মহাৰারো

১. অনুসযৰারৰণ্ণনা

৩. অনুসেতি উপ্পজ্জতীতি পচ্চুপ্পন্নৰোহারা পৰত্তাৰিরামৰসেন ৰেদিতব্বা. মগ্গেনেৰ হি অনুসযানং ৰিরামো ৰিচ্ছেদো হোতি, ন ততো পুব্বেতি.

২০. নাপি একস্মিং ঠানে উপ্পজ্জন্তি, ন একং ধম্মং আরম্মণং করোন্তীতি এত্থ পুরিমেন একস্মিং চিত্তুপ্পাদে উপ্পত্তি নিৰারিতা, পচ্ছিমেন একস্মিং আরম্মণেতি অযং ৰিসেসো. পুগ্গলোকাসৰারস্স পটিলোমে তেসং তেসং পুগ্গলানং তস্স তস্স অনুসযস্স অননুসযনট্ঠানং পকতিযা পহানেন চ ৰেদিতব্বং, ‘‘তিণ্ণং পুগ্গলানং দুক্খায ৰেদনায তেসং তত্থ কামরাগানুসযো নানুসেতি, নো চ তেসং তত্থ পটিঘানুসযো নানুসেতি, তেসঞ্ঞেৰ পুগ্গলানং রূপধাতুযা অরূপধাতুযা অপরিযাপন্নে তেসং তত্থ কামরাগানুসযো চ নানুসেতি, পটিঘানুসযো চ নানুসেতী’’তি পকতিযা দুক্খাদীনং কামরাগাদীনং অননুসযট্ঠানতং সন্ধায ৰুত্তং, ‘‘দ্ৰিন্নং পুগ্গলানং সব্বত্থ কামরাগানুসযো চ নানুসেতি, পটিঘানুসযো চ নানুসেতী’’তি (যম. ২.অনুসযযমক.৫৬) অনুসযপ্পহানেন. এত্থ পুরিমনযেন ওকাসং অৰেক্খিত্ৰা পুগ্গলস্স ৰিজ্জমানানং অনুসযানং অননুসযনং ৰুত্তং, পচ্ছিমনযেন পুগ্গলং অৰেক্খিত্ৰা ওকাসস্স কামধাতুআদিকস্স অনোকাসতাতি.

অনুসযৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সানুসযৰারৰণ্ণনা

৬৬-১৩১. সানুসযপজহনপরিঞ্ঞাৰারেসু ‘‘সানুসযো, পজহতি, পরিজানাতী’’তি পুগ্গলো ৰুত্তো. পুগ্গলস্স চ ইমস্মিং ভৰে সানুসযোতি এৰং ভৰৰিসেসেন ৰা, ইমস্মিং কামরাগানুসযেন সানুসযো ইমস্মিং ইতরেসু কেনচীতি এৰং ভৰানুসযৰিসেসেন ৰা সানুসযতানিরনুসযতাদিকা নত্থি. তথা দ্ৰীসু ৰেদনাসু কামরাগানুসযেন সানুসযো, দুক্খায ৰেদনায নিরনুসযোতি ইদম্পি নত্থি. ন হি পুগ্গলস্স ৰেদনা ওকাসো, অথ খো অনুসযানন্তি. অনুসযস্স পন তস্স তস্স সো সো অনুসযনোকাসো পুগ্গলস্স তেন তেন অনুসযেন সানুসযতায, তস্স তস্স পজহনপরিজাননানঞ্চ নিমিত্তং হোতি, অননুসযনোকাসো চ নিরনুসযতাদীনং, তস্মা ওকাসৰারেসু ভুম্মনিদ্দেসং অকত্ৰা ‘‘যতো ততো’’তি নিমিত্তত্থে নিস্সক্কৰচনং কতং, পজহনপরিঞ্ঞাৰারেসু অপাদানত্থে এৰ ৰা. ততো ততো হি ওকাসতো অপগমকরণং ৰিনাসনং পজহনং পরিজাননঞ্চাতি.

