সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডং

পিযৰচনেন আলপনন্তি পিযাযিতব্বৰচনেনালপনং, সাধূনং সমালপনন্তি ৰুত্তং হোতি. সাধৰো হি পরে ‘‘ভোন্তো’’তি ৰা ‘‘দেৰানংপিযা’’তি ৰা ‘‘ভদ্রভৰ’’ন্তি ৰা ‘‘আযস্মন্তো’’তি ৰা সমালপন্তি.

১. সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা

সং-সদ্দো ৰিজ্জমানত্থোতি আহ ‘‘সংৰিজ্জতী’’তি. চেতনাতি ৰীতিক্কমৰসপ্পৰত্তা পুব্বভাগচেতনা, মোচনস্সাদচেতনাতি অত্থো. অস্সাতি সুক্কৰিস্সট্ঠিযা. অঞ্ঞপদত্থসমাসেনেৰ সুক্কৰিস্সট্ঠিযা ৰুত্তত্তা ইক-সদ্দস্স ৰিসুং অত্থো নত্থীতি আহ ‘‘সঞ্চেতনাৰ সঞ্চেতনিকা’’তি. ইদানি ইক-সদ্দোৰ অত্থিঅত্থং পকাসেতীতি দস্সেন্তো ‘‘সঞ্চেতনা ৰা’’তিআদিমাহ. সংৰিজ্জমানা চেতনা সঞ্চেতনা. সুক্কস্সাতি সম্ভৰস্স. ৰিসট্ঠীতি ৰিস্সগ্গো.

ইদানি তং যস্মিং কালে মোচেতি, যেনাধিপ্পাযেন মোচেতি, যেন চোপাযেন মোচেতি, যঞ্চ তস্স অধিপ্পাযস্স ৰত্থু, তং সব্বং সঙ্খেপতো ৰিভাৰেত্ৰা সরূপতো তং ৰিসট্ঠিং দস্সেতুং ‘‘রাগূপত্থম্ভাদীসূ’’তিআদিমাহ. তত্থ রাগস্স বলৰভাৰো, রাগেন ৰা অঙ্গজাতস্সূপত্থম্ভো থদ্ধভাৰো রাগূপত্থম্ভো, সো আদি যেসং তে রাগূপত্থম্ভাদযো, তেসু রাগূপত্থম্ভাদীসু. আদিসদ্দেন (পারা. ২৩৮) ৰচ্চূপত্থম্ভপস্সাৰূপত্থম্ভৰাতূপত্থম্ভউচ্চালিঙ্গপাণকদট্ঠূপত্থম্ভানং গহণং. কম্মঞ্ঞতং পত্তেতি মোচনকম্মক্খমতায কম্মনিযতং পত্তে, অজ্ঝত্তরূপাদীসু উপক্কমারহভাৰং পত্তেতি অত্থো. অরোগস্স ভাৰো আরোগ্যং, তং আদি যেসং তে আরোগ্যাদযো, তেসু আরোগ্যাদীসু. আদিসদ্দেন সুখভেসজ্জদানপুঞ্ঞযঞ্ঞসগ্গবীজৰীমংসদৰানং গহণং. অজ্ঝত্তরূপং অজ্ঝত্তং উপাদিন্নরূপং, তং আদি যেসং তে অজ্ঝত্তরূপাদযো, তেসু. আদিসদ্দেন বহিদ্ধারূপঅজ্ঝত্তবহিদ্ধারূপআকাসেকটিকম্পনানং গহণং. মোচনে অস্সাদো সুখৰেদনা মোচনস্সাদো, মোচনত্থং পুব্বভাগে পৰত্তরাগো, সম্পযুত্তঅস্সাদসীসেন চেত্থ রাগো ৰুত্তো, তেন সম্পযুত্তা চেতনা মোচনস্সাদচেতনা, তায. ইমিনা মুচ্চনস্সাদো (পারা. অট্ঠ. ২.২৪০) মুত্তস্সাদো মেথুনস্সাদো ফস্সস্সাদো কণ্ডুৰনস্সাদো দস্সনস্সাদো নিসজ্জস্সাদো ৰাচস্সাদো গেহসিতপেমং ৰনভঙ্গিযন্তি ইমেহি সম্পযুত্তা চেতনাযো পটিক্খিপতি, তাহি নিমিত্তে উপক্কমন্তস্স মুত্তেপি অনাপত্তি. ‘‘নিমিত্তে উপক্কমন্তস্সা’’তি ইমিনা পন ঊরুমদ্দাপনাদীনি পটিক্খিপতি. তেন হি সতিপি মোচনস্সাদে নিমিত্তে উপক্কমাভাৰতো মুত্তেপি অনাপত্তি. ৰুত্তঞ্হেতং সমন্তপাসাদিকাযং ‘‘সা চ খো নিমিত্তে উপক্কমন্তস্সেৰ, হত্থপরিকম্মপাদপরিকম্মগত্তপরিকম্মকরণেন সচেপি অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তী’’তি.

আসযধাতুনানাত্ততোতি পিত্তসেম্হপুব্বলোহিতাসযানঞ্চেৰ পথৰীধাতুআদীনঞ্চ চতুন্নং ধাতূনং, রসসোণিতাদীনং ৰা সত্তন্নং ধাতূনং নানাত্ততো. ঠানা চাৰনাতি সুক্কস্স যং ঠানং, ততো চুতি. সুক্কস্স হি ৰত্থিসীসং কটি কাযোতি (পারা. অট্ঠ. ২.২৩৭) তিধা ঠানং পকপ্পেন্তি. একো কিরাচরিযো ‘‘ৰত্থিসীসং সুক্কস্স ঠান’’ন্তি আহ, একো ‘‘কটী’’তি, একো ‘‘সকলো কাযো’’তি. তেসু ততিযস্স ভাসিতং সুভাসিতং. কেসলোমনখদন্তানঞ্হি মংসৰিনিমুত্তট্ঠানং, উচ্চারপস্সাৰখেল়সিঙ্ঘাণিকা, থদ্ধসুক্খচম্মানি চ ৰজ্জেত্ৰা অৰসেসো ছৰিমংসলোহিতানুগতো সব্বোপি কাযো কাযপ্পসাদভাৰজীৰিতিন্দ্রিযাবদ্ধপিত্তানং, সম্ভৰস্স চ ঠানমেৰ. তথা হি রাগপরিযুট্ঠানেনাভিভূতানং হত্থীনং উভোহি কণ্ণচূল়িকাহি সম্ভৰো নিক্খমতি.

এত্থ চ ‘‘রাগূপত্থম্ভাদীসূ’’তিআদিনা (পারা. অট্ঠ. ২.২৩৭) কালো দস্সিতো. রাগূপত্থম্ভাদিকালেসু হি অঙ্গজাতং কম্মনিযং হোতি. যস্স কম্মনিযত্তে সতি মোচেতি, ইতো পরং অঞ্ঞো কালো নত্থি. ন হি ৰিনা রাগূপত্থম্ভাদীহি পুব্বণ্হাদযো কালভেদা মোচনে নিমিত্তং হোন্তি. ‘‘আরোগ্যাদীসূ’’তিআদিনা পন অধিপ্পাযো দস্সিতো. এৰরূপেন হি অধিপ্পাযভেদেন মোচেতি, ন অঞ্ঞথা. ‘‘অজ্ঝত্তরূপাদীসূ’’তিআদিনা উপাযো দস্সিতো. অজ্ঝত্তরূপে ৰা হি মোচেয্য, বহিদ্ধারূপে ৰা, উভযত্থ ৰা, আকাসে ৰা কটিং কম্পেন্তো, ইতো পরং অঞ্ঞো উপাযো নত্থি. নীলাদিৰসেনা’’তিআদীহি পন দসহি নৰমস্স অধিপ্পাযস্স ৰত্থু দস্সিতং. ৰীমংসন্তো হি নীলাদীসু অঞ্ঞতরৰসেন ৰীমংসতি, ন তেহি ৰিনিমুত্তন্তি. ‘‘ঠানা চাৰনা’’তি ইমিনা পন অত্থতো ৰিস্সট্ঠি দস্সিতা. যথাহ ‘‘ৰিস্সট্ঠীতি ঠানতো চাৰনা ৰুচ্চতী’’তি (পারা. ২৩৭). সা চাযং তস্স সুক্কস্স ঠানা চাৰনা রাগৰসেন. ৰুত্তঞ্হেতং কথাৰত্থুঅট্ঠকথাযং ‘‘সুক্কৰিস্সট্ঠি নাম রাগসমুট্ঠানা হোতী’’তি (কথা. অট্ঠ. ৩০৭). অঞ্ঞত্র সুপিনন্তাতি সুপিনো এৰ সুপিনন্তো, তং ঠপেত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘যা সুপিনে’’তিআদি. সঙ্ঘাদিসেসোতি ইমস্স আপত্তিনিকাযস্স নামং. তেনাহ ‘‘যা অঞ্ঞত্র সুপিনন্তা’’তিআদি. আপত্তিনিকাযোতি আপত্তিসমূহো. কিঞ্চাপি অযং একাৰ আপত্তি, রুল়্হিসদ্দেন, পন অৰযৰে সমূহৰোহারেন ৰা ‘‘নিকাযো’’তি ৰুত্তো ‘‘একো ৰেদনাক্খন্ধো, একো ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তিআদীসু ৰিয.

অস্সাতি (সারত্থ. টী. ২.১৬ সংঘাদিসেসকণ্ড) আপত্তিনিকাযস্স. ননু চ অযুত্তোযং নিদ্দেসো ‘‘সঙ্ঘো আদিম্হি চেৰ সেসে চ ইচ্ছিতব্বো অস্সা’’তি. ন হি আপত্তিনিকাযস্স আদিম্হি চেৰ সেসে চ সঙ্ঘো ইচ্ছিতো, কিঞ্চরহি ৰুট্ঠানস্সাতি ইমং চোদনং মনসি নিধায যথা ন ৰিরুজ্ঝতি, তথা অধিপ্পাযং ৰিৰরিতুং ‘‘কিং ৰুত্তং হোতী’’তিআদিমাহ. আপত্তিতো ৰুট্ঠানস্স আদিম্হি চেৰ সেসে চ ইচ্ছিতো সঙ্ঘো আপত্তিযাৰ ইচ্ছিতো নাম হোতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. আপত্তিৰুট্ঠানন্তি আপত্তিতো ৰুট্ঠানং, অনাপত্তিকভাৰূপগমনন্তি অত্থো.

দকসোতন্তি পস্সাৰমগ্গং, অঙ্গজাতপ্পদেসন্তি ৰুত্তং হোতি. যদি এৰং অথ কস্মা অট্ঠকথাযং ‘‘দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ঠানতো পন চুত’’ন্তিআদি. অৰস্সমেৰ দকসোতং ওতরতি অধিৰাসেত্ৰা অন্তরা নিৰারেতুং অসক্কুণেয্যত্তা. দকসোতোরোহনতো (সারত্থ. টী. ২.২৩৬-২৩৭) পট্ঠায পন উপাদিন্নতো ৰিনিমুত্তত্তা সম্ভৰরূপং উতুসমুট্ঠানমেৰ অৰসিস্সতি, সেসং তিসমুট্ঠানং নত্থীতি ৰেদিতব্বং. তস্মাতি যস্মা ঠানতো চুতং দকসোতং ওতরতি, তস্মা.

অমোচনাধিপ্পাযস্সাতি ভেসজ্জেন নিমিত্তং আলিম্পন্তস্স উচ্চারাদীনি ৰা করোন্তস্স. সুপিনং পস্সন্তস্সাতি (পারা. অট্ঠ. ২.২৩৭) ধাতুক্খোভতো ৰা অনুভূতপুব্বতো ৰা দেৰতোপসংহারতো ৰা পুব্বনিমিত্ততো ৰাতি ইমেহি চতূহি কারণেহি সুপিনং পস্সন্তস্স. কিং পনেতং পস্সন্তো সুত্তো পস্সতি, পটিবুদ্ধো, উদাহু নেৰ সুত্তো, ন পটিবুদ্ধোতি? কিঞ্চেত্থ – যদি তাৰ সুত্তো পস্সতি, অভিধম্মৰিরোধো আপজ্জতি. ভৰঙ্গচিত্তেন হি সুপতি, তং রূপনিমিত্তাদিআরম্মণং ৰা রাগাদিসম্পযুত্তং ৰা ন হোতি. সুপিনং পস্সন্তস্স চ ঈদিসানি চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. অথ পটিবুদ্ধো পস্সতি, ৰিনযৰিরোধো আপজ্জতি. যঞ্হি পটিবুদ্ধো পস্সতি, তং সব্বোহারিকচিত্তেন পস্সতি. সব্বোহারিকচিত্তেন চ কতে ৰীতিক্কমে অনাপত্তি নাম নত্থি. সুপিনং পস্সন্তেন পন কতেপি ৰীতিক্কমে একন্তং অনাপত্তি এৰ. অথ নেৰ সুত্তো ন পটিবুদ্ধো পস্সতি, কো নাম পস্সতি, এৰঞ্চ সতি সুপিনস্স অভাৰোৰ আপজ্জতীতি? ন অভাৰো, কস্মা? যস্মা কপিমিদ্ধপরেতো পস্সতি. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘কপিমিদ্ধপরেতো খো মহারাজ সুপিনং পস্সতী’’তি (মি. প. ৫.৩.৫). কপিমিদ্ধপরেতোতি মক্কটনিদ্দায যুত্তো. যথা হি মক্কটস্স নিদ্দা লহুপরিৰত্তা হোতি, এৰং যা নিদ্দা পুনপ্পুনং কুসলাদিচিত্তৰোকিণ্ণত্তা লহুপরিৰত্তা, যস্সা পৰত্তিযং পুনপ্পুনং ভৰঙ্গতো উত্তরণং হোতি, তায যুত্তো সুপিনং পস্সতি. যস্স চ এৰং পস্সন্তস্স সুপিনে মেথুনং ধম্মং পটিসেৰন্তস্স ৰিয, কাযসংসগ্গাদীনি আপজ্জন্তস্স ৰিয চ সুপিনন্তেনেৰ কারণেন অসুচি মুচ্চতি, তস্সপি অনাপত্তি. সুপিনে (পারা. অট্ঠ. ২.২৬২) পন উপ্পন্নায অস্সাদচেতনায সচস্স ৰিসযো হোতি, নিচ্চলেন ভৰিতব্বং, ন হত্থেন নিমিত্তং কীল়াপেতব্বং. কাসাৰপচ্চত্থরণরক্খণত্থং পন হত্থপুটেন গহেত্ৰা জগ্গনত্থায উদকট্ঠানং গন্তুং ৰট্টতি.

সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. কাযসংসগ্গসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘ওতিণ্ণো’’তি (সারত্থ. টী. ২.২৭০) ইদং কম্মসাধনং, কত্তুসাধনং ৰা হোতীতি তদুভযৰসেন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘যক্খাদীহি ৰিয সত্তা’’তিআদিমাহ. অসমপেক্খিত্ৰাতি যথাসভাৰং অনুপপরিক্খিত্ৰা, যথা তে রতিজনকা রূপাদযো ৰিসযা অনিচ্চদুক্খাসুভানত্তাকারেন অৰট্ঠিতা, তথা অপস্সিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. পরিণতেনাতি পরিৰত্তেন. তেনাহ ‘‘যথা পরিৰত্তমান’’ন্তিআদি. ৰুত্তরাগৰসেনাতি কাযসংসগ্গরাগৰসেন. তদহুজাতাযপীতি তস্মিং অহনি জাতং জননং এতিস্সাতি তদহুজাতা, তস্মিং অহনি জাতাতি ৰা তদহুজাতা, তায, তং দিৰসং জাতাযপীতি অত্থো, জাতমত্তায অল্লমংসপেসিৰণ্ণাযপীতি ৰুত্তং হোতি.

অস্সাতি ‘‘কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যা’’তি পদস্স. ইদানি হত্থাদীনং ৰিভাগদস্সনত্থং ‘‘তত্থ হত্থো নাম কপ্পরতো পট্ঠাযা’’তিআদিমাহ. কপ্পরতো পট্ঠাযাতি দুতিযমহাসন্ধিং উপাদায. অঞ্ঞত্থ পন মণিবন্ধতো পট্ঠায যাৰ অগ্গনখা হত্থো. ৰিনন্ধিত্ৰা ৰা অৰিনন্ধিত্ৰা ৰা কতকেসকলাপস্সেতং অধিৰচনন্তি সম্বন্ধো. তত্থ ৰিনন্ধিত্ৰাতি তীহি কেসৰট্টীহি গন্থিত্ৰা. সুৰণ্ণচীরকন্তি সুৰণ্ণপাল়িং. হত্থঞ্চ ৰেণিঞ্চ ঠপেত্ৰা অৰসেসসরীরং অঙ্গন্তি আহ ‘‘অৰসেসস্স সরীরস্সা’’তিআদি.

যো হি সেৰনাধিপ্পাযোপি নিচ্চলেন কাযেন কেৰলং ফস্সং পটিৰিজানাতি সাদিযতি অনুভোতি, তস্স চিত্তুপ্পাদমত্তে আপত্তিযা অভাৰতো অনাপত্তীতি আহ ‘‘কাযেন অৰাযমিত্ৰা’’তিআদি. মোক্খাধিপ্পাযেনাতি ইত্থিতো মুচ্চিতুকামতাধিপ্পাযেন. অসঞ্চিচ্চাতি ‘‘ইমিনা উপাযেন ইমং ফুসিস্সামী’’তি অচেতেত্ৰা. এৰঞ্হি অচেতেত্ৰা পত্তপ্পটিগ্গহণাদীসু মাতুগামস্স অঙ্গে ফুট্ঠেপি অনাপত্তি. অসতিযাতি অঞ্ঞৰিহিতো হোতি, ‘‘মাতুগামং ফুসিস্সামী’’তি সতি নত্থি, এৰং অসতিযা হত্থপাদপসারণাদিকালে ফুসন্তস্স অনাপত্তি. অজানন্তস্সাতি দারকৰেসেন ঠিতং দারিকং ‘‘ইত্থী’’তি অজানন্তো কেনচিদেৰ করণীযেন ফুসতি, এৰং ‘‘ইত্থী’’তি অজানন্তস্স ফুসতো অনাপত্তি. অসাদিযন্তস্সাতি কাযসংসগ্গং অসাদিযন্তস্স বাহাপরম্পরায নীতভিক্খুস্স ৰিয অনাপত্তি. ইধ পন উদাযিত্থেরো আদিকম্মিকো. তস্স অনাপত্তি আদিকম্মিকস্সাতি.

