১. পচ্চযচতুক্কৰণ্ণনা

পচ্চযসহিতপচ্চযুপ্পন্নানি অঙ্গভাৰেন ৰুত্তানি, ন কেৰলং পচ্চযা. তস্মা ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো’’তি এত্থ ন ছট্ঠাযতনস্স অঙ্গতা. তেন ৰুত্তং ‘‘ন, তস্স অনঙ্গত্তা’’তি. এৰঞ্চ কত্ৰাতি পচ্চযসহিতস্স পচ্চযুপ্পন্নস্স অঙ্গভাৰতো. তীসু পকারেসূতি ‘‘পঠমো সব্বসঙ্গাহিকট্ঠেনা’’তিআদিনা (ৰিভ. অট্ঠ. ২৪৩) অট্ঠকথাযং ৰুত্তেসু তীসুপি পকারেসু. পচ্চযৰিসেসাদীতি এত্থ নামং, ছট্ঠাযতনঞ্চ পচ্চযৰিসেসো. আদি-সদ্দেন যোনিৰিসেসো, আযতনানং অপারিপূরিপারিপূরিভৰৰিসেসো চ গহিতো. তে হি দুতিযৰারাদীনং নানত্তকরা. অত্থৰিসেসেনাতি যদিপি অঞ্ঞত্থ ‘‘সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’তি সল়াযতনপচ্চযো ৰুত্তো, তথাপি সহজাতাদিনামসন্নিস্সযেন পৰত্তনতো নামমত্তপচ্চযাপি সো হোতীতি পটিচ্চসমুপ্পাদস্স নানানযৰিচিত্ততানুমিতস্স গম্ভীরভাৰস্স ৰিভাৰনসঙ্খাতেন, অনৰসেসনামপচ্চযদস্সনসঙ্খাতেন চ অত্থৰিসেসেন. তথা হি ‘‘যেহি, আনন্দ, আকারেহি যেহি লিঙ্গেহি যেহি নিমিত্তেহি যেহি উদ্দেসেহি নামকাযস্স পঞ্ঞত্তি হোতি, তেসু আকারেসু…পে… উদ্দেসেসু অসতি অপি নু খো রূপকাযে অধিৰচনসম্ফস্সো পঞ্ঞাযেথা’’তি (দী. নি. ২.১১৪) ফস্সস্স নামপচ্চযতাৰিভাৰনৰসেন মহানিদানদেসনা পৰত্তা. তথা ‘‘নামরূপপচ্চযা ফস্সোতি ইচ্চস্স ৰচনীয’’ন্তি (দী. নি. ২.৯৭) ‘‘নামরূপপচ্চযা’’তি ৰদন্তেন ‘‘নামপচ্চযা’’তিপি ৰুত্তমেৰ হোতীতি.

ৰারচতুক্কে ‘‘সঙ্খারো’’তি ৰুত্তং, সোকাদযো ন ৰুত্তা, পুরিমস্মিং ৰারদ্ৰযে রূপং ন ৰুত্তং, ৰারত্তযে সল়াযতনং ন ৰুত্তন্তি যোজেতব্বং.

সব্ব…পে… রণতোতি সব্বস্স ৰিঞ্ঞাণস্স পৰত্তিট্ঠানভূতসব্বভৰসাধারণতো, ৰিঞ্ঞাণস্স ৰা পৰত্তিট্ঠানভূতসব্বভৰসাধারণতো. সমানং ফলং সমানো পচ্চযো সহজাতাদিপচ্চযেহি উপকত্তব্বতো, উপকারকতো চ. তস্স ৰিঞ্ঞাণস্স. ৰিঞ্ঞাণাহরণন্তি ৰিপাকৰিঞ্ঞাণনিব্বত্তনং. অস্স ৰিঞ্ঞাণস্স.

গতিসূচকোতি হি-সদ্দং লোকে গতিঅত্থং ৰদন্তীতি কত্ৰা ৰুত্তং. ‘‘ৰিগত’’ন্তি এত্থ ৰি-সদ্দো পটিসেধদীপকোতি দ্ৰে পটিসেধা পকতিং ঞাপেন্তীতি আহ ‘‘ৰিগততানিৰারণৰসেন গতি এৰ হোতী’’তি.