তত্থ যতোতি যতো অনুসযট্ঠানতো অনুলোমে, পটিলোমে অননুসযট্ঠানতোতি অত্থো. অনুসযানানুসযস্সেৰ হি নিমিত্তাপাদানভাৰদস্সনত্থং ‘‘রূপধাতুযা অরূপধাতুযা ততো মানানুসযেন সানুসযোতি (যম.২.অনুসযযমক.৭৭), পজহতী’’তি (যম. ২.অনুসযযমক.১৪৩) চ ‘‘দুক্খায ৰেদনায ততো কামরাগানুসযেন নিরনুসযোতি (যম. ২.অনুসযযমক.১১০), ন পজহতী’’তি (যম. ২.অনুসযযমক.১৭৪-১৭৬) চ এৰমাদীসু রূপধাতুআদযো এৰ ভুম্মনিদ্দেসেনেৰ নিদ্দিট্ঠাতি. অট্ঠকথাযং পন চতুত্থপঞ্হৰিস্সজ্জনেন সরূপতো অনুসযনট্ঠানস্স দস্সিতত্তা তদত্থে আদিপঞ্হেপি ‘‘যতো’’তি অনুসযনট্ঠানং ৰুত্তন্তি ইমমত্থং ৰিভাৰেত্ৰা পুন ‘‘যতো’’তি এতস্স ৰচনত্থং দস্সেতুং ‘‘উপ্পন্নেন কামরাগানুসযেন সানুসযো’’তি ৰুত্তং, তং পমাদলিখিতং ৰিয দিস্সতি. ন হি উপ্পন্নেনেৰ অনুসযেন সানুসযো, উপ্পত্তিরহট্ঠানতঞ্চ সন্ধাযেৰ নিস্সক্কৰচনং ন সক্কা ৰত্তুং. ন হি অপরিযাপন্নানং অনুসযুপ্পত্তিরহট্ঠানতাতি তং তথেৰ দিস্সতি. এৰং পনেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো – যতো উপ্পন্নেনাতি যতো উপ্পন্নেন ভৰিতব্বং, তেনাতি উপ্পত্তিরহট্ঠানে নিস্সক্কৰচনং কতন্তি. তথা সব্বধম্মেসু উপ্পজ্জনকেনাতি. উপ্পত্তিপটিসেধে অকতে অনুপ্পত্তিযা অনিচ্ছিতত্তা সব্বধম্মেসু উপ্পজ্জনকভাৰং আপন্নেন অনুপ্পজ্জনভাৰং অপনেতি নাম. সব্বত্থাতি এতস্স পন সব্বট্ঠানতোতি অযমত্থো ন ন সম্ভৰতি. ত্থ-কারঞ্হি ভুম্মতো অঞ্ঞত্থাপি সদ্দৰিদূ ইচ্ছন্তীতি.

সানুসযৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. পজহনৰারৰণ্ণনা

১৩২-১৯৭. পজহনৰারে যেন কামরাগানুসযাদযো সাৰসেসা পহীযন্তি, সো তে পজহতীতি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা ৰত্তব্বো ন হোতি অপজহনসব্ভাৰা, তস্মা সন্নিট্ঠানে নিরৰসেসপ্পজহনকোযেৰ পজহতীতি ৰুত্তো, তস্মা ‘‘যো ৰা পন মানানুসযং পজহতি, সো কামরাগানুসযং পজহতীতি? নো’’তি (যম. ২.অনুসযযমক.১৩২) ৰুত্তং. যস্মা পন সংসযপদেন পহানকরণমত্তমেৰ পুচ্ছতি, ন সন্নিট্ঠানং করোতি, তস্মা যথাৰিজ্জমানং পহানং সন্ধায ‘‘যো কামরাগানুসযং পজহতি, সো মানানুসযং পজহতীতি? তদেকট্ঠং পজহতী’’তি ৰুত্তং. পটিলোমে পন ‘‘নপ্পজহতী’’তি পজহনাভাৰো এৰ সন্নিট্ঠানপদেন সংসযপদেন চ ৰিনিচ্ছিতো পুচ্ছিতো চ, তস্মা যেসং পজহনং নত্থি নিরৰসেসৰসেন পজহনকানং, তে ঠপেত্ৰা অৰসেসা অপ্পজহনসব্ভাৰেনেৰ নপ্পজহন্তীতি ৰুত্তা, ন চ যথাৰিজ্জমানেন পহানেনেৰ ৰজ্জিতাতি দট্ঠব্বাতি. ‘‘অনাগামিমগ্গসমঙ্গিঞ্চ অট্ঠমকঞ্চ ঠপেত্ৰা অৰসেসা পুগ্গলা কামরাগানুসযঞ্চ নপ্পজহন্তি ৰিচিকিচ্ছানুসযঞ্চ নপ্পজহন্তী’’তি (যম. ২.অনুসযযমক.১৬৫) এত্থ অট্ঠকথাযং ‘‘পুথুজ্জনো পহানপরিঞ্ঞায অভাৰেন নপ্পজহতি, সেসা তেসং অনুসযানং পহীনত্তা’’তি (যম. অট্ঠ. অনুসযযমক ১৩২-১৯৭) ৰুত্তং.

তত্থ কিঞ্চাপি কেসঞ্চি ৰিচিকিচ্ছানুসযো কেসঞ্চি উভযন্তি সেসানং তেসং পহীনতা অত্থি, তথাপি সোতাপন্নাদীনং ৰিচিকিচ্ছানুসযস্স পহীনতা উভযাপজহনস্স কারণং ন হোতীতি তেসং পহীনত্তা ‘‘নপ্পজহন্তী’’তি ন সক্কা ৰত্তুং, অথ পন কামরাগানুসযঞ্চ নপ্পজহন্তীতি ইমং সন্নিট্ঠানেন তেসং পুগ্গলানং সঙ্গহিততাদস্সনত্থং ৰুত্তন্তি ন তত্থ কারণং ৰত্তব্বং, পুচ্ছিতস্স পন সংসযত্থস্স কারণং ৰত্তব্বং. এৰং সতি ‘‘সেসা তস্স অনুসযস্স পহীনত্তা’’তি ৰত্তব্বন্তি? ন ৰত্তব্বং ‘‘যো কামরাগানুসযং নপ্পজহতি, সো দিট্ঠানুসযং ৰিচিকিচ্ছানুসযং নপ্পজহতী’’তি পটিক্খিপিত্ৰা পুচ্ছিতে সদিসৰিস্সজ্জনকে দিট্ঠিৰিচিকিচ্ছানুসযে সন্ধায কারণস্স ৰত্তব্বত্তা, তস্মা তেসং অনুসযানং পহীনত্তাতি তেসং দিট্ঠিৰিচিকিচ্ছানুসযানং পহীনত্তা তে সংসযত্থসঙ্গহিতে অনুসযে নপ্পজহন্তীতি অত্থো দট্ঠব্বো.

পজহনৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. পহীনৰারৰণ্ণনা

২৬৪-২৭৪. পহীনৰারে ফলট্ঠৰসেনেৰ দেসনা আরদ্ধাতি অনুলোমং সন্ধায ৰুত্তং. পটিলোমে হি পুথুজ্জনৰসেনপি দেসনা গহিতাতি. ‘‘ফলট্ঠৰসেনেৰা’’তি চ সাধারণৰচনেন মগ্গসমঙ্গীনং অগ্গহিততং দীপেতি. অনুসযচ্চন্তপটিপক্খেকচিত্তক্খণিকানঞ্হি মগ্গসমঙ্গীনং ন কোচি অনুসযো উপ্পত্তিরহো, নাপি অনুপ্পত্তিরহতং আপাদিতো, তস্মা তে ন অনুসযসানুসযপহীনউপ্পজ্জনৰারেসু গহিতাতি.

