২. অভিধম্মভাজনীযৰণ্ণনা

২৪৩. তং পটিচ্চসমুপ্পাদং. একেকচিত্তাৰরুদ্ধন্তি অভিধম্মভাজনীযে ৰিয একেকস্মিং চিত্তে অৰরুদ্ধং অন্তোগধং অকত্ৰা. অসহজাতানঞ্চ ‘‘অসহজাতানং, সহজাতানঞ্চা’’তি এৰং পঠমপদে একসেসনিদ্দেসো দট্ঠব্বো. ‘‘সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি অসহজাতাযেৰ পচ্চযপচ্চযুপ্পন্না দস্সিতা ৰিপাকৰিঞ্ঞাণস্সেৰ অধিপ্পেতত্তা. ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপ’’ন্তি (ৰিভ. ২২৫) চ এৰমাদীসু অসহজাতা, সহজাতা চ. ‘‘একেকেন নযেনা’’তি পুরাতনো পাঠো, এতরহি পন ‘‘একেকেন চতুক্কেন’’ ইচ্চেৰ বহূসু পোত্থকেসু পাঠো. নযচতুক্কৰারাতি নযেসু চতুক্কানং ৰারা, অৰিজ্জামূলকাদীসু নৰসু নযেসু পচ্চেকং পচ্চযচতুক্কাদীনং চতুন্নং চতুক্কানং ‘‘নামপচ্চযা ছট্ঠাযতন’’ন্তিআদিৰিসেসভিন্না চত্তারো ৰারাতি অত্থো. ৰৰত্থিতাতি যথাৰুত্তৰিসেসেন অসংকিণ্ণা. চতুক্কানন্তি ৰারচতুক্কানং ৰারসোল়সকস্স নযভাৰতোতি অধিপ্পাযো.

১. পচ্চযচতুক্কৰণ্ণনা

পচ্চযসহিতপচ্চযুপ্পন্নানি অঙ্গভাৰেন ৰুত্তানি, ন কেৰলং পচ্চযা. তস্মা ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো’’তি এত্থ ন ছট্ঠাযতনস্স অঙ্গতা. তেন ৰুত্তং ‘‘ন, তস্স অনঙ্গত্তা’’তি. এৰঞ্চ কত্ৰাতি পচ্চযসহিতস্স পচ্চযুপ্পন্নস্স অঙ্গভাৰতো. তীসু পকারেসূতি ‘‘পঠমো সব্বসঙ্গাহিকট্ঠেনা’’তিআদিনা (ৰিভ. অট্ঠ. ২৪৩) অট্ঠকথাযং ৰুত্তেসু তীসুপি পকারেসু. পচ্চযৰিসেসাদীতি এত্থ নামং, ছট্ঠাযতনঞ্চ পচ্চযৰিসেসো. আদি-সদ্দেন যোনিৰিসেসো, আযতনানং অপারিপূরিপারিপূরিভৰৰিসেসো চ গহিতো. তে হি দুতিযৰারাদীনং নানত্তকরা. অত্থৰিসেসেনাতি যদিপি অঞ্ঞত্থ ‘‘সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’তি সল়াযতনপচ্চযো ৰুত্তো, তথাপি সহজাতাদিনামসন্নিস্সযেন পৰত্তনতো নামমত্তপচ্চযাপি সো হোতীতি পটিচ্চসমুপ্পাদস্স নানানযৰিচিত্ততানুমিতস্স গম্ভীরভাৰস্স ৰিভাৰনসঙ্খাতেন, অনৰসেসনামপচ্চযদস্সনসঙ্খাতেন চ অত্থৰিসেসেন. তথা হি ‘‘যেহি, আনন্দ, আকারেহি যেহি লিঙ্গেহি যেহি নিমিত্তেহি যেহি উদ্দেসেহি নামকাযস্স পঞ্ঞত্তি হোতি, তেসু আকারেসু…পে… উদ্দেসেসু অসতি অপি নু খো রূপকাযে অধিৰচনসম্ফস্সো পঞ্ঞাযেথা’’তি (দী. নি. ২.১১৪) ফস্সস্স নামপচ্চযতাৰিভাৰনৰসেন মহানিদানদেসনা পৰত্তা. তথা ‘‘নামরূপপচ্চযা ফস্সোতি ইচ্চস্স ৰচনীয’’ন্তি (দী. নি. ২.৯৭) ‘‘নামরূপপচ্চযা’’তি ৰদন্তেন ‘‘নামপচ্চযা’’তিপি ৰুত্তমেৰ হোতীতি.

