসসদ্দেন চেত্থ তংদিৰসনিস্সিতো অরুণো ৰুত্তো. ইদানি যস্স চ নিস্সজ্জিতব্বং, যথা চ নিস্সজ্জিতব্বং, তং দস্সেতুং ‘‘তং গহেত্ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্রাযং নযোতি তস্মিং নিস্সজ্জনে অযং ৰিধি. অঞ্ঞথাপীতি ভাসন্তরেনাপি, যায কাযচি ভাসাযপীতি অত্থো. পটিবলেনাতি ৰত্তুং সমত্থেন. আযতিং সংৰরেয্যাসীতি উপরি সংৰরমাপজ্জেয্যাসি, সংৰুতকাযৰচীদ্ৰারো ভৰেয্যাসীতি অত্থো. ইমানি চ ‘‘পস্সসী’’তিআদীনি যথাক্কমং পটিগ্গাহকদেসকেহি ৰত্তব্বৰচনানি. তথা হি ‘‘পস্সসী’’তি পটিগ্গাহকেন ৰত্তব্বৰচনং, ‘‘আম পস্সামী’’তি তদনুদেসকেন ৰত্তব্বৰচনং. ‘‘আযতিং সংৰরেয্যাসী’’তি তদনুপ্পটিগ্গাহকেন ৰত্তব্বৰচনং, ‘‘সাধু সুট্ঠু সংৰরিস্সামী’’তি তদনুদেসকেন ৰত্তব্বৰচনং. ইমিনা চ অত্তনো আযতিং সংৰরে পতিট্ঠিতভাৰং দস্সেতি. দ্ৰীসু, পন সম্বহুলাসু ৰাতি দ্ৰীসু ৰা সম্বহুলাসু ৰা আপত্তীসু পুরিমনযেনেৰ ৰচনভেদো কাতব্বো. ঞত্তিযং আপত্তিং সরতি ৰিৰরতীতি এত্থ ‘‘দ্ৰে আপত্তিযো’’তি ৰা ‘‘সম্বহুলা আপত্তিযো’’তি ৰা ৰচনভেদো কাতব্বো. দ্ৰীসু, বহূসু ৰা ৰচনভেদো কাতব্বোতি ‘‘সঙ্ঘো ইমানি চীৰরানী’’তি ৰত্থুৰসেন ৰচনভেদো কাতব্বো.
এৰং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জনৰিধিং দস্সেত্ৰা গণস্স নিস্সজ্জনৰিধিং দস্সেতুং ‘‘গণস্স পন নিস্সজ্জন্তেনা’’তিআদিমাহ. তত্থ সেসং পুরিমসদিসমেৰাতি নিস্সজ্জনাপত্তিপ্পটিগ্গহণনিস্সট্ঠচীৰরদানেসু ‘‘আযস্মন্তান’’ন্তিআদিনা ৰুত্তৰচনভেদং ৰিনা অৰসেসং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জনাদীসু ৰুত্তসদিসমেৰাতি অত্থো.
ইদানি পুগ্গলস্স নিস্সজ্জনৰিধিং দস্সেতুং ‘‘পুগ্গলস্স পনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ দ্ৰীসু, তীসু ৰাতি দ্ৰীসু, তীসু ৰা আপত্তীসু চেৰ দাতব্বচীৰরেসু চ. যথা চ গণস্স নিস্সজ্জনে, এৰং দ্ৰিন্নং নিস্সজ্জনেপি পাল়ি ৰেদিতব্বা. যদি হি ৰিসেসো ভৰেয্য, যথেৰ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিণ্ণং পারিসুদ্ধিউপোসথং কাতুং, এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, কাতব্বো – ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন তে ভিক্খূ ঞাপেতব্বা’’তিআদিনা (মহাৰ. ১৬৮) নযেন তিণ্ণং পারিসুদ্ধিউপোসথং ৰত্ৰা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, দ্ৰিন্নং পারিসুদ্ধিউপোসথং কাতুং, এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, কত্তব্বো – থেরেন ভিক্খুনা একংসং উত্তরাসঙ্গ’’ন্তিআদিনা নযেন ৰিসুংযেৰ দ্ৰিন্নং পারিসুদ্ধিউপোসথো ৰুত্তো, এৰং ইধাপি ৰিসুং পাল়িং ৰদেয্য. যস্মা পন নত্থি, তস্মা অৰত্ৰাৰ গতোতি গণস্স ৰুত্তা পাল়িযেৰেত্থ পাল়ি. আপত্তিপ্পটিগ্গহণে পন অযং ৰিসেসো – যথা গণস্স নিস্সজ্জিত্ৰা আপত্তিযা দেসিযমানায আপত্তিপ্পটিগ্গাহকো ভিক্খু ঞত্তিং ঠপেতি, এৰং অট্ঠপেত্ৰা দ্ৰীসু অঞ্ঞতরেন যথা একপুগ্গলো পটিগ্গণ্হাতি, এৰং আপত্তি পটিগ্গহেতব্বা. দ্ৰিন্নঞ্হি ঞত্তিট্ঠপনং নাম নত্থি. যদি সিযা, দ্ৰিন্নং পারিসুদ্ধিউপোসথং ৰিসুং ন ৰদেয্য. নিস্সট্ঠচীৰরদানেপি যথা ‘‘ইমং চীৰরং আযস্মতো দম্মী’’তি একো ৰদতি, এৰং ‘‘মযং ইমং চীৰরং আযস্মতো দেমা’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি. ইতো গরুকতরানিপি হি ঞত্তিদুতিযকম্মানি অপলোকেত্ৰা কাতব্বানীতি ৰুত্তানি অত্থি, তেসং এতং অনুলোমং. তেনেৰাহ ‘‘দ্ৰিন্নং পনা’’তিআদি. নিস্সট্ঠচীৰরং পন দাতব্বমেৰ, অদাতুং ন লব্ভতি. ৰিনযকম্মমত্তমেৰ হেতং. ন তং তেন সঙ্ঘস্স ৰা গণস্স ৰা পুগ্গলস্স ৰা দিন্নমেৰ হোতি. তেনাহ ‘‘নিস্সট্ঠৰত্থু’’ন্তিআদি.
অনিস্সজ্জিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স দুক্কটন্তি সকিং নিৰত্থং ৰা সকিং পারুতং ৰা কাযতো অমোচেত্ৰা দিৰসম্পি চরতি, একমেৰ দুক্কটং. মোচেত্ৰা নিৰাসেতি ৰা পারুপতি ৰা, পযোগে পযোগে দুক্কটং. দুন্নিৰত্থং ৰা দুপ্পারুতং ৰা সণ্ঠাপেন্তস্স অনাপত্তি. অঞ্ঞস্স তং পরিভুঞ্জতোপি অনাপত্তি. ‘‘অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৰা পরিভুঞ্জতী’’তিআদিৰচনঞ্চেত্থ (পারা. ৫৭০) সাধকং. দসাহং অনতিক্কন্তেপি অতিক্কন্তসঞ্ঞিনো, ৰেমতিকস্স চ দুক্কটন্তি এত্থাপি ‘‘পরিভুঞ্জন্তস্সা’’তি আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. অতিক্কন্তে অনতিক্কন্তসঞ্ঞিনোপীতি দসাহং অতিক্কন্তে চীৰরে ‘‘অনতিক্কন্তং ইদ’’ন্তি এৰং সঞ্ঞিনো, দসাহে ৰা অতিক্কন্তে ‘‘অনতিক্কন্তো দসাহো’’তি এৰং সঞ্ঞিনো.
ইদানি ‘‘অনধিট্ঠিতে অধিট্ঠিতসঞ্ঞিনো নিস্সগ্গিয’’ন্তিআদিআপত্তিৰারং সঙ্গহেত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘তথা’’তিআদিমাহ. তথাতি যথা দসাহং অতিক্কন্তে সঞ্ঞাভেদেন তিকপাচিত্তিযং, তথা অনধিট্ঠিতাদীসু সত্তসু ৰিকপ্পেসু অধিট্ঠিতাদিসঞ্ঞাভেদতোতি অত্থো. তত্থ অৰিস্সজ্জিতে ৰিস্সজ্জিতসঞ্ঞিনোতি কস্সচি অদিন্নে অপরিচ্চত্তে ‘‘দিন্নং পরিচ্চত্তং মযা’’তি এৰং সঞ্ঞিনো. অনট্ঠে নট্ঠসঞ্ঞিনোতি অত্তনো চীৰরেন সদ্ধিং বহূনি অঞ্ঞেসং চীৰরানি একতো ঠপিতানি, তানি চে চোরা হরন্তি, তত্রেস অত্তনো চীৰরে অনট্ঠে নট্ঠসঞ্ঞী হোতি, তস্স নট্ঠসঞ্ঞিনো. এস নযো অৰিনট্ঠাদীসুপি. অৰিলুত্তেতি এত্থ পন গব্ভং ভিন্দিত্ৰা পসয্হাৰহারৰসেন অৰিলুত্তেতি ৰেদিতব্বং.
ৰিস্সজ্জিতেতি (পারা. অট্ঠ. ২.৪৬৯) অঞ্ঞস্স দিন্নে. কথং পন দিন্নং হোতি, কথং গহিতং? ‘‘ইমং তুয্হং দেমি, দদামি, দজ্জামি, ওণোজেমি, পরিচ্চজামি, ৰিস্সজ্জামি, নিস্সজ্জামী’’তি ৰা ৰদতি, ‘‘ইত্থন্নামস্স দেমি…পে… নিস্সজ্জামী’’তি ৰা ৰদতি, সম্মুখাপি পরম্মুখাপি দিন্নংযেৰ হোতি. ‘‘তুয্হং গণ্হাহী’’তি ৰুত্তে ‘‘ময্হং গণ্হামী’’তি ৰদতি, সুদিন্নং, সুগ্গহিতঞ্চ. ‘‘তৰ সন্তকং করোহি, তৰ সন্তকং হোতু, তৰ সন্তকং করিস্সসী’’তি ৰুত্তে ‘‘মম সন্তকং করোমি, মম সন্তকং হোতু, মম সন্তকং করিস্সামী’’তি ৰদতি, দুদ্দিন্নং, দুগ্গহিতঞ্চ. নেৰ দাতা দাতুং জানাতি, ন ইতরো গহেতুং. সচে পন ‘‘তৰ সন্তকং করোহী’’তি ৰুত্তে ‘‘সাধু, ভন্তে, ময্হং গণ্হামী’’তি গণ্হাতি, সুগ্গহিতং, সচে পন একো ‘‘গণ্হাহী’’তি ৰদতি, ইতরো ‘‘ন গণ্হামী’’তি ৰদতি, পুন সো ‘‘দিন্নং মযা তুয্হং, গণ্হাহী’’তি ৰদতি, ইতরোপি ‘‘ন ময্হং ইমিনা অত্থো’’তি ৰদতি. ততো পুরিমোপি ‘‘মযা দিন্ন’’ন্তি দসাহং অতিক্কামেতি, পচ্ছিমোপি ‘‘মযা পটিক্খিত্ত’’ন্তি, কস্সাপত্তীতি? ন কস্সচি. যস্স পন রুচ্চতি, তেন অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং. যো পন অধিট্ঠানে ৰেমতিকো, তেন কিং কাতব্বং? ৰেমতিকভাৰং আরোচেত্ৰা ‘‘সচে অনধিট্ঠিতং ভৰিস্সতি, এৰং মে কপ্পিযং হোতী’’তি ৰত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ নিস্সজ্জিতব্বং. ন হি এৰং জানাপেত্ৰা ৰিনযকম্মং করোন্তস্স মুসাৰাদো হোতি.
যথা চ ইদং, এৰং ইতো পরানিপীতি যথা ইদং অতিরেকচীৰরধারণসিক্খাপদং আচারৰিপত্তি, এৰং ইতো পরানিপি সিক্খাপদানি আচারৰিপত্তিযেৰাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘উভতোপাতিমোক্খেসূ’’তিআদি. আজীৰৰিপত্তিপচ্চযা পন ঠপেত্ৰা দুব্ভাসিতং ছ আপত্তিক্খন্ধা পঞ্ঞত্তাতি –
‘‘আজীৰহেতু আজীৰকারণা পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অসন্তং অভূতং উত্তরিমনুস্সধম্মং উল্লপতি, আপত্তি পারাজিকস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা সঞ্চরিত্তং সমাপজ্জতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা ‘যো তে ৰিহারে ৰসতি, সো ভিক্খু অরহা’তি ভণতি, পটিৰিজানন্তস্স আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা ভিক্খু পণীতভোজনানি অগিলানো অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা ভিক্খুনী পণীতভোজনানি অগিলানা অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাটিদেসনীযস্স. আজীৰহেতু আজীৰকারণা ভিক্খু সূপং ৰা ওদনং ৰা অগিলানো অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পরি. ২৮৭) –
এৰং পারাজিকাদিৰসেন ঠপেত্ৰা দুব্ভাসিতং আজীৰৰিপত্তিপচ্চযা ছ আপত্তিক্খন্ধা পঞ্ঞত্তা. দিট্ঠিৰিপত্তিপচ্চযা পাচিত্তিযদুক্কটৰসেন দ্ৰে আপত্তিক্খন্ধা পঞ্ঞত্তাতি সমনুভাসনায পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সজ্জনে ঞত্তিযা দুক্কটং, কম্মৰাচাপরিযোসানে পাচিত্তিযন্তি এৰং দিট্ঠিৰিপত্তিপচ্চযা পাচিত্তিযদুক্কটৰসেন দ্ৰে আপত্তিক্খন্ধা পঞ্ঞত্তা. এত্থাতি ৰিপত্তিকথাসু.
গণনুপগতাতি দিৰসগণনং উপগতভাৰো. অঞ্ঞেহি ‘‘ইমং চীৰরং ইত্থন্নামস্স দেমা’’তি পরহত্থে দিন্নম্পি ‘‘ন তাৰ তং গণনুপগং, যাৰ ন হত্থং গচ্ছতী’’তি (মহাৰ. ২৫৯) চম্মক্খন্ধকে ৰুত্তত্তা যাৰ আহরিত্ৰা ৰা ন দিন্নং, ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, চীৰরং উপ্পন্ন’’ন্তি পহিণিত্ৰা ৰা অনারোচিতং, তাৰ দিৰসগণনং ন উপেতি, অনধিট্ঠিতং ৰট্টতি. যদা পন আনেত্ৰা দিন্নং হোতি, ‘‘উপ্পন্ন’’ন্তি ৰা সুতং, ততো পট্ঠায গণনুপগং হোতি, অন্তোদসাহে অধিট্ঠাতব্বং. কথিনসঞ্ঞিতং সমুট্ঠানমস্সাতি কথিনসমুট্ঠানং, ততিযছট্ঠসমুট্ঠানৰসেন দ্ৰিসমুট্ঠানন্তি অত্থো. কাযৰাচাহি কত্তব্বঅধিট্ঠানৰিকপ্পনানং অকরণেন কাযৰাচতো, চিত্তে পন সতি কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতীতি ৰুত্তং হোতি. অনধিট্ঠানাৰিকপ্পনৰসেন আপজ্জনতো অকিরিযং. অজানন্তোপি আপজ্জতীতি নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং. কাযদ্ৰারে চ ৰচীদ্ৰারে চ কত্তব্বাকরণতো কাযকম্মং ৰচীকম্মং.
কথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. উদোসিতসিক্খাপদৰণ্ণনা
ভিক্খুনাতি ভিক্খুস্সাতি অত্থো, সামিঅত্থে চেতং করণৰচনং. তেনাহ ‘‘পুরিমসিক্খাপদে ৰিযা’’তিআদি. অথ কস্মা করণৰসেনেৰ করণৰচনস্স অত্থং অগ্গহেত্ৰা সামিৰসেন অত্থো ৰেদিতব্বোতি আহ ‘‘করণৰসেন হী’’তিআদি. হীতি কারণত্থে নিপাতো. ছিন্নপলিবোধোতি ছিন্নচীৰরাৰাসপলিবোধো. একাৰ রত্তি একরত্তং, সমাসন্তগতস্স অত্থং. তিণ্ণং চীৰরানং সমাহারোতি তিচীৰরং. তেন তিচীৰরেন, তীহি চীৰরেহীতি অত্থো. একেন ৰিপ্পৰুত্থোপি (পারা. অট্ঠ. ২.৪৭৫-৪৭৬) হি তিচীৰরেন ৰিপ্পৰুত্থো নাম হোতি পটিসিদ্ধপরিযাপন্নেন ৰিপ্পৰুত্থত্তা, অৰযৰেপি ৰা সমুদাযৰোহারতো. তেনাহ ‘‘তিচীৰরাধিট্ঠাননযেনা’’তিআদি.
ইদানি ৰিপ্পৰাসলক্খণৰৰত্থাপনত্থং ‘‘গামো একূপচারো’’তিআদিমাহ. তত্থ নিৰেসনন্তি উদোসিতাদীনং ৰসেন অকতায পতিস্সযৰিকতিযা অধিৰচনং. উদোসিতোতি (পারা. অট্ঠ. ২.৪৮২-৪৮৭) যানাদীনং ভণ্ডানং সালা. যো ‘‘উদৰসিতো’’তিপি ৰুচ্চতি. অট্টোতি পটিরাজাদিপটিবাহনত্থং ইট্ঠকাহি কতো বহলভিত্তিকো চতুপঞ্চভূমিকো পতিস্সযৰিসেসো. ‘‘অট্টোতি বহলভিত্তিকগেহং, যস্স গোপানসিযো অগ্গহেত্ৰা ইট্ঠকাহি এৰ ছদনং হোতী’’তি অপরে. ‘‘অট্টাকারেন করীযতী’’তিপি ৰদন্তি. মাল়োতি এককূটসঙ্গহিতো চতুরস্সপাসাদো, এককূটসঙ্গহিতো ৰা অনেককোণৰন্তো পতিস্সযৰিসেসো. ‘‘মাল়োতি ৰট্টাকারেন কতসেনাসন’’ন্তি অপরে. পাসাদোতি দীঘপাসাদো, অড্ঢযোগাদিভেদো অট্টমাল়হম্মিযৰজ্জিতো সব্বো ৰা পাসাদো. হম্মিযন্তি মুণ্ডচ্ছদনপাসাদো. ‘‘চন্দিযঙ্গণযুত্ত’’ন্তি অপরে. নাৰাতি থলট্ঠউদকট্ঠৰসেন দ্ৰিধা নাৰা. সত্থোতি জঙ্ঘসত্থো, সকটসত্থো ৰা. ধঞ্ঞকরণন্তি (পারা. অট্ঠ. ২.৪৯১-৪৯৪) খলং ৰুচ্চতি. আরামোতি পুপ্ফারামো, ফলারামো ৰা. ৰিহারোতি সপরিক্খিত্তো ৰা অপরিক্খিত্তো ৰা সকলো আৰাসো. ‘‘গেহম্পী’’তি কেচি. নিৰেসনাদীনি চেত্থ গামতো বহি নিৰিট্ঠানি গহিতানি. অন্তোগামে ঠিতানং পন গামগ্গহণেনেৰ গহিতত্তা গামপরিহারোযেৰাতি. ‘‘নিৰেসনাদযো হম্মিযপরিযোসানা গামপরিক্খেপতো বহি নিৰিট্ঠা’’তি অপরে. হত্থপাসাতিক্কমেতি এত্থ হত্থপাসো নাম অড্ঢতেয্যরতনপ্পমাণো পদেসো, তস্স অতিক্কমো হত্থপাসাতিক্কমো, তস্মিং হত্থপাসাতিক্কমে. হত্থপাসব্ভন্তরে পন ৰত্থুং ৰট্টতি. তং পমাণং অতিক্কমিত্ৰা সচেপি ইদ্ধিমা ভিক্খু আকাসে অরুণং উট্ঠাপেতি, নিস্সগ্গিযমেৰ হোতি.
অযং পনেত্থ ৰিনিচ্ছযো – সচে (পারা. অট্ঠ. ২.৪৭৭-৪৭৮) গামো একস্স রঞ্ঞো ৰা ভোজকস্স ৰা ৰসেন এককুলস্স হোতি, পাকারাদিনা পরিক্খিত্তত্তা একূপচারো চ, এৰরূপে গামে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা তস্মিং গামব্ভন্তরে যথারুচিতট্ঠানে ৰসিতব্বং, সচে অপরিক্খিত্তো, যস্মিং ঘরে চীৰরং নিক্খিত্তং হোতি, তস্মিং ঘরে ৰসিতব্বং, তস্স ঘরস্স সমন্ততো হত্থপাসা ৰা ন ৰিজহিতব্বং.
সচে গামো ৰেসালিকুসিনারাদযো ৰিয নানারাজূনং ৰা ভোজকানং ৰা হোতি, ৰুত্তপ্পকারেন পরিক্খিত্তো চ, এৰরূপে গামে যস্মিং ঘরে চীৰরং নিক্খিত্তং হোতি, তস্মিং ঘরে ৰা ৰত্থব্বং, তস্স ঘরস্স হত্থপাসা ৰা ন ৰিজহিতব্বং. যস্সা ৰীথিযা ঘরং হোতি, তস্সা ৰীথিযা তস্স ঘরস্স সম্মুখাট্ঠানে সভাযং ৰা ঘরদ্ৰারে ৰা ৰত্থব্বং, তেসং সভাদ্ৰারানং হত্থপাসা ৰা ন ৰিজহিতব্বং.
সচে সো গামো অপরিক্খিত্তো, যস্মিং ঘরে চীৰরং নিক্খিত্তং, তত্থ ৰা তস্স হত্থপাসে ৰা ৰত্থব্বং. নিৰেসনে পন সচে এককুলস্স নিৰেসনং হোতি, পরিক্খিত্তঞ্চ, অন্তোনিৰেসনে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা অন্তোনিৰেসনে ৰত্থব্বং. অপরিক্খিত্তং চে হোতি, যস্মিং গব্ভে চীৰরং নিক্খিত্তং, তস্মিং ৰত্থব্বং, তস্স গব্ভস্স হত্থপাসা ৰা ন ৰিজহিতব্বং.
সচে নানাকুলস্স নিৰেসনং হোতি, পরিক্খিত্তঞ্চ, যস্মিং গব্ভে চীৰরং নিক্খিত্তং, তস্মিং গব্ভে ৰত্থব্বং, সব্বেসং সাধারণদ্ৰারমূলে ৰা তেসং গব্ভদ্ৰারমূলানং হত্থপাসা ৰা ন ৰিজহিতব্বং. অপরিক্খিত্তং চে, যস্মিং গব্ভে চীৰরং নিক্খিত্তং, তস্মিং গব্ভে ৰত্থব্বং, তস্স গব্ভস্স হত্থপাসা ৰা ন ৰিজহিতব্বং. এস নযো উদোসিতাদীসুপি.
সত্থো পন জঙ্ঘসত্থো ৰা হোতু, সকটসত্থো ৰা. সচে এককুলস্স সত্থো হোতি, সত্থে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা পুরতো ৰা পচ্ছতো ৰা সত্তব্ভন্তরা ন ৰিজহিতব্বা, পস্সতো অব্ভন্তরং ন ৰিজহিতব্বং. সচে (পারা. অট্ঠ. ২.৪৮৯) সত্থো গচ্ছন্তো গামং ৰা নদিং ৰা পরিযাদিযিত্ৰা তিট্ঠতি, অন্তোপৰিট্ঠেন সদ্ধিং একাবদ্ধো হুত্ৰা ওরঞ্চ পারঞ্চ ফরিত্ৰা ঠিতো হোতি, সত্থপরিহারোৰ লব্ভতি. অথ গামে ৰা নদিযা ৰা পরিযাপন্নো হোতি অন্তোপৰিট্ঠো, গামপরিহারো চেৰ নদিপরিহারো চ লব্ভতি. সচে ৰিহারসীমং অতিক্কমিত্ৰা তিট্ঠতি, অন্তোসীমায চ চীৰরং হোতি, ৰিহারং গন্ত্ৰা ৰসিতব্বং. সচে বহিসীমায চীৰরং হোতি, সত্থসমীপেযেৰ ৰসিতব্বং. সচে গচ্ছন্তো সকটে ৰা ভগ্গে, গোণে ৰা নট্ঠে অন্তরা ছিজ্জতি, যস্মিং কোট্ঠাসে চীৰরং নিক্খিত্তং, তত্থ ৰসিতব্বং.
খেত্তেপি (পারা. অট্ঠ. ২.৪৯০) সচে এককুলস্স খেত্তং হোতি, পরিক্খিত্তঞ্চ, অন্তোখেত্তে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা অন্তোখেত্তে ৰত্থব্বং. সচে অপরিক্খিত্তং, হত্থপাসা চীৰরং ন ৰিজহিতব্বং. সচে নানাকুলস্স খেত্তং হোতি, পরিক্খিত্তঞ্চ, অন্তোখেত্তে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা খেত্তদ্ৰারমূলে ৰা ৰত্থব্বং, তস্স হত্থপাসা ৰা ন ৰিজহিতব্বং. সচে অপরিক্খিত্তং, চীৰরং হত্থপাসা ন ৰিজহিতব্বং. এস নযো ধঞ্ঞকরণারামেসু দ্ৰীসুপি. ৰিহারে পন নিৰেসনে ৰুত্তসদিসোৰ ৰিনিচ্ছযো.
রুক্খমূলে পন যং মজ্ঝন্হিকে কালে সমন্তা ছাযা ফরতি, তস্মিং ঠানে অৰিরল়ে পদেসে তস্স ছাযায ফুট্ঠোকাসস্স অন্তোযেৰ নিক্খিপিতব্বং. সচে ৰিরল়সাখস্স রুক্খস্স আতপেন ফুট্ঠোকাসে ঠপেতি, অরুণুগ্গমনে চ সো ভিক্খু তস্স হত্থপাসে ন হোতি, অঞ্ঞস্মিং ঠানে তস্স ছাযাযপি হোতি, নিস্সগ্গিযং হোতি. সচে নানাকুলস্স রুক্খো হোতি, চীৰরস্স হত্থপাসা ন ৰিজহিতব্বং.
অজ্ঝোকাসে পন ৰিঞ্ঝাটৰিআদীসু অরঞ্ঞেসুপি সমুদ্দমজ্ঝে মচ্ছবন্ধানং অগমনপথদীপকেসুপি চীৰরং ঠপেত্ৰা ততো সমন্তা সত্তব্ভন্তরে পদেসে যত্থ কত্থচি ৰসিতব্বং, ইতো অঞ্ঞত্থ ৰসন্তো ৰিপ্পৰুত্থো নাম হোতীতি দট্ঠব্বং.
ইমস্স পন ৰিত্থারস্স ইধ অৰুত্তত্তা, সমন্তপাসাদিকাযঞ্চ ৰুত্তত্তা ‘‘অযমেত্থ সঙ্খেপো’’তিআদি ৰুত্তং. এত্থাতি ‘‘তিচীৰরেন ৰিপ্পৰসেয্যা’’তি এতস্মিং পদে. সঙ্খেপোতি সঙ্খেপৰণ্ণনা. এত্থ পন পাল়িযং (পারা. ৪৭৭) ‘‘গামো একূপচারো নানূপচারো’’তিআদিনা অৰিসেসেন মাতিকং নিক্খিপিত্ৰাপি গামনিৰেসনউদোসিতখেত্তধঞ্ঞকরণআরামৰিহারানং একূপচারনানূপচারতা ‘‘গামো একূপচারো নাম এককুলস্স গামো হোতি পরিক্খিত্তো চ অপরিক্খিত্তো চা’’তিআদিনা (পারা. ৪৭৮) পরিক্খিত্তাপরিক্খিত্তৰসেন ৰিভত্তা. অট্টমাল়পাসাদহম্মিযনাৰাসত্থরুক্খমূলঅজ্ঝোকাসানং পন এৰং অৰত্ৰা ‘‘এককুলস্স অট্টো হোতি, নানাকুলস্স অট্টো হোতী’’তিআদিনা (পারা. ৪৮৪) নযেন এককুলনানাকুলৰসেন চ অন্তে ‘‘অজ্ঝোকাসো একূপচারো নাম অগামকে অরঞ্ঞে সমন্তা সত্তব্ভন্তরা একূপচারো, ততো পরং নানূপচারোতি (পারা. ৪৯৪) চ এৰং একূপচারনানূপচারতা ৰিভত্তা. তস্মা গামাদীসু পরিক্খিত্তং একূপচারং, অপরিক্খিত্তং নানূপচারন্তি চ, অট্টাদিসু যং এককুলস্স, তং একূপচারং, যং নানাকুলস্স, তং নানূপচারন্তি চ গহেতব্বং. অজ্ঝোকাসে ৰুত্তনযেন গহেতব্বং. উপচারোতি হি ‘‘গামো একূপচারো নানূপচারো’’তিআদীসু দ্ৰারং, ‘‘অজ্ঝোকাসো একূপচারো’’তি এত্থ সমন্তা সত্তব্ভন্তরসঙ্খাতং পমাণন্তি অপরে.
অঞ্ঞত্র ভিক্খুসম্মুতিযাতি ভিক্খুনো সঙ্ঘেন দিন্না সম্মুতি ভিক্খুসম্মুতি, তং ৰিনাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘যং সঙ্ঘো’’তিআদি. অৰিপ্পৰাসসম্মুতিং দেতীতি অৰিপ্পৰাসা সম্মুতি, অৰিপ্পৰাসায ৰা সম্মুতি অৰিপ্পৰাসসম্মুতি, তং ঞত্তিদুতিযেন কম্মেন দেতীতি অত্থো.