কাযসংসগ্গসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. দুট্ঠুল্লৰাচাসিক্খাপদৰণ্ণনা

দুট্ঠুল্লৰাচস্সাদরাগৰসেনাতি দুট্ঠুল্লা ৰাচা দুট্ঠুল্লৰাচা, তায অস্সাদচেতনা দুট্ঠুল্লৰাচস্সাদো, তেন সম্পযুত্তরাগৰসেন. এত্থাধিপ্পেতং মাতুগামং দস্সেতুং ‘‘মাতুগাম’’ন্তিআদিমাহ. দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লসংলক্খণসমত্থন্তি অসদ্ধম্মসদ্ধম্মপ্পটিসংযুত্তং কথং জানিতুং সমত্থং. যা পন মহল্লিকাপি বালা এল়মূগা, অযং ইধানধিপ্পেতা. ৰণ্ণো নাম দ্ৰে মগ্গে উদ্দিস্স ‘‘ইত্থিলক্খণেন সুভলক্খণেন সমন্নাগতাসী’’তিআদিনা (পারা. অট্ঠ. ২.২৮৫) থোমনা. অৰণ্ণো নাম দ্ৰে মগ্গে উদ্দিস্স ৰুত্তৰিপরিযাযেন গরহনা, ‘‘ইত্থিলক্খণেন সুভলক্খণেন অসমন্নাগতাসী’’তিআদীহি খুংসনাতি ৰুত্তং হোতি. যাচনা নাম ‘‘দেহি মে, অরহসি মে দাতু’’ন্তি (পারা. ২৮৫) ৰচনং. আযাচনা নাম ‘‘কদা তে মাতা পসীদিস্সতি, কদা তে পিতা পসীদিস্সতি, কদা তে দেৰতাযো পসীদিস্সন্তি, কদা তে সুখণো সুলযো সুমুহুত্তো ভৰিস্সতি, কদা তে মেথুনং ধম্মং লভিস্সামী’’তি (পারা. ২৮৫) ৰচনং. পুচ্ছনং নাম ‘‘কথং ত্ৰং সামিকস্স দেসি, কথং জারস্স দেসী’’তি (পারা. ২৮৫) ৰচনং. পটিপুচ্ছনং নাম ‘‘এৰং কির ত্ৰং সামিকস্স দেতি, এৰং জারস্স দেসী’’তি (পারা. ২৮৫) ৰচনং. আচিক্খনং নাম পুট্ঠস্স ‘‘এৰং দেহি, এৰং দেন্তা সামিকস্স পিযা ভৰিস্সসি, মনাপা চা’’তি (পারা. ২৮৫) ভণনং. অনুসাসনং নাম অপুট্ঠস্স ‘‘এৰং দেহি, এৰং দেন্তা সামিকস্স পিযা ভৰিস্সসি, মনাপা চা’’তি (পারা. ২৮৫) ভৰনং. অক্কোসনং (পারা. ২৮৫) নাম ‘‘অনিমিত্তাসি, নিমিত্তমত্তাসি, অলোহিতাসি, ধুৰলোহিতাসি, ধুৰচোল়াসি, পগ্ঘরন্তীসি, সিখরণীসি, ইত্থিপণ্ডকাসি, ৰেপুরিসিকাসি, সম্ভিন্নাসি, উভতোব্যঞ্জনকাসী’’তি (পারা. ২৮৫) ৰচনং. যস্মা মেথুনুপসংহিতায ৰাচায অধিকং দুট্ঠুল্লং নাম নত্থি, তস্মা ‘‘মেথুনুপসংহিতাহী’’তি ইদং দুট্ঠুল্লৰাচায সিখাপত্তলক্খণদস্সনন্তি ৰুত্তং, ন পন মেথুনুপসংহিতাযেৰ দুট্ঠুল্লৰাচত্তা. সিখরণীসীতি (পারা. অট্ঠ. ২.২৮৫) বহিনিক্খন্তআণিমংসা. সম্ভিন্নাসীতি সম্ভিন্নৰচ্চমগ্গপস্সাৰমগ্গা. উভতোব্যঞ্জনকাসীতি পুরিসনিমিত্তেন, ইত্থিনিমিত্তেন চাতি উভতোব্যঞ্জনেহি সমন্নাগতা.

এত্থ চ ৰণ্ণভণনে তাৰ ‘‘ইত্থিলক্খণেন সুভলক্খণেন সমন্নাগতাসী’’তি ৰদতি, ন তাৰ সীসং এতি. ‘‘তৰ ৰচ্চমগ্গো চ পস্সাৰমগ্গো চ সুভো সুভসণ্ঠানো দস্সনীযো, ঈদিসেন নাম ইত্থিলক্খণেন সুভলক্খণেন সমন্নাগতাসী’’তি ৰদতি, সীসং এতি, সঙ্ঘাদিসেসো হোতীতি অত্থো.

অৰণ্ণভণনে পন ‘‘অনিমিত্তাসী’’তিআদীহি একাদসহি পদেহি অৰণ্ণে অঘটিতে সীসং ন এতি, ঘটিতেপি তেসু ‘‘সিখরণীসি সম্ভিন্নাসি উভতোব্যঞ্জনকাসী’’তি ইমেহি তীহি ঘটিতেযেৰ সঙ্ঘাদিসেসো.

যাচনাযপি ‘‘দেহি মে’’তি এত্তকেনেৰ সীসং ন এতি, ‘‘মেথুনং ধম্মং দেহী’’তি এৰং মেথুনধম্মেন ঘটিতে এৰ সঙ্ঘাদিসেসো.

‘‘কদা তে মাতা পসীদিস্সতী’’তিআদীসু আযাচনৰচনেসুপি এত্তকেনেৰ সীসং ন এতি, ‘‘কদা তে মাতা পসীদিস্সতি, কদা তে মেথুনং ধম্মং লভিস্সামী’’তি ৰা ‘‘তৰ মাতরি পসন্নায ৰা মেথুনং ধম্মং লভিস্সামী’’তিআদিনা পন নযেন মেথুনধম্মেন ঘটিতেযেৰ সঙ্ঘাদিসেসো.

‘‘কথং ত্ৰং সামিকস্স দেসী’’তিআদীসু (পারা. ২৮৫) পুচ্ছাৰচনেসুপি ‘‘মেথুনং ধম্ম’’ন্তি ৰুত্তেযেৰ সঙ্ঘাদিসেসো. ‘‘এৰং কির ত্ৰং সামিকস্স দেসী’’তি (পারা. ২৮৫) পটিপুচ্ছাৰচনেসুপি এসেৰ নযো.

আচিক্খনায চ ‘‘এৰং দেহী’’তি, ‘‘এৰং দদমানা’’তি ৰুত্তেপি সীসং ন এতি, ‘‘মেথুনং ধম্মং এৰং দেহি, এৰং উপনেহি, এৰং মেথুনং ধম্মং দদমানা উপনযমানা সামিকস্স পিযা হোতী’’তিআদিনা পন নযেন মেথুনধম্মেন ঘটিতেযেৰ সঙ্ঘাদিসেসো. অনুসাসনিৰচনেসুপি এসেৰ নযো.

অক্কোসৰচনেসু পন একাদসসু ‘‘সিখরণীসি সম্ভিন্নাসি উভতোব্যঞ্জনকাসী’’তি ইমানি তীণিযেৰ পদানি সুদ্ধানি সীসং এন্তি, ইতি ইমানি চ তীণি, পুরিমানি চ ৰচ্চমগ্গপস্সাৰমগ্গমেথুনধম্মপদানি তীণীতি ছ পদানি সুদ্ধানি আপত্তিকরানি, সেসানি ‘‘অনিমিত্তাসী’’তিআদীনি অনিমিত্তে ‘‘মেথুনং ধম্মং মে দেহী’’তি ৰা ‘‘অনিমিত্তাসি, মেথুনং ধম্মং মে দেহী’’তি ৰা আদিনা নযেন মেথুনধম্মেন ঘটিতানেৰ আপত্তিকরানি হোন্তীতি ৰেদিতব্বানি.

অধক্খকন্তি অক্খকতো পট্ঠায অধো. উব্ভজাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলতো পট্ঠায উদ্ধং. উব্ভক্খকন্তি অক্খকতো পট্ঠায উদ্ধং. অধোজাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলতো পট্ঠায অধো. অক্খকং, পন জাণুমণ্ডলঞ্চ এত্থেৰ দুক্কটখেত্তে সঙ্গহং গচ্ছতি ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গে ৰিয. ন হি বুদ্ধা গরুকাপত্তিং সাৰসেসং পঞ্ঞাপেন্তীতি. কাযপ্পটিবদ্ধন্তি ৰত্থং ৰা পুপ্ফং ৰা আভরণং ৰা.

অত্থধম্মঅনুসাসনিপুরেক্খারানন্তি (পারা. অট্ঠ. ২.২৮৭) এত্থ ‘‘অনিমিত্তা’’তিআদীনং পদানং অত্থং কথেন্তো, অট্ঠকথং ৰা সজ্ঝাযং করোন্তো অত্থপুরেক্খারো নাম, পাল়িং ৰাচেন্তো, সজ্ঝাযং ৰা করোন্তো ধম্মপুরেক্খারো নাম, ‘‘ইদানিপি অনিমিত্তাসি, উভতোব্যঞ্জনকাসি, অপ্পমাদং দানি করেয্যাসি, যথা আযতিম্পি এৰরূপা মা হোহিসী’’তি ভণন্তো অনুসাসনিপুরেক্খারো নাম. ইতি অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চ অনুসাসনিঞ্চ পুরক্খিত্ৰা ভণন্তানং অনাপত্তি. যো পন ভিক্খুনীনং পাল়িং ৰাচেন্তো পকতিৰাচনামগ্গং পহায হসন্তো হসন্তো ‘‘সিখরণীসি, সম্ভিন্নাসি, উভতোব্যঞ্জনকাসী’’তি পুনপ্পুনং ভণতি, তস্স আপত্তিযেৰ. ইধ আদিকম্মিকো উদাযিত্থেরো, তস্স অনাপত্তি আদিকম্মিকস্স. ননু ‘‘সিখরণী’’তিআদীহি অক্কোসন্তস্স পটিঘচিত্তং উপ্পজ্জতীতি দুক্খৰেদনাযপি ভৰিতব্বং, অথ কস্মা দ্ৰিৰেদনন্তি? নাযং দোসো. রাগৰসেন হি অযং আপত্তি, ন পটিঘৰসেন, তস্মা রাগৰসেনেৰ পৰত্তো অক্কোসো ইধাধিপ্পেতো, ন পটিঘৰসেনাপীতি.

দুট্ঠুল্লৰাচাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অত্তকামসিক্খাপদৰণ্ণনা

অত্তকামপারিচরিযাৰসেনাতি অত্তকামপারিচরিযায রাগৰসেন. ইধাপি দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লজাননসমত্থাৰ ইত্থী অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘দুট্ঠুল্লোভাসেন ৰুত্তপ্পকারায ইত্থিযা’’তি. সমীপেতি সৰনূপচারে. ‘‘ঠত্ৰা’’তি পাঠসেসো. অত্তকামপারিচরিযাতি কামীযতীতি কামো, মেথুনধম্মো, পরিচরণং উপট্ঠানং পরিচরিযা, সাৰ পারিচরিযা, কামেন পারিচরিযা কামপারিচরিযা, অত্তনো কামপারিচরিযা অত্তকামপারিচরিযা, অত্তনো অত্থায মেথুনধম্মেন উপট্ঠানন্তি অত্থো. অথ ৰা কামিতাতি কামা, পারিচরিযা, অত্তনো কামা অত্তকামা, অত্তকামা চ সা পারিচরিযা চাতি অত্তকামপারিচরিযা, সযং মেথুনরাগৰসেন পত্থিতউপট্ঠানন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘মেথুনধম্মসঙ্খাতেনা’’তিআদি. এত্থ চ পঠমেন অত্থৰিকপ্পেন কামহেতুপারিচরিযাসঙ্খাতং অত্থত্তযং দস্সেতি, দুতিযেন অধিপ্পাযপারিচরিযাসঙ্খাতং অত্থদ্ৰযং. ব্যঞ্জনে (পারা. অট্ঠ. ২.২৯১) পন আদরং অকত্ৰা অত্থমত্তমেৰ দস্সেতুং ‘‘অত্তনো কামং অত্তনো হেতুং অত্তনো অধিপ্পাযং অত্তনো পারিচরিয’’ন্তি (পারা. ২৯২) পদভাজনং ৰুত্তং. ‘‘অত্তনো কামং অত্তনো হেতুং অত্তনো পারিচরিয’’ন্তি হি ৰুত্তে জানিস্সন্তি পণ্ডিতা ‘‘এত্তাৰতা অত্তনো অত্থায কামপারিচরিযা ৰুত্তা’’তি, ‘‘অত্তনো অধিপ্পাযং অত্তনো পারিচরিয’’ন্তি (পারা. ২৯২) ৰুত্তেপি জানিস্সন্তি ‘‘এত্তাৰতা অত্তনা ইচ্ছিতকামিতট্ঠেন অত্তকামপারিচরিযা ৰুত্তা’’তি.

কল্যাণেন ভদ্দকেন গুণেন সমন্নাগতত্তা কল্যাণধম্মং. তেনাহ ‘‘তদুভযেনাপী’’তিআদি. অভিরমেয্যাতি তোসেয্য. এতদগ্গন্তি এসা অগ্গা. পারিচরিযানন্তি পারিচরিযানং মজ্ঝে, নিদ্ধারণে চেতং সামিৰচনং. ননু দুট্ঠল্লৰাচাসিক্খাপদে (পারা. ২৮৫) মেথুনযাচনং আগতং, অথ কস্মা ইদং ৰুত্তং? নাযং দোসো. তত্থ (সারত্থ. টী. ২.২৯১) হি দুট্ঠুল্লৰাচস্সাদরাগৰসেন ৰুত্তং, ইধ পন অত্তনো মেথুনস্সাদরাগৰসেনাতি.

তস্মিংযেৰ খণেতি ভণিতক্খণে. উভতোব্যঞ্জনকো পন পণ্ডকগতিকত্তা ৰিসুং ন ৰুত্তো. ‘‘ইমস্মিং সিক্খাপদদ্ৰযে কাযসংসগ্গে ৰিয যক্খিপেতীসুপি দুট্ঠুল্লত্তকামৰচনে থুল্লচ্চয’’ন্তি (ৰজির. টী. পারাজিক ২৯৫) ৰদন্তি. তস্মিংযেৰাতি পণ্ডকেযেৰ ইত্থিসঞ্ঞিনো অত্তকামপারিচরিযায ৰণ্ণভণনেপি দুক্কটং. ‘‘যো তে ৰিহারে ৰসতি, তস্স অগ্গদানং মেথুনং ধম্মং দেহী’’তি পরিযাযৰচনেপি দুক্কটং. ‘‘অত্তকামপারিচরিযায ৰণ্ণং ভাসেয্য যা মাদিসং ‘সীলৰন্ত’ন্তি ৰুত্তত্তা’’তি (ৰজির. টী. পারাজিক ২৯৫) একে. ‘‘পঞ্চসু অঙ্গেসু সব্ভাৰা সঙ্ঘাদিসেসোৰা’’তি অপরে. ‘‘মেথুনুপসংহিতেনা’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘চীৰরাদীহি…পে… ভাসন্তস্স অনাপত্তী’’তি ৰুত্তং.

অত্তকামসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. সঞ্চরিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা

সঞ্চরণং সঞ্চরো, সো এতস্স অত্থীতি সঞ্চরী, সঞ্চরণসীলোতি ৰা সঞ্চরী, তস্স ভাৰো সঞ্চরিত্তং, সঞ্চরণন্তি অত্থো. তঞ্চ পরতো ‘‘ইত্থিযা ৰা পুরিসমতি’’ন্তিআদিৰচনতো ইত্থিপুরিসানং ৰেমজ্ঝেতি আহ ‘‘ইত্থিপুরিসানং অন্তরে সঞ্চরণভাৰ’’ন্তি. পটিগ্গণ্হনৰীমংসনপচ্চাহরণানীতি এত্থ পটিগ্গণ্হনং নাম পুরিসেন ৰা ইত্থিযা ৰা উভিন্নং মাতাদীহি ৰা ‘‘ভন্তে, ইত্থন্নামং ইত্থিং ৰা পুরিসং ৰা এৰং ভণাহী’’তি ৰুত্তে তেসং ৰচনং ‘‘সাধূ’’তি ৰা ‘‘হোতূ’’তি ৰা ‘‘ভণামী’’তি ৰা যেন কেনচি আকারেন ৰচীভেদং কত্ৰা, সীসকম্পনাদীহি ৰা সম্পটিচ্ছনং. ৰীমংসনং নাম ৰুত্তপ্পকারেন সাসনং গহেত্ৰা তস্সা ইত্থিযা ৰা পুরিসস্স ৰা তেসং অৰস্সং আরোচনকানং মাতাপিতুভাতাভগিনিআদীনং ৰা সন্তিকং গন্ত্ৰা তস্স সাসনস্স আরোচনং. পচ্চাহরণং নাম তেন গন্ত্ৰা আরোচিতে সা ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছতু ৰা, মা ৰা, লজ্জায ৰা তুণ্হী হোতু, পুন আগন্ত্ৰা তস্সা ইত্থিযা ৰা পুরিসস্স ৰা তস্সা পৰত্তিযা আরোচনং. আপজ্জেয্যাতি পটিপজ্জেয্য.

ইত্থিযা ৰা পুরিসমতিং পুরিসস্স ৰা ইত্থিমতিন্তি এত্থ ‘‘আরোচেয্যা’’তি পাঠসেসো দট্ঠব্বো. তেনেৰাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. জাযাভাৰেতি ভরিযাভাৰে. জারভাৰেতি পতিভাৰে, নিমিত্তত্থে চেতং ভুম্মৰচনং. তস্মা ভরিযাভাৰনিমিত্তং পতিভাৰনিমিত্তং, ভরিযাভাৰহেতু পতিভাৰহেতু, ভরিযাভাৰপচ্চযা পতিভাৰপচ্চযা আরোচেতীতি অত্থো. এস নযো ‘‘জাযত্তনে আরোচেতী’’তিআদীসুপি. ‘‘জাযত্তনে ৰা জারত্তনে ৰা’’তি হি ইদং যদত্থং তং তেসং মতিং আরোচেতি, তং দস্সনত্থং ৰুত্তং. ইদানি পন পদভাজনিযং (পারা. ৩০২) ৰুত্তনযেনাপি অত্থং দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. কিঞ্চাপি ইত্থিলিঙ্গৰসেন পদভাজনিযং ৰুত্তং, ‘‘জাযত্তনে ৰা জারত্তনে ৰা’’তি পন নিদ্দেসস্স উভযলিঙ্গসাধারণত্তা পুরিসলিঙ্গৰসেনাপি যোজেত্ৰা ৰত্তব্বন্তি আহ ‘‘এতেনেৰ উপাযেনা’’তিআদি. মুহুত্তিকাতি গণিকা. ‘‘অন্তমসো তঙ্খণিকাযপী’’তি ইদং নিদস্সনমত্তন্তি আহ ‘‘এতেনেৰ উপাযেনা’’তিআদি.

অঞ্ঞত্র নালংৰচনীযাযাতি (সারত্থ. টী. ২.৩৩৯-৩৪০) দেসচারিত্তৰসেন পণ্ণদানাদিনা অপরিচ্চত্তং ঠপেত্ৰা. সঞ্চরিত্তৰসেন ভিক্খুনা ৰচনীযা ন হোতীতি নালংৰচনীযা, তং ঠপেত্ৰাতি কেচি. অপ্পেন ৰা বহুনা ৰা ধনেন কীতা ধনক্কীতা. যস্মা পন সা ন কীতমত্তাযেৰ ভরিযা, সংৰাসত্থায পন কীতত্তা ভরিযা, তস্মাস্স নিদ্দেসে ‘‘ধনেন কিণিত্ৰা ৰাসেতী’’তি (পারা. ৩০৪) ৰুত্তং. ছন্দৰাসিনীতি ছন্দেন অত্তনো রুচিযা ৰসতীতি ছন্দৰাসিনী. যস্মা পন সা ন অত্তনো ছন্দমত্তেনেৰ ভরিযা হোতি, পুরিসেন পন সম্পটিচ্ছিতত্তা, তস্মাস্স নিদ্দেসে ‘‘পিযো পিযং ৰাসেতী’’তি (পারা. ৩০৪) ৰুত্তং. আদিসদ্দেন ‘‘ভোগৰাসিনী, পটৰাসিনী, ওদপত্তকিনী, ওভটচুম্বটা, দাসী চ ভরিযা চ, কম্মকারী চ ভরিযা চ, ধজাহটা, মুহুত্তিকা’’তি (পারা. ৩০৪) ইমেসং অট্ঠন্নং আকারানং গহণং. যথা চ ‘‘ছন্দৰাসিনী’’তিআদীসু অঞ্ঞতরৰসেন ৰদতো ৰিসঙ্কেতো নত্থি, এৰং পাল়িযং অৰুত্তেসুপি ‘‘হোহি কির ইত্থন্নামস্স ভরিযা, জাযা, পজাপতি, পুত্তমাতা, ঘরণী, ঘরসামিনী, ভত্তরন্ধিকা, সুস্সূসিকা, পরিচারিকা’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৩০৫) এৰমাদীসু সংৰাসপরিদীপকেসু ৰচনেসু অঞ্ঞতরৰসেন ৰদন্তস্সাপি ৰিসঙ্কেতো নত্থি, তিৰঙ্গসম্পত্তিযা আপত্তিযেৰ.