ৰারচতুক্কে ‘‘সঙ্খারো’’তি ৰুত্তং, সোকাদযো ন ৰুত্তা, পুরিমস্মিং ৰারদ্ৰযে রূপং ন ৰুত্তং, ৰারত্তযে সল়াযতনং ন ৰুত্তন্তি যোজেতব্বং.

সব্ব…পে… রণতোতি সব্বস্স ৰিঞ্ঞাণস্স পৰত্তিট্ঠানভূতসব্বভৰসাধারণতো, ৰিঞ্ঞাণস্স ৰা পৰত্তিট্ঠানভূতসব্বভৰসাধারণতো. সমানং ফলং সমানো পচ্চযো সহজাতাদিপচ্চযেহি উপকত্তব্বতো, উপকারকতো চ. তস্স ৰিঞ্ঞাণস্স. ৰিঞ্ঞাণাহরণন্তি ৰিপাকৰিঞ্ঞাণনিব্বত্তনং. অস্স ৰিঞ্ঞাণস্স.

গতিসূচকোতি হি-সদ্দং লোকে গতিঅত্থং ৰদন্তীতি কত্ৰা ৰুত্তং. ‘‘ৰিগত’’ন্তি এত্থ ৰি-সদ্দো পটিসেধদীপকোতি দ্ৰে পটিসেধা পকতিং ঞাপেন্তীতি আহ ‘‘ৰিগততানিৰারণৰসেন গতি এৰ হোতী’’তি.

তিধা চতুধা পঞ্চধা ৰাতি এত্থ সঞ্ঞামনসিকারাদযো সহজাতনিস্সযঅত্থিপচ্চযৰসেন তিধা, ফস্সচেতনাদযো তেসঞ্চেৰ আহারাদীনঞ্চ ৰসেন চতুধা, ৰেদনাৰিতক্কাদযো তেসঞ্চেৰ ঝানিন্দ্রিযাদীনঞ্চ ৰসেন পঞ্চধা. যথা সমাধি, এৰং ৰীরিযম্পি দট্ঠব্বং. তম্পি হি অধিপতিন্দ্রিযমগ্গপচ্চযেহি ছধা পচ্চযো হোতি.

‘‘ৰচনৰসেনা’’তি ইমিনা ইমস্মিং চতুক্কে সহজাতপচ্চযং ধুরং কত্ৰা দেসনা পৰত্তাতি তেসং অধিপ্পাযোতি দস্সেতি. অত্থোতি পচ্চযধম্মো. কত্থচীতি কিস্মিঞ্চি ৰারে অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নস্স যথাসকেহি পচ্চযো ন ন হোতি. ‘‘অত্থতো’’তি চ পাঠো. ‘‘ভৰপচ্চযা জাতী’’তিআদি ন ৰত্তব্বং সিযা, ৰুত্তঞ্চ তং. তস্মা সহজাতপচ্চযৰসেনেৰ পঠমচতুক্কো ৰুত্তোতি ন গহেতব্বন্তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘ন চ তং ন ৰুত্ত’’ন্তিআদি. ইমস্স চ ‘‘ভৰপচ্চযা জাতীতিআদি ন ৰত্তব্বং সিযা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. পচ্চযৰচনমেৰাতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা’’তিআদীসু ৰুত্তপচ্চযৰচনমেৰ চ. তেসন্তি তেসং আচরিযানং. অযোজেত্ৰা ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. কথং পন ৰুত্তন্তি আহ ‘‘সামঞ্ঞেন…পে… সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি. এত্থ চ ‘‘সহজাতসূচক’’ন্তিআদিনা যথাধিপ্পেতস্স অত্থস্স ৰচনতো অসিদ্ধিমাহ, ‘‘সহজাততো’’তিআদিনা পন অত্থাপত্তিতো. অসম্ভৰে হি অঞ্ঞস্স অত্থতো সিজ্ঝেয্য ৰচনতো ৰা অত্থতো ৰা অধিপ্পেতত্থসাধনাতি.