২৭৫-২৯৬. ওকাসৰারে সো সো অনুসযো অত্তনো অত্তনো ওকাসে এৰ অনুপ্পত্তিধম্মতং আপাদিতো পহীনো, অনাপাদিতো চ অপ্পহীনোতি পহীনাপ্পহীনৰচনানি তদোকাসমেৰ দীপেন্তি, তস্মা অনোকাসে তদুভযাৰত্তব্বতা ৰুত্তাতি. সাধারণট্ঠানে তেন সদ্ধিং পহীনো নাম হোতীতি তেন সদ্ধিং সমানোকাসে পহীনো নামাতি অত্থো, ন সমানকালে পহীনোতি.

পহীনৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ধাতুৰারৰণ্ণনা

৩৩২-৩৪০. ধাতুৰারে সন্তানং অনুগতা হুত্ৰা সযন্তীতি যস্মিং সন্তানে অপ্পহীনা, তংসন্তানে অপ্পহীনভাৰেন অনুগন্ত্ৰা উপ্পত্তিঅরহভাৰেন সযন্তীতি অত্থো. উপ্পত্তিরহতা এৰ হি অনুরূপং কারণং লভিত্ৰা উপ্পজ্জন্তীতি ইধাপি যুত্তাতি. এত্থ চ ন কামধাতুআদীনি ছ পটিনিসেধৰচনানি ধাতুৰিসেসনিদ্ধারণানি ন হোন্তীতি ‘‘ন কামধাতুযা চুতস্স ন কামধাতুং উপপজ্জন্তস্সা’’তিআদিম্হি ৰুচ্চমানে ইমং নাম উপপজ্জন্তস্সাতি ন ৰিঞ্ঞাযেয্য, তস্মা তংমূলিকাসু যোজনাসু ‘‘ন কামধাতুযা চুতস্স কামধাতুং রূপধাতুং অরূপধাতুং উপপজ্জন্তস্সা’’তি পঠমং যোজেত্ৰা পুন অনুক্কমেন ‘‘ন কামধাতুং উপপজ্জন্তস্সা’’তিআদিকা যোজনা কতা. এৰঞ্হি ন কামধাতুআদিপদেহি যথাৰুত্তধাতুযোযেৰ গহিতা, ন কঞ্চীতি ৰিঞ্ঞাযতি. যথা অনুসযৰারে ‘‘অনুসেন্তীতি পদস্স উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো গহিতো’’তি ৰুত্তং, তত্থাপি উপ্পজ্জমানমেৰ সন্ধায উপ্পজ্জন্তীতি গহেতুং ন সক্কা ‘‘যস্স কামরাগানুসযো অনুসেতি, তস্স পটিঘানুসযো অনুসেতীতি? আমন্তা’’তিআদিৰচনতো. অথাপি অপ্পহীনতং সন্ধায উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো তত্থ গহিতো, ইধাপি সো ন ন যুজ্জতীতি. ভঙ্গাতি ভঞ্জিতব্বা, দ্ৰিধা কাতব্বাতি অত্থো. ননু ন কোচি অনুসযো যত্থ উপ্পজ্জন্তস্স অনুসেতি নানুসেতি চাতি দ্ৰিধা কাতব্বা, তত্থেৰ কস্মা ‘‘কতি অনুসযা ভঙ্গা? অনুসযা ভঙ্গা নত্থী’’তি পুচ্ছাৰিস্সজ্জনানি কতানি. ন হি পকারন্তরাভাৰে সংসযো যুত্তোতি? ন ন যুত্তো, ‘‘অনুসযা ভঙ্গা নত্থী’’তি অৰুত্তে ভঙ্গাভাৰস্স অৰিঞ্ঞাতত্তাতি.

ধাতুৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অনুসযযমকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. চিত্তযমকং

উদ্দেসৰারৰণ্ণনা

১-৬২. চিত্তযমকৰণ্ণনাযং আদিতোৰ তযো সুদ্ধিকমহাৰারা হোন্তীতি ইমে তযো মহাৰারা সরাগাদিকুসলাদীহি মিস্সকা সুদ্ধিকা চ, তেসু আদিতো সুদ্ধিকা হোন্তীতি অত্থো. মিস্সকেসু চ একেকস্মিং সরাগাদিমিস্সকচিত্তে তযো তযো মহাৰারা, তে তত্থ তত্থ পন ৰুত্তে সম্পিণ্ডেত্ৰা ‘‘সোল়স পুগ্গলৰারা’’তিআদি ৰুত্তং, ন নিরন্তরং ৰুত্তেতি. ‘‘যস্স চিত্তং উপ্পজ্জতি ন নিরুজ্ঝতি, তস্স চিত্তং নিরুজ্ঝিস্সতি নুপ্পজ্জিস্সতী’’তিআদিনা উপ্পাদনিরোধানং পচ্চুপ্পন্নানাগতকালানঞ্চ সংসগ্গৰসেন একেকায পুচ্ছায পৰত্তত্তা ‘‘উপ্পাদনিরোধকালসম্ভেদৰারো’’তি ৰুত্তো. এৰং সেসানম্পি ৰারানং তংতংনামতা পাল়িঅনুসারেন ৰেদিতব্বা.

উদ্দেসৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিদ্দেসৰারৰণ্ণনা

৬৩. তথারূপস্সেৰ খীণাসৰস্স চিত্তং সন্ধাযাতি ইদং উপ্পাদক্খণসমঙ্গিপচ্ছিমচিত্তসমঙ্গিম্হি পুগ্গলে অধিপ্পেতে তঞ্চ চিত্তং অধিপ্পেতমেৰ হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অরহতো পচ্ছিমচিত্তম্পীতি নুপ্পজ্জতি নিরুজ্ঝতীতি এৰংপকারং ভঙ্গক্খণসমঙ্গিমেৰ সন্ধায ৰুত্তং.