মাতুরক্খিতং ব্রূহীতি এত্থ মাতুরক্খিতা নাম মাতরা রক্খিতা, যথা পুরিসেন সহ সংৰাসং ন কপ্পেতি, এৰং মাতরা রক্খিতাতি অত্থো. তেনেৰস্স পদভাজনেপি ‘‘মাতা রক্খতি গোপেতি, ইস্সরিযং কারেতি, ৰসং ৰত্তেতী’’তি (পারা. ৩০৪) ৰুত্তং. পিতুরক্খিতাদীসূতি ‘‘পিতুরক্খিতা, মাতাপিতুরক্খিতা, ভাতুরক্খিতা, ভগিনিরক্খিতা, ঞাতিরক্খিতা, গোত্তরক্খিতা, ধম্মরক্খিতা, সারক্খা, সপরিদণ্ডা’’তি (পারা. ৩০৩) এৰং ৰুত্তেসু পিতুরক্খিতাদীসু. যথা চ এত্থ, এৰং ‘‘পিতুরক্খিতং ব্রূহী’’তিআদীসুপি নযো ৰেদিতব্বো.

সঙ্ঘস্স ৰা চেতিযস্স ৰা গিলানস্স ৰা কিচ্চেন গচ্ছন্তস্সাতি (পারা. অট্ঠ. ২.৩৪০) এত্থ ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপোসথাগারং ৰা কিঞ্চি ৰা ৰিপ্পকতং হোতি. তত্থ কারুকানং ভত্তৰেতনত্থায উপাসকো ৰা উপাসিকায সন্তিকং ভিক্খুং পহিণেয্য, উপাসিকা ৰা উপাসকস্স, এৰরূপেন সঙ্ঘকিচ্চেন গচ্ছন্তস্স অনাপত্তি. চেতিযকম্মে করিযমানেপি এসেৰ নযো. গিলানস্স ভেসজ্জত্থাযপি উপাসকেন ৰা উপাসিকায সন্তিকং, উপাসিকায ৰা উপাসকস্স সন্তিকং পহিতস্স গচ্ছতো অনাপত্তি.

কিঞ্চাপি এত্থ ‘‘ইত্থী নাম মনুস্সিত্থী, ন যক্খী ন পেতী ন তিরচ্ছানগতা. পুরিসো নাম মনুস্সপুরিসো, ন যক্খো’’তিআদি (সারত্থ. টী. ২.৩৪১) নত্থি, তথাপি মনুস্সজাতিকাৰ ইত্থিপুরিসা ইধ অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘তেসং মনুস্সজাতিকতা’’তি. ননালংৰচনীযতাতি যথাৰুত্তনযেন পরিচ্চত্তা অলংৰচনীযা. নিৰারণত্থো হি এত্থ অলং-সদ্দো. ন অলংৰচনীযা নালংৰচনীযা, ন নালংৰচনীযা, তস্সা ভাৰো ননালংৰচনীযতা, ‘‘অলংৰচনীযতা’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং হোতি.

পণ্ণত্তিন্তি, ইমং সিক্খাপদং. কাযৰিকারেনাতি সীসুক্খিপনাদিকাযৰিকারেন. তথেৰ ৰীমংসিত্ৰা তথেৰ পচ্চাহরন্তস্সাতি হত্থমুদ্দাদিনা কাযৰিকারেন ৰীমংসিত্ৰা পুন আগন্ত্ৰা তথেৰ আরোচেন্তস্স. আগমিস্সতীতি তৰ সন্তিকে ধম্মস্সৰনাদিঅত্থং আগমিস্সতি. কেনচি ৰুত্তেতি আসনসালাদীসু নিসিন্নস্স কেনচি পুরিসেন ৰুত্তে. সচে হি খীণাসৰস্স মাতাপিতরো কুজ্ঝিত্ৰা অলংৰচনীযা হোন্তি, তঞ্চ ভিক্খুং ঘরং উপগতং পিতা ৰদতি ‘‘মাতা তে, তাত, মং মহল্লকং ছড্ডেত্ৰা ঞাতিকুলং গতা, গচ্ছ নং মং উপট্ঠাতুং পেসেহী’’তি. সো চে গন্ত্ৰা তং ৰত্ৰা পুন পিতুনো তস্সা আগমনং ৰা অনাগমনং ৰা আরোচেতি, এৰং আরোচেন্তস্স তস্সপি কাযৰাচতো সমুট্ঠাতি. তেনাহ ‘‘পণ্ণত্তিং অজানন্তস্স পনা’’তিআদি. খীণাসৰস্সপীতি এত্থ পি-সদ্দেন সেক্খপুথুজ্জনানং ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি দীপেতি. পিতুৰচনেনাতি অত্তনো পিতুৰচনেন. গন্ত্ৰাতি তস্সা সমীপং গন্ত্ৰা. পণ্ণত্তিং, অলংৰচনীযভাৰঞ্চাতি উভযং অজানন্তস্সপি কাযৰাচতো সমুট্ঠাতি. তদুভযন্তি পণ্ণত্তিং, অলংৰচনীযভাৰঞ্চ. যং পন পণ্ণত্তিং জানিত্ৰা এতেহেৰ তীহি নযেহি সঞ্চরিত্তং সমাপজ্জতো কাযচিত্ততো, ৰাচাচিত্ততো, কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি. ইমানি তীণি পণ্ণত্তিজাননচিত্তেন ‘‘সচিত্তকসমুট্ঠানানী’’তি ৰুত্তং, তং অযুত্তং. ন হি পণ্ণত্তিং জানিত্ৰাপি ‘‘নালংৰচনীযা’’তি মঞ্ঞমানস্স সচিত্তকেহি সমুট্ঠানেহি আপত্তি সমুট্ঠাতীতি ৰত্তুং যুজ্জতি ৰীতিক্কমচেতনায অসম্ভৰতো.

সঞ্চরিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. কুটিকারসিক্খাপদৰণ্ণনা

সঞ্ঞাচিকায পনাতি এত্থ সন্তি অত্তৰাচকো ততিযত্থে নিপাতো, যাচিকাতি ভাৰসাধনো, তেসঞ্চ মজ্ঝেপদলোপসমাসো. পনাতি নিপাতমত্তমেৰ. তেনাহ ‘‘সযং পৰত্তিতযাচনা ৰুচ্চতী’’তি. যা হি অত্তনা পৰত্তিতা, সা অত্তনো নাম হোতীতি আহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. ননু ন সক্কা যাচনাযেৰ কুটিং কাতুন্তি অনুযোগং সন্ধায তস্সাধিপ্পাযত্থং দস্সেতুং ‘‘সযং যাচিতকেহী’’তিআদিমাহ. তত্থ সযং যাচিতকেহীতি ‘‘ৰাসিং দেথ, ফরসুং দেথা’’তিআদিনা (পারা. ৩৪২) সযং যাচিতকেহি. উপকরণেহীতি ৰাসিযাদীহি. পরেন ভণ্ডসামিকেন ‘‘মম ইদ’’ন্তি অপরিচ্চাগারক্খণগোপনৰসেন পরিগ্গহিতং পরপরিগ্গহিতকং, পরসন্তকন্তি ৰুত্তং হোতি. মূলচ্ছেদৰসেনাতি মূলস্স ছিন্দনৰসেন, পরসন্তকভাৰতো মোচেত্ৰা অত্তনো সন্তকং কত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. এৰঞ্হি অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতট্ঠানতো যাচন্তস্স অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটং. তাৰকালিকং পন ৰট্টতীতি তাৰকালিকং কত্ৰা যাচিতুং ৰট্টতি. সককম্মং ন যাচিতব্বাতি পাণাতিপাতসিক্খাপদরক্খণত্থং ৰুত্তং. ‘‘হত্থকম্মং দেথা’’তি অনিযমেত্ৰাপি ন যাচিতব্বা. এৰং যাচিতা হি তে ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি ভিক্খুং উয্যোজেত্ৰা মিগেপি মারেত্ৰা আহরেয্যুং. নিযমেত্ৰা পন ‘‘ৰিহারে কিঞ্চি কত্তব্বং অত্থি, তত্থ হত্থকম্মং দেথা’’তি যাচিতব্বা. ‘‘কুটি নাম উল্লিত্তা ৰা হোতি, অৰলিত্তা ৰা উল্লিত্তাৰলিত্তা ৰা’’তি (পারা. ৩৪৫) পদভাজনে ৰুত্তত্তা ‘‘কুটিন্তি উল্লিত্তাদীসু অঞ্ঞতর’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ উদ্ধং মুখং লিত্তা উল্লিত্তা. অন্তো লিম্পন্তা হি এৰং লিম্পন্তি. অধো মুখং লিত্তা অৰলিত্তা. বহি লিম্পন্তা হি এৰং লিম্পন্তি. তেনাহ ‘‘তত্থ উল্লিত্তা নামা’’তিআদি. পিট্ঠসঙ্ঘাটোতি দ্ৰারবাহা. ‘‘সুধায ৰা মত্তিকায ৰা’’তি এতেন ঠপেত্ৰা ইমে দ্ৰে লেপে অৰসেসো ভস্মাগোমযাদিভেদো অলেপোতি দস্সেতি.

যস্মা পন সঞ্ঞাচিকায কুটিং করোন্তেনাপি ইধ ৰুত্তনযেনেৰ পটিপজ্জিতব্বং, তস্মা ‘‘সযং ৰা করোন্তেন আণত্তিযা ৰা কারাপেন্তেনা’’তি ৰুত্তং. এত্থ চ ‘‘সযং ৰা করোন্তেনা’’তি ইমিনা সামত্থিযতো লব্ভমানমত্থমাহ, ন তু পদত্থতো. ‘‘আণত্তিযা ৰা কারাপেন্তেনা’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৩৪৮-৩৪৯) পন পদত্থতো. এৰঞ্চ কত্ৰা যদি পন ‘‘করোন্তেন ৰা কারাপেন্তেন ৰা’’তি ৰদেয্য, ব্যঞ্জনং ৰিলোমিতং ভৰেয্য. ন হি কারাপেন্তো করোন্তো নাম হোতীতি এদিসী চোদনা অনৰকাসাতি দট্ঠব্বং. নত্থি সামী পতি এতিস্সাতি অসামিকা, তং অসামিকং, অনিস্সরন্তি অত্থো. অনিস্সরতা চেত্থ কারাপনেনাতি আহ ‘‘কারেতা দাযকেন ৰিরহিত’’ন্তি. উদ্দেসোতি উদ্দিসিতব্বো.

তত্রাতি সামিস্মিং ভুম্মৰচনন্তি আহ ‘‘তস্সা কুটিযা’’তি. দীঘসোতি নিস্সক্কৰচনন্তি আহ ‘‘দীঘতো’’তি. বহিকুট্টেতি কুট্টস্স বহি, থুসেন মিস্সকো পিণ্ডো থুসপিণ্ডো, তস্স পরিযন্তো থুসপিণ্ডপরিযন্তো, তেন, থুসমিস্সকমত্তিকাপিণ্ডপরিযন্তেনাতি ৰুত্তং হোতি. থুসপিণ্ডস্সূপরি সেতকম্মং পন অব্বোহারিকং. অব্ভন্তরে ভৰো অব্ভন্তরিমো, তেন. যত্থাতি যস্সং কুটিযং. পমাণযুত্তোতি পকতিৰিদত্থিযা নৰৰিদত্থিপমাণো. ‘‘তিরিযং সত্তন্তরা’’তি (পারা. ৩৪৮) উক্কংসতো পমাণস্স ৰুত্তত্তা ‘‘হেট্ঠিমকোটিযা চতুহত্থৰিত্থারা ন হোতী’’তি ৰুত্তং.

সোধেত্ৰাতি সমতলসীমমণ্ডলসদিসং কত্ৰা. পদভাজনে ৰুত্তনযেন সঙ্ঘং তিক্খত্তুং যাচিত্ৰাতি ‘‘সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা ৰুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৰন্দিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো ‘অহং, ভন্তে, সঞ্ঞাচিকায কুটিং কত্তুকামো অসামিকং অত্তুদ্দেসং, সোহং, ভন্তে, সঙ্ঘং কুটিৰত্থুওলোকনং যাচামী’’’তি (পারা. ৩৪৯) পদভাজনে ৰুত্তনযেন তিক্খত্তুং যাচিত্ৰা. সঙ্ঘেন ৰা সম্মতাতি পদভাজনিযং (পারা. ৩৫০) ৰুত্তেন ঞত্তিদুতিযকম্মেন, অপলোকনকম্মৰসেন ৰা সঙ্ঘেন সম্মতা. ৰত্থূতি কুটিৰত্থু. অনারম্ভন্তি অনুপদ্দৰং. পরিতো কমতি গচ্ছতি এত্থাতি পরিক্কমনং, তেন সহ ৰত্ততীতি সপরিক্কমনং, সউপচারন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘তেহি ভিক্খূহী’’তিআদি.

কিপিল্লিকাদীনন্তি এত্থ কিপিল্লিকা (পারা. অট্ঠ. ২.৩৫৩) নাম রত্তকাল়পিঙ্গলাদিভেদা যা কাচি, তা আদি যেসং তানি কিপিল্লিকাদীনি, তেসং. আদিসদ্দেন উপচিকাদীনং সঙ্গহণং. আসযোতি নিবদ্ধৰসনট্ঠানং, সো আদি যেসং তে আসযাদযো, তেহি. আদিসদ্দেন চেত্থ নিস্সিতস্স গহণং. সোল়সহি উপদ্দৰেহীতি ‘‘কিপিল্লিকানং ৰা আসযো হোতি, উপচিকানং ৰা উন্দূরানং ৰা অহীনং ৰা ৰিচ্ছিকানং ৰা সতপদীনং ৰা হত্থীনং ৰা অস্সানং ৰা সীহানং ৰা ব্যগ্ঘানং ৰা দীপীনং ৰা অচ্ছানং ৰা তরচ্ছানং ৰা যেসং কেসঞ্চি তিরচ্ছানগতানং পাণানং ৰা আসযো হোতি, পুব্বণ্ণনিস্সিতং ৰা হোতি, অপরণ্ণঅব্ভাঘাতআঘাতনসুসানউয্যানরাজৰত্থুহত্থিসালাঅস্সসালাবন্ধনাগারপানাগারসূনরচ্ছাচচ্চরসভাসংসরণনিস্সিতং ৰা হোতী’’তি (পারা. ৩৫৩) এৰং ৰুত্তেহি সোল়সহি উপদ্দৰেহি. তত্থ চ অব্ভাঘাতং (পারা. অট্ঠ. ২.৩৫৩) নাম কারণাঘরং. আঘাতনং নাম ধম্মগন্ধিকা. সুসানন্তি মহাসুসানং. সংসরণং নাম অনিব্বিজ্ঝগমনীযো গতপচ্চাগতমগ্গো.

আৰিজ্ঝিতুং সক্কুণেয্যতাযাতি ছিন্নতটাদীনমভাৰতো অনুপরিযাযিতুং সক্কুণেয্যতায. তেন ভিক্খুনাতি কুটিকারকেন ভিক্খুনা. যাচিতেহীতি ‘‘একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা ৰুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৰন্দিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো ‘অহং, ভন্তে, সঞ্ঞাচিকায কুটিং কত্তুকামো অসামিকং অত্তুদ্দেসং, সোহং, ভন্তে, সঙ্ঘং কুটিৰত্থুদেসনং যাচামী’’’তি (পারা. ৩৫১) তিক্খত্তুং যাচিতেহি. ঞত্তিদুতিযেন কম্মেনাতি –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু সঞ্ঞাচিকায কুটিং কত্তুকামো অসামিকং অত্তুদ্দেসং, সো সঙ্ঘং কুটিৰত্থুদেসনং যাচতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো কুটিৰত্থুং দেসেয্য. এসা ঞত্তি. সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু সঞ্ঞাচিকায কুটিং কত্তুকামো অসামিকং অত্তুদ্দেসং, সো সঙ্ঘং কুটিৰত্থুদেসনং যাচতি. সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো কুটিৰত্থুং দেসেতি, যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো কুটিৰত্থুস্স দেসনা, সো তুণ্হস্স. যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য. দেসিতং সঙ্ঘেন ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো কুটিৰত্থু, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি –

এৰং পদভাজনে ৰুত্তেন ঞত্তিদুতিযেন কম্মেন. আল়ৰিকা নাম আল়ৰিরট্ঠে জাতা দারকা, তে পব্বজিতকালেপি ‘‘আল়ৰিকা’’ত্ৰেৰ পঞ্ঞাযিংসু. তে সন্ধায ৰুত্তং আল়ৰিকে ভিক্খূ’’তি. লেপে ঘটিতেতি (পারা. অট্ঠ. ২.৩৫৩) অন্তোলেপে ৰা অন্তোলেপেন সদ্ধিং ভিত্তিঞ্চ ছদনঞ্চ একাবদ্ধং কত্ৰা ঘটিতে, বহিলেপে ৰা বহিলেপেন সদ্ধিং ঘটিতে. দ্ৰে চ দুক্কটানি সারম্ভঅপরিক্কমনৰসেন. উভযৰিপন্নাতি উভযেহি দেসনাপমাণেহি ৰিপন্না ৰিরহিতা উভযৰিপন্না, অদেসিতৰত্থুকা পমাণাতিক্কন্তাতি অত্থো. তস্মিন্তি দ্ৰারবন্ধে ৰা ৰাতপানে ৰা. লেপো ন ঘটিযতীতি পুব্বে দিন্নলেপো দ্ৰারবন্ধেন ৰা ৰাতপানেন ৰা সদ্ধিং ন ঘটিযতি, একাবদ্ধং হুত্ৰা ন তিট্ঠতীতি ৰুত্তং হোতি. তন্তি দ্ৰারবন্ধং ৰা ৰাতপানং ৰা পরামসতি. পঠমমেৰাতি লেপকিচ্চস্স নিট্ঠিতত্তা দ্ৰারবন্ধৰাতপানানং ঠপনতো পুব্বেযেৰ, লেপস্স নিট্ঠিতক্খণেযেৰাতি অধিপ্পাযো. ‘‘ভিক্খু কুটিং করোতি দেসিতৰত্থুকং পমাণিকং সারম্ভং সপরিক্কমনং, আপত্তি দুক্কটস্স. ভিক্খু কুটিং করোতি দেসিতৰত্থুকং পমাণিকং অনারম্ভং অপরিক্কমনং, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পারা. ৩৫৫) পদভাজনিযং ৰুত্তত্তা ‘‘কেৰলং সারম্ভাযা’’তিআদি ৰুত্তং. ৰিপ্পকতন্তি অনিট্ঠিতং. অঞ্ঞস্স দদতো চাতি অঞ্ঞস্স পুগ্গলস্স ৰা সঙ্ঘস্স ৰা দদতো চ. গুহা নাম ইট্ঠকগুহা ৰা সিলাগুহা ৰা দারুগুহা ৰা ভূমিগুহা ৰা. তিণকুটি নাম সত্তভূমিকোপি পাসাদো তিণচ্ছদনো ‘‘তিণকুটিকা’’তি ৰুচ্চতি. অঞ্ঞস্সাতি আচরিযস্স ৰা উপজ্ঝাযস্স ৰা সঙ্ঘস্স ৰা. ৰাসাগারং ঠপেত্ৰাতি (পারা. অট্ঠ. ২.৩৬৪) অত্তনো ৰসনত্থায ৰাসাগারং ঠপেত্ৰা. উপোসথাগারাদীসূতি এত্থ আদিসদ্দেন জন্তাঘরভোজনসালাঅগ্গিসালানং গহণং. হেট্ঠিমপমাণসম্ভৰোতি চতুহত্থৰিত্থিণ্ণতা. অদেসাপেত্ৰা করোতোতি ৰত্থুং অদেসাপেত্ৰা পমাণাতিক্কন্তং, পমাণযুত্তং ৰা করোতো. এত্থ চ ৰত্থুনো অদেসাপনং অকিরিযা. কুটিকরণং কিরিযা.

কুটিকারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ৰিহারকারসিক্খাপদৰণ্ণনা

মহন্তং লাতি গণ্হাতীতি মহল্লকো, তং মহল্লকং. যো চ যং গণ্হাতি, সো তস্স অত্থীতি আহ ‘‘মহন্তভাৰো এতস্স অত্থীতি মহল্লকো’’তি. সো চ মহন্তভাৰো কেন, কুতো চাতি আহ ‘‘সসামিকভাৰেনা’’তিআদি. ন কেৰলং সসামিকভাৰেনেৰাতি আহ ‘‘যস্মা ৰা’’তিআদি. যদি এৰং অথ কস্মা ‘‘মহল্লকো নাম ৰিহারো সসামিকো ৰুচ্চতী’’তি (পারা. ৩৬৭) এত্তকমেৰ পদভাজনে ৰুত্তন্তি আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. ৰিহরন্তি এত্থাতি ৰিহারো, আৰাসো. মাতিকাযং ভিক্খূ ৰা অনভিনেয্যাতি এত্থ ৰা-সদ্দো ‘‘অযং ৰা সো মহানাগো’’তিআদীসু ৰিয অৰধারণত্থো.

