৭. চক্খুৰিঞ্ঞাণাদিপঞ্হো

৭. রাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, যত্থ চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতী’’তি? ‘‘আম, মহারাজ, যত্থ চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতী’’তি.

‘‘কিং নু খো, ভন্তে নাগসেন, পঠমং চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা মনোৰিঞ্ঞাণং, উদাহু মনোৰিঞ্ঞাণং পঠমং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা চক্খুৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি? ‘‘পঠমং, মহারাজ, চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা মনোৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি.

‘‘কিং নু খো, ভন্তে নাগসেন, চক্খুৰিঞ্ঞাণং মনোৰিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থাহং উপ্পজ্জামি, ত্ৰম্পি তত্থ উপ্পজ্জাহী’তি, উদাহু মনোৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থ ত্ৰং উপ্পজ্জিস্সসি, অহম্পি তত্থ উপ্পজ্জিস্সামী’’’তি? ‘‘ন হি, মহারাজ, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহী’’তি.

‘‘কথং, ভন্তে নাগসেন, যত্থ চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতী’’তি? ‘‘নিন্নত্তা চ, মহারাজ, দ্ৰারত্তা চ চিণ্ণত্তা চ সমুদাচরিতত্তা চা’’তি.

‘‘কথং, ভন্তে নাগসেন, নিন্নত্তা যত্থ চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি? ওপম্মং করোহী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহারাজ, দেৰে ৰস্সন্তে কতমেন উদকং গচ্ছেয্যা’’তি? ‘‘যেন, ভন্তে, নিন্নং, তেন গচ্ছেয্যা’’তি. ‘‘অথাপরেন সমযেন দেৰো ৰস্সেয্য, কতমেন তং উদকং গচ্ছেয্যা’’তি. ‘‘যেন, ভন্তে, পুরিমং উদকং গতং, তম্পি তেন গচ্ছেয্যা’’তি.

‘‘কিং নুং খো, মহারাজ, পুরিমং উদকং পচ্ছিমং উদকং আণাপেতি ‘যেনাহং গচ্ছামি, ত্ৰম্পি তেন গচ্ছাহী’তি, পচ্ছিমং ৰা উদকং পুরিমং উদকং আণাপেতি ‘যেন ত্ৰং গচ্ছিস্সসি, অহম্পি তেন গচ্ছিস্সামী’’’তি. ‘‘ন হি, ভন্তে, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, নিন্নত্তা গচ্ছন্তী’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, নিন্নত্তা যত্থ চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি, ন চক্খুৰিঞ্ঞাণং মনোৰিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থাহং উপ্পজ্জামি, ত্ৰম্পি তত্থ উপ্পজ্জাহী’তি, নাপি মনোৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থ ত্ৰং উপ্পজ্জিস্সসি, অহম্পি তত্থ উপ্পজ্জিস্সামী’তি, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, নিন্নত্তা উপ্পজ্জন্তী’’’তি.

‘‘কথং, ভন্তে নাগসেন, দ্ৰারত্তা যত্থ চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি? অপেপম্মং করোহী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহারাজ, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগরং অস্স দল়্হপাকারতোরণং একদ্ৰারং, ততো পুরিসো নিক্খমিতুকামো ভৰেয্য, কতমেন নিক্খমেয্যা’’তি? ‘‘দ্ৰারেন, ভন্তে, নিক্খমেয্যা’’তি. ‘‘অথাপরো পুরিসো নিক্খমিতুকামো ভৰেয্য, কতমেন সো নিক্খমেয্যা’’তি? ‘‘যেন, ভন্তে, পুরিমো পুরিসো নিক্খন্তো, সোপি তেন নিক্খমেয্যা’’তি.

