৮. দুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা
দূসীযতীতি দুট্ঠো, দূসেতি পরং ৰিনাসেতীতি দোসো. তেনাহ ‘‘দূসিতো চেৰা’’তিআদি. ইদানি ‘‘দূসিতো চেৰ দূসকো চা’’তি ইমিনা সঙ্খেপেন ৰুত্তমেৰত্থং ৰিত্থারেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘উপ্পন্নে হি দোসে’’তিআদিমাহ. পকতিভাৰং জহাপিতোতি (সারত্থ. টী. ২.৩৮৫-৩৮৬) সোম্মভাৰং জহাপিতোতি অত্থো, ৰিকারমাপাদিতোতি ৰুত্তং হোতি. আকারনানাত্তেনাতি দূসিতাকারস্স চেৰ দূসকাকারস্স চাতি ইমেসং দ্ৰিন্নং আকারানং নানাভাৰেন. নপ্পতিতোতি পীতিসুখাদীহি ন অভিগতো অনুপগতো, ন উপগতোতি অত্থো. যো চ পীতিসুখাদীহি অনুপগতো, সো তেহি ৰজ্জিতো নাম হোতীতি আহ ‘‘পীতিসুখাদীহি ৰিৰজ্জিতো’’তি. যো চ তেহি ৰজ্জিতো, ন সো তেহি অভিসটো নাম হোতীতি আহ ‘‘ন অভিসটো’’তি, পীতিসুখাদীহি ন পত্থটোতি অত্থো. নাস্স মূলন্তি অমূলকং. তং পন অমূলকত্তং যস্মা চোদকৰসেন অধিপ্পেতং, ন চুদিতকৰসেন, তস্মা তদত্থং দস্সেতুং ‘‘যং চোদকেনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যন্তি পারাজিকং. এতন্তি চুদিতকস্স আপন্নানাপন্নত্তং. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে.
ইদানি অত্তনা ৰুত্তমেৰ দিট্ঠাদিং ৰিৰরিতুং ‘‘এত্থ চা’’তিআদি ৰুত্তং. তথেৰাতি ‘‘পসাদসোতেন ৰা দিব্বসোতেন ৰা’’তি ইমমত্থং অতিদিসতি. পরিসঙ্কিতং (পারা. অট্ঠ. ২.৩৮৫-৩৮৬) পন তিৰিধং দিট্ঠপরিসঙ্কিতং, সুতপরিসঙ্কিতং, মুতপরিসঙ্কিতন্তি. তত্থ ভিক্খুঞ্চ মাতুগামঞ্চ তথারূপে ঠানে দিস্ৰা ‘‘অদ্ধা ইমেহি কত’’ন্তি ৰা ‘‘করিস্সন্তী’’তি ৰা পরিসঙ্কিতং, ইদং দিট্ঠপরিসঙ্কিতং নাম. অন্ধকারে ৰা পটিচ্ছন্নোকাসে ৰা ভিক্খুস্স চ মাতুগামস্স চ ৰচনং সুত্ৰা দুতিযস্স অত্থিভাৰং অজানতো পুব্বে ৰুত্তনযেন পরিসঙ্কিতং, ইদং সুতপরিসঙ্কিতং নাম. ধুত্তেহি ইত্থীহি সদ্ধিং পচ্চন্তৰিহারে মণ্ডপে ৰা সালাদীসু ৰা পুপ্ফগন্ধমংসসুরাদীনি অনুভৰিত্ৰা গতট্ঠানং দিস্ৰা ‘‘কেন নু খো ইদং কত’’ন্তি ৰীমংসন্তেন তত্র কেনচি ভিক্খুনা গন্ধাদীহি পূজা কতা হোতি, ভেসজ্জত্থায অরিট্ঠং ৰা পীতং, সো তস্স গন্ধং ঘাযিত্ৰা ‘‘অযং সো ভৰিস্সতী’’তি পরিসঙ্কিতং, ইদং মুতপরিসঙ্কিতং নাম. এৰং তিৰিধস্স পরিসঙ্কিতস্স অভাৰো অপরিসঙ্কিতং. তেনাহ ‘‘দিট্ঠসুতমুতৰসেন