৫. সঞ্চরিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা
সঞ্চরণং সঞ্চরো, সো এতস্স অত্থীতি সঞ্চরী, সঞ্চরণসীলোতি ৰা সঞ্চরী, তস্স ভাৰো সঞ্চরিত্তং, সঞ্চরণন্তি অত্থো. তঞ্চ পরতো ‘‘ইত্থিযা ৰা পুরিসমতি’’ন্তিআদিৰচনতো ইত্থিপুরিসানং ৰেমজ্ঝেতি আহ ‘‘ইত্থিপুরিসানং অন্তরে সঞ্চরণভাৰ’’ন্তি. পটিগ্গণ্হনৰীমংসনপচ্চাহরণানীতি এত্থ পটিগ্গণ্হনং নাম পুরিসেন ৰা ইত্থিযা ৰা উভিন্নং মাতাদীহি ৰা ‘‘ভন্তে, ইত্থন্নামং ইত্থিং ৰা পুরিসং ৰা এৰং ভণাহী’’তি ৰুত্তে তেসং ৰচনং ‘‘সাধূ’’তি ৰা ‘‘হোতূ’’তি ৰা ‘‘ভণামী’’তি ৰা যেন কেনচি আকারেন ৰচীভেদং কত্ৰা, সীসকম্পনাদীহি ৰা সম্পটিচ্ছনং. ৰীমংসনং নাম ৰুত্তপ্পকারেন সাসনং গহেত্ৰা তস্সা ইত্থিযা ৰা পুরিসস্স ৰা তেসং অৰস্সং আরোচনকানং মাতাপিতুভাতাভগিনিআদীনং ৰা সন্তিকং গন্ত্ৰা তস্স সাসনস্স আরোচনং. পচ্চাহরণং নাম তেন গন্ত্ৰা আরোচিতে সা ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছতু ৰা, মা ৰা, লজ্জায ৰা তুণ্হী হোতু, পুন আগন্ত্ৰা তস্সা ইত্থিযা ৰা পুরিসস্স ৰা তস্সা পৰত্তিযা আরোচনং. আপজ্জেয্যাতি পটিপজ্জেয্য.
ইত্থিযা ৰা পুরিসমতিং পুরিসস্স ৰা ইত্থিমতিন্তি এত্থ ‘‘আরোচেয্যা’’তি পাঠসেসো দট্ঠব্বো. তেনেৰাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. জাযাভাৰেতি ভরিযাভাৰে. জারভাৰেতি পতিভাৰে, নিমিত্তত্থে চেতং ভুম্মৰচনং. তস্মা ভরিযাভাৰনিমিত্তং পতিভাৰনিমিত্তং, ভরিযাভাৰহেতু পতিভাৰহেতু, ভরিযাভাৰপচ্চযা পতিভাৰপচ্চযা আরোচেতীতি অত্থো. এস নযো ‘‘জাযত্তনে আরোচেতী’’তিআদীসুপি. ‘‘জাযত্তনে ৰা জারত্তনে ৰা’’তি হি ইদং যদত্থং তং তেসং মতিং আরোচেতি, তং দস্সনত্থং ৰুত্তং. ইদানি পন পদভাজনিযং (পারা. ৩০২) ৰুত্তনযেনাপি অত্থং দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. কিঞ্চাপি ইত্থিলিঙ্গৰসেন পদভাজনিযং ৰুত্তং, ‘‘জাযত্তনে ৰা জারত্তনে ৰা’’তি পন নিদ্দেসস্স উভযলিঙ্গসাধারণত্তা পুরিসলিঙ্গৰসেনাপি যোজেত্ৰা ৰত্তব্বন্তি আহ ‘‘এতেনেৰ উপাযেনা’’তিআদি. মুহুত্তিকাতি গণিকা. ‘‘অন্তমসো তঙ্খণিকাযপী’’তি ইদং নিদস্সনমত্তন্তি আহ ‘‘এতেনেৰ উপাযেনা’’তিআদি.