‘‘কিং নু খো, মহারাজ, পুরিমো পুরিসো পচ্ছিমং পুরিসং আণাপেতি ‘যেনাহং গচ্ছামি, ত্ৰম্পি তেন গচ্ছাহী’তি, পচ্ছিমো ৰা পুরিসো পুরিমং পুরিসং আণাপেতি ‘যেন ত্ৰং গচ্ছিস্সসি, অহম্পি তেন গচ্ছিস্সামী’তি. ‘‘ন হি, ভন্তে, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, দ্ৰারত্তা গচ্ছন্তী’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, দ্ৰারত্তা যত্থ চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি, ন চক্খুৰিঞ্ঞাণং মনোৰিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থাহং উপ্পজ্জামি, ত্ৰম্পি তত্থ উপ্পজ্জাহী’তি, নাপি মনোৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থ ত্ৰং উপ্পজ্জিস্সসি, অহম্পি তত্থ উপ্পজ্জিস্সামী’তি, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, দ্ৰারত্তা উপ্পজ্জন্তী’’তি.

‘‘কথং, ভন্তে নাগসেন, চিণ্ণত্তা যত্থ চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি?ওপম্মং করোহী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহারাজ, পঠমং একং সকটং গচ্ছেয্য, অথ দুতিযং সকটং কতমেন গচ্ছেয্যা’’তি? ‘‘যেন, ভন্তে, পুরিমং সকটং গতং, তম্পি তেন গচ্ছেয্যা’’তি.

‘‘কিং নু খো, মহারাজ, পুরিমং সকটং পচ্ছিমং সকটং আণাপেতি ‘যেনাহং গচ্ছামি, ত্ৰম্পি তেন গচ্ছাহী’তি, পচ্ছিমং ৰা সকটং পুরিমং সকটং আণাপেতি ‘যেন ত্ৰং গচ্ছিস্সসি, অহম্পি তেন গচ্ছিস্সামী’’’তি. ‘‘ন হি, ভন্তে, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, চিণ্ণত্তা গচ্ছন্তী’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, চিণ্ণত্তা যত্থ চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি, ন চক্খুৰিঞ্ঞাণং মনোৰিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থাহং উপ্পজ্জামি, ত্ৰম্পি তত্থ উপ্পজ্জাহী’তি, নাপি মনোৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থ ত্ৰং উপ্পজ্জিস্সসি, অহম্পি তত্থ উপ্পজ্জিস্সামী’তি, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, চিণ্ণত্তা উপ্পজ্জন্তী’’তি.

‘‘কথং, ভন্তে নাগসেন, সমুদাচরিতত্তা যত্থ চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি? ওপম্মং করোহী’’তি. ‘‘যথা, মহারাজ, মুদ্দাগণনাসঙ্খ্যালেখাসিপ্পট্ঠানেসু আদিকম্মিকস্স দন্ধাযনা ভৰতি, অথাপরেন সমযেন নিসম্মকিরিযায সমুদাচরিতত্তা অদন্ধাযনা ভৰতি. এৰমেৰ খো, মহারাজ, সমুদাচরিতত্তা যত্থ চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতি, ন চক্খুৰিঞ্ঞাণং মনোৰিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থাহং উপ্পজ্জামি, ত্ৰম্পি তত্থ উপ্পজ্জাহী’তি, নাপি মনোৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণং আণাপেতি ‘যত্থ ত্ৰং উপ্পজ্জিস্সসি, অহম্পি তত্থ উপ্পজ্জিস্সামী’তি, অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, সমুদাচরিতত্তা উপ্পজ্জন্তী’’তি.

‘‘ভন্তে নাগসেন, যত্থ সোতৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতীতি…পে… যত্থ ঘানৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি…পে… যত্থ জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি …পে… যত্থ কাযৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতী’’তি? ‘‘আম, মহারাজ, যত্থ কাযৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তত্থ মনোৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতী’’তি.

‘‘কিং নু খো, ভন্তে নাগসেন, পঠমং কাযৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা মনোৰিঞ্ঞাণং, উদাহু মনোৰিঞ্ঞাণং পঠমং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা কাযৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি? ‘‘কাযৰিঞ্ঞাণং, মহারাজ, পঠমং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা মনোৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি.

‘‘কিং নু খো, ভন্তে নাগসেন,…পে… অনালাপো তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি, সমুদাচরিতত্তা উপ্পজ্জন্তী’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

চক্খুৰিঞ্ঞাণাদিপঞ্হো সত্তমো.