চেতসা অপরিসঙ্কিত’’ন্তি. তঞ্চ পনেতং দিট্ঠাদিকং ন কেৰলং অত্তনো ৰাতি আহ ‘‘অত্তনো ৰা পরস্স ৰা’’তি. যস্মা ‘‘ত্ৰং পণ্ডকো’’তিআদিৰচনেনাপি চোদযতো আপত্তিযেৰ, তস্মা ‘‘ভিক্খুনো অনুরূপেসু একূনৰীসতিযা অঞ্ঞতরেনা’’তি ৰুত্তং. যদি এৰং অথ কস্মা পদভাজনে ‘‘পারাজিকেন ধম্মেনাতি চতুন্নং অঞ্ঞতরেনা’’তি (পারা. ৩৮৬) ৰুত্তন্তি আহ ‘‘পদভাজনে পনা’’তিআদি. উপসগ্গনিপাতানং ৰাচকসদ্দসন্নিট্ঠানে তদত্থজোতনভাৰেন পৰত্তনতো ‘‘ধংসেয্যা’’তি ৰুত্তং. ধংসনঞ্চেত্থ অভিভৰনং. তেনাহ ‘‘অভিভৰেয্যা’’তি. ‘‘ত্ৰং মেথুনং ধম্মং পটিসেৰী’’তিআদিনা নযেন পৰত্তাতি ‘‘ত্ৰং মেথুনং ধম্মং পটিসেৰি, অদিন্নং আদিযি, মনুস্সং ঘাতযিত্থ, অভূতং আরোচযিত্থা’’তি এৰং পৰত্তা. এত্থ চ ‘‘অস্সমণোসী’তি অৰন্দনকারণস্স অৰুত্তত্তা অন্তিমৰত্থুং অজ্ঝাপন্নো ন ৰন্দিতব্বো’’তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং অৰন্দিযেসু অন্তিমৰত্থুং অজ্ঝাপন্নস্স অৰুত্তত্তা, ‘‘পচ্ছা উপসম্পন্নেন পুরে উপসম্পন্নো ৰন্দিযো’’তি (পরি. ৪৬৮) ৰুত্তত্তা চ. ইদং পন অত্তনা ৰত্তব্বং দস্সেতুং ৰুত্তং.
সমীপেতি দ্ৰাদসহত্থপমাণে পদেসে. সিক্খাপচ্চক্খানমেৰ হি হত্থমুদ্দায সীসং ন এতি, ইদং পন অনুদ্ধংসনং, অভূতরোচনঞ্চ এতিযেৰ. তেনাহ ‘‘হত্থমুদ্দায এৰ ৰা’’তি. ব্রহ্মচরিযাতি ব্রহ্মং সেট্ঠং পসত্থং চরিযন্তি ব্রহ্মচরিযং, ব্রহ্মূনং ৰা সেট্ঠানং বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধঅরিযসাৰকানং, ব্রহ্মানঞ্চ চরিযন্তি ব্রহ্মচরিযং, তম্হা ব্রহ্মচরিযা. তেনাহ ‘‘সেট্ঠচরিযা’’তি. সাধু ৰতস্স একন্তেন ভদ্দকং ভৰেয্য. ‘‘তজ্জনীযকম্মাদিসত্তৰিধম্পি কম্মং করিস্সামা’’তি আপত্তিযা চোদেন্তস্স অধিপ্পাযো কম্মাধিপ্পাযো. ‘‘আপত্তিতো ৰুট্ঠাপেস্সামা’’তি অধিপ্পাযো ৰুট্ঠানাধিপ্পাযো. অনুৰিজ্জনাধিপ্পাযোতি ৰীমংসনাধিপ্পাযো, উপপরিক্খাধিপ্পাযো. অনুৰিজ্জকেনাতি সঙ্ঘমজ্ঝে ওতিণ্ণং অধিকরণং ৰিনিচ্ছিনিতুং নিসিন্নেন ৰিনযধরেন. কিং তে দিট্ঠন্তি তযা কিং দিট্ঠং, পঠমং পারাজিকং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো, দুতিযং ততিযং চতুত্থং পারাজিকং আপজ্জন্তো দিট্ঠোতি ৰুত্তং হোতি. আদিসদ্দেন ‘‘কিন্তি তে দিট্ঠং, কদা তে দিট্ঠং, কত্থ তে দিট্ঠ’’ন্তি ইমং নযং সঙ্গণ্হাতি.