অঞ্ঞত্র নালংৰচনীযাযাতি (সারত্থ. টী. ২.৩৩৯-৩৪০) দেসচারিত্তৰসেন পণ্ণদানাদিনা অপরিচ্চত্তং ঠপেত্ৰা. সঞ্চরিত্তৰসেন ভিক্খুনা ৰচনীযা ন হোতীতি নালংৰচনীযা, তং ঠপেত্ৰাতি কেচি. অপ্পেন ৰা বহুনা ৰা ধনেন কীতা ধনক্কীতা. যস্মা পন সা ন কীতমত্তাযেৰ ভরিযা, সংৰাসত্থায পন কীতত্তা ভরিযা, তস্মাস্স নিদ্দেসে ‘‘ধনেন কিণিত্ৰা ৰাসেতী’’তি (পারা. ৩০৪) ৰুত্তং. ছন্দৰাসিনীতি ছন্দেন অত্তনো রুচিযা ৰসতীতি ছন্দৰাসিনী. যস্মা পন সা ন অত্তনো ছন্দমত্তেনেৰ ভরিযা হোতি, পুরিসেন পন সম্পটিচ্ছিতত্তা, তস্মাস্স নিদ্দেসে ‘‘পিযো পিযং ৰাসেতী’’তি (পারা. ৩০৪) ৰুত্তং. আদিসদ্দেন ‘‘ভোগৰাসিনী, পটৰাসিনী, ওদপত্তকিনী, ওভটচুম্বটা, দাসী চ ভরিযা চ, কম্মকারী চ ভরিযা চ, ধজাহটা, মুহুত্তিকা’’তি (পারা. ৩০৪) ইমেসং অট্ঠন্নং আকারানং গহণং. যথা চ ‘‘ছন্দৰাসিনী’’তিআদীসু অঞ্ঞতরৰসেন ৰদতো ৰিসঙ্কেতো নত্থি, এৰং পাল়িযং অৰুত্তেসুপি ‘‘হোহি কির ইত্থন্নামস্স ভরিযা, জাযা, পজাপতি, পুত্তমাতা, ঘরণী, ঘরসামিনী, ভত্তরন্ধিকা, সুস্সূসিকা, পরিচারিকা’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৩০৫) এৰমাদীসু সংৰাসপরিদীপকেসু ৰচনেসু অঞ্ঞতরৰসেন ৰদন্তস্সাপি ৰিসঙ্কেতো নত্থি, তিৰঙ্গসম্পত্তিযা আপত্তিযেৰ.
মাতুরক্খিতং ব্রূহীতি এত্থ মাতুরক্খিতা নাম মাতরা রক্খিতা, যথা পুরিসেন সহ সংৰাসং ন কপ্পেতি, এৰং মাতরা রক্খিতাতি অত্থো. তেনেৰস্স পদভাজনেপি ‘‘মাতা রক্খতি গোপেতি, ইস্সরিযং কারেতি, ৰসং ৰত্তেতী’’তি (পারা. ৩০৪) ৰুত্তং. পিতুরক্খিতাদীসূতি ‘‘পিতুরক্খিতা, মাতাপিতুরক্খিতা, ভাতুরক্খিতা, ভগিনিরক্খিতা, ঞাতিরক্খিতা, গোত্তরক্খিতা, ধম্মরক্খিতা, সারক্খা, সপরিদণ্ডা’’তি (পারা. ৩০৩) এৰং ৰুত্তেসু পিতুরক্খিতাদীসু. যথা চ এত্থ, এৰং ‘‘পিতুরক্খিতং ব্রূহী’’তিআদীসুপি নযো ৰেদিতব্বো.
সঙ্ঘস্স ৰা চেতিযস্স ৰা গিলানস্স ৰা কিচ্চেন গচ্ছন্তস্সাতি (পারা. অট্ঠ. ২.৩৪০) এত্থ ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপোসথাগারং ৰা কিঞ্চি ৰা ৰিপ্পকতং হোতি. তত্থ কারুকানং ভত্তৰেতনত্থায উপাসকো ৰা উপাসিকায সন্তিকং ভিক্খুং পহিণেয্য, উপাসিকা ৰা উপাসকস্স, এৰরূপেন সঙ্ঘকিচ্চেন গচ্ছন্তস্স অনাপত্তি. চেতিযকম্মে করিযমানেপি এসেৰ নযো. গিলানস্স ভেসজ্জত্থাযপি উপাসকেন ৰা উপাসিকায সন্তিকং, উপাসিকায ৰা উপাসকস্স সন্তিকং পহিতস্স গচ্ছতো অনাপত্তি.