অঞ্ঞত্থাতি অঞ্ঞস্মিং সুত্তে. অতীতদ্ধং নিদ্ধারেত্ৰা পচ্চুপ্পন্নানাগতেহি সদ্ধিং অদ্ধত্তযদস্সনত্থং. তংদেসনাপরিগ্গহত্থন্তি মহানিদানদেসনাপরিগ্গহত্থং. সো চ উভিন্নং দেসনানং অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসন্দনভাৰদস্সনত্থং. এৰং সব্বঞ্ঞুবুদ্ধভাসিতা দেসনা অঞ্ঞদত্থু সংসন্দতীতি.

ইমস্সাতি ইমস্স ততিযৰারস্স.

অপরাপেক্খতায, অপরিকিলিট্ঠুপপত্তিতায, অসুচিঅমক্খিততায কামাৰচরদেৰানং, সব্বেসঞ্চ ব্রহ্মানং তথা উপপজ্জনতো চ ওপপাতিকযোনিযা পধানতা ৰেদিতব্বা. সঙ্গহনিদস্সনৰসেনাতি ওপপাতিকযোনিযা এৰ সংসেদজযোনিযা সঙ্গহস্স নিদস্সনৰসেন উদাহরণৰসেন. আরম্মণপচ্চযস্সাপি ফস্সস্স সতিপি পৰত্তিহেতুভাৰে সো পন সহজাতাদিপচ্চযভূতস্স অজ্ঝত্তিকস্স ছট্ঠাযতনস্স ৰিয ন সাতিসযোতি ৰুত্তং ‘‘আরম্মণপচ্চযো চেত্থ পৰত্তকো ন হোতী’’তি.

কেসঞ্চীতি পরিপুণ্ণাযতনানং গব্ভসেয্যকানং. ‘‘পচ্ছিম…পে… সদা সম্ভৰতী’’তি ইদং গব্ভসেয্যকানং ৰিয ইতরযোনিকানং কমেন আযতনুপ্পত্তি নত্থীতি ৰুত্তং. তথা চাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সহুপ্পত্তিদীপনতো’’তি.

পচ্চযচতুক্কৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. হেতুচতুক্কৰণ্ণনা

২৪৪. অভাৰতোতি ভাৰাভাৰতো. যঞ্হি জাতিক্খণমত্তেযেৰ ভৰতি, ন ততো পরং, তং জাতিযা অৰিগতপচ্চযো সিযা অৰিগতপচ্চযনিযমসব্ভাৰতো. ভৰো পন যস্মা জাতিক্খণতো পরম্পি ভৰতি, তস্মা ন সো তস্সা অৰিগতপচ্চযো হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘ততো উদ্ধং ভাৰতোতি অত্থো’’তি. ভৰেতি ভৰপদে, ভৰে ৰা নিপ্ফাদেতব্বে. এস নযো জাতিআদীসূতি এত্থাপি. ‘‘যথা পনা’’তিআদিনা ‘‘অৰিগতপচ্চযস্স অভাৰতো, নিযমাভাৰতো চা’’তি ৰুত্তানং হেতূনং ৰুত্তনযেন অব্যাপিভাৰৰিভাৰনেন অকারণতং দস্সেতি অযাৰভাৰিনো পচ্চযুপ্পন্নস্স, পচ্চযধম্মস্স চ অৰিগতপচ্চযভাৰদস্সনতো. সঙ্খারক্খন্ধেতিআদি মগ্গসোধনৰসেন ৰুত্তং. তস্স পরিহারং সযমেৰ ৰদতি. সো খণো এতস্স অত্থীতি তঙ্খণিকো, ন তঙ্খণিকো অতঙ্খণিকো, তস্স সব্ভাৰা, অযাৰভাৰিকসব্ভাৰাতি অত্থো. যথা পন হেতূ হোন্তি, তং দস্সেতুং ‘‘সঙ্খতলক্খণানং পনা’’তিআদিমাহ.

