৪. অঞ্ঞমঞ্ঞচতুক্কৰণ্ণনা

২৪৬. পচ্চযুপ্পন্নস্সাতি পচ্চযুপ্পন্নভাৰিনো. ৰিসুং ঠিতস্সাতি ভৰেন অসঙ্গহিতস্স. সপ্পদেসমেৰ গহিতং ইধ ৰেদনাদিক্খন্ধত্তযস্সেৰ অধিপ্পেতত্তা নিরুল়্হত্তা চ. পচ্চযুপ্পন্নং ঠপেত্ৰা পচ্চযভূতংযেৰ নামং গহিতং, অৰিগতপচ্চযনিযমাভাৰো ৰিয ভৰে উপাদানস্স অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযনিযমাভাৰোতি যোজনা. ৰুত্তনযেনাতি ‘‘সঙ্খতলক্খণানং পনা’’তিআদিনা ৰুত্তনযেন.

অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো ৰিয অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযোতি অযমত্থো ইধাধিপ্পেতোতি দস্সেন্তো ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞ…পে… অধিপ্পেতো সিযা’’তি আহ. তথা চ ৰদন্তি ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চেত্থ ন পট্ঠানে আগতঅঞ্ঞমঞ্ঞৰসেন গহেতব্ব’’ন্তি. চক্খাযতনুপচযাদীনন্তি উপরূপরি চিতানি ৰিয উপ্পন্নচক্খাযতনাদীনি, চক্খাযতনাদীনং ৰা উপত্থম্ভকানি চক্খাযতনুপচযাদীনি.

অঞ্ঞমঞ্ঞচতুক্কৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সঙ্খারাদিমূলকনযমাতিকাৰণ্ণনা

২৪৭. যদিপি সামঞ্ঞতো গতৰিসেসো, তথাপি সামঞ্ঞগ্গহণেন নযগতো ৰিসেসো সরূপতো দস্সিতো হোতীতি ‘‘নামপচ্চযা অৰিজ্জা’’তি ৰত্ৰাপি নামৰিসেসানং তস্সা পচ্চযভাৰো দস্সেতব্বোতি আহ ‘‘নামৰিসেসানং…পে… ৰুত্তা’’তি. ‘‘যদেৰ পন নাম’’ন্তিআদি কস্মা ৰুত্তং, ননু নামগ্গহণেন অগ্গহিতোপি জাতিআদি ভৰগ্গহণেন গহিতোতি দস্সিতোৰাযমত্থোতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘ভৰগ্গহণেন চা’’তিআদি. ইধাপীতি ‘‘ভৰপচ্চযা অৰিজ্জা’’তি ইধাপি. ন সিযাতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা অৰিজ্জা’’তি ৰুত্তং ন সিযা. তস্মাতি যস্মা সামঞ্ঞচোদিতং ৰিসেসচোদিতমেৰ ন হোতি, তস্মা. সোতি ভৰো. তেনাতি সভাৰাসভাৰধম্মসঙ্গহণেন.

উপাদানস্সপি ভৰেকদেসত্তা ৰুত্তং ‘‘উপাদানপচ্চযা…পে… অগ্গহিতে’’তি. ‘‘ভৰপচ্চযা জাতী’’তি ইদং ৰচনং সন্ধাযাহ ‘‘ভৰসদ্দো…পে… ৰুচ্চমানো’’তি. ‘‘নামপচ্চযা অৰিজ্জা’’তি এত্থ পচ্চযুপ্পন্নং ঠপেত্ৰা পচ্চযস্স গহণতো অৰিজ্জাৰিনিমুত্তা এৰ চত্তারো খন্ধা নামসদ্দেন ৰুচ্চন্তীতি আহ ‘‘ন নামসদ্দো নিরৰসেসবোধকো’’তি. ন চেত্থ একংসতো কারণং মগ্গিতব্বং. যেন ভৰ-সদ্দো নিরৰসেসবোধকো, ন নাম-সদ্দোতি আহ ‘‘এৰংসভাৰা হি এতা নিরুত্তিযো’’তি. ইমিনা অধিপ্পাযেনাতি ভৰসদ্দো নিরৰসেসবোধকো উপাদিন্নচতুক্খন্ধৰিসযত্তাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন. জাযমানাদিধম্মৰিকারভাৰতো জাযমানাদিক্খন্ধপটিবদ্ধা জাতিআদযো ৰুচ্চেয্যুং, ন পন জাতিআদিপটিবদ্ধা জাযমানাদিক্খন্ধাতি ন একচিত্তক্খণে জাতিআদীনং অৰিজ্জায পচ্চযভাৰো সম্ভৰতীতি ইমমত্থমাহ ‘‘জাযমানানং পনা’’তিআদিনা. নানাচিত্তক্খণে পন জাতিআদযো অৰিজ্জায উপনিস্সযপচ্চযো হোন্তীতি ‘‘একচিত্তক্খণে’’তি ৰিসেসিতং. তেনেৰাতি অসম্ভৰেনেৰ.

মাতিকাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অকুসলনিদ্দেসৰণ্ণনা

২৪৮-৯. তন্তি দিট্ঠুপাদানং. ইতরস্সাতি কামুপাদানস্স. তণ্হাগহণেনাতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা’’তি এত্থ তণ্হাগহণেন গহিতত্তা. যদি এৰং নামগ্গহণেন গহিতা তণ্হা কস্মা পুন ৰুত্তাতি আহ ‘‘নামে ৰিয ৰিসেসপচ্চযত্তাভাৰা’’তি. ‘‘নামপচ্চযা ছট্ঠাযতন’’ন্তি এত্থ হি কামতণ্হাপি নামে সঙ্গহিতাতি নামস্স যথারহং ছট্ঠাযতনস্স পচ্চযভাৰো ৰুত্তোতি অত্থি তত্থ ৰিসেসপচ্চযত্তং, উপাদানস্স পন ভৰসঙ্গহোপি অত্থীতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি এতেন ‘‘কামুপাদানপচ্চযা ভৰো’’তি এতস্স নত্থেৰ ৰিসেসোতি ৰুত্তং ‘‘নামে ৰিয ৰিসেসপচ্চযত্তাভাৰা’’তি. তণ্হা এতিস্সা পচ্চযোতি তণ্হাপচ্চযা, দিট্ঠি. ভৰস্স পচ্চযভূতাতি দুৰিধস্সপি ভৰস্স কারণভূতা. উভযেনপি উপাদানস্স ভৰনিদ্দেসে ঠপেতব্বতংযেৰ ৰিভাৰেতি. পচ্চযুপ্পন্নং পচ্চযো চ একমেৰাতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি এত্থ ৰুত্তপচ্চযুপ্পন্নং, ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৰো’’তি এত্থ ৰুত্তপচ্চযো চ একো এৰত্থো, তস্মা পচ্চযো ৰিসুং পচ্চযুপ্পন্নতো ভিন্নং কত্ৰা ন ৰিভত্তো.

২৫২. উপত্থম্ভকসমুট্ঠাপনপচ্ছাজাতপচ্চযৰসেনাতি উপত্থম্ভকস্স চিত্তসমুট্ঠানরূপস্স সমুট্ঠাপনৰসেন, পচ্ছাজাতপচ্চযৰসেন চ.

২৫৪. পঞ্চন্নন্তি চক্খাযতনাদীনং পঞ্চন্নং. সহজাতাদিপচ্চযোতি সহজাতনিস্সযঅত্থিঅৰিগতাদিপচ্চযো. ৰত্থুসঙ্খাতং রূপং. পুরেজাতাদিপচ্চযোতি পুরেজাতনিস্সযৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতপচ্চযো. পচ্ছাজাতাদিপচ্চযোতি পচ্ছাজাতৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতপচ্চযো. ছট্ঠস্স সহজাতাদীতি আদি-সদ্দেন অঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযসম্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতাদযো গহিতা.

২৬৪. যস্সাতি ‘‘যস্স চ হোতী’’তি এত্থ ৰুত্তং ‘‘যস্সা’’তি পদং সন্ধায ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘হোতীতি যোজেতব্ব’’ন্তি.

২৮০. তস্সাতি ‘‘বলৰকিলেসভূতায ৰিচিকিচ্ছাযা’’তি (ৰিভ. অট্ঠ. ২৮০) পদস্স. তেনাতি ‘‘তণ্হাট্ঠানে’’তি পদেন. চিত্তুপ্পাদকণ্ডাদীসূতি আদি-সদ্দেন ইমস্মিং পটিচ্চসমুপ্পাদৰিভঙ্গে সুত্তন্তভাজনীযাদিং সঙ্গণ্হাতি.

অকুসলনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কুসলাব্যাকতনিদ্দেসৰণ্ণনা

৩০৬. সব্যাপারানীতি সউস্সাহানি, ৰিপাকধম্মানীতি অত্থো. পরিহীনং অৰিজ্জাট্ঠানং এতেসন্তি পরিহীনাৰিজ্জাট্ঠানা.

