৬. ৰেদগূপঞ্হো

৬. রাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, ৰেদগূ উপলব্ভতী’’তি? ‘‘কো পনেস, মহারাজ, ৰেদগূ নামা’’তি? ‘‘যো, ভন্তে, অব্ভন্তরে জীৰো চক্খুনা রূপং পস্সতি, সোতেন সদ্দং সুণাতি, ঘানেন গন্ধং ঘাযতি, জিৰ্হায রসং সাযতি, কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসতি, মনসা ধম্মং ৰিজানাতি, যথা মযং ইধ পাসাদে নিসিন্না যেন যেন ৰাতপানেন ইচ্ছেয্যাম পস্সিতুং, তেন তেন ৰাতপানেন পস্সেয্যাম, পুরত্থিমেনপি ৰাতপানেন পস্সেয্যাম, পচ্ছিমেনপি ৰাতপানেন পস্সেয্যাম, উত্তরেনপি ৰাতপানেন পস্সেয্যাম, দক্খিণেনপি ৰাতপানেন পস্সেয্যাম. এৰমেৰ খো, ভন্তে, অযং অব্ভন্তরে জীৰো যেন যেন দ্ৰারেন ইচ্ছতি পস্সিতুং, তেন তেন দ্ৰারেন পস্সতী’’তি.

থেরো আহ ‘‘পঞ্চদ্ৰারং, মহারাজ, ভণিস্সামি, তং সুণোহি, সাধুকং মনসিকরোহি, যদি অব্ভন্তরে জীৰো চক্খুনা রূপং পস্সতি, যথা মযং ইধ পাসাদে নিসিন্না যেন যেন ৰাতপানেন ইচ্ছেয্যাম পস্সিতুং, তেন তেন ৰাতপানেন রূপং যেৰ পস্সেয্যাম, পুরত্থিমেনপি ৰাতপানেন রূপং যেৰ পস্সেয্যাম, পচ্ছিমেনপি ৰাতপানেন রূপং যেৰ পস্সেয্যাম, উত্তরেনপি ৰাতপানেন রূপং যেৰ পস্সেয্যাম, দক্খিণেনপি ৰাতপানেন রূপং যেৰ পস্সেয্যাম, এৰমেতেন অব্ভন্তরে জীৰেন সোতেনপি রূপং যেৰ পস্সিতব্বং, ঘানেনপি রূপং যেৰ পস্সিতব্বং, জিৰ্হাযপি রূপং যেৰ পস্সিতব্বং, কাযেনপি রূপং যেৰ পস্সিতব্বং, মনসাপি রূপং যেৰ পস্সিতব্বং; চক্খুনাপি সদ্দো যেৰ সোতব্বো, ঘানেনপি সদ্দো যেৰ সোতব্বো, জিৰ্হাযপি সদ্দো যেৰ সোতব্বো, কাযেনপি সদ্দো যেৰ সোতব্বো, মনসাপি সদ্দো যেৰ সোতব্বো; চক্খুনাপি গন্ধো যেৰ ঘাযিতব্বো, সোতেনপি গন্ধো যেৰ ঘাযিতব্বো, জিৰ্হাযপি গন্ধো যেৰ ঘাযিতব্বো, কাযেনপি গন্ধো যেৰ ঘাযিতব্বো, মনসাপি গন্ধো যেৰ ঘাযিতব্বো; চক্খুনাপি রসো যেৰ সাযিতব্বো, সোতেনপি রসো যেৰ সাযিতব্বো, ঘানেনপি রসো যেৰ সাযিতব্বো, কাযেনপি রসো যেৰ সাযিতব্বো, মনসাপি রসো যেৰ সাযিতব্বো; চক্খুনাপি ফোট্ঠব্বং যেৰ ফুসিতব্বং, সোতেনপি ফোট্ঠব্বং যেৰ ফুসিতব্বং, ঘানেনপি ফোট্ঠব্বং যেৰ ফুসিতব্বং, জিৰ্হাযপি ফোট্ঠব্বং যেৰ ফুসিতব্বং, মনসাপি ফোট্ঠব্বং যেৰ ফুসিতব্বং; চক্খুনাপি ধম্মং যেৰ ৰিজানিতব্বং, সোতেনপি ধম্মং যেৰ ৰিজানিতব্বং, ঘানেনপি ধম্মং যেৰ ৰিজানিতব্বং, জিৰ্হাযপি ধম্মং যেৰ ৰিজানিতব্বং, কাযেনপি ধম্মং যেৰ ৰিজানিতব্ব’’ন্তি? ‘‘ন হি ভন্তে’’তি.