কিঞ্চাপি এত্থ ‘‘ইত্থী নাম মনুস্সিত্থী, ন যক্খী ন পেতী ন তিরচ্ছানগতা. পুরিসো নাম মনুস্সপুরিসো, ন যক্খো’’তিআদি (সারত্থ. টী. ২.৩৪১) নত্থি, তথাপি মনুস্সজাতিকাৰ ইত্থিপুরিসা ইধ অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘তেসং মনুস্সজাতিকতা’’তি. ননালংৰচনীযতাতি যথাৰুত্তনযেন পরিচ্চত্তা অলংৰচনীযা. নিৰারণত্থো হি এত্থ অলং-সদ্দো. ন অলংৰচনীযা নালংৰচনীযা, ন নালংৰচনীযা, তস্সা ভাৰো ননালংৰচনীযতা, ‘‘অলংৰচনীযতা’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং হোতি.
পণ্ণত্তিন্তি, ইমং সিক্খাপদং. কাযৰিকারেনাতি সীসুক্খিপনাদিকাযৰিকারেন. তথেৰ ৰীমংসিত্ৰা তথেৰ পচ্চাহরন্তস্সাতি হত্থমুদ্দাদিনা কাযৰিকারেন ৰীমংসিত্ৰা পুন আগন্ত্ৰা তথেৰ আরোচেন্তস্স. আগমিস্সতীতি তৰ সন্তিকে ধম্মস্সৰনাদিঅত্থং আগমিস্সতি. কেনচি ৰুত্তেতি আসনসালাদীসু নিসিন্নস্স কেনচি পুরিসেন ৰুত্তে. সচে হি খীণাসৰস্স মাতাপিতরো কুজ্ঝিত্ৰা অলংৰচনীযা হোন্তি, তঞ্চ ভিক্খুং ঘরং উপগতং পিতা ৰদতি ‘‘মাতা তে, তাত, মং মহল্লকং ছড্ডেত্ৰা ঞাতিকুলং গতা, গচ্ছ নং মং উপট্ঠাতুং পেসেহী’’তি. সো চে গন্ত্ৰা তং ৰত্ৰা পুন পিতুনো তস্সা আগমনং ৰা অনাগমনং ৰা আরোচেতি, এৰং আরোচেন্তস্স তস্সপি কাযৰাচতো সমুট্ঠাতি. তেনাহ ‘‘পণ্ণত্তিং অজানন্তস্স পনা’’তিআদি. খীণাসৰস্সপীতি এত্থ পি-সদ্দেন সেক্খপুথুজ্জনানং ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি দীপেতি. পিতুৰচনেনাতি অত্তনো পিতুৰচনেন. গন্ত্ৰাতি তস্সা সমীপং গন্ত্ৰা. পণ্ণত্তিং, অলংৰচনীযভাৰঞ্চাতি উভযং অজানন্তস্সপি কাযৰাচতো সমুট্ঠাতি. তদুভযন্তি পণ্ণত্তিং, অলংৰচনীযভাৰঞ্চ. যং পন পণ্ণত্তিং জানিত্ৰা এতেহেৰ তীহি নযেহি সঞ্চরিত্তং সমাপজ্জতো কাযচিত্ততো, ৰাচাচিত্ততো, কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি. ইমানি তীণি পণ্ণত্তিজাননচিত্তেন ‘‘সচিত্তকসমুট্ঠানানী’’তি ৰুত্তং, তং অযুত্তং. ন হি পণ্ণত্তিং জানিত্ৰাপি ‘‘নালংৰচনীযা’’তি মঞ্ঞমানস্স সচিত্তকেহি সমুট্ঠানেহি আপত্তি সমুট্ঠাতীতি ৰত্তুং যুজ্জতি ৰীতিক্কমচেতনায অসম্ভৰতো.
সঞ্চরিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.