সন্ধাযাতি অধিপ্পাযং ৰিভাৰেন্তো ৰিয ৰদতি, সরূপেনেৰ পন ‘‘ন চ চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনি রূপং সমুট্ঠাপেন্তী’’তি (ৰিভ. অট্ঠ. ৩০৬) অট্ঠকথাযং ৰুত্তং. নামরূপং ন ন লব্ভতীতি যোজনা.

কুসলাব্যাকতনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অৰিজ্জামূলককুসলনিদ্দেসৰণ্ণনা

৩৩৪. কুসলফলেতি কুসলৰিপাকপটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণস্স গহিতত্তা তস্স সাদুরসৰিসরুক্খবীজসদিসতা ৰুত্তা.

যদিপি ‘‘সঙ্খারহেতুক’’ন্তিআদিনা যোজনা লব্ভতি, অৰিগতচতুক্কাদীনি পন ন লব্ভন্তি যথালাভযোজনায দস্সিতত্তা.

অৰিজ্জামূলককুসলনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কুসলমূলকৰিপাকনিদ্দেসৰণ্ণনা

৩৪৩. কম্মং ৰিয পচ্চযো হোতি ৰিপাকভাৰতোতি অধিপ্পাযো. ৰিপাকস্স কম্মং পচ্চযো হোন্তং সাতিসযং হোতীতি তস্স নিপ্পরিযাযতা, তংসম্পযুত্তানং পরিযাযতা সিযাতি অধিপ্পাযেন ‘‘পরিযাযেন উপনিস্সযপচ্চযোতি ৰুত্তানী’’তি আহ. ‘‘কুসলো ধম্মো অব্যাকতস্স ধম্মস্স উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো (পট্ঠা. ১.১.৪২৩), অকুসলো ধম্মো অব্যাকতস্স ধম্মস্স (পট্ঠা. ১.১.৪২৩), ৰিপাকধম্মধম্মো নেৰৰিপাকনৰিপাকধম্মধম্মস্স উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.৩.১০৩) পন ৰচনতো নিপ্পরিযাযেন সব্বেপি কুসলাকুসলা ধম্মা ৰিপাকস্স উপনিস্সযপচ্চযো হোতীতি অযমত্থো দিস্সতি. ‘‘কুসলমূলং অকুসলমূল’’ন্তি ইমেসং অন্ৰাদেসোপি পচ্চযসদ্দাপেক্খায ‘‘এসা’’তি পুল্লিঙ্গৰসেন ৰুত্তোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘এসাতি…পে… যোজেতব্ব’’ন্তি.

‘‘মনসিকারোপী’’তিআদিনা অপ্পহীনাৰিজ্জানম্পি কিরিযায কুসলাকুসলমূলানি, অৰিজ্জা চ উপনিস্সযা ন হোন্তীতি দস্সেতি. কম্মৰট্টৰিপাকৰট্টভূতানিযেৰ সঙ্খারৰিঞ্ঞাণানি পচ্ছিমনযে অধিপ্পেতানীতি ৰুত্তং ‘‘কিরিযানি পন…পে… গচ্ছন্তী’’তি. তেসং পচ্চযানং ৰসেন অনেকপ্পকারতোতি অধিপ্পাযোতি যোজনা.

নৰাদিভেদানন্তি নৰঅট্ঠসত্তছাতি এৰংপভেদানং. চতুন্নং চতুক্কানন্তি পুরিমনযে পচ্ছিমনযে চ আগতানং যথালাভং চতুন্নং চতুন্নং চতুক্কানং. ‘‘কুসলাকুসলানং পন ৰিপাকে চা’’তি চ-সদ্দেন কুসলাকুসলে চাতি সমুচ্চেতব্বোতি আহ ‘‘কুসল…পে… ৰত্তব্ব’’ন্তি. মূলপদেকপচ্চযতাৰসেনাতি মূলপদস্স একপচ্চযভাৰৰসেন উপনিস্সযপচ্চযতাৰসেন. একস্সেৰ নযস্সাতি কুসলাকুসলেসু অৰিজ্জামূলকস্স, ৰিপাকেসু কুসলাকুসলমূলকস্সাতি এৰং একস্সেৰ নযস্স ৰসেন. ধম্মপচ্চযভেদেতি ধম্মস্স পচ্চযভূতস্স, পচ্চযুপ্পন্নস্স ৰা পচ্চযভাৰেন ভেদেতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘অৰিজ্জাদীন’’ন্তিআদিং ৰত্ৰা পুন তমেৰ ‘‘তংতংচিত্তুপ্পাদা’’তিআদিনা পকারন্তরেন ৰিভাৰেতি.

কুসলমূলকৰিপাকনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অভিধম্মভাজনীযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পটিচ্চসমুপ্পাদৰিভঙ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.