কোসম্বিযন্তি (সারত্থ. টী. ২.৩৬৫) এৰংনামকে নগরে. তস্স কির নগরস্স আরামপোক্খরণিআদীসু তেসু তেসু ঠানেসু কোসম্বরুক্খাৰ উস্সন্না অহেসুং, তস্মা তং ‘‘কোসম্বী’’তি সঙ্খং গচ্ছতি. ‘‘কুসুম্বস্স নাম ইসিনো অস্সমতো অৰিদূরে মাপিতত্তা’’তি একে. ছন্নত্থেরং আরব্ভাতি যো অভিনিক্খমনকালে সদ্ধিং নিক্খন্তো, যস্স চ সত্থারা পরিনিব্বানকালে ব্রহ্মদণ্ডো (চূল়ৰ. ৪৪৫) আণত্তো, তং ছন্নত্থেরং আরব্ভ. চেতিযরুক্খন্তি চিত্তীকতট্ঠেন চেতিযং, পূজারহানং দেৰট্ঠানানমেতং অধিৰচনং, ‘‘চেতিয’’ন্তি সম্মতং রুক্খং চেতিযরুক্খং. ৰত্থুনো অদেসনায আপজ্জনতো ‘‘অকিরিযমত্ততো সমুট্ঠানভাৰো’’তি ৰুত্তং. মত্ত-সদ্দেন কিরিযতো সমুট্ঠানতং পটিক্খিপতি. কেচি পন ‘‘ৰত্থুঅদেসনায, কুটিকরণেন চ সমুট্ঠানতো কিরিযাকিরিযতো সমুট্ঠাতী’’তি ৰদন্তি. পমাণনিযমাভাৰোৰ ৰিসেসো.

ৰিহারকারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. দুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা

দূসীযতীতি দুট্ঠো, দূসেতি পরং ৰিনাসেতীতি দোসো. তেনাহ ‘‘দূসিতো চেৰা’’তিআদি. ইদানি ‘‘দূসিতো চেৰ দূসকো চা’’তি ইমিনা সঙ্খেপেন ৰুত্তমেৰত্থং ৰিত্থারেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘উপ্পন্নে হি দোসে’’তিআদিমাহ. পকতিভাৰং জহাপিতোতি (সারত্থ. টী. ২.৩৮৫-৩৮৬) সোম্মভাৰং জহাপিতোতি অত্থো, ৰিকারমাপাদিতোতি ৰুত্তং হোতি. আকারনানাত্তেনাতি দূসিতাকারস্স চেৰ দূসকাকারস্স চাতি ইমেসং দ্ৰিন্নং আকারানং নানাভাৰেন. নপ্পতিতোতি পীতিসুখাদীহি ন অভিগতো অনুপগতো, ন উপগতোতি অত্থো. যো চ পীতিসুখাদীহি অনুপগতো, সো তেহি ৰজ্জিতো নাম হোতীতি আহ ‘‘পীতিসুখাদীহি ৰিৰজ্জিতো’’তি. যো চ তেহি ৰজ্জিতো, ন সো তেহি অভিসটো নাম হোতীতি আহ ‘‘ন অভিসটো’’তি, পীতিসুখাদীহি ন পত্থটোতি অত্থো. নাস্স মূলন্তি অমূলকং. তং পন অমূলকত্তং যস্মা চোদকৰসেন অধিপ্পেতং, ন চুদিতকৰসেন, তস্মা তদত্থং দস্সেতুং ‘‘যং চোদকেনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যন্তি পারাজিকং. এতন্তি চুদিতকস্স আপন্নানাপন্নত্তং. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে.

ইদানি অত্তনা ৰুত্তমেৰ দিট্ঠাদিং ৰিৰরিতুং ‘‘এত্থ চা’’তিআদি ৰুত্তং. তথেৰাতি ‘‘পসাদসোতেন ৰা দিব্বসোতেন ৰা’’তি ইমমত্থং অতিদিসতি. পরিসঙ্কিতং (পারা. অট্ঠ. ২.৩৮৫-৩৮৬) পন তিৰিধং দিট্ঠপরিসঙ্কিতং, সুতপরিসঙ্কিতং, মুতপরিসঙ্কিতন্তি. তত্থ ভিক্খুঞ্চ মাতুগামঞ্চ তথারূপে ঠানে দিস্ৰা ‘‘অদ্ধা ইমেহি কত’’ন্তি ৰা ‘‘করিস্সন্তী’’তি ৰা পরিসঙ্কিতং, ইদং দিট্ঠপরিসঙ্কিতং নাম. অন্ধকারে ৰা পটিচ্ছন্নোকাসে ৰা ভিক্খুস্স চ মাতুগামস্স চ ৰচনং সুত্ৰা দুতিযস্স অত্থিভাৰং অজানতো পুব্বে ৰুত্তনযেন পরিসঙ্কিতং, ইদং সুতপরিসঙ্কিতং নাম. ধুত্তেহি ইত্থীহি সদ্ধিং পচ্চন্তৰিহারে মণ্ডপে ৰা সালাদীসু ৰা পুপ্ফগন্ধমংসসুরাদীনি অনুভৰিত্ৰা গতট্ঠানং দিস্ৰা ‘‘কেন নু খো ইদং কত’’ন্তি ৰীমংসন্তেন তত্র কেনচি ভিক্খুনা গন্ধাদীহি পূজা কতা হোতি, ভেসজ্জত্থায অরিট্ঠং ৰা পীতং, সো তস্স গন্ধং ঘাযিত্ৰা ‘‘অযং সো ভৰিস্সতী’’তি পরিসঙ্কিতং, ইদং মুতপরিসঙ্কিতং নাম. এৰং তিৰিধস্স পরিসঙ্কিতস্স অভাৰো অপরিসঙ্কিতং. তেনাহ ‘‘দিট্ঠসুতমুতৰসেন চেতসা অপরিসঙ্কিত’’ন্তি. তঞ্চ পনেতং দিট্ঠাদিকং ন কেৰলং অত্তনো ৰাতি আহ ‘‘অত্তনো ৰা পরস্স ৰা’’তি. যস্মা ‘‘ত্ৰং পণ্ডকো’’তিআদিৰচনেনাপি চোদযতো আপত্তিযেৰ, তস্মা ‘‘ভিক্খুনো অনুরূপেসু একূনৰীসতিযা অঞ্ঞতরেনা’’তি ৰুত্তং. যদি এৰং অথ কস্মা পদভাজনে ‘‘পারাজিকেন ধম্মেনাতি চতুন্নং অঞ্ঞতরেনা’’তি (পারা. ৩৮৬) ৰুত্তন্তি আহ ‘‘পদভাজনে পনা’’তিআদি. উপসগ্গনিপাতানং ৰাচকসদ্দসন্নিট্ঠানে তদত্থজোতনভাৰেন পৰত্তনতো ‘‘ধংসেয্যা’’তি ৰুত্তং. ধংসনঞ্চেত্থ অভিভৰনং. তেনাহ ‘‘অভিভৰেয্যা’’তি. ‘‘ত্ৰং মেথুনং ধম্মং পটিসেৰী’’তিআদিনা নযেন পৰত্তাতি ‘‘ত্ৰং মেথুনং ধম্মং পটিসেৰি, অদিন্নং আদিযি, মনুস্সং ঘাতযিত্থ, অভূতং আরোচযিত্থা’’তি এৰং পৰত্তা. এত্থ চ ‘‘অস্সমণোসী’তি অৰন্দনকারণস্স অৰুত্তত্তা অন্তিমৰত্থুং অজ্ঝাপন্নো ন ৰন্দিতব্বো’’তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং অৰন্দিযেসু অন্তিমৰত্থুং অজ্ঝাপন্নস্স অৰুত্তত্তা, ‘‘পচ্ছা উপসম্পন্নেন পুরে উপসম্পন্নো ৰন্দিযো’’তি (পরি. ৪৬৮) ৰুত্তত্তা চ. ইদং পন অত্তনা ৰত্তব্বং দস্সেতুং ৰুত্তং.

সমীপেতি দ্ৰাদসহত্থপমাণে পদেসে. সিক্খাপচ্চক্খানমেৰ হি হত্থমুদ্দায সীসং ন এতি, ইদং পন অনুদ্ধংসনং, অভূতরোচনঞ্চ এতিযেৰ. তেনাহ ‘‘হত্থমুদ্দায এৰ ৰা’’তি. ব্রহ্মচরিযাতি ব্রহ্মং সেট্ঠং পসত্থং চরিযন্তি ব্রহ্মচরিযং, ব্রহ্মূনং ৰা সেট্ঠানং বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধঅরিযসাৰকানং, ব্রহ্মানঞ্চ চরিযন্তি ব্রহ্মচরিযং, তম্হা ব্রহ্মচরিযা. তেনাহ ‘‘সেট্ঠচরিযা’’তি. সাধু ৰতস্স একন্তেন ভদ্দকং ভৰেয্য. ‘‘তজ্জনীযকম্মাদিসত্তৰিধম্পি কম্মং করিস্সামা’’তি আপত্তিযা চোদেন্তস্স অধিপ্পাযো কম্মাধিপ্পাযো. ‘‘আপত্তিতো ৰুট্ঠাপেস্সামা’’তি অধিপ্পাযো ৰুট্ঠানাধিপ্পাযো. অনুৰিজ্জনাধিপ্পাযোতি ৰীমংসনাধিপ্পাযো, উপপরিক্খাধিপ্পাযো. অনুৰিজ্জকেনাতি সঙ্ঘমজ্ঝে ওতিণ্ণং অধিকরণং ৰিনিচ্ছিনিতুং নিসিন্নেন ৰিনযধরেন. কিং তে দিট্ঠন্তি তযা কিং দিট্ঠং, পঠমং পারাজিকং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো, দুতিযং ততিযং চতুত্থং পারাজিকং আপজ্জন্তো দিট্ঠোতি ৰুত্তং হোতি. আদিসদ্দেন ‘‘কিন্তি তে দিট্ঠং, কদা তে দিট্ঠং, কত্থ তে দিট্ঠ’’ন্তি ইমং নযং সঙ্গণ্হাতি.

সমনত্থায পৰত্তমানেহি সমথেহি অধিকাতব্বন্তি অধিকরণং. যথা হি সমনৰসেন সমথানং ৰিৰাদাদীসু অধিকতভাৰো, এৰং ৰিৰাদাদীনং তেহি অধিকত্তব্বতাতি. তেনাহ ‘‘সমথেহি অধিকরণীযভাৰেনা’’তিআদি. ইমিনা হি অধিকরণসদ্দস্স কম্মসাধনতা ৰুত্তা. অধিকরণন্তি ৰিৰাদাধিকরণং অনুৰাদাধিকরণং আপত্তাধিকরণং কিচ্চাধিকরণন্তি চতুব্বিধং অধিকরণং. ৰিৰাদাদীনি অধিকরণানি সমেন্তি ৰূপসমেন্তীতি সমথা, সম্মুখাৰিনযাদযো. অথ ৰা অধিকরীযন্তি এত্থাতি অধিকরণং. কে অধিকরীযন্তি? সমথা. কথং অধিকরীযন্তি? সমনৰসেন. অধিকরণং সমেন্তি ৰূপসমেন্তীতিপি সমথাতি এৰম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. আপত্তাধিকরণং ঠপেত্ৰা সেসাধিকরণেহি চোদনায অভাৰতো ‘‘ইদং পন পারাজিকসঙ্খাতং আপত্তাধিকরণমেৰ অধিপ্পেত’’ন্তি ৰুত্তং. আপত্তিযেৰ অধিকরণং আপত্তাধিকরণং. অনুদ্ধংসিতক্খণেযেৰ সঙ্ঘাদিসেসো, সো চে তঙ্খণেযেৰ জানাতীতি অধিপ্পাযো.

মেত্তিযভূমজকেতি মেত্তিযঞ্চ ভূমজকঞ্চ. ছব্বগ্গিযানং অগ্গপুরিসা এতে. সুদ্ধং ৰাতি পারাজিকমনাপন্নং ৰা. ‘‘সচে সো তঙ্খণেযেৰ জানাতী’’তি ইমিনা আৰজ্জনসমযমাহ. তঙ্খণেযেৰ জাননং নাম দুক্করং, সমযেন আৰজ্জিত্ৰা ঞাতে পন ঞাতমেৰ হোতি. পচ্ছা চে জানাতি, সীসং ন এতি. সিক্খাপচ্চক্খানঅভূতারোচনদুট্ঠুল্লৰাচাঅত্তকামদুট্ঠদোসভূতারোচনসিক্খাপদানীতি সব্বানেৰ হি ইমানি একপরিচ্ছেদানি. যস্মা পন পরম্মুখা সত্তহিপি আপত্তিক্খন্ধেহি ৰদতো দুক্কটমেৰ, তস্মা ‘‘পরম্মুখা চোদেন্তস্স পন সীসং ন এতী’’তি ৰুত্তং. ৰুত্তনযাপত্তিযোতি ‘‘ৰাচায ৰাচাযা’’তিআদিনা ৰুত্তনযা সঙ্ঘাদিসেসদুক্কটাপত্তিযো. তথেৰাতি ৰাচায ৰাচাযেৰ. ৰদন্তস্সাতি সত্তহিপি আপত্তিক্খন্ধেহি উপসম্পন্নং সম্মুখা ৰদন্তস্স. ৰুত্তনযেনেৰাতি ৰাচায ৰাচাযেৰ. ওকাসং কারেত্ৰা উপসম্পন্নং সম্মুখা ৰদন্তস্স ৰাচায ৰাচায পাচিত্তিযন্তি আহ ‘‘ওকাসং কারেত্ৰা ৰদন্তস্স পাচিত্তিযমেৰা’’তি. এৰসদ্দেন দুক্কটং নিৰত্তীযতি. অসম্মুখা সত্তহিপি আপত্তিক্খন্ধেহি ৰদন্তস্স দুক্কটং. সত্তৰিধম্পি কম্মন্তি তজ্জনীযং, নিযসং, পব্বাজনীযং, পটিসারণীযং, তিৰিধঞ্চ উক্খেপনীযন্তি সত্তৰিধম্পি কম্মং.

উপোসথং ৰা পৰারণং ৰা ঠপেন্তস্স চ ওকাসকম্মং নত্থীতি এত্থ উপোসথতো পুরে ৰা পচ্ছা ৰা ঠপিতোপি অট্ঠপিতো হোতি. খেত্তে ঠপিতো পন ঠপিতো হোতি, তস্মা ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অজ্জুপোসথো পন্নরসো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো উপোসথং করেয্যা’’তি এত্থ যাৰ রে-কারং ভণতি, তাৰ ঠপেতব্বো, ইদং খেত্তং. য্য-কারে পন ৰুত্তে ঠপেন্তেন পচ্ছা ঠপিতো নাম হোতি. ‘‘সুণাতু মে’’তি অনারদ্ধে ঠপেন্তেন পুরে ঠপিতো হোতি. পৰারণাট্ঠপনং পন সব্বসঙ্গাহিকং, পুগ্গলিকঞ্চাতি দুৰিধং. তত্থ সব্বসঙ্গাহিকে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো…পে… সঙ্ঘো তেৰাচিকং পৰারেয্যা’’তি সু-কারতো যাৰ রে-কারো, তাৰ অপরিযোসিতাৰ হোতি পৰারণা, এত্থন্তরে একপদেপি ঠপেন্তেন ঠপিতা হোতি পৰারণা. য্য-কারে পন পত্তে পরিযোসিতাৰ হোতি, তস্মা ততো পট্ঠায ঠপেন্তেন অট্ঠপিতা হোতি. পুগ্গলিকট্ঠপনে পন ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পৰারেমি…পে… ততিযম্পি ভন্তে সঙ্ঘং পৰারেমি দিট্ঠেন ৰা…পে… পস্সন্তো পটী’’তি (মহাৰ. ২১০) সং-কারতো যাৰ অযং সব্বপচ্ছিমো টি-কারো, তাৰ অপরিযোসিতাৰ হোতি পৰারণা, এত্থন্তরে একপদেপি ঠপেন্তেন ঠপিতা হোতি পৰারণা. ‘‘করিস্সামী’’তি ৰুত্তে পন পরিযোসিতা হোতি, তস্মা ‘‘করিস্সামী’’তি এতস্মিং পদে সম্পত্তে ঠপিতাপি অট্ঠপিতা হোতি. এসেৰ নযো দ্ৰেৰাচিকএকৰাচিকসমানৰস্সিকাসু. এতাসুপি হি টি-কারাৰসানংযেৰ ঠপনক্খেত্তন্তি. তেনাহ ‘‘ঠপনক্খেত্তং পন জানিতব্ব’’ন্তি. ওসটে ৰত্থুস্মিন্তি চোদকেন অত্তনা ৰত্তব্বে সঙ্ঘমজ্ঝে উদাহটে. ইদঞ্চ ইদঞ্চ করোতীতি পাণাতিপাতং, অদিন্নাদানঞ্চ করোতি, জাতরূপরজতঞ্চ পটিগ্গণ্হাতি. অসুকো চ অসুকো চ অস্সমণো, অনুপাসকোতি অক্কোসাধিপ্পাযেন পরম্মুখা ৰদন্তস্স দুক্কটং, সম্মুখা ৰদন্তস্স পন পাচিত্তিযমেৰ. তেনাহ ‘‘সচে পন ওদিস্স নিযমেত্ৰা’’তিআদি. সঙ্খ্যুপগমনন্তি ৰোহারূপগমনং.

দুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. অঞ্ঞভাগিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

অঞ্ঞভাগস্সাতি অঞ্ঞকোট্ঠাসস্স, যং চোদেতুকামো, তস্স জাতিআদিতো অঞ্ঞস্স তিরচ্ছানজাতিআদিকোট্ঠাসস্সাতি ৰুত্তং হোতি. ইদন্তি নপুংসকনিদ্দেসেন ছগলকাদিং নিদ্দিসতি, অযং ছগলকাদিকোতি অত্থো, অধিকরণসদ্দাপেক্খায ৰা নপুংসকনিদ্দেসো, ইদং ছগলকাদিসঙ্খাতং অধিকরণন্তি ৰুত্তং হোতি. অঞ্ঞভাগো ৰাতি তিরচ্ছানজাতিআদিভেদো অঞ্ঞো কোট্ঠাসো ৰা. অস্সাতি ছগলকাদিকস্স. অঞ্ঞভাগিযং ছগলকাদি. এত্থ চ ‘‘অঞ্ঞভাগসম্বন্ধি অঞ্ঞভাগিয’’ন্তি পঠমৰিগ্গহস্স অত্থো, ‘‘অঞ্ঞভাগৰন্তং অঞ্ঞভাগিয’’ন্তি দুতিযৰিগ্গহস্স. ঠপেত্ৰা পন তিরচ্ছানজাতিআদিকং পরমত্থতো ৰিসুং ছগলকাদিকে অসতিপি ‘‘পটিমায সরীর’’ন্তিআদীসু ৰিয অভেদেপি ভেদকপ্পনায পৰত্তলোকৰোহারৰসেন ‘‘অঞ্ঞভাগস্স ইদং, অঞ্ঞভাগো ৰা অস্স অত্থী’’তি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অধিকরীযতি এত্থাতি অধিকরণং. তেনাহ ‘‘আধারো ৰেদিতব্বো’’তি. আধরীযতি অস্মিন্তি আধারো, পতিট্ঠানং. তেনাহ ‘‘ৰত্থু অধিট্ঠানন্তি ৰুত্তং হোতী’’তি.