এৰন্তি এৰং যথাৰুত্তনযে সতি, এৰং সন্তেতি অত্থো. ‘‘ন হি…পে… অত্থী’’তি ইমিনা জাতিআদীনং অৰিগতপচ্চযৰসেন পচ্চযুপ্পন্নভাৰো ৰিয পচ্চযভাৰোপি নত্থীতি দস্সেতি. তত্থ কারণমাহ ‘‘অসভাৰধম্মত্তা’’তি.

কথং পন অসভাৰধম্মানং জাতিআদীনং পচ্চযুপ্পন্নতা, পচ্চযতা চাতি আহ ‘‘জাযমানানং পনা’’তিআদি. তস্সাতি জাতিজরামরণস্স. ৰত্তব্বপদেসোতি ‘‘ঠপেত্ৰা’’তি ৰত্তব্বপদেসো. কো পন সোতি? যথাৰুত্তং নামং, নামরূপঞ্চ সঙ্খারক্খন্ধেন রূপক্খন্ধেন চ জরামরণানং সঙ্গহিতত্তা. ‘‘যো ভৰো জাতিযা পচ্চযো’’তি এতেন ভৰসঙ্গহিতানিপি জাতিআদীনি জাতিযা অপ্পচ্চযত্তা এৰ ‘‘ঠপেত্ৰা’’তি ন ৰুত্তানীতি দস্সেতি, পচ্চযভাৰাসঙ্কা এৰ নেসং তস্সা নত্থীতি অধিপ্পাযো. তেনেৰ ঠপেতব্বগহেতব্বৰিসেসে সতীতি সাসঙ্কং ৰদতি.

হেতুচতুক্কৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অঞ্ঞমঞ্ঞচতুক্কৰণ্ণনা

২৪৬. পচ্চযুপ্পন্নস্সাতি পচ্চযুপ্পন্নভাৰিনো. ৰিসুং ঠিতস্সাতি ভৰেন অসঙ্গহিতস্স. সপ্পদেসমেৰ গহিতং ইধ ৰেদনাদিক্খন্ধত্তযস্সেৰ অধিপ্পেতত্তা নিরুল়্হত্তা চ. পচ্চযুপ্পন্নং ঠপেত্ৰা পচ্চযভূতংযেৰ নামং গহিতং, অৰিগতপচ্চযনিযমাভাৰো ৰিয ভৰে উপাদানস্স অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযনিযমাভাৰোতি যোজনা. ৰুত্তনযেনাতি ‘‘সঙ্খতলক্খণানং পনা’’তিআদিনা ৰুত্তনযেন.

অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো ৰিয অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযোতি অযমত্থো ইধাধিপ্পেতোতি দস্সেন্তো ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞ…পে… অধিপ্পেতো সিযা’’তি আহ. তথা চ ৰদন্তি ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চেত্থ ন পট্ঠানে আগতঅঞ্ঞমঞ্ঞৰসেন গহেতব্ব’’ন্তি. চক্খাযতনুপচযাদীনন্তি উপরূপরি চিতানি ৰিয উপ্পন্নচক্খাযতনাদীনি, চক্খাযতনাদীনং ৰা উপত্থম্ভকানি চক্খাযতনুপচযাদীনি.

