৯. গাথাভিগীতভোজনকথাপঞ্হো

৯. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ভাসিতম্পেতং ভগৰতা –

‘‘‘গাথাভিগীতং মে অভোজনেয্যং [অভোজনীযং (ক.) সু. নি. ৮১ পস্সিতব্বং], সম্পস্সতং ব্রাহ্মণ নেস ধম্মা;

গাথাভিগীতং পনুদন্তি বুদ্ধা, ধম্মে সতী ব্রাহ্মণ ৰুত্তিরেসা’তি.

‘‘পুন চ ভগৰা পরিসায ধম্মং দেসেন্তো কথেন্তো অনুপুব্বিকথং পঠমং তাৰ দানকথং কথেতি, পচ্ছা সীলকথং, তস্স ভগৰতো সব্বলোকিস্সরস্স ভাসিতং সুত্ৰা দেৰমনুস্সা অভিসঙ্খরিত্ৰা দানং দেন্তি, তস্স তং উয্যোজিতং দানং সাৰকা পরিভুঞ্জন্তি. যদি, ভন্তে নাগসেন, ভগৰতা ভণিতং ‘গাথাভিগীতং মে অভোজনেয্য’ন্তি, তেন হি ‘ভগৰা দানকথং পঠমং কথেতী’তি যং ৰচনং, তং মিচ্ছা. যদি দানকথং পঠমং কথেতি, তেন হি ‘গাথাভিগীতং মে অভোজনেয্য’ন্তি তম্পি ৰচনং মিচ্ছা. কিং কারণং? যো সো, ভন্তে, দক্খিণেয্যো গিহীনং পিণ্ডপাতদানস্স ৰিপাকং কথেতি, তস্স তে ধম্মকথং সুত্ৰা পসন্নচিত্তা অপরাপরং দানং দেন্তি, যে তং দানং পরিভুঞ্জন্তি, সব্বে তে গাথাভিগীতং পরিভুঞ্জন্তি. অযম্পি উভতো কোটিকো পঞ্হো নিপুণো গম্ভীরো তপানুপ্পত্তো, সো তযা নিব্বাহিতব্বো’’তি.

‘‘ভাসিতম্পেতং, মহারাজ, ভগৰতা ‘গাথাভিগীতং মে অভোজনেয্যং, সম্পস্সতং ব্রাহ্মণ নেস ধম্মো. গাথাভিগীতং পনুদন্তি বুদ্ধা, ধম্মে সতী ব্রাহ্মণ ৰুত্তিরেসা’তি, কথেতি চ ভগৰা পঠমং দানকথং, তঞ্চ পন কিরিযং সব্বেসং তথাগতানং পঠমং দানকথায, তত্থ চিত্তং অভিরমাপেত্ৰা পচ্ছা সীলে নিযোজেন্তি. যথা, মহারাজ, মনুস্সা তরুণদারকানং পঠমং তাৰ কীল়াভণ্ডকানি দেন্তি. সেয্যথিদং, ৰঙ্ককং ঘটিকং চিঙ্গুলকং পত্তাল়্হকং রথকং ধনুকং, পচ্ছা তে সকে সকে কম্মে নিযোজেন্তি. এৰমেৰ খো, মহারাজ, তথাগতো পঠমং দানকথায চিত্তং অভিরমাপেত্ৰা পচ্ছা সীলে নিযোজেতি.

‘‘যথা ৰা পন, মহারাজ, ভিসক্কো নাম আতুরানং পঠমং তাৰ চতূহপঞ্চাহং তেলং পাযেতি বলকরণায সিনেহনায, পচ্ছা ৰিরেচেতি. এৰমেৰ খো, মহারাজ, তথাগতো পঠমং তাৰ দানকথায চিত্তং অভিরমাপেত্ৰা পচ্ছা সীলে নিযোজেতি. দাযকানং, মহারাজ, দানপতীনং চিত্তং মুদুকং হোতি মদ্দৰং সিনিদ্ধং, তেন তে দানসেতুসঙ্কমেন দাননাৰায সংসারসাগরপারমনুগচ্ছন্তি, তস্মা তেসং পঠমং কম্মভূমিমনুসাসতি, ন চ কেনচি [তেন (সী. পী.)] ৰিঞ্ঞত্তিমাপজ্জতী’’তি.

‘‘ভন্তে নাগসেন, ‘ৰিঞ্ঞত্তি’ন্তি যং ৰদেসি, কতি পন তা ৰিঞ্ঞত্তিযো’’তি? ‘‘দ্ৰেমা, মহারাজ, ৰিঞ্ঞত্তিযো কাযৰিঞ্ঞত্তি ৰচীৰিঞ্ঞত্তি চাতি. তত্থ অত্থি কাযৰিঞ্ঞত্তি সাৰজ্জা, অত্থি অনৰজ্জা. অত্থি ৰচীৰিঞ্ঞত্তি সাৰজ্জা, অত্থি অনৰজ্জা.