৬৫-৮২. উপ্পাদৰারস্স দুতিযপুচ্ছাৰিস্সজ্জনে চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে, নিরোধসমাপন্নানং, অসঞ্ঞসত্তানং তেসং চিত্তং উপ্পজ্জিত্থ, নো চ তেসং চিত্তং উপ্পজ্জতীতি এত্থ ‘‘চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে তেসং চিত্তং উপ্পজ্জিত্থা’’তি এতস্স ‘‘সব্বেসং চিত্তং খণপচ্চুপ্পন্নমেৰ হুত্ৰা উপ্পাদক্খণং অতীতত্তা উপ্পজ্জিত্থ নামা’’তি অত্থো ৰুত্তো. চিত্তস্স উপ্পাদক্খণে তেসং চিত্তং উপ্পজ্জিত্থ চেৰ উপ্পজ্জতি চাতি এতস্সপি উপ্পাদং পত্তত্তা উপ্পজ্জিত্থ, অনতীতত্তা উপ্পজ্জতি নামাতি দ্ৰযমেতং এৰং ন সক্কা ৰত্তুং. ন হি খণপচ্চুপ্পন্নে ‘‘উপ্পজ্জিত্থা’’তি অতীতৰোহারো অত্থি. যদি সিযা, যং ৰা পন চিত্তং উপ্পজ্জিত্থ, তং চিত্তং উপ্পজ্জতীতি এত্থ ‘‘নো’’তি অৰত্ৰা ৰিভজিতব্বং সিযা. তথা ‘‘যং চিত্তং উপ্পজ্জতি, তং চিত্তং উপ্পজ্জিত্থা’’তি এত্থ চ ‘‘নো’’তি অৰত্ৰা ‘‘আমন্তা’’তি ৰত্তব্বং সিযা. ‘‘চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে’’তি পন ভিজ্জমানচিত্তসমঙ্গী পুগ্গলো ৰুত্তো, তস্স অতীতং চিত্তং উপ্পজ্জিত্থ, ন চ কিঞ্চি চিত্তং উপ্পজ্জতি. চিত্তস্স উপ্পাদক্খণেতি চ উপ্পজ্জমানচিত্তসমঙ্গী পুগ্গলো ৰুত্তো, তস্সপি অতীতং চিত্তং উপ্পজ্জিত্থ, তং পন চিত্তং উপ্পজ্জতীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. চিত্তন্তি হি সামঞ্ঞৰচনং একস্মিং অনেকস্মিঞ্চ যথাগহিতৰিসেসে তিট্ঠতীতি. ‘‘যস্স ৰা পন চিত্তং উপ্পজ্জিস্সতি, তস্স চিত্তং উপ্পজ্জতীতি? চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে’’তি এত্থ যস্স ৰা পন চিত্তং উপ্পজ্জিস্সতীতি এতেন সন্নিট্ঠানেন গহিতপুগ্গলস্সেৰ চিত্তস্স ভঙ্গক্খণেতি এৰং সব্বত্থ সন্নিট্ঠানৰসেন নিযমো ৰেদিতব্বো. উপ্পন্নুপ্পজ্জমানৰারো নিরুদ্ধনিরুজ্ঝমানৰারো চ পুগ্গলৰারাদীসু তীসুপি নিন্নানাকরণা উদ্দিট্ঠা নিদ্দিট্ঠা চ. তত্থ পুগ্গলৰারে অৰিসেসেন যং কঞ্চি তাদিসং পুগ্গলং সন্ধায ‘‘উপ্পন্নং উপ্পজ্জমান’’ন্তিআদি ৰুত্তং, ধম্মৰারে চিত্তমেৰ, পুগ্গলধম্মৰারে পুগ্গলং চিত্তঞ্চাতি অযমেত্থ ৰিসেসো দট্ঠব্বো.