সন্তরুত্তরেনাতি ‘‘অন্তর’’ন্তি অন্তরৰাসকো ৰুচ্চতি, ‘‘উত্তর’’ন্তি উত্তরাসঙ্গো, সহ অন্তরেন উত্তরং সন্তরুত্তরং, তেন সন্তরুত্তরেন, সহ অন্তরৰাসকেন উত্তরাসঙ্গেনাতি অত্থো. অন্তোঅরুণে পচ্চুদ্ধটেতি নিৰত্তিত্ৰা সম্পাপুণিতুমসক্কোন্তেন তত্থেৰ ঠত্ৰা অন্তো অরুণে পচ্চুদ্ধটে. পচ্চাগন্তব্বন্তি যথা রোগো ন কুপ্পতি, তথা পুন চীৰরস্স ঠপিতট্ঠানং আগন্তব্বং. যতো পট্ঠায হি সত্থং ৰা পরিযেসতি, ‘‘গচ্ছামী’’তি আভোগং ৰা করোতি, ততো পট্ঠায ৰট্টতি. ‘‘ন দানি গমিস্সামী’’তি এৰং পন ধুরনিক্খেপং করোন্তেন পচ্চুদ্ধরিতব্বং ‘‘অতিরেকচীৰরট্ঠানে ঠস্সতী’’তি. তেনাহ ‘‘তত্থেৰ ৰা ঠিতেন পচ্চুদ্ধরিতব্ব’’ন্তি. সোতি যস্স সম্মুতি দিন্না, সো রোগো. লদ্ধকপ্পিযমেৰ পুন সম্মুতিদানকিচ্চং নত্থীতি অধিপ্পাযো.
অধিট্ঠিতচীৰরতাতি তিচীৰরাধিট্ঠাননযেন অধিট্ঠিতচীৰরতা. ৰিপ্পৰাসো নাম যদি বদ্ধসীমাযং চীৰরং হোতি, ততো বহি অরুণুট্ঠাপনং. অথ অবদ্ধসীমাযং, যথাৰুত্তগামাদীনং বহি হত্থপাসাতিক্কমে অরুণুট্ঠাপনং. বদ্ধসীমাযং পন যত্থ কত্থচি চীৰরং ঠপেত্ৰা অন্তোসীমাযমেৰ যত্থ কত্থচি ৰসিতুং ৰট্টতি. ইধ অপচ্চুদ্ধরণং অকিরিযাতি সম্বন্ধো.
উদোসিতসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. অকালচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা
পুরিমসিক্খাপদে ৰিয এত্থাপি ভিক্খুনাতি সামিঅত্থে করণৰচনন্তি আহ ‘‘নিট্ঠিতচীৰরস্মিং ভিক্খুনা’’তিআদি. ‘‘অকালচীৰরং নাম অনত্থতে কথিনে একাদসমাসে উপ্পন্নং, অত্থতে কথিনে সত্তমাসে উপ্পন্নং, কালেপি আদিস্স দিন্নং, এতং অকালচীৰরং নামা’’তি (পারা. ৫০০) পদভাজনিযং ৰুত্তত্তা ‘‘য্ৰাযং অনত্থতে কথিনে’’তিআদিমাহ. য্ৰাযং চীৰরকালো ৰুত্তোতি সম্বন্ধো. ৰস্সানস্সাতি ৰস্সানসঙ্খাতস্স উতুনো. পচ্ছিমো মাসো নাম চীৰরমাসো. তস্মিঞ্হি অনত্থতেপি কথিনে উপ্পন্নং চীৰরং অনধিট্ঠিতং, অৰিকপ্পিতং ঠপেতুং ৰট্টতি. পঞ্চ মাসাতি পচ্ছিমকত্তিকমাসো, হেমন্তিকা চত্তারো চাতি পঞ্চ মাসা. অঞ্ঞদাতি অনত্থতে কথিনে একাদসমাসে, অত্থতে কথিনে সত্তমাসে. কালেপীতি ‘‘অনত্থতে কথিনে চীৰরমাসো, অত্থতে কথিনে পঞ্চ মাসা’’তি যথাৰুত্তচীৰরকালেপি. ‘‘আদিনা নযেনা’’তি ইমিনা ‘‘দদামি দজ্জামী’’তিআদীনং (পারা. অট্ঠ. ২.৪৬৯) সঙ্গহো. কিঞ্চাপি চেতানি সব্বানি ‘‘অকালচীৰর’’ন্তি ৰুত্তানি, তথাপি পিট্ঠিসমযেযেৰ উপ্পন্নানি ‘‘অকালচীৰর’’ন্তি ইধাধিপ্পেতানি.
‘‘কালে সঙ্ঘস্স ইদং অকালচীৰর’’ন্তি দিন্নং পন অকালচীৰরসামঞ্ঞতো অত্থুদ্ধারৰসেন ৰুত্তং. যথা পিট্ঠিসমযে উপ্পন্নং চীৰরং ৰুট্ঠৰস্সেহি, সেসেহি চ সম্মুখীভূতেহি ভাজেতুং লব্ভতীতি অকালচীৰরং নাম জাতং, তথেৰিদম্পীতি তদিদং অকালচীৰরসামঞ্ঞং. যদি এৰং ‘‘পুগ্গলস্স ৰা ইদং তুয্হং ‘দম্মী’তিআদিনা নযেন দিন্ন’’ন্তি কস্মা ৰুত্তং, ন হি পুগ্গলস্স আদিস্স দিন্নং কেনচি ভাজনীযং হোতীতি? নাযং ৰিরোধো, আদিস্স দানসামঞ্ঞতো লব্ভমানমত্থং দস্সেতুং তথা ৰুত্তন্তি. অত্তনো ৰা ধনেনাতি অত্তনো কপ্পাসসুত্তাদিনা ধনেন. ইমস্স ‘‘উপ্পজ্জেয্যা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. ‘‘সীমায দেতী’’তিআদি পুগ্গলাধিট্ঠাননযেন ৰুত্তং. এত্থ পন সীমায দানং একা মাতিকা, কতিকায দানং দুতিযা…পে… পুগ্গলস্স দানং অট্ঠমা.
‘‘পরিক্খেপারহট্ঠানেনা’’তি ইমিনা অপরিক্খিত্তস্স ৰিহারস্স ধুৰসন্নিপাতট্ঠানাদিতো পঠমলেড্ডুপাতস্স অন্তো উপচারসীমাতি দস্সেতি. ইদানি দুতিযলেড্ডুপাতস্সপি অন্তো উপচারসীমাযেৰাতি দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি আরদ্ধং. ধুৰসন্নিপাতট্ঠানম্পি সীমাপরিযন্তগতমেৰ ৰেদিতব্বং. আৰাসে ৰড্ঢন্তে ৰড্ঢতীতি সচে উপচারতো অবহিভূতো হুত্ৰা আৰাসো ৰড্ঢতীতি অধিপ্পাযো. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘ভিক্খূসুপি ৰড্ঢন্তেসু ৰড্ঢতী’’তি ৰুত্তং. ‘‘সচে ৰিহারে সন্নিপতিতভিক্খূহি সদ্ধিং একাবদ্ধা হুত্ৰা যোজনসতম্পি পূরেত্ৰা নিসীদন্তি, যোজনসতম্পি উপচারসীমাৰ হোতি, সব্বেসং লাভো পাপুণাতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৭৯) সমন্তপাসাদিকাযং ৰুত্তং. ভিক্খুনীনং আরামপৰেসনসেনাসনাপুচ্ছনানীতি আগন্তুকগমিকানং ভিক্খুনীনং আরামপৰেসনাপুচ্ছনং, সেনাসনাপুচ্ছনঞ্চাতি অত্থো. তথা হি আগন্তুকায ভিক্খুনিযা আরামপৰেসনং আপুচ্ছিতব্বং, গমিকায সঙ্ঘিকং দসৰিধং সেনাসনং. এত্থ চ কিঞ্চাপি ‘‘ভিক্খুনীন’’ন্তি ৰুত্তং, গমিকস্স পন ভিক্খুস্সাপি ইমিস্সাযেৰ সীমায ৰসেন সেনাসনাপুচ্ছনং ৰেদিতব্বং.
পরিৰাসমানত্তারোচনন্তি পারিৰাসিকমানত্তচারীনং পরিৰাসারোচনং, মানত্তারোচনঞ্চ. ৰস্সচ্ছেদনিস্সযসেনাসনগ্গাহাদিৰিধানন্তি ৰস্সচ্ছেদৰিধানং, নিস্সযগ্গাহৰিধানং, সেনাসনগ্গাহৰিধানন্তি অত্থো. আদিসদ্দেন নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধি, লাভগ্গাহো আগন্তুকৰত্তং পূরেত্ৰা আরামপৰেসনন্তি এৰমাদিকং সঙ্গণ্হাতি. ইমিস্সাৰ সীমায ৰসেনাতি উপচারসীমাযেৰাতি যথাসম্ভৰং অন্তো, বহি চ ইমস্স সব্বস্স লব্ভনতো ৰুত্তং.
লাভত্থায ঠপিতা সীমা লাভসীমা (মহাৰ. ৩৭৯), সা চ খো নেৰ সম্মাসম্বুদ্ধেন অনুঞ্ঞাতা, ন ধম্মসঙ্গাহকত্থেরেহি ঠপিতা, অপিচ খো লাভদাযকেহি. তেনাহ ‘‘যং রাজরাজমহামত্তাদযো’’তিআদি. সমন্তাতি ৰিহারস্স সমন্তা. যন্তি সুঙ্কসস্সাদি. ‘‘সীমং ঠপেন্তী’’তি পাঠসেসো. একস্স রঞ্ঞো আণাপৰত্তিট্ঠানন্তি চোল়ভোগো কেরল়ভোগোতি এৰং একেকস্স রঞ্ঞো আণাপৰত্তিট্ঠানং. দ্ৰিধা আপো গতো এত্থাতি দীপো, ওঘেন অনজ্ঝোত্থতো ভূমিভাগো, সোৰ সীমা দীপসীমা. তেনাহ সমুদ্দন্তেনা’’তিআদি. চক্কৰাল়সীমা চক্কৰাল়পব্বতেনেৰ পরিচ্ছিন্নাতি আহ ‘‘একচক্কৰাল়পব্বতপরিক্খেপব্ভন্তরং চক্কৰাল়সীমা’’তি.
সেসাতি খণ্ডসীমাদযো. খণ্ডসীমায দেমাতি দিন্নন্তি খণ্ডসীমায কেনচি কম্মেন সন্নিপতিতং সঙ্ঘং দিস্ৰা ‘‘খণ্ডসীমাযং সঙ্ঘস্স দেমা’’তি দিন্নং. খণ্ডসীমায ঠিতে রুক্খে ৰা পব্বতে ৰা ঠিতোপি হেট্ঠা ৰা পথৰিৰেমজ্ঝগতোপি খণ্ডসীমাযেৰ ঠিতোতি ৰেদিতব্বো. সমানসংৰাসসীমায দিন্নন্তি ‘‘সমানসংৰাসসীমায দম্মী’’তি দিন্নং. এস নযো সেসেসুপি. খণ্ডসীমা সীমন্তরিকট্ঠানং ন পাপুণাতি তত্থ সমানসংৰাসসীমায অভাৰতোতি অধিপ্পাযো. সমানসংৰাসঅৰিপ্পৰাসসীমাসু দিন্নস্স ইদং নানাত্তং – ‘‘অৰিপ্পৰাসসীমায দম্মী’’তি দিন্নং গামট্ঠানং ন পাপুণাতি. কস্মা? ‘‘ঠপেত্ৰা গামঞ্চ গামূপচারঞ্চা’’তি (মহাৰ. ১৪৪) ৰুত্তত্তা. ‘‘সমানসংৰাসসীমায দম্মী’’তি দিন্নং পন গামে ঠিতানম্পি পাপুণাতীতি. অব্ভন্তরসীমাউদকুক্খেপসীমাসু দিন্নন্তি তত্থ উপোসথাদিঅত্থায সন্নিপতিতে দিস্ৰা ‘‘ইমিস্সা অব্ভন্তরসীমায দেমা’’তিআদিনা দিন্নং. জনপদরট্ঠরজ্জদীপচক্কৰাল়সীমাসুপি গামসীমাদীসু ৰুত্তসদিসোৰ ৰিনিচ্ছযোতি আহ ‘‘জনপদসীমাদীসূ’’তিআদি. একোপি গন্ত্ৰা সব্বেসং সঙ্গণ্হিতুং লভতীতি একোপি গন্ত্ৰা ইধ ৰস্সগ্গেন ভাজেত্ৰা গহেত্ৰা আগন্তুং লভতীতি অত্থো. একোতি সভাগো একো ভিক্খু, অযম্পি ভাগমেৰ গহেতুং লভতি. তেনাহ ‘‘সভাগানং ভাগং গণ্হাতী’’তি.
এৰং তাৰ যো সীমং পরামসিত্ৰা দেতি, তস্স দানে ৰিনিচ্ছযং ৰত্ৰা ইদানি যো ‘‘অসুকসীমাযা’’তি ৰত্তুং ন জানাতি, কেৰলং ‘‘সীমা’’তি ৰচনমত্তমেৰ জানন্তো ৰিহারং আগন্ত্ৰা ‘‘সীমায দম্মী’’তি ৰা ‘‘সীমট্ঠকসঙ্ঘস্স দম্মী’’তি ৰা ভণতি, তত্থ ৰিনিচ্ছযং দস্সেতুং ‘‘যো পন ৰিহারং পৰিসিত্ৰা’’তিআদিমাহ. কতরন্তি কতরসীমং. অহমেতং ভেদং ন জানামীতি অহং ‘‘অসুকা সীমা’’তি এতং ৰিভাগং ন জানামি. উপচারসীমট্ঠেহি ভাজেতব্বং লাভস্স উপচারসীমায পরিচ্ছিন্নত্তাতি অধিপ্পাযো. সাতি সমানলাভকতিকা.
যত্থ ময্হং ধুৰকারা করীযন্তীতি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৭৯) এত্থ যস্মিং ৰিহারে তস্স চীৰরদাযকস্স সন্তকং সঙ্ঘস্স পাকৰত্তং ৰা ৰত্ততি. যস্মিং ৰিহারে ভিক্খূ অত্তনো ভারং কত্ৰা সদা গেহে ভোজেতি, যত্থ ৰা অনেন আৰাসো ৰা কারিতো, সলাকভত্তাদীনি ৰা নিবদ্ধানি, ইমে ধুৰকারা নাম. যেন পন সকলোপি ৰিহারো পতিট্ঠাপিতো, তত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. তেনাহ ‘‘যত্থ তস্স পাকৰত্তং ৰা ৰত্ততী’’তিআদি. তত্থ পাকৰত্তন্তি দানৰত্তং. ৰত্ততীতি পৰত্ততি. যতোতি যস্মা ৰিহারা. যত্থাতি যস্মিং ৰিহারে. সব্বত্থাতি সব্বেসু ৰিহারেসু. মাতিকং আরোপেত্ৰাতি একস্মিং ৰিহারে ভিক্খূ বহুতরা, একস্মিং থোকতরা, একঞ্চ ৰত্থং, ধুৰকারট্ঠানঞ্চ বহুকং, কত্থ দেমাতি পুচ্ছিত্ৰা, যদি পন মঞ্চো ৰা পীঠং ৰা একমেৰ হোতি, তং পুচ্ছিত্ৰা যস্স ৰা ৰিহারস্স, একৰিহারেপি ৰা যস্স সেনাসনস্স সো ৰিচারেতি, তত্থ দাতব্বং. সচেপি ‘‘অসুকভিক্খু গণ্হতূ’’তি ৰদতি, ৰট্টতি. অথ ‘‘ময্হং ধুৰকারে দেথা’’তি ৰত্ৰা অৰিচারেত্ৰাৰ গচ্ছতি, সঙ্ঘস্সপি ৰিচারেতুং ৰট্টতি. এৰং পন ৰিচারেতব্বং – ‘‘সঙ্ঘত্থেরস্স ৰসনট্ঠানে দেথা’’তি ৰত্তব্বং. সচে তত্থ সেনাসনং পরিপুণ্ণং হোতি, যত্থ নপ্পহোতি, তত্থ দাতব্বং. সচে একো ভিক্খু ‘‘ময্হং ৰসনট্ঠানে সেনাসনপরিভোগভণ্ডং নত্থী’’তি ৰদতি, তত্থ দাতব্বং.