ইদানি ‘‘অঞ্ঞভাগস্স ইদ’’ন্তিআদিনা সঙ্খেপেন ৰুত্তমেৰত্থং কেৰলং নযদস্সনত্থং অট্ঠুপ্পত্তিযং আগতমেৰ গহেত্ৰা ৰিভজন্তো ‘‘যো হি সো’’তিআদিমাহ. তেন ননু অনাগতে এৰং চোদেন্তানং পাপভিক্খূনং লেসোকাসপিদহনত্থং ইদং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, ন পন মেত্তিযভূমজকানং. তেসঞ্হি আদিকম্মিকত্তা অনাপত্তি, তস্মা সামঞ্ঞেন অত্থো ৰিভজিতব্বো. ন পন ‘‘যো হি সো অট্ঠুপ্পত্তিযং দব্বো মল্লপুত্তো’’তিআদিনা ৰিসেসেনাতি এদিসী চোদনা অনৰকাসাতি দট্ঠব্বং. হীতি কারণত্থে নিপাতো, যস্মাতি ৰুত্তং হোতি. অট্ঠুপ্পত্তিযন্তি অত্থস্স উপ্পত্তি অত্থুপ্পত্তি, অত্থুপ্পত্তিযেৰ অট্ঠুপ্পত্তি, তস্সং অট্ঠুপ্পত্তিযং, সিক্খাপদস্স নিদানেতি ৰুত্তং হোতি. ছগলকোতি সেতছগলকো. সোতি ছগলকো. ইমস্স পন ‘‘হোতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. অঞ্ঞস্স…পে… ছগলকভাৰস্স চাতি ‘‘তিরচ্ছানজাতিযা চেৰ ছগলকভাৰস্স চা’’তি সঙ্খাতস্স অঞ্ঞস্স ভাগস্স কোট্ঠাসস্স, পক্খস্সাতি অত্থো.

কুতোযমঞ্ঞো, যতো ‘‘অঞ্ঞস্স ভাগস্সা’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘য্ৰাযং…পে… ততো’’তি. তত্থ মনুস্সজাতি চেৰ ভিক্খুভাৰো চাতি যো অযং ভাগো কোট্ঠাসো পক্খোতি সম্বন্ধো, ‘‘মনুস্সজাতি চেৰ ভিক্খুভাৰো চা’’তি সঙ্খাতো যো অযং ভাগো কোট্ঠাসো পক্খোতি অত্থো. ততোতি ‘‘মনুস্সজাতি চেৰ ভিক্খুভাৰো চা’’তি ভাগতো. সো ৰা অঞ্ঞভাগোতি যথাৰুত্ততিরচ্ছানজাতিছগলকভাৰসঙ্খাতো সো অঞ্ঞভাগো ৰা. অস্সাতি ছগলকস্স. অত্থীতি উপলব্ভতি. তস্মাতি যস্মা অঞ্ঞভাগস্স ছগলকো হোতি, যস্মা চ সো ৰা অঞ্ঞভাগো অস্স অত্থি, তস্মা. অঞ্ঞভাগিযসঙ্খ্যং লভতীতি এত্থ ‘‘সো য্ৰায’’ন্তি ইধ সো-সদ্দমেৰ আনেত্ৰা সো অঞ্ঞভাগিযসঙ্খং লভতীতি যোজেতব্বং, ‘‘সো’’তি ৰা পাঠসেসো দট্ঠব্বো. চ-সদ্দো সমুচ্চযত্থো. সো পন অধিকরণসদ্দতো পরং দট্ঠব্বো, ‘‘অধিকরণ’’ন্তি চ ৰেদিতব্বোতি. তেসন্তি মেত্তিযভূমজকানং. ইমং মযং দব্বং মল্লপুত্তং নাম করোমাতি ছগলকং অজিকায ৰিপ্পটিপজ্জন্তং দিস্ৰা ‘‘মযং, আৰুসো, ইমং ছগলকং দব্বং মল্লপুত্তং নাম করোমা’’তি ৰদন্তানং. নামকরণসঞ্ঞাযাতি নামকরণসঙ্খাতায সঞ্ঞায. এত্থাপি ‘‘যো সো’’তিআদিকং আনেত্ৰা তস্সা নামকরণসঞ্ঞায যো সো অট্ঠুপ্পত্তিযং ‘‘দব্বো মল্লপুত্তো নামা’’তি ছগলকো ৰুত্তো, সো যস্মা আধারো ৰত্থু অধিট্ঠানন্তি যোজেতব্বং.

ইদানি কথমেতং ৰিঞ্ঞাযতি ‘‘অধিকরণ’’ন্তি চেত্থ আধারো ৰেদিতব্বো, ন ৰিৰাদাধিকরণাদীসু অঞ্ঞতরন্তি অনুযোগং সন্ধাযাহ ‘‘তঞ্হি সন্ধাযা’’তিআদি. তত্থ তন্তি তস্সা নামকরণসঞ্ঞায অধিট্ঠানভূতং ছগলকং পচ্চামসতি. ৰিৰাদাধিকরণাদীসু অঞ্ঞতরং সন্ধায ন ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থ কারণং পুচ্ছতি ‘‘কস্মা’’তি. কারণমাহ ‘‘অসম্ভৰতো’’তি. ইদানি তমেৰ অসম্ভৰং পাকটং কত্ৰা দস্সেতুং ‘‘ন হী’’তিআদি ৰুত্তং. ন হি উপাদিযিংসূতি সম্বন্ধো. উপাদিযিংসূতি গণ্হিংসু. কিং চতুন্নং অধিকরণানম্পি লেসো অত্থি, যেনেৰং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ন চ চতুন্নং অধিকরণান’’ন্তিআদি. ইদানি তমেৰ সমত্থেতুং ‘‘জাতিলেসাদযো হী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ জাতিযেৰ লেসো জাতিলেসো. আদিসদ্দেন নামলেসাদীনং গহণং. হোতি চেত্থ –

‘‘লেসা জাতিনামগোত্ত-লিঙ্গাপত্তিৰসাপি চ;

পত্তচীৰরুপজ্ঝাযা-চরিযাৰাসৰসা দসা’’তি.

আপত্তিলেসো নাম লহুকং আপত্তিং আপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতি. তঞ্চে পারাজিকেন চোদেতি ‘‘অস্সমণোসি, অসক্যপুত্তিযোসী’’তি, আপত্তি ৰাচায ৰাচায সঙ্ঘাদিসেসস্সাতি (পারা. ৩৯৬) এৰং আপত্তিলেসম্পি পুগ্গলস্মিংযেৰ আরোপেত্ৰা ৰুত্তত্তা ‘‘পুগ্গলানংযেৰ লেসা ৰুত্তা’’তি ৰুত্তং. তঞ্চ ‘‘দব্বো মল্লপুত্তো’’তি নামন্তি মেত্তিযভূমজকেহি ছগলকস্স কতং তং ‘‘দব্বো মল্লপুত্তো’’তি নামঞ্চ. এৰং অসম্ভৰং দস্সেত্ৰা ইদানি ইমিনাৰ পসঙ্গেন দেসলেসসদ্দানং অত্থং সংৰণ্ণেতুং ‘‘এত্থ চা’’তিআদিমাহ. এত্থাতি এতেসু দ্ৰীসু দেসলেসেসু. দেসো নাম জাতিআদিভেদো ৰোহারো. তেনাহ ‘‘জাতিআদীসূ’’তিআদি. অঞ্ঞম্পি ৰত্থুন্তি যস্মিং ৰত্থুস্মিং পতিট্ঠিতং, তং মুঞ্চিত্ৰা অঞ্ঞম্পি ৰত্থুং. কথং সিলিস্সতীতি আহ ‘‘ৰোহারমত্তেনেৰা’’তিআদি, ৰোহারমত্তেনেৰ, ন তু অত্থতোতি অধিপ্পাযো. ‘‘ঈসকং অল্লীযতী’’তি ইমিনা ‘‘লেসো’’তি লিস অল্লীভাৰেতি ইমস্স রূপন্তি দস্সেতি. কিঞ্চাপি দেসলেসানং ৰুত্তনযেন ব্যঞ্জনতো নানাকরণং অত্থি, অত্থতো পন নত্থীতি আহ ‘‘জাতিআদীনংযেৰ অঞ্ঞতরকোট্ঠাসস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি.

যদি পন নামকরণসঞ্ঞায আধারভূতং ছগলকং সন্ধায ‘‘অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকরণস্সা’’তি ৰুত্তং, অথ কস্মা পদভাজনে তং অৰিভজিত্ৰা ‘‘অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকরণস্সাতি আপত্তঞ্ঞভাগিযং ৰা হোতি অধিকরণঞ্ঞভাগিযং ৰা’’তিআদি (পারা. ৩৯৩) ৰুত্তন্তি আহ ‘‘পদভাজনে পনা’’তিআদি. তন্তি আধারসঙ্খাতং অধিকরণং. আৰিভূতং পাকটং. অত্থুদ্ধারৰসেনাতি তেন ৰত্তব্বঅত্থানং উদ্ধরণৰসেন. ননু চ ‘‘অত্থমত্তং পতি সদ্দা অভিনিৰিসন্তী’’তি ন একেন সদ্দেন অনেকত্থা অভিধীযন্তীতি? সচ্চমেতং সদ্দৰিসেসে অপেক্খিতে, তেসং তেসং পন অত্থানং অধিকরণসদ্দৰচনীযতাসামঞ্ঞং উপাদায ৰুচ্চমানো অযং ৰিচারো অধিকরণসদ্দস্স অত্থুদ্ধারোতি ৰুত্তো. তেনেৰাহ ‘‘অধিকরণন্তি ৰচনসামঞ্ঞতো অত্থুদ্ধারৰসেন পৰত্তানি চত্তারি অধিকরণানী’’তি. অঞ্ঞভাগিযতাতি অঞ্ঞপক্খিযতা. তব্ভাগিযতাতি তপ্পক্খিযতা. অপাকটা পদভাজনতো অঞ্ঞত্র দস্সিতট্ঠানাভাৰতো. অৰসানে আপত্তঞ্ঞভাগিযেন চোদনঞ্চাতি ‘‘ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতি, সঙ্ঘাদিসেসে সঙ্ঘাদিসেসদিট্ঠি হোতি, তঞ্চে পারাজিকেন চোদেতী’’তিআদিচোদনং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘অধিকরণঞ্ঞভাগিয’’ন্তি. একমেকঞ্হি অধিকরণং ইতরেসং তিণ্ণং তিণ্ণং অঞ্ঞভাগিযং অঞ্ঞপক্খিযং অঞ্ঞকোট্ঠাসিযং হোতি ৰত্থুৰিসভাগত্তা. আদিসদ্দেন ‘‘কথং অধিকরণং অধিকরণস্স অঞ্ঞভাগিয’’ন্তিআদিকো পদৰিভাগো সঙ্গহিতো.

কিঞ্চি দেসং লেসমত্তং উপাদাযাতি এত্থ যং ৰত্তব্বং, তস্সাপি অসম্ভৰদস্সনপ্পসঙ্গেন হেট্ঠা ৰুত্তত্তা ‘‘সেসা ৰিনিচ্ছযকথা অট্ঠমে ৰুত্তসদিসাযেৰা’’তি ৰুত্তং. তত্থ সেসা ৰিনিচ্ছযকথাতি ‘‘পারাজিকেনাতি ভিক্খুনো অনুরূপেসু একূনৰিসতিযা অঞ্ঞতরেনা’’তিআদিকা (কঙ্খা. অট্ঠ. দুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা) ৰিনিচ্ছযকথা. ৰুত্তসদিসাযেৰাতি এত্থ ইমস্মিং সিক্খাপদে যা ৰত্তব্বা, তেন সিক্খাপদেন সাধারণভূতা সা ৰুত্তসদিসাযেৰাতি অধিপ্পেতা, ন অসাধারণভূতা অপুব্বৰণ্ণনায অধিপ্পেতত্তা. তেনেৰাহ ‘‘অযং পনা’’তিআদি. পুরিমস্মিং সিক্খাপদেপি তথাসঞ্ঞিনো অনাপত্তিকত্তা ‘‘ইধ চা’’তি ৰুত্তং. তথাসঞ্ঞিনোপীতি ‘‘পারাজিকংযেৰ অযং আপন্নো’’তি এৰংসঞ্ঞিনোপি. ইতিসদ্দো আদিঅত্থো ৰা পকারত্থো ৰা. তেন কেনচি ভিক্খুনা অঞ্ঞো কোচি খত্তিযজাতিকো পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতি, অথ সো অঞ্ঞং অত্তনো ৰেরিং খত্তিযজাতিকং ভিক্খুং পস্সিত্ৰা তং খত্তিযজাতিলেসং গহেত্ৰা এৰং চোদেতি ‘‘খত্তিযো মযা দিট্ঠো পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো, ত্ৰং খত্তিযো পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসি, অথ ৰা ত্ৰং খো খত্তিযো, ন অঞ্ঞো, পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসি, অস্সমণোসি, অসক্যপুত্তিযোসি, নত্থি তযা সদ্ধিং উপোসথো ৰা পৰারণা ৰা সঙ্ঘকম্মং ৰা’’তি, আপত্তি ৰাচায ৰাচায সঙ্ঘাদিসেসস্স. এত্থ চ তেসং খত্তিযানং অঞ্ঞমঞ্ঞং অসদিসস্স তস্স তস্স দীঘাদিনো ৰা দিট্ঠাদিনো ৰা ৰসেন অঞ্ঞভাগিযতা, খত্তিযজাতিপঞ্ঞত্তিযা আধারৰসেন অধিকরণতা চ ৰেদিতব্বা. এস নযো নামলেসাদীসুপি.

আপত্তিলেসে পন কেনচি ভিক্খুনা কোচি ভিক্খু লহুকং আপত্তিং আপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতি, সো চেতং ভিক্খুং পারাজিকেন চোদেতি, আপত্তি ৰাচায ৰাচায সঙ্ঘাদিসেসস্স. যদি এৰং কথং অঞ্ঞভাগিযং অধিকরণং হোতীতি? যঞ্হি সো লহুকং আপত্তিং আপন্নো, তং পারাজিকস্স অঞ্ঞভাগিযং অধিকরণং, তস্স পন অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকরণস্স লেসো নাম. যো সো সব্বখত্তিযানং সাধারণো খত্তিযভাৰো ৰিয সব্বাপত্তীনং সাধারণো আপত্তিভাৰো. এতেনেৰ উপাযেন ‘‘কেনচি ভিক্খুনা কোচি ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতী’’তিআদিকং ৰিসেসং সঙ্গণ্হাতি.

অঞ্ঞভাগিযসিক্খং যো, নেৰ সিক্খতি যুত্তিতো;

গচ্ছে ৰিনযৰিঞ্ঞূহি, অঞ্ঞভাগিযতংৰ সো. (ৰজির. টী. পারাজিক ৪০৮);

অঞ্ঞভাগিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. সঙ্ঘভেদসিক্খাপদৰণ্ণনা

সহিতস্সাতি কাযচিত্তেহি একীভূতস্স. তেনাহ ‘‘চিত্তেন চ সরীরেন চ অৰিযুত্তস্সাতি অত্থো’’তি. অস্সাতি ‘‘সমগ্গস্সা’’তি পদস্স. সমানসংৰাসকোতি সমানো একূপোসথাদিভেদো সংৰাসো অস্সাতি সমানসংৰাসকো, লদ্ধিনানাসংৰাসকেন ৰা কম্মনানাসংৰাসকেন ৰা ৰিরহিতো. কাযসামগ্গিদানতোতি কাযেন, কাযস্স ৰা সামগ্গিযা সহিতভাৰস্স দানতো, তেসু তেসু সঙ্ঘকম্মেসু হত্থপাসূপগমনতোতি ৰুত্তং হোতি. কথং নামাযং ভিজ্জেয্যাতি অযং সঙ্ঘো কেন নু খো উপাযেন ৰগ্গো ভৰেয্য. ৰাযামেয্যাতি উস্সাহং করেয্য, পক্খং পরিযেসেয্য, গণং বন্ধেয্যাতি ৰুত্তং হোতি. অত্তনো ফলং করোতীতি করণং, যং কিঞ্চি কারণং, অধিকং করণন্তি অধিকরণং, ৰিসেসকারণং, ৰিসেসকারণঞ্চ সঙ্ঘভেদস্সাতি ৰুত্তং ‘‘ভেদনস্সা’’তিআদি. ভেদকরৰত্থুৰসেন অট্ঠারসৰিধন্তি –

‘‘ইধুপালি ভিক্খূ অধম্মং ‘ধম্মো’তি দীপেন্তি, ধম্মং ‘অধম্মো’তি দীপেন্তি. অৰিনযং ‘ৰিনযো’তি দীপেন্তি, ৰিনযং ‘অৰিনযো’তি দীপেন্তি. অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন ‘ভাসিতং লপিতং তথাগতেনা’তি দীপেন্তি, ভাসিতং লপিতং তথাগতেন ‘অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনা’তি দীপেন্তি. অনাচিণ্ণং তথাগতেন ‘আচিণ্ণং তথাগতেনা’তি দীপেন্তি, আচিণ্ণং তথাগতেন ‘অনাচিণ্ণং তথাগতেনা’তি দীপেন্তি. অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন ‘পঞ্ঞত্তং তথাগতেনা’তি দীপেন্তি, পঞ্ঞত্তং তথাগতেন ‘অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনা’তি দীপেন্তি. অনাপত্তিং ‘আপত্তী’তি দীপেন্তি, আপত্তিং ‘অনাপত্তী’তি দীপেন্তি. লহুকং আপত্তিং ‘গরুকা আপত্তী’তি দীপেন্তি, গরুকং আপত্তিং ‘লহুকা আপত্তী’তি দীপেন্তি. সাৰসেসং আপত্তিং ‘অনৰসেসা আপত্তী’তি দীপেন্তি, অনৰসেসং আপত্তিং ‘সাৰসেসা আপত্তী’তি দীপেন্তি. দুট্ঠুল্লং আপত্তিং ‘অদুট্ঠুল্লা আপত্তী’তি দীপেন্তি, অদুট্ঠুল্লং আপত্তিং ‘দুট্ঠুল্লা আপত্তী’তি দীপেন্তী’’তি (চূল়ৰ. ৩৫২) –

এৰং কম্মক্খন্ধকে ৰুত্তানং অট্ঠারসন্নং ভেদকরণানং ৰসেন অট্ঠারসৰিধং. কারণঞ্হি তদাযত্তৰুত্তিতায ফলং এত্থ ৰসতীতি ‘‘ৰত্থূ’’তি ৰুচ্চতি. হোন্তি চেত্থ –

‘‘ধম্মৰিনযভাসিতা-চিণ্ণপঞ্ঞত্তিকা দুকা;

আপত্তিলহুদুট্ঠুল্ল-সাৰসেসদুকানি চ.

‘‘এতানট্ঠারস ‘ভেদ-করৰত্থূ’তি ৰুচ্চরে;

ৰিপল্লাসগহিতানি, ৰাদমূলূপনিস্সযা’’তি.

পগ্গয্হাতি পগ্গহিতং অব্ভুস্সিতং পাকটং কত্ৰা. তিট্ঠেয্যাতি যথাসমাদিন্নং, যথাপগ্গহিতমেৰ চ কত্ৰা অচ্ছেয্য. যস্মা পন এৰং পগ্গণ্হতা, তিট্ঠতা চ তং দীপিতঞ্চেৰ অৰিনিস্সট্ঠঞ্চ হোতি, তস্মা ‘‘দীপেয্য চেৰ নপ্পটিনিস্সজ্জেয্য চা’’তি ৰুত্তং. কীৰ দূরে সুত্ৰা গন্ত্ৰা অৰদন্তানং দুক্কটন্তি আহ ‘‘সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেনা’’তিআদি. পি-সদ্দো চেত্থ অট্ঠানপ্পযুত্তো, তস্স ‘‘অড্ঢযোজনমত্ত’’ন্তি ইমিনা সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. তত্থ ‘‘অড্ঢযোজনমত্ত’’ন্তি ইমিনা একৰিহারে ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি দীপেতি. ‘‘গন্ত্ৰা’’তি ইমিনা দূতং ৰা পণ্ণং ৰা পেসেত্ৰা ৰদতোপি আপত্তিমোক্খো নত্থি, সযমেৰ পন গন্ত্ৰা ‘‘গরুকো খো, আৰুসো, সঙ্ঘভেদো, মা সঙ্ঘভেদায পরক্কমী’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৪১১) নিৰারেতব্বোতি দীপেতি.