অঞ্ঞমঞ্ঞচতুক্কৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সঙ্খারাদিমূলকনযমাতিকাৰণ্ণনা

২৪৭. যদিপি সামঞ্ঞতো গতৰিসেসো, তথাপি সামঞ্ঞগ্গহণেন নযগতো ৰিসেসো সরূপতো দস্সিতো হোতীতি ‘‘নামপচ্চযা অৰিজ্জা’’তি ৰত্ৰাপি নামৰিসেসানং তস্সা পচ্চযভাৰো দস্সেতব্বোতি আহ ‘‘নামৰিসেসানং…পে… ৰুত্তা’’তি. ‘‘যদেৰ পন নাম’’ন্তিআদি কস্মা ৰুত্তং, ননু নামগ্গহণেন অগ্গহিতোপি জাতিআদি ভৰগ্গহণেন গহিতোতি দস্সিতোৰাযমত্থোতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘ভৰগ্গহণেন চা’’তিআদি. ইধাপীতি ‘‘ভৰপচ্চযা অৰিজ্জা’’তি ইধাপি. ন সিযাতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা অৰিজ্জা’’তি ৰুত্তং ন সিযা. তস্মাতি যস্মা সামঞ্ঞচোদিতং ৰিসেসচোদিতমেৰ ন হোতি, তস্মা. সোতি ভৰো. তেনাতি সভাৰাসভাৰধম্মসঙ্গহণেন.

উপাদানস্সপি ভৰেকদেসত্তা ৰুত্তং ‘‘উপাদানপচ্চযা…পে… অগ্গহিতে’’তি. ‘‘ভৰপচ্চযা জাতী’’তি ইদং ৰচনং সন্ধাযাহ ‘‘ভৰসদ্দো…পে… ৰুচ্চমানো’’তি. ‘‘নামপচ্চযা অৰিজ্জা’’তি এত্থ পচ্চযুপ্পন্নং ঠপেত্ৰা পচ্চযস্স গহণতো অৰিজ্জাৰিনিমুত্তা এৰ চত্তারো খন্ধা নামসদ্দেন ৰুচ্চন্তীতি আহ ‘‘ন নামসদ্দো নিরৰসেসবোধকো’’তি. ন চেত্থ একংসতো কারণং মগ্গিতব্বং. যেন ভৰ-সদ্দো নিরৰসেসবোধকো, ন নাম-সদ্দোতি আহ ‘‘এৰংসভাৰা হি এতা নিরুত্তিযো’’তি. ইমিনা অধিপ্পাযেনাতি ভৰসদ্দো নিরৰসেসবোধকো উপাদিন্নচতুক্খন্ধৰিসযত্তাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন. জাযমানাদিধম্মৰিকারভাৰতো জাযমানাদিক্খন্ধপটিবদ্ধা জাতিআদযো ৰুচ্চেয্যুং, ন পন জাতিআদিপটিবদ্ধা জাযমানাদিক্খন্ধাতি ন একচিত্তক্খণে জাতিআদীনং অৰিজ্জায পচ্চযভাৰো সম্ভৰতীতি ইমমত্থমাহ ‘‘জাযমানানং পনা’’তিআদিনা. নানাচিত্তক্খণে পন জাতিআদযো অৰিজ্জায উপনিস্সযপচ্চযো হোন্তীতি ‘‘একচিত্তক্খণে’’তি ৰিসেসিতং. তেনেৰাতি অসম্ভৰেনেৰ.

মাতিকাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অকুসলনিদ্দেসৰণ্ণনা

২৪৮-৯. তন্তি দিট্ঠুপাদানং. ইতরস্সাতি কামুপাদানস্স. তণ্হাগহণেনাতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা’’তি এত্থ তণ্হাগহণেন গহিতত্তা. যদি এৰং নামগ্গহণেন গহিতা তণ্হা কস্মা পুন ৰুত্তাতি আহ ‘‘নামে ৰিয ৰিসেসপচ্চযত্তাভাৰা’’তি. ‘‘নামপচ্চযা ছট্ঠাযতন’’ন্তি এত্থ হি কামতণ্হাপি নামে সঙ্গহিতাতি নামস্স যথারহং ছট্ঠাযতনস্স পচ্চযভাৰো ৰুত্তোতি অত্থি তত্থ ৰিসেসপচ্চযত্তং, উপাদানস্স পন ভৰসঙ্গহোপি অত্থীতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি এতেন ‘‘কামুপাদানপচ্চযা ভৰো’’তি এতস্স নত্থেৰ ৰিসেসোতি ৰুত্তং ‘‘নামে ৰিয ৰিসেসপচ্চযত্তাভাৰা’’তি. তণ্হা এতিস্সা পচ্চযোতি তণ্হাপচ্চযা, দিট্ঠি. ভৰস্স পচ্চযভূতাতি দুৰিধস্সপি ভৰস্স কারণভূতা. উভযেনপি উপাদানস্স ভৰনিদ্দেসে ঠপেতব্বতংযেৰ ৰিভাৰেতি. পচ্চযুপ্পন্নং পচ্চযো চ একমেৰাতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি এত্থ ৰুত্তপচ্চযুপ্পন্নং, ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৰো’’তি এত্থ ৰুত্তপচ্চযো চ একো এৰত্থো, তস্মা পচ্চযো ৰিসুং পচ্চযুপ্পন্নতো ভিন্নং কত্ৰা ন ৰিভত্তো.

২৫২. উপত্থম্ভকসমুট্ঠাপনপচ্ছাজাতপচ্চযৰসেনাতি উপত্থম্ভকস্স চিত্তসমুট্ঠানরূপস্স সমুট্ঠাপনৰসেন, পচ্ছাজাতপচ্চযৰসেন চ.

২৫৪. পঞ্চন্নন্তি চক্খাযতনাদীনং পঞ্চন্নং. সহজাতাদিপচ্চযোতি সহজাতনিস্সযঅত্থিঅৰিগতাদিপচ্চযো. ৰত্থুসঙ্খাতং রূপং. পুরেজাতাদিপচ্চযোতি পুরেজাতনিস্সযৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতপচ্চযো. পচ্ছাজাতাদিপচ্চযোতি পচ্ছাজাতৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতপচ্চযো. ছট্ঠস্স সহজাতাদীতি আদি-সদ্দেন অঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযসম্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতাদযো গহিতা.

২৬৪. যস্সাতি ‘‘যস্স চ হোতী’’তি এত্থ ৰুত্তং ‘‘যস্সা’’তি পদং সন্ধায ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘হোতীতি যোজেতব্ব’’ন্তি.

২৮০. তস্সাতি ‘‘বলৰকিলেসভূতায ৰিচিকিচ্ছাযা’’তি (ৰিভ. অট্ঠ. ২৮০) পদস্স. তেনাতি ‘‘তণ্হাট্ঠানে’’তি পদেন. চিত্তুপ্পাদকণ্ডাদীসূতি আদি-সদ্দেন ইমস্মিং পটিচ্চসমুপ্পাদৰিভঙ্গে সুত্তন্তভাজনীযাদিং সঙ্গণ্হাতি.

অকুসলনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কুসলাব্যাকতনিদ্দেসৰণ্ণনা

৩০৬. সব্যাপারানীতি সউস্সাহানি, ৰিপাকধম্মানীতি অত্থো. পরিহীনং অৰিজ্জাট্ঠানং এতেসন্তি পরিহীনাৰিজ্জাট্ঠানা.

সন্ধাযাতি অধিপ্পাযং ৰিভাৰেন্তো ৰিয ৰদতি, সরূপেনেৰ পন ‘‘ন চ চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনি রূপং সমুট্ঠাপেন্তী’’তি (ৰিভ. অট্ঠ. ৩০৬) অট্ঠকথাযং ৰুত্তং. নামরূপং ন ন লব্ভতীতি যোজনা.

কুসলাব্যাকতনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অৰিজ্জামূলককুসলনিদ্দেসৰণ্ণনা

৩৩৪. কুসলফলেতি কুসলৰিপাকপটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণস্স গহিতত্তা তস্স সাদুরসৰিসরুক্খবীজসদিসতা ৰুত্তা.