সঙ্ঘস্স দম্মীতি দিন্নন্তি ‘‘ইমানি চীৰরানি সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি এৰং দিন্নং. ততো বহিদ্ধাপীতি উপচারসীমাতো বহিদ্ধাপি. তেহি সদ্ধিন্তি উপচারসীমাগতেহি সদ্ধিং. একাবদ্ধানঞ্চ পাপুণাতি পরিসাৰসেন ৰড্ঢিতা সীমা হোতীতি কত্ৰাতি অধিপ্পাযো. তস্মাতি যস্মা উপচারসীমাগতানং পাপুণাতি, যস্মা চ ততো বহিদ্ধাপি উপচারসীমোক্কন্তেহি একাবদ্ধানং পাপুণাতি, তস্মা. তেসন্তি উপচারসীমাগতানং, ততো বহিদ্ধা তেহি সদ্ধিং একাবদ্ধানঞ্চ. গাহতে সতীতি অন্তেৰাসিকাদিকে গণ্হন্তে সতি. অসম্পত্তানম্পীতি উপচারসীমাযং ঠিতেহি ঘণ্টিং পহরিত্ৰা কালং ঘোসেত্ৰা লাভভাজনট্ঠানং অসম্পত্তানম্পি উপচারসীমায পৰিট্ঠানং, তেহি ৰা সদ্ধিং একাবদ্ধানং হুত্ৰা অত্তনো ৰিহারদ্ৰারে ৰা অন্তোৰিহারেযেৰ ৰা ঠিতানঞ্চাতি অত্থো. ভাগো দাতব্বোতি সঙ্ঘনৰকস্স দিন্নেপীতি অধিপ্পাযো. দুতিযভাগে পন থেরাসনং আরুল়্হে আগতানং পঠমভাগো ন পাপুণাতি. দুতিযভাগতো ৰস্সগ্গেন দাতব্বং.
সচে পন ‘‘বহিউপচারসীমাযং ঠিতানং দেথা’’তি ৰদন্তি, ন দাতব্বং. যদি পন ৰিহারো মহা হোতি, থেরাসনতো পট্ঠায ৰত্থেসু দীযমানেসু অলসজাতিকা মহাথেরা পচ্ছা আগচ্ছন্তি, ‘‘ভন্তে, ৰীসতিৰস্সানং দীযতি, তুম্হাকং ঠিতিকা অতিক্কন্তা’’তি ন ৰত্তব্বা. ঠিতিকং ঠপেত্ৰা তেসং দত্ৰা পচ্ছা ঠিতিকায দাতব্বং.
‘‘অসুকৰিহারে কির বহুচীৰরং উপ্পন্ন’’ন্তি সুত্ৰা যোজনন্তরিকৰিহারতোপি ভিক্খূ আগচ্ছন্তি, সম্পত্তসম্পত্তানং ঠিতট্ঠানতো পট্ঠায দাতব্বং, অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারো পন সমন্তপাসাদিকায চীৰরক্খন্ধকৰণ্ণনাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৭৯) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো.
এৰং ৰিহারং পৰিসিত্ৰা ‘‘ইমানি চীৰরানি সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি দিন্নেসু ৰিনিচ্ছযং ৰত্ৰা ইদানি বহিউপচারসীমাযং ভিক্খুং দিস্ৰা ‘‘সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি দিন্নেসু ৰিনিচ্ছযং দস্সেতুং ‘‘যং পনা’’তিআদি ৰুত্তং. একাবদ্ধপরিসায পাপুণাতীতি সচে যোজনং ফরিত্ৰা পরিসা ঠিতা হোতি, একাবদ্ধা চে, সব্বেসং পাপুণাতীতি অত্থো. একাবদ্ধতা চেত্থ দ্ৰাদসহত্থব্ভন্তরতো পরিচ্ছিন্দিতব্বা. তেনাহ ‘‘যে পনা’’তিআদি.
উভতোসঙ্ঘস্স দিন্নন্তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৭৯) ‘‘উভতোসঙ্ঘস্স দম্মী’’তি দিন্নং. ‘‘দ্ৰেধাসঙ্ঘস্স দম্মি, দ্ৰিন্নং সঙ্ঘানং দম্মি, ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স চ দম্মী’’তি ৰুত্তেপি উভতোসঙ্ঘস্স দিন্নমেৰ হোতি. উপড্ঢং ভিক্খূনং, উপড্ঢং ভিক্খুনীনং দাতব্বন্তি দ্ৰে ভাগে সমে কত্ৰা একো ভাগো ভিক্খূনং, একো ভাগো ভিক্খুনীনং দাতব্বো. গহেতুং লভতি উভতোসঙ্ঘগ্গহণেন গহিতত্তাতি অধিপ্পাযো. চেতিযস্সাতি থূপাদিনো. তঞ্হি ধাতাযতনাদিভাৰেন চিতত্তা, লোকস্স চিত্তীকারট্ঠানতায চ ‘‘চেতিয’’ন্তি ৰুচ্চতি. ন কোচি ৰিসেসোতি আহ ‘‘ইধ পন চেতিযস্সা’’তিআদি.
‘‘উভতোসঙ্ঘস্স চ তুয্হঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৰুত্তে পন দ্ৰাৰীসতিকোট্ঠাসে কত্ৰা দস ভিক্খূনং, দস ভিক্খুনীনং, একো পুগ্গলস্স, একো চেতিযস্স দাতব্বো. তত্থ পুগ্গলো সঙ্ঘতোপি অত্তনো ৰস্সগ্গেন পুন গহেতুং লভতি, চেতিযস্স একোযেৰ. অযং পন ৰারো যথাৰুত্তেনেৰ নযেন ঞাযতীতি কত্ৰা ইধ ন ৰুত্তো. সমন্তপাসাদিকাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৭৯) পন ৰুত্তোযেৰ.
ন মজ্ঝে ভিন্দিত্ৰা দাতব্বং ‘‘ভিক্খুনীন’’ন্তি পুগ্গলিকৰসেন ৰুত্তত্তা. পুগ্গলো ৰিসুং ন লভতীতি পুব্বে ৰিয ৰিসুং পুগ্গলিককোট্ঠাসং ন লভতি. পাপুণনট্ঠানতো একমেৰ লভতীতি অত্তনো ৰস্সগ্গেন পত্তব্বট্ঠানতো একমেৰ কোট্ঠাসং লভতি. কস্মা? ভিক্খুসঙ্ঘগ্গহণেন গহিতত্তা. ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ ভিক্খুনীনঞ্চ তুয্হঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৰুত্তেপি চেতিযস্স একপুগ্গলপটিৰীসো লব্ভতি, পুগ্গলস্স ৰিসুং ন লব্ভতি. তস্মা একং চেতিযস্স দত্ৰা অৰসেসং ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চ গণেত্ৰা ভাজেতব্বং. তেনাহ ‘‘চেতিযস্স চাতি ৰুত্তে পনা’’তিআদি.
তেহি সদ্ধিং পুগ্গলচেতিযপরামসনং অনন্তরনযসদিসমেৰাতি তেহি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি সদ্ধিং পুগ্গলস্স চ চেতিযস্স চ গহণং অনন্তরনযসদিসমেৰাতি অত্থো. ‘‘ভিক্খূনঞ্চ ভিক্খুনীনঞ্চ তুয্হঞ্চ, ভিক্খূনঞ্চ ভিক্খুনীনঞ্চ চেতিযস্স চ, ভিক্খূনঞ্চ ভিক্খুনীনঞ্চ তুয্হঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৰুত্তেপি চেতিযস্স একপটিৰীসো লব্ভতি, পুগ্গলস্স ৰিসুং নত্থি, ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চ গণেত্ৰাৰ ভাজেতব্বন্তি ৰুত্তং হোতি. পুগ্গলস্স ৰিসুং ন লব্ভতীতি পুগ্গলস্স ৰিসুং পটিৰীসো ন লব্ভতি, ৰস্সগ্গেন একোৰ লব্ভতীতি অত্থো. ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ চেতিযস্স চা’’তি ৰুত্তে পন চেতিযস্স ৰিসুং পটিৰীসো লব্ভতীতি আহ ‘‘চেতিযস্স পন লব্ভতী’’তি. ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ তুয্হঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৰুত্তেপি চেতিযস্সেৰ ৰিসুং লব্ভতি, ন পুগ্গলস্স. চেতিযস্স পন লব্ভতিযেৰাতি ‘‘ভিক্খূনঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৰুত্তে পন চেতিযস্স ৰিসুং পটিৰীসো লব্ভতীতি অত্থো. ‘‘ভিক্খূনঞ্চ তুয্হঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৰুত্তেপি চেতিযস্সেৰ ৰিসুং লব্ভতি, ন পুগ্গলস্স. ভিক্খুনিসঙ্ঘং আদিং কত্ৰাপি এৰমেৰ যোজেতব্বং.
এত্থাহ – যং পনেতরহি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৭৯) পণ্ডিতমনুস্সা সধাতুকং পটিমং ৰা চেতিযং ৰা ঠপেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স উভতোসঙ্ঘস্স দানং দেন্তি, পটিমায ৰা চেতিযস্স ৰা পুরতো আধারকে পত্তং ঠপেত্ৰা দক্খিণোদকং দত্ৰা ‘‘বুদ্ধানং দেমা’’তি, তত্থ যং পঠমং খাদনীযং ভোজনীযং দেন্তি, ৰিহারং ৰা আহরিত্ৰা ‘‘ইদং চেতিযস্স দেমা’’তি পিণ্ডপাতঞ্চ মালাগন্ধাদীনি চ দেন্তি, তত্থ কথং পটিপজ্জিতব্বন্তি? ৰুচ্চতে – মালাগন্ধাদীনি তাৰ চেতিযে আরোপেতব্বানি, ৰত্থেহি পটাকা, তেলেন পদীপা কাতব্বা, পিণ্ডপাতমধুফাণিতাদীনি পন যো নিবদ্ধচেতিযজগ্গকো হোতি পব্বজিতো ৰা গহট্ঠো ৰা, তস্স দাতব্বানি. নিবদ্ধজগ্গকে অসতি আহটভত্তং ঠপেত্ৰা ৰত্তং কত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. উপকট্ঠে কালে ভুঞ্জিত্ৰা পচ্ছাপি ৰত্তং কাতুং ৰট্টতিযেৰ.
মালাগন্ধাদীসু চ যং কিঞ্চি ‘‘ইদং হরিত্ৰা চেতিযপূজং করোথা’’তি ৰুত্তে দূরম্পি হরিত্ৰা পূজেতব্বং. ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স হরা’’তি ৰুত্তেপি হরিতব্বং. সচে পন ‘‘অহং পিণ্ডায চরামি, আসনসালাযং ভিক্খূ অত্থি, তে হরিস্সন্তী’’তি ৰুত্তে ‘‘ভন্তে, তুয্হংযেৰ দম্মী’’তি ৰদতি, ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. অথ পন ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স দস্সামী’’তি হরন্তস্স গচ্ছতো অন্তরাৰ কালো উপকট্ঠো হোতি, অত্তনো পাপেত্ৰা ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি.
ৰস্সংৰুট্ঠসঙ্ঘস্স দম্মীতি ৰদতীতি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৭৯) ‘‘ৰস্সংৰুট্ঠসঙ্ঘস্স ইমানি চীৰরানি দম্মী’’তি ৰদতি. তেসং বহিসীমট্ঠানম্পি পাপুণাতীতি অত্থতে কথিনে বহিসীমট্ঠানম্পি যাৰ কথিনস্স উব্ভারা পাপুণাতি, তস্মা দিসাপক্কন্তস্সাপি সতি পটিগ্গাহকে দাতব্বং. অনত্থতে পন কথিনে অন্তোহেমন্তে, এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা দিন্নং পচ্ছিমৰস্সংৰুট্ঠানম্পি পাপুণাতি. যত্থ কত্থচীতি যেসু কেসুচি ৰিহারেসু. এৰং ৰদতীতি ‘‘ৰস্সংৰুট্ঠসঙ্ঘস্স দম্মী’’তি ৰদতি. তত্র সম্মুখীভূতানং সব্বেসং পাপুণাতি পিট্ঠিসমযে উপ্পন্নত্তা. সচে পন ‘‘ৰস্সং ৰসন্তানং দম্মী’’তি ৰদতি, অন্তোৰস্সেযেৰ ৰস্সং ৰসন্তাৰ লভন্তি, ছিন্নৰস্সা ন লভন্তি. চীৰরমাসে পন ‘‘ৰস্সং ৰসন্তানং দম্মী’’তি ৰুত্তে পচ্ছিমিকায ৰস্সূপগতানংযেৰ পাপুণাতি, পুরিমিকায ৰস্সূপগতানঞ্চ ছিন্নৰস্সানঞ্চ ন পাপুণাতি.
চীৰরমাসতো পট্ঠায যাৰ হেমন্তস্স পচ্ছিমো দিৰসো, তাৰ ‘‘ৰস্সাৰাসিকং দেমা’’তি ৰুত্তে কথিনং অত্থতং ৰা হোতু, অনত্থতং ৰা, অতীতৰস্সংৰুট্ঠানংযেৰ পাপুণাতি. গিম্হানং পঠমদিৰসতো পট্ঠায ৰুত্তে পন মাতিকা আরোপেতব্বা ‘‘অতীতৰস্সাৰাসস্স পঞ্চ মাসা অতিক্কন্তা, অনাগতো চতুমাসচ্চযেন ভৰিস্সতি, কতরৰস্সাৰাসস্স দেসী’’তি. সচে ‘‘অতীতৰস্সংৰুট্ঠানং দম্মী’’তি ৰদতি, তংঅন্তোৰস্সংৰুট্ঠানমেৰ পাপুণাতি, দিসা পক্কন্তানম্পি সভাগা গণ্হিতুং লভন্তি.