সমনত্থায পৰত্তমানেহি সমথেহি অধিকাতব্বন্তি অধিকরণং. যথা হি সমনৰসেন সমথানং ৰিৰাদাদীসু অধিকতভাৰো, এৰং ৰিৰাদাদীনং তেহি অধিকত্তব্বতাতি. তেনাহ ‘‘সমথেহি অধিকরণীযভাৰেনা’’তিআদি. ইমিনা হি অধিকরণসদ্দস্স কম্মসাধনতা ৰুত্তা. অধিকরণন্তি ৰিৰাদাধিকরণং অনুৰাদাধিকরণং আপত্তাধিকরণং কিচ্চাধিকরণন্তি চতুব্বিধং অধিকরণং. ৰিৰাদাদীনি অধিকরণানি সমেন্তি ৰূপসমেন্তীতি সমথা, সম্মুখাৰিনযাদযো. অথ ৰা অধিকরীযন্তি এত্থাতি অধিকরণং. কে অধিকরীযন্তি? সমথা. কথং অধিকরীযন্তি? সমনৰসেন. অধিকরণং সমেন্তি ৰূপসমেন্তীতিপি সমথাতি এৰম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. আপত্তাধিকরণং ঠপেত্ৰা সেসাধিকরণেহি চোদনায অভাৰতো ‘‘ইদং পন পারাজিকসঙ্খাতং আপত্তাধিকরণমেৰ অধিপ্পেত’’ন্তি ৰুত্তং. আপত্তিযেৰ অধিকরণং আপত্তাধিকরণং. অনুদ্ধংসিতক্খণেযেৰ সঙ্ঘাদিসেসো, সো চে তঙ্খণেযেৰ জানাতীতি অধিপ্পাযো.
মেত্তিযভূমজকেতি মেত্তিযঞ্চ ভূমজকঞ্চ. ছব্বগ্গিযানং অগ্গপুরিসা এতে. সুদ্ধং ৰাতি পারাজিকমনাপন্নং ৰা. ‘‘সচে সো তঙ্খণেযেৰ জানাতী’’তি ইমিনা আৰজ্জনসমযমাহ. তঙ্খণেযেৰ জাননং নাম দুক্করং, সমযেন আৰজ্জিত্ৰা ঞাতে পন ঞাতমেৰ হোতি. পচ্ছা চে জানাতি, সীসং ন এতি. সিক্খাপচ্চক্খানঅভূতারোচনদুট্ঠুল্লৰাচাঅত্তকামদুট্ঠদোসভূতারোচনসিক্খাপদানীতি সব্বানেৰ হি ইমানি একপরিচ্ছেদানি. যস্মা পন পরম্মুখা সত্তহিপি আপত্তিক্খন্ধেহি ৰদতো দুক্কটমেৰ, তস্মা ‘‘পরম্মুখা চোদেন্তস্স পন সীসং ন এতী’’তি ৰুত্তং. ৰুত্তনযাপত্তিযোতি ‘‘ৰাচায ৰাচাযা’’তিআদিনা ৰুত্তনযা সঙ্ঘাদিসেসদুক্কটাপত্তিযো. তথেৰাতি ৰাচায ৰাচাযেৰ. ৰদন্তস্সাতি সত্তহিপি আপত্তিক্খন্ধেহি উপসম্পন্নং সম্মুখা ৰদন্তস্স. ৰুত্তনযেনেৰাতি ৰাচায ৰাচাযেৰ. ওকাসং কারেত্ৰা উপসম্পন্নং সম্মুখা ৰদন্তস্স ৰাচায ৰাচায পাচিত্তিযন্তি আহ ‘‘ওকাসং কারেত্ৰা ৰদন্তস্স পাচিত্তিযমেৰা’’তি. এৰসদ্দেন দুক্কটং নিৰত্তীযতি. অসম্মুখা সত্তহিপি আপত্তিক্খন্ধেহি ৰদন্তস্স দুক্কটং. সত্তৰিধম্পি কম্মন্তি তজ্জনীযং, নিযসং, পব্বাজনীযং, পটিসারণীযং, তিৰিধঞ্চ উক্খেপনীযন্তি সত্তৰিধম্পি কম্মং.
