৩. পরিঞ্ঞাৰারৰণ্ণনা
৪৩৫-৪৮২. পরিঞ্ঞাৰারে লোকিযঅব্যাকতমিস্সকানি চাতি দুক্খসচ্চপরিযাপন্নেহি একন্তপরিঞ্ঞেয্যেহি লোকিযঅব্যাকতেহি মিস্সকত্তা তানি উপাদায মনিন্দ্রিযাদীনং ৰেদনাক্খন্ধাদীনং ৰিয পরিঞ্ঞেয্যতা চ ৰুত্তা. যদি পরিঞ্ঞেয্যমিস্সকত্তা পরিঞ্ঞেয্যতা হোতি, কস্মা ধম্মযমকে ‘‘যো কুসলং ধম্মং ভাৰেতি, সো অব্যাকতং ধম্মং পরিজানাতী’’তিআদিনা অব্যাকতপদেন যোজেত্ৰা যমকানি ন ৰুত্তানীতি? যথা ‘‘কুসলং ভাৰেমি, অকুসলং পজহামী’’তি কুসলাকুসলেসু ভাৰনাপহানাভিনিৰেসো হোতি, তথা ‘‘ৰেদনাক্খন্ধো অনিচ্চো, ধম্মাযতনং অনিচ্চ’’ন্তিআদিনা খন্ধাদীসু পরিজানাভিনিৰেসো হোতি, তত্থ ৰেদনাক্খন্ধাদযো ‘‘অনিচ্চ’’ন্তিআদিনা পরিজানিতব্বা, তে চ ৰেদনাক্খন্ধাদিভাৰং গহেত্ৰা পরিজানিতব্বা, ন অব্যাকতভাৰন্তি.
কস্মা পনেত্থ দুক্খসচ্চভাজনীযে আগতস্স দোমনস্সস্স পহাতব্বতাৰ ৰুত্তা, ন পরিঞ্ঞেয্যতা, ননু দুক্খসচ্চপরিযাপন্না ৰেদনাক্খন্ধাদযো কুসলাকুসলভাৰেন অগ্গহিতা কুসলাকুসলাপি পরিঞ্ঞেয্যাতি? সচ্চং, যথা পন ৰেদনাক্খন্ধাদিভাৰো ভাৰেতব্বপহাতব্বভাৰেহি ৰিনাপি হোতি, ন এৰং দোমনস্সিন্দ্রিযভাৰো পহাতব্বভাৰেন ৰিনা হোতীতি ইমং ৰিসেসং দস্সেতুং দোমনস্সিন্দ্রিযস্স পহাতব্বতাৰ ইধ ৰুত্তা, ন পরিঞ্ঞেয্যভাৰস্স অভাৰতোতি দট্ঠব্বো. অকুসলং একন্ততো পহাতব্বমেৰাতি এতেন পহাতব্বমেৰ, ন অপ্পহাতব্বন্তি অপ্পহাতব্বমেৰ নিৰারেতি, ন পরিঞ্ঞেয্যভাৰন্তি দট্ঠব্বং. অঞ্ঞিন্দ্রিযং ভাৰেতব্বনিট্ঠং, ন পন সচ্ছিকাতব্বনিট্ঠন্তি ভাৰেতব্বভাৰো এৰ তস্স গহিতোতি. ‘‘দ্ৰে পুগ্গলা’’তিআদি ‘‘চক্খুন্দ্রিযং ন পরিজানাতী’’তিআদিকস্স পরতো লিখিতব্বং উপ্পটিপাটিযা লিখিতন্তি দট্ঠব্বং. চক্খুন্দ্রিযমূলকঞ্হি অতিক্কমিত্ৰা দোমনস্সিন্দ্রিযমূলকে ইদং ৰুত্তং ‘‘দ্ৰে পুগ্গলা দোমনস্সিন্দ্রিযং ন পজহন্তি নো চ অঞ্ঞিন্দ্রিযং ন ভাৰেন্তী’’তি (যম. ৩.ইন্দ্রিযযমক.৪৪০).
এত্থ চ পুথুজ্জনো, অট্ঠ চ অরিযাতি নৰ পুগ্গলা. তেসু পুথুজ্জনো ভব্বাভব্বৰসেন দুৰিধো, সো ‘‘পুথুজ্জনো’’তি আগতট্ঠানেসু ‘‘ছ পুগ্গলা চক্খুন্দ্রিযঞ্চ ন পরিজানিত্থ দোমনস্সিন্দ্রিযঞ্চ ন পজহিত্থা’’তিআদীসু চ অভিন্দিত্ৰা গহিতো. ‘‘যে পুথুজ্জনা মগ্গং পটিলভিস্সন্তী’’তি (যম. ১.সচ্চযমক.৪৯, ৫১-৫২) আগতট্ঠানেসু ‘‘পঞ্চ পুগ্গলা চক্খুন্দ্রিযঞ্চ পরিজানিস্সন্তি দোমনস্সিন্দ্রিযঞ্চ পজহিস্সন্তী’’তিআদীসু (যম. ৩.ইন্দ্রিযযমক.৪৫১) চ ভব্বো এৰ ভিন্দিত্ৰা গহিতো. ‘‘যে চ পুথুজ্জনা মগ্গং ন পটিলভিস্সন্তী’’তি (যম. ১.সচ্চযমক.৫১) আগতট্ঠানেসু ‘‘তযো পুগ্গলা দোমনস্সিন্দ্রিযঞ্চ নপ্পজহিস্সন্তি চক্খুন্দ্রিযঞ্চ ন পরিজানিস্সন্তী’’তিআদীসু (যম. ৩.ইন্দ্রিযযমক.৪৫৫) চ অভব্বো এৰ. অগ্গফলসমঙ্গী চ পঠমফলসমঙ্গী অরহা চাতি দুৰিধো. সোপি ‘‘অরহা’’তি আগতট্ঠানেসু ‘‘তযো পুগ্গলা অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযঞ্চ ভাৰিত্থ দোমনস্সিন্দ্রিযঞ্চ পজহিত্থা’’তিআদীসু (যম. ৩.ইন্দ্রিযযমক.৪৪৪) চ অভিন্দিত্ৰা গহিতো. ‘‘যো অগ্গফলং সচ্ছিকরোতী’’তি (যম. ৩.ইন্দ্রিযযমক.৪৪৬) আগতট্ঠানেসু ‘‘তযো পুগ্গলা দোমনস্সিন্দ্রিযং পজহিত্থ, নো চ অঞ্ঞাতাৰিন্দ্রিযং সচ্ছিকরিত্থা’’তিআদীসু (যম. ৩.ইন্দ্রিযযমক.৪৪৪) চ পঠমফলসমঙ্গী চ ভিন্দিত্ৰা গহিতো. ‘‘যো অগ্গফলং সচ্ছাকাসী’’তি (যম. ৩.ইন্দ্রিযযমক.৪৪৩, ৪৪৬) আগতট্ঠানেসু ইতরোৰাতি এৰং পুগ্গলভেদং ঞত্ৰা তত্থ তত্থ সন্নিট্ঠানেন গহিতপুগ্গলে নিদ্ধারেত্ৰা ৰিস্সজ্জনং যোজেতব্বন্তি.
পরিঞ্ঞাৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইন্দ্রিযযমকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
যমকপকরণ-মূলটীকা সমত্তা.