সচে ‘‘অনাগতে ৰস্সাৰাসিকং দম্মী’’তি ৰদতি, তং ঠপেত্ৰা ৰস্সূপনাযিকদিৰসে গহেতব্বং. অথ ‘‘অগুত্তো ৰিহারো, চোরভযং অত্থি, ন সক্কা ঠপেতুং, গণ্হিত্ৰা ৰা আহিণ্ডিতু’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘সম্পত্তানং দম্মী’’তি ৰদতি, ভাজেত্ৰা গহেতব্বং. সচে ৰদতি ‘‘ইতো মে, ভন্তে, ততিযে ৰস্সে ৰস্সাৰাসিকং ন দিন্নং, তং দম্মী’’তি, তস্মিং অন্তোৰস্সে ৰুট্ঠভিক্খূনং পাপুণাতি. সচে তে দিসা পক্কন্তা, অঞ্ঞো ৰিস্সাসিকো গণ্হাতি, দাতব্বং. অথ একোযেৰ অৰসিট্ঠো, সেসা কালঙ্কতা, সব্বং একস্সেৰ পাপুণাতি. সচে একোপি নত্থি, সঙ্ঘিকং হোতি, সম্মুখীভূতেহি ভাজিতব্বং.
যেহি নিমন্তিতেহি যাগু পীতাতি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৭৯) নিমন্তিতেহি যেহি ভিক্খূহি যাগু পীতা, যেহি পন ভিক্খাচারৰত্তেন ঘরদ্ৰারেন গচ্ছন্তেহি ৰা ঘরং পৰিট্ঠেহি ৰা যাগু লদ্ধা, যেসং ৰা আসনসালতো পত্তং আহরিত্ৰা মনুস্সেহি নীতা, যেসং ৰা থেরেহি পেসিতা, তেসং ন পাপুণাতি. সচে পন নিমন্তিতভিক্খূহি সদ্ধিং অঞ্ঞেপি বহূ আগন্ত্ৰা অন্তোগেহঞ্চ বহিগেহঞ্চ পূরেত্ৰা নিসিন্না, দাযকো চ এৰং ৰদতি ‘‘নিমন্তিতা ৰা হোন্তু, অনিমন্তিতা ৰা, যেসং মযা যাগু দিন্না, সব্বেসং ইমানি ৰত্থানি হোন্তূ’’তি, সব্বেসং পাপুণাতি. যেহি পন থেরানং হত্থতো যাগু লদ্ধা, তেসং ন পাপুণাতি. অথ সো ‘‘যেহি ময্হং যাগু পীতা, সব্বেসং হোতূ’’তি ৰদতি, সব্বেসং পাপুণাতি. ভত্তখজ্জকাদীহীতি এত্থ আদিসদ্দেনপি চীৰরসেনাসনভেসজ্জানং গহণং.
পুগ্গলস্সাতি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৭৯) সম্মুখাসম্মুখভূতস্স পুগ্গলস্স. তেনাহ ‘‘ইদং চীৰর’’ন্তিআদি. সচে পন ‘‘ইদং তুম্হাকঞ্চেৰ তুম্হাকং অন্তেৰাসিকানঞ্চ দম্মী’’তি এৰং ৰদতি, থেরস্স চ অন্তেৰাসিকানঞ্চ পাপুণাতি. উদ্দেসং গহেতুং আগতো, গহেত্ৰা গচ্ছন্তো চ অত্থি, তস্সাপি পাপুণাতি. তুম্হেহি সদ্ধিং নিবদ্ধচারিকভিক্খূনং দম্মী’’তি ৰুত্তে উদ্দেসন্তেৰাসিকানং ৰত্তং কত্ৰা উদ্দেসপরিপুচ্ছাদীনি গহেত্ৰা ৰিচরন্তানং সব্বেসং পাপুণাতি. এত্থাতি অট্ঠসু মাতিকাসু. যদি পন অযমেত্থ সঙ্খেপকথা, ৰিত্থারো পন কথং ঞাতব্বোতি আহ ‘‘সমন্তপাসাদিকাযং ৰুত্তো’’তি. সমন্তপাসাদিকাযং চীৰরক্খন্ধকৰণ্ণনাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৭৯) ৰুত্তোতি অত্থো.
‘‘ঞাতকেহি ৰা মে চীৰরত্থায পেসিতং, মিত্তেহি ৰা পেসিতং, তে আভতে চীৰরে দস্সন্তী’’তি এৰং ঞাতিতো ৰা মিত্ততো ৰা পচ্চাসা হোতীতি ৰেদিতব্বং. কপ্পিযভণ্ডেনাতি কপ্পাসসুত্তাদিনা অত্তনো ধনেন. সণ্হন্তি সুখুমং. অঞ্ঞং পচ্চাসাচীৰরং লভিত্ৰা এৰ কালব্ভন্তরে কারেতব্বন্তি অঞ্ঞং মূলচীৰরসদিসং পচ্চাসাচীৰরং লভিত্ৰাযেৰ মাসব্ভন্তরে কারেতব্বং. তঞ্চ খো সতিযাযেৰ পচ্চাসায, অসতিযা পন পচ্চাসায মূলচীৰরং দসাহং চে সম্পত্তং, তদহেৰ অধিট্ঠাতব্বং. তেনাহ ‘‘সচে ন লভতী’’তিআদি. পচ্চাসাচীৰরম্পি পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠাতব্বন্তি পঠমতরং উপ্পন্নং থূলপচ্চাসাচীৰরম্পি সন্ধায ৰুত্তং. পি-সদ্দেন ন কেৰলং মূলচীৰরমেৰাতি দস্সেতি.
অকালচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পুরাণচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা
‘‘অম্হাকমেৰ ঞাতী’’তি ঞাযতীতি ঞাতি, সাৰ ঞাতিকা, ন ঞাতিকা অঞ্ঞাতিকা, তায অঞ্ঞাতিকায. তেনাহ ‘‘ন ঞাতিকাযা’’তি. মাতিতো ৰা পিতিতো ৰাতি মাতিপক্খতো ৰা পিতিপক্খতো ৰা. যাৰ সত্তমং যুগন্তি (পারা. অট্ঠ. ২.৫০৩-৫০৫) যাৰ সত্তমস্স পুরিসস্স, সত্তমায ৰা ইত্থিযা আযুপ্পমাণং, যাৰ পিতামহযুগং পিতামহিযুগং মাতামহযুগং মাতামহিযুগন্তি ৰুত্তং হোতি. অথ ৰা যাৰ সত্তমং যুগন্তি যাৰ সত্তমদ্ৰন্দন্তি অত্থো. যুগসদ্দো চেত্থ একসেসনযেন দট্ঠব্বো ‘‘যুগো চ যুগো চ যুগা’’তি. এৰঞ্হি তত্থ তত্থ দ্ৰন্দং গহিতং হোতি. কেনচি আকারেন অসম্বদ্ধাযাতি ভাতুভগিনিভাগিনেয্যপুত্তপপুত্তাদীসু যেন কেনচি আকারেন অসম্বদ্ধায. পিতা, পিতুপিতা, তস্স পিতা, তস্সাপি পিতাতি এৰং যাৰ সত্তমা যুগা, পিতা, পিতুমাতা, তস্সা পিতা চ মাতা চ ভাতা চ ভগিনী চ, পুত্তা চ, ধীতরো চাতি এৰম্পি উদ্ধঞ্চ অধো চ যাৰ সত্তমা যুগা, পিতা, পিতুভাতা, পিতুভগিনী, পিতুপুত্তা, পিতুধীতরো, তেসম্পি পুত্তধীতুপরম্পরাতি এৰম্পি যাৰ সত্তমা যুগা, মাতা, মাতুমাতা, তস্সা মাতা, তস্সাপি মাতাতি এৰং যাৰ সত্তমা যুগা, মাতা, মাতুপিতা, তস্স পিতা চ মাতা চ ভাতা চ ভগিনী চ পুত্তা চ ধীতরো চাতি এৰম্পি উদ্ধঞ্চ অধো চ যাৰ সত্তমা যুগা, মাতা, মাতুভাতা, মাতুভগিনী, মাতুপুত্তা, মাতুধীতরো, তেসম্পি পুত্তধীতুপরম্পরাতি এৰম্পি যাৰ সত্তমা যুগা, তাৰ নেৰ মাতুসম্বন্ধেন, ন পিতুসম্বন্ধেন যা সম্বদ্ধা, সা ‘‘অঞ্ঞাতিকা নামা’’তি ৰুত্তং হোতি.
সাকিযানিযো ৰিযাতি পঞ্চসতমত্তা সাকিযানিযো ৰিয. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং, তস্মা ভিক্খুভাৰে ঠত্ৰা পরিৰত্তলিঙ্গা ভিক্খুনিযোপি ইধ সুদ্ধভিক্খুসঙ্ঘে ‘‘উপসম্পন্না’’ ইচ্চেৰ ৰেদিতব্বা. উভতোসঙ্ঘে ৰাতি ভিক্খুনিসঙ্ঘে ঞত্তিচতুত্থেন, ভিক্খুসঙ্ঘে ঞত্তিচতুত্থেনাতি এৰং উভতোসঙ্ঘে ৰা. পুরাণচীৰরন্তি এত্থ চীৰরন্তি নিৰাসনপারুপনুপগমেৰ অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘রজিত্ৰা’’তিআদি. কপ্পং কত্ৰাতি কপ্পবিন্দুং দত্ৰা. ‘‘ইমিনা অদিন্নকপ্পং পাচিত্তিযৰত্থু ন হোতীতি দস্সেতী’’তি (সারত্থ. টী. ২.৫০৫) ৰদন্তি. পরিভোগসীসেনাতি কাযেন ফুসিত্ৰা পরিভোগসীসেন. অংসেতি জত্তুম্হি. মত্থকেতি সীসমত্থকে. সচে পন পচ্চত্থরণস্স হেট্ঠা কত্ৰা নিপজ্জতি, হত্থেহি ৰা উক্খিপিত্ৰা আকাসে ৰিতানং কত্ৰা সীসেন অসম্ফুসন্তো গচ্ছতি, অযং পরিভোগো নাম ন হোতি.
কাযৰিকারং ৰা করোতীতি যথা সা ‘‘ধোৰাপেতুকামো অয’’ন্তি জানাতি, এৰং কাযৰিকারং করোতি. ‘‘অন্তোদ্ৰাদসহত্থে ওকাসে ঠত্ৰা উপরি ৰা খিপতী’’তি ইমিনা উপচারং মুঞ্চিত্ৰা ওরতো খিপন্তস্স অনাপত্তীতি দস্সেতি. অঞ্ঞস্স ৰা হত্থে পেসেতীতি অন্তোদ্ৰাদসহত্থে ওকাসে ঠত্ৰা সিক্খমানসামণেরসামণেরিউপাসকইত্থিযাদীসু যস্স কস্সচি অঞ্ঞস্স হত্থে ৰা পেসেতি. সোতি উপাসকো চ সামণেরো চ. উপসম্পজ্জিত্ৰা ধোৰতীতি এত্থ উপাসকো লিঙ্গে পরিৰত্তে ভিক্খুনীসু পব্বজিত্ৰা উপসম্পজ্জিত্ৰা ধোৰতি, সামণেরো লিঙ্গে পরিৰত্তে ভিক্খুনীসু উপসম্পজ্জিত্ৰা ধোৰতীতি যথাযোগং অত্থো গহেতব্বো. সচে পন ভিক্খুনিযা হত্থে দিন্নং হোতি, সচে লিঙ্গে পরিৰত্তে ধোৰতি, ৰট্টতি.
এত্থ চ একস্স তিক্খত্তুং নিস্সজ্জনাভাৰতো তীণিপি কারেন্তস্স একেন নিস্সগ্গিযং, দ্ৰীহি দ্ৰে দুক্কটানি. দ্ৰে কারেন্তস্স একেন নিস্সগ্গিযং, দুতিযেন দুক্কটং. তেনাহ ‘‘ধোৰনাদীনি তীণী’’তিআদি. ‘‘একেন ৰত্থুনা’’তি পঠমং কত্ৰা নিট্ঠাপিতং সন্ধায ৰুত্তং. সচে পন ‘‘ইমং চীৰরং রজিত্ৰা ধোৰিত্ৰা আনেহী’’তি ৰুত্তে সা ভিক্খুনী পঠমং ধোৰিত্ৰা পচ্ছা রজতি, নিস্সগ্গিযেন দুক্কটমেৰ, এৰং সব্বেসু ৰিপরীতৰচনেসু নযো নেতব্বো. সচে পন ‘‘ধোৰিত্ৰা আনেহী’’তি ৰুত্তা ধোৰতি চেৰ রজতি চ, ধোৰাপনপচ্চযা এৰ আপত্তি, রজনে অনাপত্তি. এৰং সব্বত্থ. তেনাহ ‘‘সচে পন‘ধোৰা’তি ৰুত্তা’’তিআদি. ভিক্খূনং ৰসেন একতো উপসম্পন্নায ধোৰাপেন্তস্স যথাৰত্থুকমেৰাতি আহ ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘৰসেনা’’তিআদি.
অঞ্ঞস্স ৰা সন্তকন্তি অঞ্ঞস্স সন্তকং পুরাণচীৰরং ধোৰাপেন্তস্সাতি অত্থো. নিসীদনপচ্চত্থরণন্তি অঞ্ঞস্স ৰা অত্তনো ৰা সন্তকং নিসীদনঞ্চেৰ পচ্চত্থরণঞ্চ. নিৰাসনপারুপনুপগস্সেৰ চ ইধ ‘‘পুরাণচীৰর’’ন্তি অধিপ্পেতত্তা অত্তনো সন্তকম্পি নিসীদনপচ্চত্থরণং ধোৰাপেন্তস্স দুক্কটমেৰ হোতি, ন নিস্সগ্গিযং. অৰুত্তা ৰা ধোৰতীতি উদ্দেসায ৰা ওৰাদায ৰা আগতা কিলিট্ঠচীৰরং দিস্ৰা ঠপিতট্ঠানতো ৰা গহেত্ৰা, ‘‘দেথ অয্য, ধোৰিস্সামী’’তি আহরাপেত্ৰা ৰা ধোৰতি চেৰ রজতি চ আকোটেতি চ, অযং অৰুত্তা ধোৰতি নাম. যাপি ‘‘ইমং চীৰরং ধোৰা’’তি দহরং ৰা সামণেরং ৰা আণাপেন্তস্স ভিক্খুনো ৰচনং সুত্ৰা ‘‘আহরথয্য, অহং ধোৰিস্সামী’’তি ধোৰতি, তাৰকালিকং ৰা গহেত্ৰা ধোৰিত্ৰা রজিত্ৰা দেতি, অযম্পি অৰুত্তা ধোৰতি নাম.
অঞ্ঞং ৰা পরিক্খারন্তি উপাহনত্থৰিকপত্তত্থৰিকঅংসবদ্ধককাযবন্ধনমঞ্চপীঠতট্টিকাদিং যং কিঞ্চি. ‘‘উপচারে ঠত্ৰা’’তি ৰচনতো পেসিত্ৰা ধোৰনেপি অনাপত্তি. উপচারেতি অন্তোদ্ৰাদসহত্থে ওকাসে.
পুরাণচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. চীৰরপ্পটিগ্গহণসিক্খাপদৰণ্ণনা
ছন্নন্তি খোমাদীনং ছন্নং চীৰরানং মজ্ঝে. উপচারং মুঞ্চিত্ৰাতি দ্ৰাদসহত্থূপচারং মুঞ্চিত্ৰা. পি-সদ্দেন ধম্মকথং কথেন্তস্স চতস্সো পরিসা চীৰরানি চ নানাৰিরাগৰত্থানি চ আহরিত্ৰা পাদমূলে ঠপেন্তি, উপচারে ৰা ঠত্ৰা উপরি খিপন্তি, ‘‘সচে সাদিযতি, পটিগ্গহিতমেৰা’’তি এত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি দস্সেতি. খিপতূতি দিৰা ৰা রত্তিভাগে ৰা খিপতু. পটিগ্গহিতমেৰ হোতীতি কিঞ্চাপি ‘‘ইদং ভিক্খুনিযা, ইদং অঞ্ঞেস’’ন্তি ঞাতুং ন সক্কা, তথাপি অচিত্তকভাৰেন গহিতমেৰ হোতি. যস্স কস্সচি পন অনুপসম্পন্নস্সাতি সিক্খমানসামণেরসামণেরিউপাসকউপাসিকাদীসু যস্স কস্সচি অনুপসম্পন্নস্স. ঠপিতন্তি ভিক্খুনিযা ঠপিতং. পংসুকূলং অধিট্ঠহিত্ৰাতি ‘‘অস্সামিকং ইদ’’ন্তি সঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৰা. অস্সামিকঞ্হি ‘‘পংসুকূল’’ন্তি ৰুচ্চতি. ইমিনা ‘‘অম্হাকমত্থায ঠপিত’’ন্তিআদিকায সঞ্ঞায গহেতুং ন ৰট্টতীতি দস্সেতি. অঞ্ঞত্র পারিৰত্তকাতি পরিৰত্তেতব্বং পরিৰত্তং, পরিৰত্তমেৰ পারিৰত্তকং, পরিৰত্তেত্ৰা দিয্যমানং, তং ৰিনাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘যং অন্তমসো হরীটকক্খণ্ডম্পী’’তিআদি. আভোগং কত্ৰাতি চিত্তেন সমন্নাহরিত্ৰা. সচে ভিক্খুনী ৰস্সাৰাসিকম্পি দেতি, তম্পি যথাৰুত্তৰিধানং অকত্ৰা গহেতুং ন ৰট্টতীতি ৰেদিতব্বং.
পটিলাভেনাতি গহণেন. তিকপাচিত্তিযন্তি তীণি পরিমাণানি অস্সাতি তিকং,তিকঞ্চ তং পাচিত্তিযঞ্চাতি তিকপাচিত্তিযং, অঞ্ঞাতিকায ঞাতিকসঞ্ঞিৰেমতিকঅঞ্ঞাতিকসঞ্ঞীনং ৰসেন তীণি পাচিত্তিযানীতি অত্থো. একতোউপসম্পন্নাযাতি ভিক্খুনীনং সন্তিকে উপসম্পন্নায. তায হি হত্থতো অঞ্ঞত্র পারিৰত্তকা চীৰরং পটিগ্গণ্হন্তস্স দুক্কটং, ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্নায পন পাচিত্তিযমেৰ. ‘‘পত্তত্থৰিকাদিম্হি চ অনধিট্ঠাতব্বপরিক্খারে’’তি ইমিনা ভিসিচ্ছৰিম্পি সঙ্গণ্হাতি. সা হি মহন্তাপি সেনাসনসঙ্গহিতত্তা চীৰরসঙ্খং ন গচ্ছতীতি নেৰ অধিট্ঠানুপগা, ন ৰিকপ্পনুপগা চ. ৰুত্তঞ্হি সমন্তপাসাদিকাযং ‘‘সচেপি মঞ্চপ্পমাণা ভিসিচ্ছৰি হোতি, ৰট্টতিযেৰা’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৫১৪). ‘‘হত্থতো চীৰরং পটিগ্গণ্হাতী’’তি ৰচনতো পন অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা পেসিতগ্গহণেপি অনাপত্তি. পটিগ্গহণতো, পরিৰত্তনাকরণতো চ কিরিযাকিরিযং.
চীৰরপ্পটিগ্গহণসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা
গেহস্স পতি জেট্ঠোতি গহপতি, তং গহপতিং, ইধ পন অপব্বজিতো যো কোচি মনুস্সো অধিপ্পেতো. তেনাহ ‘‘ভিক্খূসু অপব্বজিতমনুস্স’’ন্তি. এসেৰ নযো গহপতানিন্তি এত্থাপি. ‘‘ৰিঞ্ঞাপেয্যা’’তি ইদং সুদ্ধকত্তুঅত্থে চ হেতুকত্তুঅত্থে চ ৰত্ততীতি আহ ‘‘যাচেয্য ৰা যাচাপেয্য ৰা’’তি. যাচাপনঞ্চেত্থ অত্তনো অত্থাযেৰাতি দট্ঠব্বং. এৰঞ্চ পন কত্ৰা ‘‘অনাণত্তিক’’ন্তি ইদং সমত্থিতং হোতি. অঞ্ঞত্র সমযাতি সমেতি এত্থ, এতেন ৰা সংগচ্ছতি সত্তো, সভাৰধম্মো ৰা সহজাতাদীহি, উপ্পাদাদীহি ৰাতি সমযো, কালো, ধম্মপ্পৰত্তিমত্ততায অত্থতো অভূতোপি হি কালো ধম্মপ্পৰত্তিযা অধিকরণং, করণং ৰিয চ কপ্পনামত্তসিদ্ধেন রূপেন ৰোহরীযতি, তং সমযং ঠপেত্ৰাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘যো অচ্ছিন্নচীৰরো ৰা হোতী’’তিআদি. তত্থ রাজাদীসু যেহি কেহিচি অচ্ছিন্নং চীৰরং এতস্সাতি অচ্ছিন্নচীৰরো. যথাহ ‘‘অচ্ছিন্নচীৰরো নাম ভিক্খুস্স চীৰরং অচ্ছিন্নং হোতি, রাজূহি ৰা চোরেহি ৰা ধুত্তেহি ৰা যেহি কেহিচি ৰা অচ্ছিন্নং হোতী’’তি. অগ্গিআদীসু যেন কেনচি নট্ঠং চীৰরমেতস্সাতি নট্ঠচীৰরো. যথাহ ‘‘নট্ঠচীৰরো নাম ভিক্খুস্স চীৰরং অগ্গিনা ৰা দড্ঢং হোতি, উদকেন ৰা ৰূল়্হং হোতি, উন্দূরেহি ৰা উপচিকাহি ৰা খাযিতং হোতি, পরিভোগজিণ্ণং ৰা হোতী’’তি (পারা. ৫১৯). সমযাতি অঞ্ঞত্রসদ্দাপেক্খায উপযোগত্থে নিস্সক্কৰচনন্তি আহ ‘‘তং সময’’ন্তি. অঞ্ঞস্মিন্তি অঞ্ঞস্মিং সমযে.
তিকপাচিত্তিযন্তি অঞ্ঞাতকে অঞ্ঞাতকসঞ্ঞিৰেমতিকঞ্ঞাতকসঞ্ঞীনং ৰসেন তীণি পাচিত্তিযানি. সমযেতি যথাৰুত্তে অচ্ছিন্নচীৰরকালে চ নট্ঠচীৰরকালে চ. ঞাতকপ্পৰারিতে ৰা ৰিঞ্ঞাপেন্তস্সাতি ঞাতকে, পৰারিতে চ ‘‘তুম্হাকং সন্থতং দেথা’’তি যাচন্তস্স. এত্থ (পারা. অট্ঠ. ২.৫২১) চ সঙ্ঘৰসেন পৰারিতে পমাণমেৰ যাচিতুং ৰট্টতি, পুগ্গলিকৰসেন পৰারিতে পন যং যং পৰারেন্তি, তং তমেৰ ৰিঞ্ঞাপেতব্বং. যো হি চতূহি পচ্চযেহি পৰারেত্ৰা সযমেৰ সল্লক্খেত্ৰা কালানুকালং চীৰরাদীনি দিৰসে দিৰসে যাগুভত্তাদীনি দেতি, এৰং যেন যেন অত্থো, তং তং দেতি, তস্স ৰিঞ্ঞাপনকিচ্চং নত্থি. যো পন পৰারেত্ৰা বালতায ৰা সতিসম্মোসেন ৰা ন দেতি, সো ৰিঞ্ঞাপেতব্বো. যো ‘‘ময্হং গেহং পৰারেমী’’তি ৰদতি, তস্স গেহং গন্ত্ৰা যথাসুখং নিসীদিতব্বং নিপজ্জিতব্বং, ন কিঞ্চি গহেতব্বং. যো পন ‘‘যং ময্হং গেহে অত্থি, তং পৰারেমী’’তি ৰদতি, যং তত্থ কপ্পিযং, তং ৰিঞ্ঞাপেতব্বং. গেহে পন নিসীদিতুং ৰা নিপজ্জিতুং ৰা ন লব্ভতি. তস্সেৰত্থাযাতি ‘‘অঞ্ঞস্সা’’তি লদ্ধৰোহারস্স তস্সেৰ বুদ্ধরক্খিতস্স ৰা ধম্মরক্খিতস্স ৰা অত্থায. অত্তনো ধনেন গণ্হন্তস্সাতি অত্তনো কপ্পিযভণ্ডেন কপ্পিযৰোহারেনেৰ গণ্হন্তস্স চেতাপেন্তস্স, পরিৰত্তাপেন্তস্সাতি অত্থো.
অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ততুত্তরিসিক্খাপদৰণ্ণনা
তং-সদ্দো চেত্থ পকতত্থৰচনো. চেতি নিপাতমত্তং. চেতি ৰা যদীতি অত্থো, তস্স ‘‘পৰারেয্যা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. পৰারেয্য চেতি যদি পৰারেয্যাতি অত্থো. ‘‘অভীতি উপসগ্গো’’তি (সারত্থ. টী. ২.৫২৩-৫২৪) ইমিনা তস্স অত্থৰিসেসাভাৰং দস্সেতি. তেনাহ ‘‘হরিতুন্তি অত্থো’’তি. পৰারসদ্দস্স ইচ্ছাযং ৰত্তমানত্তা ‘‘ইচ্ছাপেয্যা’’তি ৰুত্তং. ইচ্ছং উপ্পাদেয্যাতি পচ্চযে ইচ্ছং উপ্পাদেয্য. উপনিমন্তনাযেতং অধিৰচনং. তেনাহ ‘‘যাৰত্তক’’ন্তিআদি. নেক্খম্মন্তি পব্বজ্জং. দট্ঠূতি দট্ঠুং. ছন্দানুরক্খণত্থঞ্হেত্থ অনুনাসিকলোপো. খেমতোতি নিব্ভযতো. কাযেন ৰা ৰাচায ৰা অভিহরিত্ৰা নিমন্তেয্যাতি সম্বন্ধো. যথা চ কাযেন অভিহরেয্য, ৰাচায চ, তং ৰিধিং দস্সেতুং ‘‘উপনেত্ৰা’’তিআদি ৰুত্তং সঅন্তরন্তি অন্তরৰাসকসহিতং. উত্তরন্তি উত্তরাসঙ্গং. পরমন্তি অৰসানং. অস্স চীৰরস্সাতি অস্স সমুদাযভূতস্স হরিতব্বস্স চীৰরস্স. তগ্গুণসংৰিঞ্ঞাণো হি অযং বাহিরত্থসমাসো যথা ‘‘লম্বকণ্ণো’’তি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘নিৰাসনেনা’’তিআদি. উক্কট্ঠপরিচ্ছেদেন হি সব্বে তংপরমংযেৰ গহেতুং লভন্তি.
যস্মা অচ্ছিন্নসব্বচীৰরেন তিচীৰরমত্তকেনেৰ ভিক্খুনা এৰং পটিপজ্জিতব্বং, অঞ্ঞেন পন অঞ্ঞথাপি, তস্মা তং ৰিভাগং দস্সেতুং ‘‘তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো’’তিআদি ৰুত্তং. অধিট্ঠিতচীৰরস্সাতি তিচীৰরাধিট্ঠাননযেন ৰা পরিক্খারচোল়ৰসেন ৰা যেন কেনচি অধিট্ঠিতচীৰরস্স, ইদঞ্চ যেভুয্যেন অধিট্ঠহিত্ৰা চীৰরং পরিভুঞ্জতো ৰুত্তং, ন পন অনধিট্ঠিতচীৰরস্স চীৰরে অচ্ছিন্নে অযং ৰিধি ন সম্ভৰতীতি. যস্স ৰা তিচীৰরতো অধিকম্পি চীৰরং অঞ্ঞত্থ অত্থি, তত্থ নত্থি, তেনাপি তদা তত্থ অভাৰতো দ্ৰে সাদিতুং ৰট্টতি. পকতিযাৰ সন্তরুত্তরেন চরতীতি (সারত্থ. টী. ২.৫২৩-৫২৪) অত্থতকথিনত্তা ৰা সাসঙ্কসিক্খাপদৰসেন ৰা অৰিপ্পৰাসসম্মুতিৰসেন ৰা ততিযস্স অলাভেন ৰা চরতি. ‘‘দ্ৰে নট্ঠানী’’তি অধিকারত্তা ৰুত্তং ‘‘দ্ৰে সাদিতব্বানী’’তি. একং সাদিযন্তেনেৰ সমো ভৰিস্সতীতি তিণ্ণং চীৰরানং দ্ৰীসু নট্ঠেন একং সাদিযন্তেন সমো ভৰিস্সতি উভিন্নম্পি সন্তরুত্তরপরমতায অৰট্ঠানতো. যস্স একংযেৰ হোতি অঞ্ঞেন কেনচি কারণেন ৰিনট্ঠসেসচীৰরত্তা.
পঞ্চসু নট্ঠেসূতি তিচীৰরং উদকসাটিকা সংকচ্চিকাতি ইমেসু পঞ্চসু চীৰরেসু নট্ঠেসু. ‘‘একস্মিং ৰা নট্ঠে’’তি ৰচনৰিপরিণামং কত্ৰা যোজেতব্বং. ততো উত্তরীতি সন্তরুত্তরপরমতো উত্তরি.
সেসকং আহরিস্সামীতি দ্ৰে চীৰরানি কত্ৰা ‘‘সেসকং পুন আহরিস্সামী’’তি অত্থো. সেসকং তুয্হংযেৰ হোতূতি ৰুত্তস্সাতি দানসমযে এৰং ৰুত্তস্স. সচে পন ‘‘সেসকং আহরিস্সামী’’তি ৰত্ৰা গহেত্ৰা গমনসমযেপি ‘‘সেসকং তুয্হংযেৰ হোতূ’’তি ৰদন্তি, লদ্ধকপ্পিযমেৰ. ন অচ্ছিন্ননট্ঠকারণা দিন্নন্তি বাহুসচ্চাদিগুণৰসেন দিন্নং. ৰুত্তনযেনাতি ‘‘ঞাতকপ্পৰারিতে ৰা ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স, সমযে চ অঞ্ঞস্স ৰা ঞাতকপ্পৰারিতে তস্সেৰত্থায ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স’’তি ৰুত্তনযেন.