সমাগচ্ছতূতি একীভৰতু. একীভাৰো চ সমানলদ্ধিৰসেন হোতীতি আহ ‘‘একলদ্ধিকো হোতূ’’তি. একা লদ্ধি গহণং অস্সাতি একলদ্ধিকো, একদিট্ঠিকোতি অত্থো. অঞ্ঞমঞ্ঞসম্পত্তিযাতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সমানদিট্ঠিচিত্ততাসঙ্খাতায সম্পত্তিযা. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গুণলাভাদিকায সম্পত্তিযা’’তি কেচি. অসমগ্গো হি ৰিসুং পাতিমোক্খং উদ্দিসতি, বহিসীমাযং ৰা অনুপরিৰেণিযং ৰাতি ন একুদ্দেসো. তেনাহ ‘‘একতো পৰত্তপাতিমোক্খুদ্দেসোতি অত্থো’’তি. অপ্পটিনিস্সজ্জতো দুক্কটন্তি ৰিসুং ৰিসুং ৰদন্তানং গণনায দুক্কটং. সমনুভাসনকম্মং কাতব্বন্তি যাৰততিযং সমনুভাসনকম্মং কাতব্বং, ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স ভেদায পরক্কমতী’’তিআদিনা (পারা. ৪১৩) পদভাজনে ৰুত্তাহি ঞত্তিচতুত্থাহি তীহি সমনুভাসনকম্মৰাচাহি কম্মং কাতব্বন্তি ৰুত্তং হোতি. ‘‘ভেদায পরক্কমেয্যা’’তি ৰিসুং ৰুত্তত্তা ভেদনসংৰত্তনিকস্স অধিকরণস্স সমাদায পগ্গণ্হনতো পুব্বেপি পক্খপরিযেসনাদিৰসেন সঙ্ঘভেদায পরক্কমন্তস্স সমনুভাসনকম্মং কাতব্বন্তি ৰেদিতব্বং. পটিনিস্সজ্জন্তস্স অনাপত্তিভাৰতো ‘‘সোত্থিভাৰো তস্স ভিক্খুনো’’তি ৰুত্তং.

কিঞ্চাপি ভিক্খুনী সঙ্ঘং ন ভিন্দতি, অপিচ খো ভেদায পরক্কমতীতি ‘‘সাধারণপঞ্ঞত্তী’’তি ৰুত্তং. সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তস্স ঞত্তিযা দুক্কটং, দ্ৰীহি কম্মৰাচাহি থুল্লচ্চযা চ পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি আহ ‘‘সমনুভাসনকম্মে’’তিআদি. তঞ্চ দুক্কটং তে চ থুল্লচ্চযা পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি যঞ্চ ঞত্তিপরিযোসানে দুক্কটং আপন্নো, যে চ দ্ৰীহি কম্মৰাচাহি থুল্লচ্চযে, তা তিস্সোপি আপত্তিযো লিঙ্গপরিৰত্তেন অসাধারণাপত্তিযো ৰিয পটিপ্পস্সম্ভন্তি. সচে পনস্স ঞত্তিপরিযোসানে লজ্জিধম্মো ওক্কমতি, সংৰরো উপ্পজ্জতি, তং পটিনিস্সজ্জতি, ঞত্তিযা দুক্কটং দেসেত্ৰা মুচ্চতি. অথ তং ন পটিনিস্সজ্জতি, ভেদায পরক্কমতি চেৰ ভেদনসংৰত্তনিকং অধিকরণং সমাদায পগ্গয্হ তিট্ঠতি চ, ঞত্তিদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, পঠমকম্মৰাচায থুল্লচ্চযে পতিট্ঠাতি. এস নযো ইতরকম্মৰাচাযম্পি. অসমনুভাসিযমানস্স অপ্পটিনিস্সজ্জন্তস্সাপি সঙ্ঘাদিসেসেন অনাপত্তি. পটিনিস্সজ্জন্তস্সাপি ঞত্তিতো পুব্বে ৰা ঞত্তিক্খণে ৰা ঞত্তিপরিযোসানে ৰা পঠমায ৰা অনুস্সাৰনায দুতিযায ৰা ততিযায ৰা যাৰ য্য-কারং ন সম্পাপুণাতি, তাৰ পটিনিস্সজ্জন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসেন অনাপত্তি. তেনাহ ‘‘অসমনুভাসিযমানস্স চা’’তিআদি.

এত্থ পন (পারা. অট্ঠ. ২.৪১৬) ‘‘দেৰদত্তো সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স ভেদায পরক্কমি, তস্মিং ৰত্থুস্মি’’ন্তি (পরি. ১৭) পরিৰারে আগতত্তা দেৰদত্তো আদিকম্মিকো, সো চ খো সঙ্ঘভেদায পরক্কমনস্সেৰ, ন অপ্পটিনিস্সজ্জনস্স. ন হি তস্স তং কম্মং কতং. কথমিদং জানিতব্বন্তি চে? সুত্ততো. তথা হি ‘‘অরিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো পাপিকায দিট্ঠিযা যাৰততিযং সমনুভাসনায ন পটিনিস্সজ্জি, তস্মিং ৰত্থুস্মি’’ন্তি পরিৰারে আগতত্তা অরিট্ঠস্স কম্মং কতন্তি পঞ্ঞাযতি, ন তথা দেৰদত্তস্স. অথাপিস্স কতেন ভৰিতব্বন্তি কোচি অত্তনো রুচিমত্তেন ৰদেয্য, তথাপি অপ্পটিনিস্সজ্জনে আদিকম্মিকস্স অনাপত্তি নাম নত্থি. ন হি পঞ্ঞত্তং সিক্খাপদং ৰীতিক্কমন্তস্স অঞ্ঞত্র ওদিস্স অনুঞ্ঞাততো অনাপত্তি নাম দিস্সতি. যম্পি অরিট্ঠসিক্খাপদস্স পদভাজনে অনাপত্তিযং ‘‘আদিকম্মিকস্সা’’তি পোত্থকেসু লিখিতং, তং পমাদলিখিতং, পমাদলিখিতভাৰো চ তস্স ‘‘পঠমং অরিট্ঠো ভিক্খু চোদেতব্বো, চোদেত্ৰা সারেতব্বো, সারেত্ৰা আপত্তিং আরোপেতব্বো’’তি (চূল়ৰ. ৬৫) এৰং কম্মক্খন্ধকে আপত্তিরোপনতো ৰেদিতব্বো.

ইধ ভেদায পরক্কমনে আদিকম্মিকস্স দেৰদত্তস্স যস্মা তং কম্মং ন কতং (পারা. অট্ঠ. ২.৪১৬), তস্মাস্স আপত্তিযেৰ ন জাতা. সিক্খাপদং পন তং আরব্ভ পঞ্ঞত্তন্তি কত্ৰা ‘‘আদিকম্মিকো’’তি ৰুত্তো. ইতি আপত্তিযা অভাৰতোযেৰস্স অনাপত্তি ৰুত্তা. সা পনেসা কিঞ্চাপি ‘‘অসমনুভাসিযমানস্সা’’তি ইমিনাৰ সিদ্ধা. যস্মা পন অসমনুভাসিযমানো নাম যস্স কেৰলং সমনুভাসনং ন করোন্তি, সো ৰুচ্চতি, ন আদিকম্মিকো. অযঞ্চ দেৰদত্তো আদিকম্মিকোযেৰ. তস্মা ‘‘আদিকম্মিকস্সা’’তি (পারা. ৪১৬) ৰুত্তং. এতেনেৰ উপাযেন ঠপেত্ৰা অরিট্ঠসিক্খাপদং সব্বসমনুভাসনাসু ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. কাযৰাচাচিত্ততো সমুট্ঠানতো সমনুভাসনসমুট্ঠানং. ‘‘পটিনিস্সজ্জামী’’তি কাযৰিকারং ৰা ৰচীভেদং ৰা অকরোন্তস্সেৰ পন আপজ্জনতো অকিরিযং. ‘‘নপ্পটিনিস্সজ্জামী’’তি সঞ্ঞায অভাৰেন মুচ্চনতো সঞ্ঞাৰিমোক্খং. ‘‘নপ্পটিনিস্সজ্জামী’’তি জাননচিত্তেনেৰ সচিত্তকং.

সঙ্ঘভেদসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১. ভেদানুৰত্তকসিক্খাপদৰণ্ণনা

তস্সেৰাতি ভেদায পরক্কমন্তস্সেৰ. খোতি নিপাতমত্তং. পনাতি ৰিসেসে নিপাতো. যং ৰচনং সমগ্গেপি ৰগ্গে অৰযৰভূতে করোতি ভিন্দতি, তং কলহকারকৰচনং ইধ ‘‘ৰগ্গ’’ন্তি ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘ৰগ্গং অসামগ্গিপক্খিযৰচনং ৰদন্তী’’তি. অসামগ্গিপক্খে ভৰা অসামগ্গিপক্খিযা, কলহকারকা, তেসং ৰচনং অসামগ্গিপক্খিযৰচনং, অসামগ্গিপক্খে ৰা ভৰং ৰচনং অসামগ্গিপক্খিযৰচনং. ‘‘ন হি সঙ্ঘো সঙ্ঘস্স কম্মং করোতী’’তি ইদং নিগ্গহৰসেন কত্তব্বং কম্মং সন্ধায ৰুত্তং, উব্বাহিকাদিকম্মং পন বহূনম্পি কাতুং ৰট্টতিযেৰ. ধম্মৰাদীতি ভূতৰাদী. ৰিনযৰাদীতি ৰূপসমৰাদী. জানাতি নোতি এত্থাপি ‘‘ছন্দঞ্চ রুচিঞ্চা’’তি ইদং আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. তেনাহ ‘‘অম্হাকং ছন্দাদীনি জানাতী’’তি. ভাসতীতি এত্থ ‘‘নো’’তি ইদং ৰিভত্তিৰিপরিণামেন যুজ্জতি. তেনাহ ‘‘এৰং করোমাতি অম্হেহি সদ্ধিং ভাসতী’’তি. ‘‘এত’’ন্তি ইমিনা তস্স কম্মং পচ্চামট্ঠন্তি আহ ‘‘যং সো করোতী’’তিআদি. সোতি সঙ্ঘভেদায পরক্কমন্তো. সমেতাযস্মন্তানন্তি এত্থ ‘‘চিত্ত’’ন্তি অজ্ঝাহরিতব্বন্তি আহ ‘‘আযস্মন্তানং চিত্ত’’ন্তি. ৰুত্তসদিসাযেৰাতি এত্থ যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা অঞ্ঞভাগিযসিক্খাপদট্ঠকথায ৰণ্ণনাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. অঞ্ঞভাগিযসিক্খাপদৰণ্ণনা) ৰুত্তমেৰ.

ভেদানুৰত্তকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১২. দুব্বচসিক্খাপদৰণ্ণনা

দুক্খেন ৰত্তব্বো অনুসাসিতুং অসক্কুণেয্যো সভাৰো অস্সাতি দুব্বচজাতিকো, ৰিলোমভাৰী. তেনাহ ‘‘দুব্বচসভাৰো’’তিআদি. ৰত্তুং অসক্কুণেয্যোতি কিস্মিঞ্চি ৰুচ্চমানে অসহনতো ওৰদিতুং অসক্কুণেয্যো. উদ্দিসীযতীতি উদ্দেসো, পাতিমোক্খো, তস্মিং পরিযাপন্না অন্তোগধা উদ্দেসপরিযাপন্না, তেসু উদ্দেসপরিযাপন্নেসু. তেনাহ ‘‘উদ্দেসে’’তিআদি. অথ সব্বানেৰ সিক্খাপদানি কথং পাতিমোক্খুদ্দেসপরিযাপন্নানীতি আহ ‘‘যস্স সিযা আপত্তি, সো ‘আৰিকরেয্যা’তি এৰং সঙ্গহিতত্তা’’তি. ‘‘যস্স সিযা আপত্তী’’তি ইমিনা সব্বাপি আপত্তিযো নিদানুদ্দেসে সঙ্গহিতা এৰ হোন্তি. সিক্খাপদেসূতি অধিসীলসিক্খায অধিগমূপাযভূতেসু ৰিনযপঞ্ঞত্তীসূতি অত্থো. সো পন পাকটোযেৰাতি অট্ঠকথাযং ন ৰুত্তো. পঞ্চহি সহধম্মিকেহীতি ভিক্খুভিক্খুনিসামণেরসামণেরিসিক্খমানাহি. সিক্খিতব্বত্তাতি লব্ভমানৰসেন সিক্খিতব্বত্তা. তথা হি তেহি যথাসকং সিক্খা সিক্খীযতি, ন সব্বা. বুদ্ধপঞ্ঞত্তেনাতি বুদ্ধেন ঠপিতেন, ৰিহিতেনাতি অত্থো. অথ ৰা সহধম্মিকেন সকারণেন ৰুচ্চমানোতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ৰচনাযাতি নিস্সক্কে সম্পদানৰচনন্তি আহ ‘‘ততো মম ৰচনতো’’তি.

দুব্বচসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১৩. কুলদূসকসিক্খাপদৰণ্ণনা

নগরস্সাপি গামৰিসেসত্তা ইধ গামগ্গহণেনেৰ নগরম্পি গহিতন্তি আহ ‘‘নগরম্পি গামে অন্তোগধমেৰা’’তি, ৰা-সদ্দেন ৰা অনুত্তৰিকপ্পত্থেন গহণন্তি এৰং ৰুত্তং. এত্থ চ অপাকারপরিক্খেপো সাপণো নিগমো, সপাকারাপণং নগরং, তংতংৰিপরীতো গামোতি ইমেসং তিণ্ণং ৰিসেসো দট্ঠব্বো. কুলানি দূসেতীতি খত্তিযব্রাহ্মণৰেস্সসুদ্দৰসেন চত্তারি কুলানি ৰিকারং আপাদেতি. দূসেন্তো চ ন অসুচিকদ্দমাদীহি দূসেতি, অথ খো অত্তনো দুপ্পটিপত্তিযা তেসং পসাদং ৰিনাসেতি. তেনাহ ‘‘পুপ্ফদানাদীহী’’তিআদি. তত্থ হরিত্ৰা ৰা হরাপেত্ৰা ৰা পক্কোসিত্ৰা ৰা পক্কোসাপেত্ৰা ৰা সযং ৰা উপগতানং (পারা. অট্ঠ. ২.৪৩৬-৪৩৭) যস্স কস্সচি অত্তনো সন্তকস্স পুপ্ফস্স কুলসঙ্গহত্থায দানং পুপ্ফদানং, তং আদি যেসং তে পুপ্ফদানাদযো, তেহি পুপ্ফদানাদীহি. আদিসদ্দেন (পারা. ৪৩৭) ফলদানচুণ্ণমত্তিকাদন্তকট্ঠৰেল়ুৰেজ্জিকাজঙ্ঘপেসনিকানং গহণং. সদ্ধং ৰিনাসেন্তোতি তথা অকরোন্তেসু অঞ্ঞেসু পেসলেসু ভিক্খূসু অপ্পসাদং অদস্সনং গমেন্তো. পুপ্ফদানাদীহি চ তেহি কতসঙ্গহেহি অঞ্ঞে পেসলে তথা অকরোন্তে তে মনুস্সা ইস্সন্তি ন অল্লীযন্তীতি সো তেসং পসাদং ৰিনাসেতি নামাতি দট্ঠব্বং. পাপকা সমাচারাতি বুদ্ধপ্পটিকুট্ঠত্তা লামকা সমাচারা. তে পন যস্মা কুলসঙ্গহত্থং মালাৰচ্ছরোপনাদযো ইধ অধিপ্পেতা, তস্মা ‘‘মালাৰচ্ছরোপনাদযো’’তি ৰুত্তং. আরামাদীনমত্থায পন কপ্পিযৰোহারাদীহি রোপাপনাদিকং ৰট্টতি. তত্থ মালাৰচ্ছন্তি তরুণপুপ্ফরুক্খং. তরুণকা হি পুপ্ফরুক্খাপি পুপ্ফগচ্ছাপি ‘‘মালাৰচ্ছা’’ত্ৰেৰ ৰুচ্চন্তি, তস্স রোপনং মালাৰচ্ছরোপনং, তং আদি যেসং তে মালাৰচ্ছরোপনাদযো. আদিসদ্দেন চেত্থ রোপাপনসিঞ্চনসিঞ্চাপনওচিননওচিনাপনগন্থনগন্থাপনানং গহণং.

মাতিকাযং দিস্সন্তীতি যে পচ্চক্খতো পস্সন্তি, তেহি দিস্সন্তি. সুয্যন্তীতি যে পরতো সুণন্তি, তেহি সোতদ্ৰারেন সুত্ৰা উপধারীযন্তি. দুট্ঠানীতি দূসিতানি. অলং তে ইধ ৰাসেনাতি তৰ ইধ ৰাসেন অলং, মা ইধ তৰ ৰাসো হোতূতি অত্থো. ৰারণত্থো হি ইধ অলং-সদ্দো. পব্বাজনীযকম্মকতোতি চোদেত্ৰা সারেত্ৰা আপত্তিং আরোপেত্ৰা ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইমে অস্সজিপুনব্বসুকা’’তিআদিনা (পারা. ৪৩৪) পদভাজনে ৰুত্তায ঞত্তিচতুত্থকম্মৰাচায কতপব্বাজনীযকম্মো. যস্মিঞ্চ ৰিহারে ৰসতীতি গামতো বহিৰিহারমাহ. নেৰ তস্মিং গামে…পে… চরিতুং লভতীতি সচেপি গামো ৰা নিগমো ৰা দ্ৰাদসযোজনপরমো হোতি, তিযোজনপরমো চ ৰিহারো হোতি, নেৰ তস্মিং গামে ৰা নিগমে ৰা পিণ্ডায চরিতুং লভতি, ন ৰিহারে ৰসিতুং. তস্মিং ৰিহারে ৰসন্তেন সামন্তগামেপি পিণ্ডায ন চরিতব্বং, সামন্তৰিহারেপি ৰসন্তেন তস্মিং গামে পিণ্ডায ন চরিতব্বং. সামন্তৰিহারে ৰসন্তেন পন সামন্তগামে চরিতুং ৰট্টতি. আপজ্জিতব্বা আপত্তিযোতি কুলসঙ্গহত্থং অত্তনো সন্তকদানে দুক্কটং, ইস্সরৰতায সঙ্ঘসন্তকদানে থুল্লচ্চযং, পসয্হ দানে পারাজিকন্তি ইমা আপত্তিযো. মাতিকাযং ‘‘পক্কমতা যস্মা’’তি পব্বাজনীযকম্মকতস্স ৰত্তৰসেন ৰুত্তং. আদিম্হি পন পব্বাজনীযকম্মৰসেন দট্ঠব্বং. অস্সজিপুনব্বসুকেতি অস্সজিঞ্চেৰ পুনব্বসুকঞ্চ.

কুলদূসকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সঙ্ঘাদিসেসনিগমনৰণ্ণনা

পঠমাপত্তিকাতি অৰযৰেন ৰিগ্গহো সমুদাযো সমাসত্থোতি আহ ‘‘পঠমং আপত্তি এতেসন্তি পঠমাপত্তিকা’’তি. ৰীতিক্কমনক্খণেযেৰাতি ৰত্থুৰীতিক্কমনক্খণেযেৰ. এৰ-কারেন সমনুভাসনকম্মক্খণং পটিক্খিপতি. অহস্স যত্তকো পরিচ্ছেদো যাৰতীহং. তেনাহ ‘‘যত্তকানি অহানী’’তি. অহানীতি চ দিৰসানীতি অত্থো.