‘‘কতমা কাযৰিঞ্ঞত্তি সাৰজ্জা? ইধেকচ্চো ভিক্খু কুলানি উপগন্ত্ৰা অনোকাসে ঠিতো ঠানং ভঞ্জতি, অযং কাযৰিঞ্ঞত্তি সাৰজ্জা. তায চ ৰিঞ্ঞাপিতং অরিযা ন পরিভুঞ্জন্তি, সো চ পুগ্গলো অরিযানং সমযে ওঞ্ঞাতো হোতি হীল়িতো খীল়িতো গরহিতো পরিভূতো অচিত্তীকতো, ভিন্নাজীৰোত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘পুন চপরং, মহারাজ, ইধেকচ্চো ভিক্খু কুলানি উপগন্ত্ৰা অনোকাসে ঠিতো গলং পণামেত্ৰা মোরপেক্খিতং পেক্খতি ‘এৰং ইমে পস্সন্তী’তি, তেন চ তে পস্সন্তি. অযম্পি কাযৰিঞ্ঞত্তি সাৰজ্জা. তায চ ৰিঞ্ঞাপিতং অরিযা ন পরিভুঞ্জন্তি, সো চ পুগ্গলো অরিযানং সমযে ওঞ্ঞাতো হোতি হীল়িতো খীল়িতো গরহিতো পরিভূতো অচিত্তীকতো, ভিন্নাজীৰোত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘পুন চপরং, মহারাজ, ইধেকচ্চো ভিক্খু হনুকায ৰা ভমুকায ৰা অঙ্গুট্ঠেন ৰা ৰিঞ্ঞাপেতি, অযম্পি কাযৰিঞ্ঞত্তি সাৰজ্জা, তায চ ৰিঞ্ঞাপিতং অরিযা ন পরিভুঞ্জন্তি, সো চ পুগ্গলো অরিযানং সমযে ওঞ্ঞাতো হোতি হীল়িতো খীল়িতো গরহিতো পরিভূতো অচিত্তীকতো, ভিন্নাজীৰোত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘কতমা কাযৰিঞ্ঞত্তি অনৰজ্জা? ইধ ভিক্খু কুলানি উপগন্ত্ৰা সতো সমাহিতো সম্পজানো ঠানেপি অট্ঠানেপি যথানুসিট্ঠিং গন্ত্ৰা ঠানে তিট্ঠতি, দাতুকামেসু তিট্ঠতি, অদাতুকামেসু পক্কমতি. অযং কাযৰিঞ্ঞত্তি অনৰজ্জা, তায চ ৰিঞ্ঞাপিতং অরিযা পরিভুঞ্জন্তি, সো চ পুগ্গলো অরিযানং সমযে ৰণ্ণিতো হোতি থুতো পসত্থো সল্লেখিতাচারো, পরিসুদ্ধাজীৰোত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. ভাসিতম্পেতং, মহারাজ, ভগৰতা দেৰাতিদেৰেন –

‘ন ৰে যাচন্তি সপ্পঞ্ঞা, ধীরো চ ৰেদিতুমরহতি [অরিযা গরহন্তি যাচনং (সী. পী.)];

উদ্দিস্স অরিযা তিট্ঠন্তি, এসা অরিযান যাচনা’তি.