ততুত্তরিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. পঠমউপক্খটসিক্খাপদৰণ্ণনা
ভিক্খুং পনেৰ উদ্দিস্সাতি এত্থ পনাতি নিপাতমত্তং, তথা এৰ-সদ্দোপি. তেনাহ ‘‘ইত্থন্নামস্সা’’তিআদি. অপদিসিত্ৰাতি কথেত্ৰা, আরব্ভাতি ৰা অত্থো. অঞ্ঞাতকস্স গহপতিস্সাতি অঞ্ঞাতকগহপতিনাতি অত্থো. করণত্থে হি ইদং সামিৰচনং. অট্ঠকথাযং পন ইদং সুৰিঞ্ঞেয্যন্তি ন ৰিচারিতং. চীৰরং চেতাপেন্তি পরিৰত্তেন্তি এতেনাতি চীৰরচেতাপন্নং (সারত্থ. টী. ২.৫২৮-৫২৯), চীৰরমূলং, ন-কারো পনেত্থ আগমো, ‘‘চীৰরচেতাপন’’ন্তিপি পঠন্তি. তং পন যস্মা হিরঞ্ঞাদীসু অঞ্ঞতরং হোতি, তস্মা ‘‘হিরঞ্ঞাদিক’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ হিরঞ্ঞন্তি কহাপণো ৰুচ্চতি. আদিসদ্দেন সুৰণ্ণাদীনং গহণং. উপক্খটন্তি উপট্ঠাপিতং. তং উপক্খরণং তেসং তথা সজ্জিতন্তি আহ ‘‘উপক্খটং হোতীতি সজ্জিতং হোতী’’তি. সংহরিত্ৰা ঠপিতন্তি রাসিং কত্ৰা ঠপিতং. পরিৰত্তনঞ্চ অকতস্স কারাপনং, কতস্স কিণনন্তি আহ ‘‘কারেত্ৰা ৰা কিণিত্ৰা ৰাতি অত্থো’’তি. অচ্ছাদেস্সামীতি পারুপেস্সামীতি ৰুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘ৰোহারৰচনমেত’’ন্তি. ৰোহারৰচনন্তি চ উপচারৰচনন্তি অত্থো.
‘‘তত্র চে সো ভিক্খূ’’তিআদীসু কো পদসম্বন্ধোতি আহ ‘‘যত্র সো গহপতি ৰা’’তিআদি. পুব্বে অপ্পৰারিতোতি ‘‘দস্সামি, কীদিসেন তে, ভন্তে, চীৰরেন অত্থো, কীদিসং তে চীৰরং চেতাপেমী’’তি পুব্বে অৰুত্তো. উপসঙ্কমিত্ৰাতি গন্ত্ৰা. পদভাজনে পচুরৰোহারৰসেন ‘‘ঘরং গন্ত্ৰা’’তি (পারা. ৫২৯) ৰুত্তং. এত্থ চ পচুরৰোহারৰসেনাতি যেভুয্যৰোহারৰসেন. যেভুয্যেন হি ঘরসামিকং দট্ঠুকামা তস্স ঘরং গচ্ছন্তীতি তথেৰ বহুলৰোহারো. ৰিকপ্পন্তি ৰিসিট্ঠো কপ্পো ৰিকপ্পো, ৰি-সদ্দো চেত্থ ৰিসিট্ঠত্থো. তেনাহ ‘‘ৰিসিট্ঠকপ্প’’ন্তি. ইমিনা ৰচনত্থমাহ. ‘‘অধিকৰিধান’’ন্তি ইমিনা পন অধিপ্পাযত্থং. যথা পন তমাপজ্জতীতি যেনাকারেন তং ৰিকপ্পং আপজ্জতি. তং দস্সেতুন্তি তং আকারং দস্সেতুং.
‘‘সাধূ’’তি অযং সদ্দো সম্পটিচ্ছনসম্পহংসনসুন্দরাযাচনাদীসু দিস্সতি. তথা হেস ‘‘সাধু, ভন্তেতি খো সো ভিক্খু ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.৮৬) সম্পটিচ্ছনে দিস্সতি, ‘‘সাধু সাধু সারিপুত্তা’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৪৯; ম. নি. ১.৩৪০) সম্পহংসনে.
‘‘সাধু ধম্মরুচি রাজা, সাধু পঞ্ঞাণৰা নরো;
সাধু মিত্তানমদ্দুব্ভো, পাপস্সাকরণং সুখ’’ন্তিআদীসু. (জা. ২.১৮.১০১) –
সুন্দরে, ‘‘সাধু মে, ভন্তে ভগৰা, সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতূ’’তিআদীসু (সং. নি. ৩.৬৪-৬৮) আযাচনে, ইধাপি আযাচনেযেৰ দট্ঠব্বোতি (দী. নি. অট্ঠ. ১.১৮৯; ম. নি. অট্ঠ. ১.১ মূলপরিযাযসুত্তৰণ্ণনা; সু. নি. অট্ঠ. ১.১১৫ অগ্গিকভারদ্ৰাজসুত্তৰণ্ণনা; বু. ৰং. অট্ঠ. ১.৪৯) আহ ‘‘সাধূতিআযাচনে নিপাতো’’তি. তত্থ আযাচনেতি অভিমুখং যাচনে, অভিপত্থনাযন্তি অত্থো. পরিৰিতক্কে নিপাতোতি সম্বন্ধো. আলপতীতি আমন্তেতি. আযতাদীসূতি এত্থ আদিসদ্দেন ৰিত্থতঅপ্পিতসণ্হানং গহণং. যস্মা পন ন ইমস্স আপজ্জনমত্তেনেৰ আপত্তি সীসং এতি, তস্মা ‘‘তস্স ৰচনেনা’’তিআদি ৰুত্তং. পযোগেতি সুত্তপরিযেসনাদিপযোগে.
মহগ্ঘং চেতাপেতুকামং অপ্পগ্ঘন্তি ৰীসতিঅগ্ঘনকং চীৰরং চেতাপেতুকামং ‘‘অলং ময্হং তেন, দসঅগ্ঘনকং ৰা অট্ঠগ্ঘনকং ৰা দেহী’’তি ৰদন্তস্সাতি অত্থো. এৰরূপন্তি এৰং সমভাগং, ইমিনা সমকন্তি ৰুত্তং হোতি. তঞ্চ খো অগ্ঘৰসেনেৰ, ন পমাণৰসেন. অগ্ঘৰড্ঢনকঞ্হি ইদং সিক্খাপদং.
পঠমউপক্খটসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. দুতিযউপক্খটসিক্খাপদৰণ্ণনা
কস্মা ইমিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বোতি আহ ‘‘ইদঞ্হী’’তিআদি. হীতি কারণত্থে নিপাতো. ন কোচি ৰিসেসোতি আহ ‘‘কেৰল’’ন্তিআদি.
দুতিযউপক্খটসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা
রাজতো ভোগ্গন্তি রাজতো লদ্ধভোগ্গং. রাজভোগ্গোতি রাজামত্তো. রাজতো ভোগোতি রঞ্ঞা দিন্নং ইস্সরিযং. ইমিনাতিআদীতি ‘‘ইমিনা চীৰরচেতাপন্নেন চীৰরং চেতাপেত্ৰা ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৰরেন অচ্ছাদেহী’’তি ইদং. আগমনসুদ্ধিন্তি মূলসুদ্ধিং. যদি হি ইমিনা কপ্পিযনীহারেন অপেসেত্ৰা ‘‘ইদং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেহী’’তি পেসেয্য, সোপি দূতো তং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰং ৰদেয্য ‘‘ইদং খো, ভন্তে, আযস্মন্তং উদ্দিস্স চীৰরচেতাপন্নং আভতং, পটিগ্গণ্হাতু আযস্মা চীৰরচেতাপন্ন’’ন্তি (পারা. ৫৩৮), তদা পটিক্খিপিত্ৰাপি কপ্পিযকারকং পুট্ঠেন তং নিদ্দিসিতুং ন ৰট্টতি. তেনাহ ‘‘সচে হী’’তিআদি. অকপ্পিযৰত্থুং আরব্ভাতি হিরঞ্ঞাদিং আরব্ভ. ঈদিসেন দূতৰচনেনাতি ‘‘পটিগ্গণ্হাতু আযস্মা চীৰরচেতাপন্ন’’ন্তি এৰরূপেন দূতৰচনেন. তস্মাতি যস্মা সম্পটিচ্ছিতুং অকপ্পিযং হোতি, তস্মা. সুৰণ্ণন্তি জাতরূপং. রজতন্তি রূপিযং. কহাপণেনাতি সুৰণ্ণমযো ৰা রূপিযমযো ৰা পাকতিকো ৰা কহাপণো. মাসকোতি লোহমাসকো ৰা হোতু, দারুমাসকো ৰা হোতু, জতুমাসকো ৰা হোতু, যো যো যত্থ যত্থ জনপদে যদা যদা ৰোহারং গচ্ছতি, অন্তমসো অট্ঠিমযোপি চম্মমযোপি রুক্খফলবীজমযোপি সমুট্ঠাপিতরূপোপি অসমুট্ঠাপিতরূপোপি সব্বো ইধ মাসকোতি ৰেদিতব্বো. এত্থ চ যং ৰত্তব্বং, তং রূপিযসিক্খাপদে ৰক্খাম.
মুত্তাতি হত্থিকুম্ভজাদিকা অট্ঠৰিধা মুত্তা. তথা হি হত্থিকুম্ভং ৰরাহদাঠং, ভুজঙ্গসীসং, ৰলাহকং, ৰেল়ু, মচ্ছসিরো, সঙ্খো, সিপ্পীতি অট্ঠ মুত্তাযোনিযো. তত্থ যা মচ্ছসঙ্খসিপ্পিজাতা, সা সামুদ্দিকা, ভুজঙ্গজাপি কাচি সামুদ্দিকা হোতি. ইতরা অসামুদ্দিকা. যস্মা পন বহুলং সামুদ্দিকাৰ মুত্তা লোকে দিস্সন্তি, তত্থাপি সিপ্পিজাৰ, ইতরা কদাচি. তস্মা সম্মোহৰিনোদনিযং ‘‘মুত্তাতি সামুদ্দিকমুত্তা’’তি (ৰিভ. অট্ঠ. ১৭২) ৰুত্তং. মণীতি ঠপেত্ৰা ৰেল়ুরিযাদিকে অন্তমসো জাতিফলিকং উপাদায সব্বোপি নীলপীতাদিৰণ্ণভেদো মণীতি ৰেদিতব্বো, পচিত্ৰা কতো পন কাচমণিযেৰেকো পত্তাদিভণ্ডমূলত্থং সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. ৰেল়ুরিযো নাম ৰংসৰণ্ণমণি. সঙ্খোতি ধমনসঙ্খো ধোতৰিদ্ধো রতনমিস্সো, পানীযসঙ্খো পন রতনামিস্সকতো, সো চ অঞ্জনাদিভেসজ্জত্থায, ভণ্ডমূলত্থায চ সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. সিলাতি ধোতৰিদ্ধা রতনসংযুত্তা মুগ্গৰণ্ণা সিলা. রতনেন পন অমিস্সা সত্থকনিসানাদিঅত্থায পটিগ্গণ্হিতুং ৰট্টতি. এত্থ চ ‘‘রতনসংযুত্তাতি সুৰণ্ণেন সদ্ধিং যোজেত্ৰা পচিত্ৰা কতা’’তি ৰদন্তি. পৰাল়ন্তি ধোতম্পি অধোতম্পি সব্বং পৰাল়ং. লোহিতঙ্কোতি রত্তমণি. মসারগল্লন্তি কবরমণি. যং ‘‘মরকত’’ন্তিপি ৰুচ্চতি.
সত্ত ধঞ্ঞানীতি সানুলোমানি সালিআদীনি সত্ত ধঞ্ঞানি. নীৰারাদিউপধঞ্ঞস্স পন সালিআদিমূলধঞ্ঞন্তোগধত্তা ‘‘সত্ত ধঞ্ঞানী’’তি ৰুত্তং. দাসিদাসখেত্তৰত্থুপুপ্ফারামফলারামাদযোতি এত্থ দাসী নাম অন্তোজাতধনক্কীতকরমরানীতপ্পভেদা. তথা দাসো. খেত্তং নাম যস্মিং পুব্বণ্ণং রুহতি. ৰত্থু নাম যস্মিং অপরণ্ণং রুহতি. যত্থ ৰা উভযম্পি রুহতি, তং খেত্তং. তদত্থায অকতভূমিভাগো ৰত্থু. খেত্তৰত্থুসীসেন চেত্থ ৰাপিতল়াকাদীনিপি সঙ্গহিতানেৰ. ৰস্সিকাদীনং পুপ্ফনকো পুপ্ফারামো. অম্বফলাদীনং ফলনকো ফলারামো. ন কেৰলঞ্চ অত্তনোযেৰত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টতি, সচেপি কোচি জাতরূপরজতং আনেত্ৰা ‘‘ইদং সঙ্ঘস্স দম্মি, আরামং ৰা করোথ, চেতিযং ৰা ভোজনসালাদীনং ৰা অঞ্ঞতর’’ন্তি ৰদতি, ইদম্পি সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টতি. ‘‘যস্স কস্সচি হি অঞ্ঞস্স অত্থায সম্পটিচ্ছন্তস্স দুক্কটং হোতী’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৫৩৯) মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘চেতিযসঙ্ঘগণপুগ্গলানং ৰা অত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টন্তী’’তি.
সচে পন সঙ্ঘং ৰা গণং ৰা পুগ্গলং ৰা অনামসিত্ৰা ‘‘ইদং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং চেতিযস্স দেম, ৰিহারস্স দেম, নৰকম্মস্স দেমা’’তি ৰদন্তি, পটিক্খিপিতুং ন ৰট্টতি. ‘‘ইমে ইদং ভণন্তী’’তি কপ্পিযকারকানং আচিক্খিতব্বং. ‘‘চেতিযাদীনং অত্থায তুম্হে গহেত্ৰা ঠপেথা’’তি ৰুত্তে পন ‘‘অম্হাকং গহেতুং ন ৰট্টতী’’তি পটিক্খিপিতব্বং.