ৰত্থুৰসেন ৰাতি অসুচিমোচনাদিৰীতিক্কমমত্তৰসেন ৰা. ইদন্তি ইদং ৰীতিক্কমং. নামমত্তৰসেন ৰা অযং ইত্থন্নামা আপত্তীতি ‘‘অযং সঙ্ঘাদিসেসো নাম আপত্তী’’তি এৰং ৰিনা ৰত্থুং নামৰসেন ৰা. মত্তসদ্দেন চেত্থ ৰত্থুং পটিক্খিপতি. পোত্থকেসু পন কত্থচি ‘‘নামগোত্তৰসেন ৰা’’তি লিখন্তি, তং ন সুন্দরং ‘‘অযং ইত্থন্নামা আপত্তী’’তি ৰুত্তত্তা. ইদানি নং কস্সচি ন আরোচেস্সামীতি সম্বন্ধো. ধুরং নিক্খিপিত্ৰাতি আরোচনে উস্সাহং ঠপেত্ৰা. ন কেৰলং ৰত্থুনামৰসেনেৰ আপত্তিসঞ্ঞী হুত্ৰা ছাদেন্তস্সেৰ, অথ খো যোপি এৰং অজানন্তো কেৰলং ‘‘আপত্তিং ছাদেমী’’তি আপত্তিসঞ্ঞায ছাদেতি, তস্সপি ছন্না হোতীতি ৰেদিতব্বং. সচে পনেত্থ অনাপত্তিসঞ্ঞী ৰা হোতি, অঞ্ঞাপত্তিক্খন্ধসঞ্ঞী ৰা ৰেমতিকো ৰা হুত্ৰা ‘‘ন দানি নং কস্সচি আরোচেস্সামী’’তি এৰং ছাদেতুকামোৰ ধুরং নিক্খিপিত্ৰা অরুণং উট্ঠাপেতি, অচ্ছন্নাৰ হোতীতি আনেত্ৰা যোজেতব্বং. অনাপত্তি পন আপত্তিসঞ্ঞাযপি অনাপত্তিসঞ্ঞাযপি ছাদেন্তেন অচ্ছাদিতাৰ হোতি. লহুকং ৰা ‘‘গরুকা’’তি গরুকং ৰা ‘‘লহুকা’’তি ছাদেতি, অলজ্জিপক্খে তিট্ঠতি, আপত্তি পন অচ্ছন্না হোতি. গরুকং ‘‘লহুকা’’তি মঞ্ঞমানো দেসেতি, নেৰ দেসিতা হোতি নচ্ছন্না.

পকতো সভাৰভূতো অত্তা অস্সাতি পকতত্তো, ন কম্মেহি ৰিকতত্তোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অনুক্খিত্তো সমানসংৰাসকো’’তি. ৰুত্তনযেনেৰাতি ‘‘ন দানি নং কস্সচি আরোচেস্সামী’’তিআদিনা ৰুত্তনেৰ নযেন. অথ ‘‘ময্হং সঙ্ঘেন কম্মং কত’’ন্তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) অপকতত্তসঞ্ঞী হুত্ৰা ছাদেতি, অচ্ছন্নাৰ হোতি. অপকতত্তেন পন পকতত্তসঞ্ঞিনা ৰা পকতত্তেন অপকতত্তসঞ্ঞিনা ৰা ছাদিতাপি অচ্ছন্নাৰ হোতি. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘আপজ্জতি গরুকং সাৰসেসং;

ছাদেতি অনাদরিযং পটিচ্চ;

ন ভিক্খুনী নো চ ফুসেয্য ৰজ্জং;

পঞ্হামেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পরি. ৪৮১);

অযঞ্হি পঞ্হো উক্খিত্তকেন কথিতো.

দসসু অন্তরাযেসু যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ. সচে পন যো ভীরুকজাতিকতায অন্ধকারে অমনুস্সচণ্ডমিগভযেন অন্তরাযিকসঞ্ঞী হুত্ৰা ছাদেতি, অচ্ছন্নাৰ হোতি. যস্সপি পব্বতৰিহারে ৰসন্তস্স কন্দরং ৰা নদিং ৰা অতিক্কমিত্ৰা আরোচেতব্বং হোতি, অন্তরামগ্গে চ চণ্ডৰাল়অমনুস্সাদিভযং অত্থি, মগ্গে অজগরা নিপজ্জন্তি, নদী পূরা হোতি, এতস্মিং সতিযেৰ অন্তরাযে অন্তরাযিকসঞ্ঞী হুত্ৰা ছাদেতি, অচ্ছন্নাৰ হোতি. অন্তরাযিকস্স পন অন্তরাযিকসঞ্ঞায ৰা অনন্তরাযিকসঞ্ঞায ৰা ছাদযতো অচ্ছন্নাৰ.

ভিক্খুনোতি সভাগস্স ভিক্খুনো. সচস্স মুখে অপ্পমত্তকো গণ্ডো ৰা হোতি, হনুকৰাতো ৰা ৰিজ্ঝতি, দন্তো ৰা রুজ্জতি, ভিক্খা ৰা মন্দা লদ্ধা হোতি, তাৰতকেন পন নেৰ ৰত্তুং ন সক্কোতি, ন গন্তুং. অপিচ খো ‘‘ন সক্কোমী’’তি সঞ্ঞী হোতি, অযং পহু হুত্ৰা অপ্পহুসঞ্ঞী নাম. ইমিনা ছাদিতাপি অচ্ছাদিতা. অপ্পহুনা পন ৰত্তুং ৰা গন্তুং ৰা অসমত্থেন পহুসঞ্ঞিনা ৰা অপ্পহুসঞ্ঞিনা ৰা ছাদিতাপি অচ্ছাদিতাৰ.

ইদং উত্তানমেৰাতি ইদং অঙ্গদ্ৰযং উত্তানত্থমেৰ. সচে পন ‘‘ছাদেস্সামী’’তি ধুরনিক্খেপং কত্ৰা পুরেভত্তে ৰা পচ্ছাভত্তে ৰা পঠমযামাদীসু ৰা লজ্জিধম্মং ওক্কমতি, অন্তোঅরুণেযেৰ আরোচেতি, অযং ছাদেতুকামো ন ছাদেতি নাম.

যস্স পন অভিক্খুকে ঠানে ৰসন্তস্স আপত্তিং আপজ্জিত্ৰা সভাগস্স ভিক্খুনো আগমনং আগমেন্তস্স ৰা, সভাগস্স সন্তিকং ৰা গচ্ছন্তস্স অড্ঢমাসোপি মাসোপি অতিক্কমতি, অযং নচ্ছাদেতুকামো ছাদেতি নাম. অযম্পি অচ্ছন্নাৰ হোতি.

যো পন আপন্নমত্তোৰ অগ্গিং অক্কন্তপুরিসো ৰিয সহসা অপক্কমিত্ৰা সভাগট্ঠানং গন্ত্ৰা আৰি করোতি, অযং নচ্ছাদেতুকামোৰ ন ছাদেতি নাম. সভাগমত্তমেৰ পমাণন্তি অৰেরিসভাগমত্তমেৰ পমাণং. অৰেরিসভাগস্স হি সন্তিকে আরোচেতব্বং. যো পন ৰিসভাগো হোতি সুত্ৰা পকাসেতুকামো, এৰরূপস্স উপজ্ঝাযস্সপি সন্তিকে ন আরোচেতব্বা. তত্থ পুরেভত্তং আপত্তিং আপন্নো হোতু, পচ্ছাভত্তং ৰা দিৰা ৰা রত্তিং ৰা, যাৰ অরুণং ন উগ্গচ্ছতি, তাৰ আরোচেতব্বং. উদ্ধস্তে অরুণে পটিচ্ছন্না হোতি, পটিচ্ছাদনপচ্চযা চ দুক্কটং আপজ্জতি. সঙ্খেপতোতি সমাসতো. ৰিত্থারতো পন সমন্তপাসাদিকাযং ৰুত্তোতি অধিপ্পাযো.

অকামা পরিৰত্থব্বন্তি অপ্পটিকম্মকতায আপত্তিযা সগ্গমোক্খাৰরণভাৰতো অনিচ্ছন্তেনাপি পরিৰসিতব্বন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ন কামেনা’’তিআদি. পরিৰাসং সমাদাযাতি পরিৰাসৰত্তং সঙ্ঘমজ্ঝে সমাদিযিত্ৰা. যদিপি চতুব্বিধো পরিৰাসো অপ্পটিচ্ছন্নপরিৰাসো, পটিচ্ছন্নপরিৰাসো, সুদ্ধন্তপরিৰাসো, সমোধানপরিৰাসোতি, তথাপি অপ্পটিচ্ছন্নপরিৰাসো ইধ ন অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘তত্থ পটিচ্ছন্ন…পে… তিৰিধো পরিৰাসো’’তি. তত্থাতি তস্মিং ৰাক্যে. পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা সতি দাতব্বো পরিৰাসো পটিচ্ছন্নৰিসযতায পটিচ্ছন্নপরিৰাসো. সুদ্ধন্ততো পট্ঠায দাতব্বো পরিৰাসো সুদ্ধন্তপরিৰাসো. সমোদহিত্ৰা দাতব্বো পরিৰাসো সমোধানপরিৰাসো.

ইদানি তে তিৰিধেযেৰ পরিৰাসে সরূপতো দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. হীতি যস্মা. একাহং পটিচ্ছন্না একাহপ্পটিচ্ছন্না. ৰুত্তনযেনাতি ‘‘আপত্তি চ হোতী’’তিআদিনা ৰুত্তেন নযেন. একাহপ্পটিচ্ছন্নন্তি এত্থ ইতিসদ্দো ‘‘ইতি ৰা, ইতি এৰরূপা ৰিসূকদস্সনা পটিৰিরতো’’তিআদীসু (দী. নি. ১.১৩, ১৯৭) ৰিয আদিঅত্থো. তেন ‘‘সোহং, ভন্তে, সঙ্ঘং একিস্সা আপত্তিযা সঞ্চেতনিকায সুক্কৰিসট্ঠিযা একাহপ্পটিচ্ছন্নায একাহপরিৰাসং যাচামী’’তি ইমং পাল়িসেসং (চূল়ৰ. ১০২) সঙ্গণ্হাতি. এৰং পরিৰাসং যাচাপেত্ৰাতি এৰং যাৰততিযং যাচাপেত্ৰা. খন্ধকে আগতনযেনাতি সমুচ্চযক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ৯৭ আদযো) আগতনযেন. ততোতি পক্খতো পট্ঠায. অতিরেকপক্খপ্পটিচ্ছন্নন্তি পক্খস্স অতিরেকো অতিরেকপক্খো, তং পটিচ্ছন্নন্তি অত্থো. ততোতি তিংসতিমদিৰসতো পট্ঠায. মাসপ্পটিচ্ছন্নন্তি সত্তানং আযুং মিনন্তো ৰিয সিযতি অন্তং করোতীতি মাসো, তিংসরত্তিন্দিৰো, তং পটিচ্ছন্নন্তি অত্থো. সংৰচ্ছরে পুণ্ণেতি তং তং সত্তং, ধম্মপ্পৰত্তিঞ্চ সঙ্গম্ম ৰদন্তো ৰিয সরতি পৰত্ততীতি সংৰচ্ছরো, দ্ৰাদস মাসা, তস্মিং পরিপুণ্ণে.

ৰত্থুকিত্তনৰসেন ৰাতি নামেন সহ ৰত্থুকিত্তনৰসেন ৰাতি অত্থো. তেনেৰ হি উপরি ‘‘নামমত্তৰসেন ৰা’’তি মত্তগ্গহণং কতন্তি দট্ঠব্বং. নামমত্তৰসেনাতি ৰত্থুকিত্তনং ৰিনা কেৰলং নামস্সেৰ ৰসেন. তস্মাতি যস্মা দুৰিধে নামে ‘‘আপত্তী’’তি সব্বসাধারণং নামং, তস্মা. সুক্কৰিস্সট্ঠীতি সুক্কৰিস্সট্ঠি নামাযং. ইতিসদ্দো হেত্থ ৰচনীযত্থং নিদস্সেতি. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং ‘‘সুক্কৰিস্সট্ঠী’’তি কাযসংসগ্গাদীনম্পি ৰত্থুআদিভাৰেন ইচ্ছিতব্বত্তা. ৰত্থু চেৰ গোত্তঞ্চাতি ৰীতিক্কমত্তা ৰত্থু চেৰ অনঞ্ঞসাধারণত্তা গোত্তঞ্চ. গং তাযতীতি গোত্তং, সজাতিতো অঞ্ঞত্থ কাযসংসগ্গাদীসু গন্তুং অদত্ৰা বুদ্ধিং, ৰচনঞ্চ রক্খতীতি অত্থো. সঙ্ঘাদিসেসোতি সঙ্ঘাদিসেসো নামাযং. এত্থ পন ইতিসদ্দো ৰচনৰচনীযসমুদাযং নিদস্সেতি. তেনাহ ‘‘নামঞ্চেৰ আপত্তি চা’’তি, সজাতিসাধারণনামত্তা নামঞ্চেৰ তেন তেন ৰীতিক্কমেনাপজ্জিতব্বত্তা আপত্তি চাতি অত্থো. ইদম্পি নিদস্সনমত্তমেৰ ‘‘আপত্তিযো’’তি ইমস্সাপি নামাদিভাৰেন ইচ্ছিতব্বত্তা. ইতিসদ্দো ৰা আদিঅত্থো. এৰঞ্চ কত্ৰা ‘‘কাযসংসগ্গন্তিআদিৰচনেনাপী’’তিআদিকম্পি সমত্থিতং হোতি.

তযিদং কম্মৰাচায কেন ৰচনেন গহিতন্তি অনুযোগং সন্ধায ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. ‘‘আপত্তী’’তি সব্বসাধারণনামত্তা, ৰীতিক্কমেন আপজ্জিতব্বত্তা চ নামঞ্চেৰ আপত্তি চ হোতীতি আহ ‘‘আপত্তিযোতি ৰচনেনাপী’’তি. তস্মাতি যস্মা ইদং পরিৰাসাদিৰিনযকম্মং ৰত্থুৰসেন, গোত্তৰসেন, নামৰসেন, আপত্তিৰসেন চ কাতুং ৰট্টতিযেৰ, তস্মা. এতেসূতি ৰত্থুআদীসু, সুক্কৰিস্সট্ঠিআদীসু ৰা. ৰত্তং সমাদাতব্বন্তি যথাৰুত্তেসু দ্ৰীসু পদেসু একেনপি সমাদাতব্বং. দ্ৰীহি পন সুসমাদিন্নংযেৰ. তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘সমাদানেপি এসেৰ নযো’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা).

আরোচেত্ৰাতি –

‘‘অহং, ভন্তে, একং আপত্তিং আপজ্জিং সঞ্চেতনিকং সুক্কৰিস্সট্ঠিং একাহপ্পটিচ্ছন্নং, সোহং সঙ্ঘং একিস্সা আপত্তিযা সঞ্চেতনিকায সুক্কৰিস্সট্ঠিযা একাহপ্পটিচ্ছন্নায একাহপরিৰাসং যাচিং, তস্স মে সঙ্ঘো একিস্সা আপত্তিযা সঞ্চেতনিকায সুক্কৰিস্সট্ঠিযা একাহপ্পটিচ্ছন্নায একাহপরিৰাসং অদাসি, সোহং পরিৰসামি, ৰেদযামহং, ভন্তে, ‘ৰেদযতী’তি মং সঙ্ঘো ধারেতূ’’তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) –

এৰমাদিনা তং তং যোজনানুরূপং আরোচেত্ৰা. ইমঞ্চ পনত্থং গহেত্ৰা যায কাযচি ভাসায আরোচেতুং ৰট্টতিযেৰ (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২). ‘‘পুন আগতাগতানং ভিক্খূনং আরোচেন্তেনা’’তি ইদং আগন্তুকং ভিক্খুং সন্ধায ৰুত্তং. এত্থ চ একস্স আরোচেন্তেন অৰসানে ‘‘ৰেদযতীতি মং আযস্মা ধারেতু’’, দ্ৰিন্নং ‘‘আযস্মন্তা ধারেন্তু’’, তিণ্ণং ‘‘আযস্মন্তো ধারেন্তূ’’তি ৰত্তব্বং. ৰত্তভেদঞ্চ রত্তিচ্ছেদঞ্চ অকত্ৰাতি ‘‘ন, ভিক্খৰে, পারিৰাসিকেন ভিক্খুনা সাদিতব্বং পকতত্তানং ভিক্খূনং অভিৰাদনং পচ্চুপট্ঠান’’ন্তিআদিনা (চূল়ৰ. ৭৫) পারিৰাসিকক্খন্ধকে যানি চতুনৰুতি ৰত্তানি ৰুত্তানি, তেসং ভেদঞ্চ, যো চ ‘‘তযো খো, উপালি, পারিৰাসিকস্স ভিক্খুনো রত্তিচ্ছেদা সহৰাসো ৰিপ্পৰাসো অনারোচনা’’তি (চূল়ৰ. ৮৩) রত্তিচ্ছেদো ৰুত্তো, তঞ্চ অকত্ৰা.

অযং হেত্থ ৰিনিচ্ছযো – সচে (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৭৬) আগন্তুকা মুহুত্তং ৰিস্সমিত্ৰা ৰা অৰিস্সমিত্ৰা এৰ ৰা ৰিহারমজ্ঝেন গচ্ছন্তি, তেসম্পি আরোচেতব্বং. সচে তস্স অজানন্তস্সেৰ গচ্ছন্তি, অযঞ্চ গতকালে জানাতি, গন্ত্ৰা আরোচেতব্বং. সম্পাপুণিতুং অসক্কোন্তস্স রত্তিচ্ছেদোৰ হোতি, ন ৰত্তভেদদুক্কটং. যেপি অন্তোৰিহারং অপ্পৰিসিত্ৰা উপচারসীমং ওক্কমিত্ৰা গচ্ছন্তি, অযঞ্চ নেসং ছত্তসদ্দং ৰা উক্কাসিতসদ্দং ৰা খিপিতসদ্দং ৰা সুত্ৰাৰ আগন্তুকভাৰং জানাতি, গন্ত্ৰা আরোচেতব্বং. গতকালে জানন্তেনাপি অনুবন্ধিত্ৰা আরোচেতব্বমেৰ. সম্পাপুণিতুং অসক্কোন্তস্স রত্তিচ্ছেদোৰ হোতি, ন ৰত্তভেদদুক্কটং. যোপি রত্তিংযেৰ আগন্ত্ৰা রত্তিংযেৰ গচ্ছতি, সোপিস্স রত্তিচ্ছেদং করোতি. অঞ্ঞাতত্তা পন ৰত্তভেদদুক্কটং নত্থি. সচে অজানিত্ৰাৰ অব্ভানং করোতি, অকতমেৰ হোতীতি কুরুন্দিযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৭৬) ৰুত্তং. তস্মা অধিকা রত্তিযো গহেত্ৰা কাতব্বং. অযং অপণ্ণকপ্পটিপদা.

নদিআদীসু নাৰায গচ্ছন্তম্পি পরতীরে ঠিতম্পি আকাসে গচ্ছন্তম্পি পব্বততলঅরঞ্ঞাদীসু দূরে ঠিতম্পি ভিক্খুং দিস্ৰা সচে ‘‘ভিক্খূ’’তি ৰৰত্থানং অত্থি, নাৰাদীহি ৰা গন্ত্ৰা, মহাসদ্দং কত্ৰা ৰা ৰেগেন অনুবন্ধিত্ৰা ৰা আরোচেতব্বং, অনারোচেন্তস্স রত্তিচ্ছেদো চেৰ ৰত্তভেদদুক্কটঞ্চ. সচে ৰাযমন্তোপি সম্পাপুণিতুং ৰা সাৰেতুং ৰা ন সক্কোতি, রত্তিচ্ছেদোৰ হোতি, ন ৰত্তভেদদুক্কটং.

অঞ্ঞং কঞ্চি ৰিহারং গতেনপি ভিক্খূনং আরোচেতব্বমেৰ (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৭৬). সচে সব্বে একট্ঠানে ঠিতে পস্সতি, একট্ঠানে ঠিতেনেৰ আরোচেতব্বং. অথ রুক্খমূলাদীসু ৰিসুং ৰিসুং ঠিতা হোন্তি, তত্থ তত্থ গন্ত্ৰা আরোচেতব্বং. সঞ্চিচ্চ অনারোচেন্তস্স রত্তিচ্ছেদো চ হোতি, ৰত্তভেদে চ দুক্কটং. অথ ৰিচিনন্তো একচ্চে ন পস্সতি, রত্তিচ্ছেদোৰ হোতি, ন চ ৰত্তভেদদুক্কটং. সঞ্চিচ্চ অনারোচেন্তস্স পন রত্তিচ্ছেদো চেৰ হোতি, ৰত্তভেদে চ দুক্কটং.