তিধা চতুধা পঞ্চধা ৰাতি এত্থ সঞ্ঞামনসিকারাদযো সহজাতনিস্সযঅত্থিপচ্চযৰসেন তিধা, ফস্সচেতনাদযো তেসঞ্চেৰ আহারাদীনঞ্চ ৰসেন চতুধা, ৰেদনাৰিতক্কাদযো তেসঞ্চেৰ ঝানিন্দ্রিযাদীনঞ্চ ৰসেন পঞ্চধা. যথা সমাধি, এৰং ৰীরিযম্পি দট্ঠব্বং. তম্পি হি অধিপতিন্দ্রিযমগ্গপচ্চযেহি ছধা পচ্চযো হোতি.

‘‘ৰচনৰসেনা’’তি ইমিনা ইমস্মিং চতুক্কে সহজাতপচ্চযং ধুরং কত্ৰা দেসনা পৰত্তাতি তেসং অধিপ্পাযোতি দস্সেতি. অত্থোতি পচ্চযধম্মো. কত্থচীতি কিস্মিঞ্চি ৰারে অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নস্স যথাসকেহি পচ্চযো ন ন হোতি. ‘‘অত্থতো’’তি চ পাঠো. ‘‘ভৰপচ্চযা জাতী’’তিআদি ন ৰত্তব্বং সিযা, ৰুত্তঞ্চ তং. তস্মা সহজাতপচ্চযৰসেনেৰ পঠমচতুক্কো ৰুত্তোতি ন গহেতব্বন্তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘ন চ তং ন ৰুত্ত’’ন্তিআদি. ইমস্স চ ‘‘ভৰপচ্চযা জাতীতিআদি ন ৰত্তব্বং সিযা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. পচ্চযৰচনমেৰাতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা’’তিআদীসু ৰুত্তপচ্চযৰচনমেৰ চ. তেসন্তি তেসং আচরিযানং. অযোজেত্ৰা ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. কথং পন ৰুত্তন্তি আহ ‘‘সামঞ্ঞেন…পে… সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি. এত্থ চ ‘‘সহজাতসূচক’’ন্তিআদিনা যথাধিপ্পেতস্স অত্থস্স ৰচনতো অসিদ্ধিমাহ, ‘‘সহজাততো’’তিআদিনা পন অত্থাপত্তিতো. অসম্ভৰে হি অঞ্ঞস্স অত্থতো সিজ্ঝেয্য ৰচনতো ৰা অত্থতো ৰা অধিপ্পেতত্থসাধনাতি.

অঞ্ঞত্থাতি অঞ্ঞস্মিং সুত্তে. অতীতদ্ধং নিদ্ধারেত্ৰা পচ্চুপ্পন্নানাগতেহি সদ্ধিং অদ্ধত্তযদস্সনত্থং. তংদেসনাপরিগ্গহত্থন্তি মহানিদানদেসনাপরিগ্গহত্থং. সো চ উভিন্নং দেসনানং অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসন্দনভাৰদস্সনত্থং. এৰং সব্বঞ্ঞুবুদ্ধভাসিতা দেসনা অঞ্ঞদত্থু সংসন্দতীতি.

ইমস্সাতি ইমস্স ততিযৰারস্স.

অপরাপেক্খতায, অপরিকিলিট্ঠুপপত্তিতায, অসুচিঅমক্খিততায কামাৰচরদেৰানং, সব্বেসঞ্চ ব্রহ্মানং তথা উপপজ্জনতো চ ওপপাতিকযোনিযা পধানতা ৰেদিতব্বা. সঙ্গহনিদস্সনৰসেনাতি ওপপাতিকযোনিযা এৰ সংসেদজযোনিযা সঙ্গহস্স নিদস্সনৰসেন উদাহরণৰসেন. আরম্মণপচ্চযস্সাপি ফস্সস্স সতিপি পৰত্তিহেতুভাৰে সো পন সহজাতাদিপচ্চযভূতস্স অজ্ঝত্তিকস্স ছট্ঠাযতনস্স ৰিয ন সাতিসযোতি ৰুত্তং ‘‘আরম্মণপচ্চযো চেত্থ পৰত্তকো ন হোতী’’তি.

কেসঞ্চীতি পরিপুণ্ণাযতনানং গব্ভসেয্যকানং. ‘‘পচ্ছিম…পে… সদা সম্ভৰতী’’তি ইদং গব্ভসেয্যকানং ৰিয ইতরযোনিকানং কমেন আযতনুপ্পত্তি নত্থীতি ৰুত্তং. তথা চাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সহুপ্পত্তিদীপনতো’’তি.

পচ্চযচতুক্কৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.