ৰেয্যাৰচ্চকরোতি কিচ্চকরো. ইধ পন সব্বো কিচ্চকরোৰ ‘‘ৰেয্যাৰচ্চকরো’’তি অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘কপ্পিযকারকো’’তি. এসো খোতি ‘‘অসুকৰীথিযং অসুকঘরে অসুকনামো’’তি পরম্মুখং ৰদতি. ইতরম্পীতি পরম্মুখানিদ্দিট্ঠম্পি. ‘‘অত্থো মে, আৰুসো, চীৰরেনা’’তি এতং চোদনালক্খণনিদস্সনন্তি সম্বন্ধো. তত্থ চোদনালক্খণনিদস্সনন্তি ৰাচায চোদনালক্খণনিদস্সনং. তেনাহ ‘‘সচে হী’’তিআদি. ইদং ৰা ৰচনং ৰত্তব্বন্তি সম্বন্ধো. এতস্স ৰা অত্থো যায কাযচি ভাসায ৰত্তব্বোতি সম্বন্ধো. ‘‘দেহি মে চীৰরং, আহর মে চীৰরং, পরিৰত্তেহি মে চীৰরং, চেতাপেহি মে চীৰর’’ন্তি এতানি পন ৰচনানি এতেসং ৰা অত্থো যায কাযচি ভাসায ন ৰত্তব্বো. তেনাহ ‘‘দেহি মে’’তিআদি. সাধেয্যাতি নিপ্ফাদেয্য. ইচ্চেতং কুসলন্তি এৰং যাৰততিযং চোদনেন তস্স চীৰরস্স যদেতং অভিনিপ্ফাদনং, এতং কুসলং সাধু সুট্ঠূতি অত্থো. তেনাহ ‘‘এতং সুন্দর’’ন্তি.
ছক্খত্তুং পরমো পরিচ্ছেদো অস্সাতি ছক্খত্তুপরমং. ইদঞ্হি ‘‘ঠাতব্ব’’ন্তি ইমিস্সা কিরিযায ৰিসেসনং, ছক্খত্তুপরমং ঠানং কাতব্বন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ভাৰনপুংসকৰচনমেত’’ন্তি, এতং ভাৰে ঠাতব্বন্তি ৰুত্তধাত্ৰত্থমত্তে সাধেতব্বে নপুংসকলিঙ্গৰচনন্তি অত্থো. ন নিসীদিতব্বন্তি ‘‘ইধ, ভন্তে, নিসীদথা’’তি ৰুত্তেপি ন নিসীদিতব্বং. ন আমিসং পটিগ্গহেতব্বন্তি যাগুখজ্জকাদিভেদং কিঞ্চি আমিসং ‘‘গণ্হথ, ভন্তে’’তি যাচিযমানেনাপি ন গণ্হিতব্বং. ন ধম্মো ভাসিতব্বোতি (পারা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৫৩৯) ‘‘মঙ্গলং ৰা অনুমোদনং ৰা ভাসথা’’তি যাচিযমানেনাপি ন কিঞ্চি ভাসিতব্বং. ঠানং ভঞ্জতীতি ঠিতিং ৰিনাসেতি. ঠত্ৰা চীৰরং গহেতুং আগতেন হি তং উদ্দিস্স তুণ্হীভূতেন ঠাতব্বমেৰ, ন নিসজ্জাদিকং কাতব্বং. ইমিনা পন তং কতন্তি ঠানং ৰিনাসিতং হোতি. তেনাহ ‘‘আগতকারণং ৰিনাসেতী’’তি. ‘‘আগতকারণং নাম ঠানমেৰ, তস্মা ‘ন কাতব্ব’ন্তি ৰারিতস্স কতত্তা নিসজ্জাদীসু কতেসু ছসু ঠানেসু একং ঠানং ভঞ্জতী’’তি (সারত্থ. টী. ২.৫৩৭-৫৩৯) অযমেত্থ অধিপ্পাযো. ছক্খত্তুপরমং তুণ্হীভূতেন উদ্দিস্স ঠাতব্বং. ‘‘ন অঞ্ঞং কিঞ্চি কাতব্ব’’ন্তি হি ইদং ঠানলক্খণং. তেনেৰাহ ‘‘ইদ’’ন্তিআদি. তত্থ ইদন্তি ‘‘চতুক্খত্তুং পঞ্চক্খত্তুং, ছক্খত্তুপরমং তুণ্হীভূতেন উদ্দিস্স ঠাতব্ব’’ন্তি ৰচনং. এত্থ চ ‘‘নিসীদনাদিম্হি কতে পুন চীৰরং গহেতুং ন লভতী’’তি কেচি. ‘‘দ্ৰে ঠানানি পরিহাযন্তী’’তি অঞ্ঞে. ‘‘একং ঠানং পরিহাযতী’’তি অপরে. উভযং করোতীতি চোদেতিপি তিট্ঠতিপি.
‘‘তত্র তত্র ঠানে তিট্ঠতী’’তি ইদং চোদকস্স ঠিতট্ঠিতট্ঠানতো অপক্কম্ম তত্র তত্র চীৰরং উদ্দিস্স ঠানংযেৰ সন্ধায ৰুত্তং. এত্থাতি এতেসু দ্ৰীসু চোদনাট্ঠানেসু.
কিং পন সব্বকপ্পিযকারকেসু (পারা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৫৩৯; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ৬৫) এৰং পটিপজ্জিতব্বন্তি? ন পটিপজ্জিতব্বং. অযঞ্হি কপ্পিযকারকো নাম সঙ্খেপতো দুৰিধো নিদ্দিট্ঠো চ অনিদ্দিট্ঠো চ. তত্থ চ নিদ্দিট্ঠো দুৰিধো ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠো, দূতেন নিদ্দিট্ঠোতি. অনিদ্দিট্ঠোপি দুৰিধো মুখৰেৰটিককপ্পিযকারকো, পরম্মুখকপ্পিযকারকোতি. তেসু ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠো সম্মুখাসম্মুখৰসেন চতুব্বিধো হোতি, তথা দূতেন নিদ্দিট্ঠোপি.
কথং? ইধেকচ্চো ভিক্খুস্স চীৰরত্থায দূতেন অকপ্পিযৰত্থুং পহিণতি, দূতো চ তং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ইদং, ভন্তে, ইত্থন্নামেন তুম্হাকং চীৰরত্থায পহিতং, গণ্হথ ন’’ন্তি ৰদতি. ভিক্খু ‘‘ইদং ন কপ্পতী’’তি পটিক্খিপতি. দূতো ‘‘অত্থি পন তে, ভন্তে, ৰেয্যাৰচ্চকরো’’তি পুচ্ছতি, পুঞ্ঞত্থিকেহি চ উপাসকেহি ‘‘ভিক্খূনং ৰেয্যাৰচ্চং করোথা’’তি আণত্তা ৰা ভিক্খূনং ৰা সন্দিট্ঠা সম্ভত্তা কেচি ৰেয্যাৰচ্চকরা হোন্তি, তেসং অঞ্ঞতরো তস্মিং খণে ভিক্খুস্স সন্তিকে নিসিন্নো হোতি, ভিক্খু তং নিদ্দিসতি ‘‘অযং ভিক্খূনং ৰেয্যাৰচ্চকরো’’তি. দূতো তস্স হত্থে অকপ্পিযৰত্থুং দত্ৰা ‘‘থেরস্স চীৰরং কিণিত্ৰা দেহী’’তি গচ্ছতি, অযং ভিক্খুনা সম্মুখানিদ্দিট্ঠো.
নো চে ভিক্খুস্স (পারা. অট্ঠ. ২.৫৩৭; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ৬৫) সন্তিকে নিসিন্নো হোতি, অপিচ খো ভিক্খু নিদ্দিসতি ‘‘অসুকস্মিং নাম গামে ইত্থন্নামো ভিক্খূনং ৰেয্যাৰচ্চকরো’’তি. সো গন্ত্ৰা তস্স হত্থে অকপ্পিযৰত্থুং দত্ৰা ‘‘থেরস্স চীৰরং কিণিত্ৰা দদেয্যাসী’’তি আগন্ত্ৰা ভিক্খুস্স আরোচেত্ৰা গচ্ছতি, অযমেকো ভিক্খুনা অসম্মুখানিদ্দিট্ঠো.
ন হেৰ খো সো দূতো অত্তনা আগন্ত্ৰা আরোচেতি, অপিচ খো অঞ্ঞং পহিণতি ‘‘দিন্নং মযা, ভন্তে, তস্স হত্থে চীৰরচেতাপন্নং, চীৰরং গণ্হেয্যাথা’’তি, অযং দুতিযো ভিক্খুনা অসম্মুখানিদ্দিট্ঠো.
ন হেৰ খো অঞ্ঞং পহিণতি, অপিচ খো গচ্ছন্তোৰ ভিক্খুং ৰদতি ‘‘অহং তস্স হত্থে চীৰরচেতাপন্নং দস্সামি, তুম্হে চীৰরং গণ্হেয্যাথা’’তি, অযং ততিযো ভিক্খুনা অসম্মুখানিদ্দিট্ঠোতি এৰং একো সম্মুখানিদ্দিট্ঠো তযো অসম্মুখানিদ্দিট্ঠাতি ইমে চত্তারো ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠৰেয্যাৰচ্চকরা নাম. এতেসু ইমস্মিং রাজসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ পটিপজ্জিতব্বং.
অপরো ভিক্খু পুরিমনযেনেৰ দূতেন পুচ্ছিতো নত্থিতায ৰা অৰিচারেতুকামতায ৰা ‘‘নত্থম্হাকং কপ্পিযকারকো’’তি ৰদতি, তস্মিঞ্চ খণে কোচি মনুস্সো আগচ্ছতি, দূতো তস্স হত্থে অকপ্পিযৰত্থুং দত্ৰা ‘‘ইমস্স হত্থতো চীৰরং গণ্হেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা গচ্ছতি, অযং দূতেন সম্মুখানিদ্দিট্ঠো.
অপরো দূতো গামং পৰিসিত্ৰা অত্তনা অভিরুচিতস্স কস্সচি হত্থে অকপ্পিযৰত্থুং দত্ৰা পুরিমনযেনেৰ আগন্ত্ৰা ৰা আরোচেতি, অঞ্ঞং ৰা পহিণতি, ‘‘অহং অসুকস্স নাম হত্থে চীৰরচেতাপন্নং দস্সামি, তুম্হে চীৰরং গণ্হেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা ৰা গচ্ছতি, অযং ততিযো দূতেন অসম্মুখানিদ্দিট্ঠোতি এৰং একো সম্মুখানিদ্দিট্ঠো, তযো অসম্মুখানিদ্দিট্ঠাতি ইমে চত্তারো দূতেন নিদ্দিট্ঠৰেয্যাৰচ্চকরা নাম. এতেসু মেণ্ডকসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ পটিপজ্জিতব্বং.
ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, মনুস্সা সদ্ধা পসন্না, তে কপ্পিযকারকানং হত্থে হিরঞ্ঞং উপনিক্খিপন্তি ‘ইমিনা অয্যস্স যং কপ্পিযং, তং দেথা’তি. অনুজানামি, ভিক্খৰে, যং ততো কপ্পিযং, তং সাদিতুং, ন ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, কেনচি পরিযাযেন জাতরূপরজতং সাদিতব্বং পরিযেসিতব্বন্তি ৰদামী’’তি (মহাৰ. ২৯৯).
এত্থ চ চোদনায পরিমাণং নত্থি. মূলং অসাদিযন্তেন সহস্সক্খত্তুম্পি চোদনায ৰা ঠানেন ৰা কপ্পিযভণ্ডং সাদিতুং ৰট্টতি. নো চে দেতি, অঞ্ঞং কপ্পিযকারকং ঠপেত্ৰাপি আহরাপেতব্বং. সচে ইচ্ছতি, মূলসামিকানম্পি কথেতব্বং. নো চে ইচ্ছতি, ন কথেতব্বং.
অপরো ভিক্খু পুরিমনযেনেৰ দূতেন পুচ্ছিতো ‘‘নত্থম্হাকং কপ্পিযকারকো’’তি ৰদতি, তদঞ্ঞো সমীপে ঠিতো সুত্ৰা ‘‘আহর, ভো, অহং অয্যস্স চীৰরং চেতাপেত্ৰা দস্সামী’’তি ৰদতি. দূতো ‘‘হন্দ, ভো, দদেয্যাসী’’তি তস্স হত্থে দত্ৰা ভিক্খুস্স অনারোচেত্ৰাৰ গচ্ছতি, অযং মুখৰেৰটিককপ্পিযকারকো.
অপরো (পারা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৫৩৯; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ৬৫) ভিক্খুনো উপট্ঠাকস্স ৰা অঞ্ঞস্স ৰা হত্থে অকপ্পিযৰত্থুং দত্ৰা ‘‘থেরস্স চীৰরং দদেয্যাসী’’তি এত্তোৰ পক্কমতি, অযং পরম্মুখকপ্পিযকারকোতি ইমে দ্ৰে অনিদ্দিট্ঠকপ্পিযকারকা নাম. এতেসু অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতেসু ৰিয পটিপজ্জিতব্বং.
সচে সযমেৰ চীৰরং আনেত্ৰা দেন্তি, গহেতব্বং. নো চে, ন কিঞ্চি ৰত্তব্বা. তেনাহ ‘‘সচে’’তিআদি. কপ্পিযকারকেতি সম্মুখাসম্মুখৰসেন চত্তারো কপ্পিযকারকেতি অত্থো. ‘‘দাযকো সযমেৰা’’তি ইমিনা ভিক্খুং পটিক্খিপতি, ন দূতং. তস্মা দূতেন নিদ্দিট্ঠোপি যথারুচি চোদেতুং ৰট্টতি. মুখং ৰিৰরিত্ৰা সযমেৰ কপ্পিযকারকত্তং উপগতোতি মুখৰেৰটিককপ্পিযকারকো. এৰন্তি ‘‘এসো খো’’তিআদিনা যথাৰুত্তেন আকারেন. দস্সিতা হোন্তি সঙ্খেপতোতি অধিপ্পাযো.
ৰুত্তচোদনাট্ঠানপরিমাণতোতি ৰুত্তচোদনাপরিমাণতো চ ৰুত্তট্ঠানপরিমাণতো চ. সন্তিকন্তি সমীপং. তত্থাতি এত্থ কথমযমত্থো লব্ভতীতি আহ ‘‘সমীপত্থে হি ইদং ভুম্মৰচন’’ন্তি. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘গঙ্গাযং গোযূথানি চরন্তি, কূপে গগ্গকূল’’ন্তিআদীসু ৰিয যস্মা সমীপাধারে ইদং সত্তমীৰিভত্তিৰচনং, তস্মা অযমত্থো লব্ভতীতি. এৰং অকরোন্তোতি সামং ৰা অগচ্ছন্তো, দূতং ৰা অপাহেন্তো.
অজ্জণ্হো, ভন্তে, আগমেহীতি, ভন্তে, অজ্জ একদিৰসং অম্হাকং তিট্ঠ, অধিৰাসেহীতি অত্থো. তিকপাচিত্তিযন্তি অতিরেকেসু চোদনাট্ঠানেসু অতিরেকসঞ্ঞিৰেমতিকঊনকসঞ্ঞীনং ৰসেন তীণি পাচিত্তিযানি. তিক্খত্তুং চোদনায ছক্খত্তুং ঠানেন, ঊনকতিক্খত্তুং চোদনায ঊনকচ্ছক্খত্তুং ঠানেন লদ্ধেপি অনাপত্তি. অপ্পিততাতি পতিট্ঠাপিততা, ‘‘সঞ্ঞত্তো সো মযা’’তিআদিনা (পারা. ৫৩৮) কথিততাতি ৰুত্তং হোতি.
রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
চীৰরৰগ্গো পঠমো.