তত্থেৰাতি মাল়কসীমাযমেৰ. মাল়কতো পন ভিক্খূসু নিক্খন্তেসু একস্সপি সন্তিকে নিক্খিপিতুং ৰট্টতি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৯৭). মাল়কতো নিক্খমিত্ৰা সতিং পটিলভন্তেন সহ গচ্ছন্তস্স সন্তিকে নিক্খিপিতব্বং. তেনাহ ‘‘একপুগ্গলস্স ৰা সন্তিকে’’তি. সচে সোপি পক্কন্তো, অঞ্ঞস্স যস্স মাল়কে নারোচিতং, তস্স আরোচেত্ৰা নিক্খিপিতব্বং. পকতত্তট্ঠানেতি সঙ্ঘকম্মানং অরহট্ঠানে. দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰাতি (সারত্থ. টী. চূল়ৰগ্গ ৩.৯৭) ভিক্খূনং সজ্ঝাযনসদ্দসৰনূপচারৰিজহনত্থং ৰুত্তং. মহামগ্গতো ওক্কম্মাতি মগ্গপ্পটিপন্নভিক্খূনং উপচারৰিজহনত্থং ৰুত্তং. গুম্বেন ৰা ৰতিযা ৰা পটিচ্ছন্নট্ঠানেতি দস্সনূপচারৰিজহনত্থং ৰুত্তং. ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা আরোচেতব্বন্তি ৰুত্তনযেনেৰ ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা পরিৰাসো আরোচেতব্বো. ‘‘আরোচেতব্ব’’ন্তি পন সামঞ্ঞেন ৰুত্তং. আরোচেন্তেন চ সচে নৰকতরো হোতি, ‘‘আৰুসো’’তি ৰত্তব্বং. সচে ৰুড্ঢতরো, ‘‘ভন্তে’’তি ৰত্তব্বং. সচে অঞ্ঞো কোচি ভিক্খু কেনচিদেৰ করণীযেন তং ঠানং আগচ্ছতি. সচে এস নং পস্সতি, সদ্দং ৰা তস্স সুণাতি, আরোচেতব্বং. অনারোচেন্তস্স রত্তিচ্ছেদো চেৰ ৰত্তভেদো চ. তেনাহ ‘‘যম্পি অঞ্ঞং ভিক্খুং পস্সতি, তস্সাপি আরোচেতব্বমেৰা’’তি. অথ দ্ৰাদসহত্থং উপচারং ওক্কমিত্ৰা অজানন্তস্সেৰ গচ্ছতি, রত্তিচ্ছেদো হোতিযেৰ, ৰত্তভেদো পন নত্থি. উট্ঠিতেতি উগ্গতে. যং সব্বপঠমং ভিক্খুন্তি ৰিহারতো নিক্খমন্তং ৰা আগন্তুকং ৰা সব্বপঠমং যং অঞ্ঞং ভিক্খুং পস্সতি. তস্স আরোচেত্ৰা নিক্খিপিতব্বন্তি অনারোচেন্তস্স দুক্কটং সিযা, তং সন্ধায ৰুত্তং, ন তু রত্তিচ্ছেদং সন্ধায. ইতরথা হি ‘‘ৰিহারসীমাপরিযাপন্নানং সব্বেসং আরোচেত্ৰা’’তি ৰদেয্য. যাৰ রত্তিযো পূরেন্তীতি যত্তকা রত্তিযো আপত্তি পটিচ্ছন্না হোতি, তত্তকা রত্তিযো যাৰ পূরেন্তি, তাৰ পরিৰত্থব্বং. সমন্তপাসাদিকাযং পন ‘‘এৰং যত্তকানি দিৰসানি আপত্তি পটিচ্ছন্না হোতি, তত্তকানি, ততো অধিকতরানি ৰা কুক্কুচ্চৰিনোদনত্থায পরিৰসিত্ৰা’’তি ৰুত্তং. ৰিত্থারোতি পপঞ্চো.

ইতরেসু পন দ্ৰীসূতি সুদ্ধন্তপরিৰাসো, সমোধানপরিৰাসোতি দ্ৰিন্নং মজ্ঝে. খন্ধকেতি সমুচ্চযক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ১৫৬ আদযো). চূল়সুদ্ধন্তো মহাসুদ্ধন্তোতি এত্থ যো উপসম্পদতো (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২৪২) পট্ঠায অনুলোমক্কমেন ৰা আরোচিতদিৰসতো পট্ঠায পটিলোমক্কমেন ৰা ‘‘অসুকঞ্চ অসুকঞ্চ দিৰসং ৰা পক্খং ৰা মাসং ৰা সংৰচ্ছরং ৰা তৰ সুদ্ধভাৰং জানাসী’’তি পুচ্ছিযমানো ‘‘আম, ভন্তে, জানামি, এত্তকং নাম কালং অহং সুদ্ধো’’তি ৰদতি, তস্স দিন্নো সুদ্ধন্তপরিৰাসো ‘‘চূল়সুদ্ধন্তো’’তি ৰুচ্চতি.

তং গহেত্ৰা পরিৰসন্তেন যত্তকং কালং অত্তনো সুদ্ধভাৰং জানাতি, তত্তকং অপনেত্ৰা অৰসেসং মাসং ৰা দ্ৰেমাসং ৰা পরিৰসিতব্বং. সচে ‘‘মাসমত্তং অসুদ্ধোম্হী’’তি সল্লক্খেত্ৰা পরিৰাসং অগ্গহেসি, পরিৰসন্তো চ পুন অঞ্ঞং মাসং সরতি, তম্পি মাসং পরিৰসিতব্বমেৰ, পুন পরিৰাসদানকিচ্চং নত্থি. অথ ‘‘দ্ৰেমাসং অসুদ্ধোম্হী’’তি সল্লক্খেত্ৰা অগ্গহেসি, পরিৰসন্তো চ ‘‘মাসমত্তমেৰাহং অসুদ্ধোম্হী’’তি সন্নিট্ঠানং করোতি, মাসমেৰ পরিৰসিতব্বং, পুন পরিৰাসদানকিচ্চং নত্থি. অযঞ্হি সুদ্ধন্তপরিৰাসো উদ্ধম্পি আরোহতি, হেট্ঠাপি ওরোহতি, ইদমস্স লক্খণং.

যো পন যথাৰুত্তেন অনুলোমপ্পটিলোমৰসেন পুচ্ছিযমানোপি রত্তিপরিযন্তং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) ন জানাতি নস্সরতি, রত্তিপরিযন্তে ৰেমতিকো ৰা হোতি, তস্স দিন্নো সুদ্ধন্তপরিৰাসো ‘‘মহাসুদ্ধন্তো’’তি ৰুচ্চতি. তং গহেত্ৰা গহিতদিৰসতো যাৰ উপসম্পদদিৰসো, তাৰ রত্তিযো গণেত্ৰা পরিৰসিতব্বং. অযং উদ্ধং নারোহতি, হেট্ঠা পন ওরোহতি. তস্মা সচে পরিৰসন্তো রত্তিপরিচ্ছেদে সন্নিট্ঠানং করোতি ‘‘মাসো ৰা সংৰচ্ছরো ৰা ময্হং আপন্নস্সা’’তি, মাসং ৰা সংৰচ্ছরং ৰা পরিৰসিতব্বং. এত্থ চ কিঞ্চাপি ‘‘এত্তকং কালং অহং সুদ্ধো’’তি ৰদন্তস্স চূল়সুদ্ধন্তো দীযতি, তথাপি নিযমেনেৰ জাননাভাৰা ‘‘দুৰিধোপি চেস…পে… দাতব্বো’’তি ৰুত্তং. তস্স দানৰিধি খন্ধকে আগতোতি তস্স দুৰিধস্সাপি সুদ্ধন্তস্স দানৰিধি ‘‘তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৰা…পে… এৰমস্স ৰচনীযো’’তিআদিনা সমুচ্চযক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ১৫৬) আগতো. তস্মা তত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বোতি অধিপ্পাযো. এস নযো ৰিনিচ্ছযকথা পন ৰিত্থারতো সমন্তপাসাদিকাযং ৰুত্তাতি এত্থাপি.

ওধুনিত্ৰা অৰধুয পহায সমোধানো ওধানসমোধানো. চিরপ্পটিচ্ছন্নানং অগ্ঘেন সমোধানো অগ্ঘসমোধানো. মিস্সকানং সমোধানো মিস্সকসমোধানো. ইদানি তং তিৰিধম্পি সমোধানপরিৰাসং সঙ্খেপতো দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. অন্তরাপত্তিং আপজ্জিত্ৰা পটিচ্ছাদেন্তস্সাতি যো পরিৰাসং গহেত্ৰা অনিক্খিত্তৰত্তো হুত্ৰা পরিৰসন্তো অপরিনিট্ঠিতেযেৰ পরিৰাসে অন্তরা ৰেমজ্ঝে সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিং আপজ্জিত্ৰা পটিচ্ছাদেতি, তস্স. পরিৰুত্থদিৰসেতি লক্খণৰচনমেতং, তেন ‘‘মানত্তচিণ্ণদিৰসে চা’’তিপি ৰুত্তমেৰ হোতি. মক্খেত্ৰাতি ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন মূলায পটিকস্সনৰসেন মক্খেত্ৰা. সমোদহিত্ৰাতি মূলাপত্তিট্ঠানে ঠপেত্ৰা, পক্খিপিত্ৰাতি অত্থো. দাতব্বপরিৰাসোতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তিআদিনা ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন দাতব্বপরিৰাসো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যো পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা পরিৰাসং গহেত্ৰা পরিৰসন্তো (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২৪৩) ৰা মানত্তারহো ৰা মানত্তং চরন্তো ৰা অব্ভানারহো ৰা অনিক্খিত্তৰত্তো অঞ্ঞং আপত্তিং আপজ্জিত্ৰা পুরিমাপত্তিযা সমা ৰা ঊনতরা ৰা রত্তিযো পটিচ্ছাদেতি, তস্স মূলায পটিকস্সনেন তে পরিৰুত্থদিৰসে চ মানত্তচিণ্ণদিৰসে চ সব্বে ওধুনিত্ৰা অদিৰসে কত্ৰা পচ্ছা আপন্নাপত্তিং মূলাপত্তিযং সমোধায পরিৰাসো দাতব্বোতি.

সচে পন অন্তরাপত্তি মূলাপত্তিতো অতিরেকপ্পটিচ্ছন্না হোতি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২), তং মূলাপত্তিং কত্ৰা তত্থ ইতরং সমোধায পরিৰাসো দাতব্বো. সচে পন অন্তরাপত্তি অপ্পটিচ্ছন্না হোতি, মূলায পটিকস্সনং অকত্ৰা পুব্বে গহিতপরিৰাসেনেৰ পরিৰসিতব্বং.

যা একা ৰা…পে… সব্বচিরপ্পটিচ্ছন্নাযোতি যা একা ৰা আপত্তি সব্বচিরপ্পটিচ্ছন্না, যা দ্ৰে ৰা তিস্সো ৰা সম্বহুলা ৰা আপত্তিযো সব্বচিরপ্পটিচ্ছন্নাযোতি অত্থো. তাসন্তি সব্বচিরপ্পটিচ্ছন্নানং আপত্তীনং. দানৰিধি পনস্স খন্ধকে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.

যস্স পন সতং আপত্তিযো দসাহপটিচ্ছন্না, অপরম্পি সতং আপত্তিযো দসাহপটিচ্ছন্না, অপরম্পি সতং আপত্তিযো দসাহপটিচ্ছন্নাতি এৰং দসক্খত্তুং কত্ৰা আপত্তিসহস্সং দিৰসসতপটিচ্ছন্নং হোতি, তেন কিং কাতব্বন্তি? সব্বং সমোদহিত্ৰা দস দিৰসে পরিৰসিতব্বং. এৰং একেনেৰ দসাহেন দিৰসসতম্পি পরিৰসিতমেৰ হোতি. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘দসসতং রত্তিসতং, আপত্তিযো ছাদযিত্ৰান;

দস রত্তিযো ৰসিত্ৰান, মুচ্চেয্য পারিৰাসিকো’’তি. (পরি. ৪৭৭);

অযং অগ্ঘসমোধানো নাম.

ইদানি মিস্সকসমোধানং নিদ্দিসিতুং ‘‘মিস্সকসমোধানো নামা’’তিআদিমাহ. তত্রাযং নযো –

‘‘অহং, ভন্তে, সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং একং সুক্কৰিস্সট্ঠিং, একং কাযসংসগ্গং, একং দুট্ঠুল্লৰাচং, একং অত্তকামং, একং সঞ্চরিত্তং, একং কুটিকারকং, একং ৰিহারকারকং, একং দুট্ঠদোসং, একং অঞ্ঞভাগিযং, একং সঙ্ঘভেদং, একং ভেদানুৰত্তকং, একং দুব্বচং, একং কুলদূসকং, সোহং, ভন্তে, সঙ্ঘং তাসং আপত্তীনং সমোধানপরিৰাসং যাচামী’’তি –

তিক্খত্তুং যাচাপেত্ৰা তদনুরূপায কম্মৰাচায পরিৰাসো দাতব্বো. এত্থ চ ‘‘সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং নানাৰত্থুকাযো’’তিপি ‘‘সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জি’’ন্তিপি এৰং পুব্বে ৰুত্তনযেন ৰত্থুৰসেনপি গোত্তৰসেনপি নামৰসেনপি আপত্তিৰসেনপি যোজেত্ৰা কম্মৰাচং কাতুং ৰট্ঠতিযেৰাতি. অযং মিস্সকসমোধানো. সব্বপরিৰাসকম্মৰাচাৰসানে পন নিক্খিত্তানিক্খিত্তৰত্তাদিকথা পুরিমনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. তিৰিধেপি সমোধানপরিৰাসে অত্থমত্তস্সেৰ ৰুত্তত্তা, ৰিনিচ্ছযাদীনং ৰা অনামট্ঠত্তা ‘‘অযং তিৰিধেপি সমোধানপরিৰাসে সঙ্খেপকথা’’তি ৰুত্তং. মহাৰিসযত্তা সমোধানৰিচারণায সা নিরৰসেসা কুতো লদ্ধব্বাতি আহ ‘‘ৰিত্থারো’’তিআদি.

ছারত্তন্তি রা সদ্দো তীযতি ছিজ্জতি এত্থাতি রত্তি, সত্তানং সদ্দস্স ৰূপসমনকালোতি অত্থো, ছ রত্তিযো সমাহটা, ছন্নং রত্তীনং ৰা সমাহারো ছরত্তং, ছরত্তমেৰ ছারত্তং, অৰযৰব্যতিরেকেন সমুদাযস্সাভাৰতো ছ রত্তিযোতি অত্থো ৰুত্তো.

পরিৰাসং অদত্ৰা মানত্তমেৰ দাতব্বন্তি যস্মা আপত্তি অপ্পটিচ্ছন্না, যস্মা চ আপন্নভাৰেনেৰ মানত্তারহো হোতি, তস্মা পরিৰাসং অদত্ৰা কেৰলং মানত্তমেৰ দাতব্বং. যং পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা পরিৰুত্থপরিৰাসস্স দীযতি, ইদং পটিচ্ছন্নমানত্তং নামাতি আহ ‘‘যস্স পটিচ্ছন্না হোতী’’তিআদি. ইদন্তি পটিচ্ছন্নমানত্তং. ইধাতি ইমস্মিং ৰাক্যে. কথং পন তেসং দ্ৰিন্নং মানত্তানং দানৰিধি চ ৰিনিচ্ছযকথা চ ৰেদিতব্বাতি আহ ‘‘উভিন্নম্পি পনা’’তিআদি.

অযন্তি ৰক্খমানং সন্ধাযাহ. পরিৰাসে ৰুত্তপ্পকারং পদেসন্তি পরিক্খিত্তস্স ৰিহারস্স পরিক্খেপতো, অপরিক্খিত্তস্স পরিক্খেপারহট্ঠানতো দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰা মহামগ্গতো ওক্কম্ম গুম্বেন ৰা ৰতিযা ৰা পটিচ্ছন্নট্ঠানং. সমাদিযিত্ৰাতি অন্তোঅরুণেযেৰ সমাদিযিত্ৰা. আরোচেত্ৰাতি –

‘‘অহং, ভন্তে, একং আপত্তিং আপজ্জিং সঞ্চেতনিকং সুক্কৰিস্সট্ঠিং অপ্পটিচ্ছন্নং, সোহং, ভন্তে, সঙ্ঘং একিস্সা আপত্তিযা সঞ্চেতনিকায সুক্কৰিস্সট্ঠিযা অপ্পটিচ্ছন্নায ছারত্তং মানত্তং যাচিং, তস্স মে সঙ্ঘো একিস্সা আপত্তিযা সঞ্চেতনিকায সুক্কৰিস্সট্ঠিযা অপ্পটিচ্ছন্নায ছারত্তং মানত্তং অদাসি, সোহং মানত্তং চরামি, ৰেদযামহং, ভন্তে, ৰেদযতী’তি মং সঙ্ঘো ধারেতূ’’তিআদিনা (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৯৭) –

আপত্তিদিৰসানুরূপং আরোচেত্ৰা. ইমঞ্চ পন অত্থং গহেত্ৰা (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৯৭) যায কাযচি ভাসায আরোচেতুং ৰট্টতিযেৰ. আরোচিতকালতো পট্ঠায চ একং ভিক্খুং ঠপেত্ৰা সেসেহি সতি করণীযে গন্তুম্পি ৰট্টতি. অরুণে উট্ঠিতে তস্স ভিক্খুস্স সন্তিকে ৰত্তং নিক্খিপিতব্বং. সচে সোপি কেনচি কম্মেন পুরে অরুণেযেৰ গচ্ছতি, অঞ্ঞং ৰিহারতো নিক্খন্তং ৰা আগন্তুকং ৰা যং পঠমং পস্সতি, তস্স সন্তিকে আরোচেত্ৰা নিক্খিপিতব্বং. অযঞ্চ যস্মা গণস্স আরোচেত্ৰা, ভিক্খূনঞ্চ অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰাৰ ৰসি, তেনস্স ঊনে গণে চরণদোসো ৰা ৰিপ্পৰাসো ৰা ন হোতি. সচে পন কঞ্চি ন পস্সতি, ৰিহারং গন্ত্ৰা যং পঠমং পস্সতি, তস্স আরোচেত্ৰা নিক্খিপিতব্বং. তেনাহ ‘‘ততো তেসু গতেসু ৰা অগতেসু ৰা পুরিমনযেন পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি.

যত্থ সিযাতি যস্সং সমানসংৰাসকসীমাযং ৰীসতিগণো ভিক্খুসঙ্ঘো অত্থি. অৰ্হাতব্বোতি অব্ভানকম্মৰসেন পক্কোসিতব্বো. অব্ভানকম্মং পন কথন্তি আহ ‘‘অব্ভানকম্মং পনা’’তিআদি. পাল়িৰসেনাতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তিআদিনা (চূল়ৰ. ১০১) পাল়িৰসেন. ৰিনিচ্ছযৰসেনাতি ‘‘অব্ভন্তেহি চ পঠমং অব্ভানারহো কাতব্বো. অযঞ্হি নিক্খিত্তৰত্তত্তা পকতত্তট্ঠানে ঠিতো, পকতত্তস্স চ অব্ভানং কাতুং ন ৰট্টতি, তস্মা ৰত্তং সমাদপেতব্বো. ৰত্তে সমাদিন্নে অব্ভানারহো হোতি. তেনাপি ৰত্তং সমাদিযিত্ৰা আরোচেত্ৰা অব্ভানং যাচিতব্বং. অনিক্খিত্তৰত্তস্স পন ৰত্তসমানকিচ্চং নত্থি. সো হি ছারত্তাতিক্কমেনেৰ অব্ভানারহো হোতী’’তিআদিনা (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৯৭) ৰিনিচ্ছযৰসেন. তং পনেতং সব্বং পরিৰাসাদিকম্মং পাল়িৰসেন (চূল়ৰ. ৭৫) চ অট্ঠকথাৰসেন (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৭৫, ৯৭) চ সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা অতিৰিত্থারভযেন ন ৰিত্থারযিম্হ, অত্থিকেহি পন ততোৰ গহেতব্বং. ইমস্স পন কম্মস্স ৰীসতিৰগ্গকরণীযত্তা ততো ঊনতরেন কতং কুপ্পতি. তেনাহ ‘‘একেনাপি চে…পে… অনব্ভিতো’’তি. অযন্তি অযং যথাৰুত্তা. সামীচীতি ৰত্তং.

ইতি কঙ্খাৰিতরণিযা পাতিমোক্খৰণ্ণনায

ৰিনযত্থমঞ্জূসাযং লীনত্থপ্পকাসনিযং

সঙ্ঘাদিসেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.