যদিপি ‘‘সঙ্খারহেতুক’’ন্তিআদিনা যোজনা লব্ভতি, অৰিগতচতুক্কাদীনি পন ন লব্ভন্তি যথালাভযোজনায দস্সিতত্তা.

অৰিজ্জামূলককুসলনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কুসলমূলকৰিপাকনিদ্দেসৰণ্ণনা

৩৪৩. কম্মং ৰিয পচ্চযো হোতি ৰিপাকভাৰতোতি অধিপ্পাযো. ৰিপাকস্স কম্মং পচ্চযো হোন্তং সাতিসযং হোতীতি তস্স নিপ্পরিযাযতা, তংসম্পযুত্তানং পরিযাযতা সিযাতি অধিপ্পাযেন ‘‘পরিযাযেন উপনিস্সযপচ্চযোতি ৰুত্তানী’’তি আহ. ‘‘কুসলো ধম্মো অব্যাকতস্স ধম্মস্স উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো (পট্ঠা. ১.১.৪২৩), অকুসলো ধম্মো অব্যাকতস্স ধম্মস্স (পট্ঠা. ১.১.৪২৩), ৰিপাকধম্মধম্মো নেৰৰিপাকনৰিপাকধম্মধম্মস্স উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.৩.১০৩) পন ৰচনতো নিপ্পরিযাযেন সব্বেপি কুসলাকুসলা ধম্মা ৰিপাকস্স উপনিস্সযপচ্চযো হোতীতি অযমত্থো দিস্সতি. ‘‘কুসলমূলং অকুসলমূল’’ন্তি ইমেসং অন্ৰাদেসোপি পচ্চযসদ্দাপেক্খায ‘‘এসা’’তি পুল্লিঙ্গৰসেন ৰুত্তোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘এসাতি…পে… যোজেতব্ব’’ন্তি.

‘‘মনসিকারোপী’’তিআদিনা অপ্পহীনাৰিজ্জানম্পি কিরিযায কুসলাকুসলমূলানি, অৰিজ্জা চ উপনিস্সযা ন হোন্তীতি দস্সেতি. কম্মৰট্টৰিপাকৰট্টভূতানিযেৰ সঙ্খারৰিঞ্ঞাণানি পচ্ছিমনযে অধিপ্পেতানীতি ৰুত্তং ‘‘কিরিযানি পন…পে… গচ্ছন্তী’’তি. তেসং পচ্চযানং ৰসেন অনেকপ্পকারতোতি অধিপ্পাযোতি যোজনা.

নৰাদিভেদানন্তি নৰঅট্ঠসত্তছাতি এৰংপভেদানং. চতুন্নং চতুক্কানন্তি পুরিমনযে পচ্ছিমনযে চ আগতানং যথালাভং চতুন্নং চতুন্নং চতুক্কানং. ‘‘কুসলাকুসলানং পন ৰিপাকে চা’’তি চ-সদ্দেন কুসলাকুসলে চাতি সমুচ্চেতব্বোতি আহ ‘‘কুসল…পে… ৰত্তব্ব’’ন্তি. মূলপদেকপচ্চযতাৰসেনাতি মূলপদস্স একপচ্চযভাৰৰসেন উপনিস্সযপচ্চযতাৰসেন. একস্সেৰ নযস্সাতি কুসলাকুসলেসু অৰিজ্জামূলকস্স, ৰিপাকেসু কুসলাকুসলমূলকস্সাতি এৰং একস্সেৰ নযস্স ৰসেন. ধম্মপচ্চযভেদেতি ধম্মস্স পচ্চযভূতস্স, পচ্চযুপ্পন্নস্স ৰা পচ্চযভাৰেন ভেদেতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘অৰিজ্জাদীন’’ন্তিআদিং ৰত্ৰা পুন তমেৰ ‘‘তংতংচিত্তুপ্পাদা’’তিআদিনা পকারন্তরেন ৰিভাৰেতি.

কুসলমূলকৰিপাকনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অভিধম্মভাজনীযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পটিচ্চসমুপ্পাদৰিভঙ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.