উপোসথং ৰা পৰারণং ৰা ঠপেন্তস্স চ ওকাসকম্মং নত্থীতি এত্থ উপোসথতো পুরে ৰা পচ্ছা ৰা ঠপিতোপি অট্ঠপিতো হোতি. খেত্তে ঠপিতো পন ঠপিতো হোতি, তস্মা ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অজ্জুপোসথো পন্নরসো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো উপোসথং করেয্যা’’তি এত্থ যাৰ রে-কারং ভণতি, তাৰ ঠপেতব্বো, ইদং খেত্তং. য্য-কারে পন ৰুত্তে ঠপেন্তেন পচ্ছা ঠপিতো নাম হোতি. ‘‘সুণাতু মে’’তি অনারদ্ধে ঠপেন্তেন পুরে ঠপিতো হোতি. পৰারণাট্ঠপনং পন সব্বসঙ্গাহিকং, পুগ্গলিকঞ্চাতি দুৰিধং. তত্থ সব্বসঙ্গাহিকে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো…পে… সঙ্ঘো তেৰাচিকং পৰারেয্যা’’তি সু-কারতো যাৰ রে-কারো, তাৰ অপরিযোসিতাৰ হোতি পৰারণা, এত্থন্তরে একপদেপি ঠপেন্তেন ঠপিতা হোতি পৰারণা. য্য-কারে পন পত্তে পরিযোসিতাৰ হোতি, তস্মা ততো পট্ঠায ঠপেন্তেন অট্ঠপিতা হোতি. পুগ্গলিকট্ঠপনে পন ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পৰারেমি…পে… ততিযম্পি ভন্তে সঙ্ঘং পৰারেমি দিট্ঠেন ৰা…পে… পস্সন্তো পটী’’তি (মহাৰ. ২১০) সং-কারতো যাৰ অযং সব্বপচ্ছিমো টি-কারো, তাৰ অপরিযোসিতাৰ হোতি পৰারণা, এত্থন্তরে একপদেপি ঠপেন্তেন ঠপিতা হোতি পৰারণা. ‘‘করিস্সামী’’তি ৰুত্তে পন পরিযোসিতা হোতি, তস্মা ‘‘করিস্সামী’’তি এতস্মিং পদে সম্পত্তে ঠপিতাপি অট্ঠপিতা হোতি. এসেৰ নযো দ্ৰেৰাচিকএকৰাচিকসমানৰস্সিকাসু. এতাসুপি হি টি-কারাৰসানংযেৰ ঠপনক্খেত্তন্তি. তেনাহ ‘‘ঠপনক্খেত্তং পন জানিতব্ব’’ন্তি. ওসটে ৰত্থুস্মিন্তি চোদকেন অত্তনা ৰত্তব্বে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহটে. ইদঞ্চ ইদঞ্চ করোতীতি পাণাতিপাতং, অদিন্নাদানঞ্চ করোতি, জাতরূপরজতঞ্চ পটিগ্গণ্হাতি. অসুকো চ অসুকো চ অস্সমণো, অনুপাসকোতি অক্কোসাধিপ্পাযেন পরম্মুখা ৰদন্তস্স দুক্কটং, সম্মুখা ৰদন্তস্স পন পাচিত্তিযমেৰ. তেনাহ ‘‘সচে পন ওদিস্স নিযমেত্ৰা’’তিআদি. সঙ্খ্যুপগমনন্তি ৰোহারূপগমনং.
দুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.