‘‘ন খো তে, মহারাজ, যুজ্জতি পুরিমেন ৰা পচ্ছিমং, পচ্ছিমেন ৰা পুরিমং, যথা ৰা পন, মহারাজ, মযং ইধ পাসাদে নিসিন্না ইমেসু জালৰাতপানেসু উগ্ঘাটিতেসু মহন্তেন আকাসেন বহিমুখা সুট্ঠুতরং রূপং পস্সাম, এৰমেতেন অব্ভন্তরে জীৰেনাপি চক্খুদ্ৰারেসু উগ্ঘাটিতেসু মহন্তেন আকাসেন সুট্ঠুতরং রূপং পস্সিতব্বং, সোতেসু উগ্ঘাটিতেসু…পে… ঘানে উগ্ঘাটিতে…পে… জিৰ্হায উগ্ঘাটিতায…পে… কাযে উগ্ঘাটিতে মহন্তেন আকাসেন সুট্ঠুতরং সদ্দো সোতব্বো, গন্ধো ঘাযিতব্বো, রসো সাযিতব্বো, ফোট্ঠব্বো ফুসিতব্বো’’তি? ‘‘ন হি ভন্তে’’তি.

‘‘ন খো তে, মহারাজ, যুজ্জতি পুরিমেন ৰা পচ্ছিমং, পচ্ছিমেন ৰা পুরিমং, যথা ৰা পন, মহারাজ, অযং দিন্নো নিক্খমিত্ৰা বহিদ্ৰারকোট্ঠকে তিট্ঠেয্য, জানাসি ত্ৰং, মহারাজ, ‘অযং দিন্নো নিক্খমিত্ৰা বহিদ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতো’’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, জানামী’’তি. ‘‘যথা ৰা পন, মহারাজ, অযং দিন্নো অন্তো পৰিসিত্ৰা তৰ পুরতো তিট্ঠেয্য, জানাসি ত্ৰং, মহারাজ, ‘অযং দিন্নো অন্তো পৰিসিত্ৰা মম পুরতো ঠিতো’’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, জানামী’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, অব্ভন্তরে সো জীৰো জিৰ্হায রসে নিক্খিত্তে জানেয্য অম্বিলত্তং ৰা লৰণত্তং ৰা তিত্তকত্তং ৰা কটুকত্তং ৰা কসাযত্তং ৰা মধুরত্তং ৰা’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, জানেয্যা’’তি. ‘‘তে রসে অন্তো পৰিট্ঠে জানেয্য অম্বিলত্তং ৰা লৰণত্তং ৰা তিত্তকত্তং ৰা কটুকত্তং ৰা কসাযত্তং ৰা মধুরত্তং ৰা’’তি. ‘‘ন হি ভন্তে’’তি.

‘‘ন খো তে, মহারাজ, যুজ্জতি পুরিমেন ৰা পচ্ছিমং, পচ্ছিমেন ৰা পুরিমং, যথা, মহারাজ, কোচিদেৰ পুরিসো মধুঘটসতং আহরাপেত্ৰা মধুদোণিং পূরাপেত্ৰা পুরিসস্স মুখং পিদহিত্ৰা [পিদহিত্ৰাৰ (ক.)] মধুদোণিযা পক্খিপেয্য, জানেয্য, মহারাজ, সো পুরিসো মধুং সম্পন্নং ৰা ন সম্পন্নং ৰা’’তি? ‘‘ন হি ভন্তে’’তি. ‘‘কেন কারণেনা’’তি. ‘‘ন হি তস্স, ভন্তে, মুখে মধু পৰিট্ঠ’’ন্তি.

‘‘ন খো তে, মহারাজ, যুজ্জতি পুরিমেন ৰা পচ্ছিমং, পচ্ছিমেন ৰা পুরিম’’ন্তি. ‘‘নাহং পটিবলো তযা ৰাদিনা সদ্ধিং সল্লপিতুং; সাধু, ভন্তে, অত্থং জপ্পেহী’’তি.

থেরো অভিধম্মসংযুত্তায কথায রাজানং মিলিন্দং সঞ্ঞাপেসি – ‘‘ইধ, মহারাজ, চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং, তংসহজাতা ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা একগ্গতা জীৰিতিন্দ্রিযং মনসিকারোতি এৰমেতে ধম্মা পচ্চযতো জাযন্তি, ন হেত্থ ৰেদগূ উপলব্ভতি, সোতঞ্চ পটিচ্চ সদ্দে চ…পে… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং, তংসহজাতা ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা একগ্গতা জীৰিতিন্দ্রিযং মনসিকারোতি এৰমেতে ধম্মা পচ্চযতো জাযন্তি, ন হেত্থ ৰেদগূ উপলব্ভতী’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

ৰেদগূপঞ্হো ছট্ঠো.