৮৩. অতিক্কন্তকালৰারে ইমস্স পুগ্গলৰারত্তা পুগ্গলো পুচ্ছিতোতি পুগ্গলস্সেৰ ৰিস্সজ্জনেন ভৰিতব্বং. যথা যস্স চিত্তং উপ্পজ্জিত্থাতি এতেন ন কোচি পুগ্গলো ন গহিতো, এৰং যস্স চিত্তং উপ্পজ্জমানং খণং খণং ৰীতিক্কন্তং অতিক্কন্তকালন্তি এতেন সন্নিট্ঠানেন ন কোচি ন গহিতো. ন হি সো পুগ্গলো অত্থি, যস্স চিত্তং উপ্পাদক্খণং অতীতং নত্থি, তে চ পন নিরুজ্ঝমানক্খণাতীতচিত্তা ন ন হোন্তীতি পঠমো পঞ্হো ‘‘আমন্তা’’তি ৰিস্সজ্জিতব্বো সিযা, তথা দুতিযততিযা. চতুত্থো পন ‘‘পচ্ছিমচিত্তস্স ভঙ্গক্খণে তেসং চিত্তং ভঙ্গক্খণং অৰীতিক্কন্তং, নো চ তেসং চিত্তং উপ্পাদক্খণং অৰীতিক্কন্তং, ইতরেসং চিত্তং ভঙ্গক্খণঞ্চ অৰীতিক্কন্তং উপ্পাদক্খণঞ্চ অৰীতিক্কন্ত’’ন্তি ৰিস্সজ্জিতব্বো ভৰেয্য, তথা অৰিস্সজ্জেত্ৰা কস্মা সব্বত্থ চিত্তমেৰ ৰিভত্তন্তি? চিত্তৰসেন পুগ্গলৰৰত্থানতো. খণস্স হি ৰীতিক্কন্ততায অতিক্কন্তকালতাৰচনেন ৰত্তমানস্স চ চিত্তস্স ৰসেন পুগ্গলো উপ্পাদক্খণাতীতচিত্তো ৰুত্তো অতীতস্স চ, তত্থ পুরিমস্স চিত্তং ন ভঙ্গক্খণং ৰীতিক্কন্তং পচ্ছিমস্স ৰীতিক্কন্তন্তি এৰমাদিকো পুগ্গলৰিভাগো যস্স চিত্তস্স ৰসেন পুগ্গলৰৰত্থানং হোতি, তস্স চিত্তস্স তংতংখণৰীতিক্কমাৰীতিক্কমদস্সনৰসেন দস্সিতো হোতীতি সব্বৰিস্সজ্জনেসু চিত্তমেৰ ৰিভত্তং. অথ ৰা নযিধ ধম্মমত্তৰিসিট্ঠো পুগ্গলো পুচ্ছিতো, অথ খো পুগ্গলৰিসিট্ঠং চিত্তং, তস্মা চিত্তমেৰ ৰিস্সজ্জিতন্তি ৰেদিতব্বং. যদিপি পুগ্গলপ্পধানা পুচ্ছা, অথাপি চিত্তপ্পধানা, উভযথাপি দুতিযপুচ্ছায ‘‘আমন্তা’’তি ৰত্তব্বং সিযা, তথা পন অৰত্ৰা নিরোধক্খণৰীতিক্কমেন অতিক্কন্তকালতা ন উপ্পাদক্খণৰীতিক্কমেন অতিক্কন্তকালতা ৰিয ৰত্তমানস্স অত্থীতি দস্সনত্থং ‘‘অতীতং চিত্ত’’ন্তি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. যস্স চিত্তং ন উপ্পজ্জমানন্তি এত্থ উপ্পজ্জমানং খণং খণং ৰীতিক্কন্তং অতিক্কন্তকালং যস্স চিত্তং ন হোতীতি অত্থো. এস নযো ‘‘ন নিরুজ্ঝমান’’ন্তি এত্থাপি.

১১৪-১১৬. মিস্সকৰারেসু যস্স সরাগং চিত্তং উপ্পজ্জতি ন নিরুজ্ঝতি, তস্স চিত্তং নিরুজ্ঝিস্সতি নুপ্পজ্জিস্সতীতি পুচ্ছা, নোতি ৰিস্সজ্জনঞ্চ অট্ঠকথাযং দস্সিতং. পাল়িযং পন ‘‘যস্স সরাগং চিত্তং উপ্পজ্জতি ন নিরুজ্ঝতি, তস্স সরাগং চিত্তং নিরুজ্ঝিস্সতি নুপ্পজ্জিস্সতী’’তি মাতিকাঠপনাযং ৰুত্তত্তা ৰিস্সজ্জনেপি তথেৰ সন্নিট্ঠানসংসযত্থেসু সরাগাদিমিস্সকচিত্তৰসেনেৰ পুচ্ছা উদ্ধরিত্ৰা ‘‘সরাগপচ্ছিমচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে তেসং সরাগং চিত্তং উপ্পজ্জতি ন নিরুজ্ঝতি নিরুজ্ঝিস্সতি নুপ্পজ্জিস্সতি, ইতরেসং সরাগচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে তেসং সরাগং চিত্তং উপ্পজ্জতি ন নিরুজ্ঝতি নিরুজ্ঝিস্সতি চেৰ উপ্পজ্জিস্সতি চা’’তি এৰমাদিনা নযেন যেভুয্যেন সুদ্ধিকৰারসদিসমেৰ ৰিস্সজ্জনং কাতব্বন্তি কত্ৰা সংখিত্তন্তি ৰিঞ্ঞাযতি.

নিদ্দেসৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চিত্তযমকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. ধম্মযমকং