‘‘কতমা ৰচীৰিঞ্ঞত্তি সাৰজ্জা? ইধ, মহারাজ, ভিক্খু ৰাচায বহুৰিধং ৰিঞ্ঞাপেতি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং, অযং ৰচীৰিঞ্ঞত্তি সাৰজ্জা, তায চ ৰিঞ্ঞাপিতং অরিযা ন পরিভুঞ্জন্তি, সো চ পুগ্গলো অরিযানং সমযে ওঞ্ঞাতো হোতি হীল়িতো খীল়িতো গরহিতো পরিভূতো অচিত্তীকতো, ভিন্নাজীৰোত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘পুন চপরং, মহারাজ, ইধেকচ্চো ভিক্খু পরেসং সাৰেন্তো এৰং ভণতি ‘ইমিনা মে অত্থো’তি, তায চ ৰাচায পরেসং সাৰিতায তস্স লাভো উপ্পজ্জতি, অযম্পি ৰচীৰিঞ্ঞত্তি সাৰজ্জা, তায চ ৰিঞ্ঞাপিতং অরিযা ন পরিভুঞ্জন্তি, সো চ পুগ্গলো অরিযানং সমযে ওঞ্ঞাতো হোতি হীল়িতো খীল়িতো গরহিতো পরিভূতো অচিত্তীকতো, ভিন্নাজীৰোত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘পুন চপরং, মহারাজ, ইধেকচ্চো ভিক্খু ৰচীৰিপ্ফারেন পরিসায সাৰেতি ‘এৰঞ্চ এৰঞ্চ ভিক্খূনং দাতব্ব’ন্তি, তঞ্চ তে ৰচনং সুত্ৰা পরিকিত্তিতং অভিহরন্তি, অযম্পি ৰচীৰিঞ্ঞত্তি সাৰজ্জা, তায চ ৰিঞ্ঞাপিতং অরিযা ন পরিভুঞ্জন্তি, সো চ পুগ্গলো অরিযানং সমযে ওঞ্ঞাতো হোতি হীল়িতো খীল়িতো গরহিতো পরিভূতো অচিত্তীকতো, ভিন্নাজীৰোত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘ননু, মহারাজ, থেরোপি সারিপুত্তো অত্থঙ্গতে সূরিযে রত্তিভাগে গিলানো সমানো থেরেন মহামোগ্গল্লানেন ভেসজ্জং পুচ্ছীযমানো ৰাচং ভিন্দি, তস্স তেন ৰচীভেদেন ভেসজ্জং উপ্পজ্জি. অথ থেরো সারিপুত্তো ‘ৰচীভেদেন মে ইমং ভেসজ্জং উপ্পন্নং, মা মে আজীৰো ভিজ্জী’তি আজীৰভেদভযা তং ভেসজ্জং পজহি ন উপজীৰি. এৰম্পি ৰচীৰিঞ্ঞত্তি সাৰজ্জা, তায চ ৰিঞ্ঞাপিতং অরিযা ন পরিভুঞ্জন্তি. সো চ পুগ্গলো অরিযানং সমযে ওঞ্ঞাতো হোতি হীল়িতো খীল়িতো গরহিতো পরিভূতো অচিত্তীকতো, ভিন্নাজীৰোত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘কতমা ৰচীৰিঞ্ঞত্তি অনৰজ্জা? ইধ, মহারাজ, ভিক্খু সতি পচ্চযে ভেসজ্জং ৰিঞ্ঞাপেতি ঞাতিপৰারিতেসু কুলেসু, অযং ৰচীৰিঞ্ঞত্তি অনৰজ্জা, তায চ ৰিঞ্ঞাপিতং অরিযা পরিভুঞ্জন্তি, সো চ পুগ্গলো অরিযানং সমযে ৰণ্ণিতো হোতি থোমিতো পসত্থো, পরিসুদ্ধাজীৰোত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি, অনুমতো তথাগতেহি অরহন্তেহি সম্মাসম্বুদ্ধেহি.

‘‘যং পন, মহারাজ, তথাগতো কসিভারদ্ৰাজস্স ব্রাহ্মণস্স ভোজনং পজহি [পজহতি (ক.)], তং আৰেঠনৰিনিৰেঠনকড্ঢননিগ্গহপ্পটিকম্মেন নিব্বত্তি, তস্মা তথাগতো তং পিণ্ডপাতং পটিক্খিপি ন উপজীৰী’’তি.

‘‘সব্বকালং, ভন্তে নাগসেন, তথাগতে ভুঞ্জমানে দেৰতা দিব্বং ওজং পত্তে আকিরন্তি, উদাহু ‘সূকরমদ্দৰে চ মধুপাযাসে চা’তি দ্ৰীসু যেৰ পিণ্ডপাতেসু আকিরিংসূ’’তি? ‘‘সব্বকালং, মহারাজ, তথাগতে ভুঞ্জমানে দেৰতা দিব্বং ওজং গহেত্ৰা উপতিট্ঠিত্ৰা উদ্ধটুদ্ধটে আলোপে আকিরন্তি.

‘‘যথা, মহারাজ, রঞ্ঞো সূদো রঞ্ঞো ভুঞ্জন্তস্স সূপং গহেত্ৰা উপতিট্ঠিত্ৰা কবল়ে কবল়ে সূপং আকিরতি, এৰমেৰ খো, মহারাজ, সব্বকালং তথাগতে ভুঞ্জমানে দেৰতা দিব্বং ওজং গহেত্ৰা উপতিট্ঠিত্ৰা উদ্ধটুদ্ধটে আলোপে দিব্বং ওজং আকিরন্তি. ৰেরঞ্জাযম্পি, মহারাজ, তথাগতস্স সুক্খযৰপুলকে [সুক্খযৰমূলকে (ক.)] ভুঞ্জমানস্স দেৰতা দিব্বেন ওজেন তেমযিত্ৰা তেমযিত্ৰা উপসংহরিংসু, তেন তথাগতস্স কাযো উপচিতো অহোসী’’তি. ‘‘লাভা ৰত, ভন্তে নাগসেন, তাসং দেৰতানং, যা তথাগতস্স সরীরপ্পটিজগ্গনে সততং সমিতং উস্সুক্কমাপন্না. সাধু, ভন্তে নাগসেন, এৰমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি.

গাথাভিগীতভোজনকথাপঞ্হো নৰমো.