৫. ইন্দ্রিযসমোধানৰণ্ণনা

২০৪. ইদানি সমাধিং ভাৰযতো ৰিপস্সনং ভাৰযতো চ ইন্দ্রিযসমোধানং দস্সেতুকামো পঠমং তাৰ উপট্ঠানকোসল্লপ্পভেদং নিদ্দিসিতুং পুথুজ্জনো সমাধিং ভাৰেন্তোতিআদিমাহ. তত্থ পুথুজ্জনো সমাধিং ভাৰেন্তোতি নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰেন্তো. সেক্খস্স ৰীতরাগস্স চ পন লোকুত্তরোপি সমাধি লব্ভতি. আৰজ্জিতত্তাতি কসিণাদিনিমিত্তস্স আৰজ্জিতত্তা, কসিণাদিপরিকম্মং কত্ৰা তত্থ উপ্পাদিতনিমিত্তত্তাতি ৰুত্তং হোতি. আরম্মণূপট্ঠানকুসলোতি তস্স উপ্পাদিতস্স নিমিত্তস্সেৰ উপট্ঠানে কুসলো. সমথনিমিত্তূপট্ঠানকুসলোতি অচ্চারদ্ধৰীরিযতাদীহি উদ্ধতে চিত্তে পস্সদ্ধিসমাধিউপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গভাৰনাৰসেন চিত্তোপসমনিমিত্তস্স উপট্ঠানে কুসলো. পগ্গহনিমিত্তূপট্ঠানকুসলোতি অতিসিথিলৰীরিযতাদীহি লীনে চিত্তে ধম্মৰিচযৰীরিযপীতিসম্বোজ্ঝঙ্গভাৰনাৰসেন চিত্তপগ্গহনিমিত্তস্স উপট্ঠানে কুসলো. অৰিক্খেপূপট্ঠানকুসলোতি অনুদ্ধতালীনচিত্তস্স সম্পযুত্তস্স সমাধিস্স উপট্ঠানে কুসলো. ওভাসূপট্ঠানকুসলোতি পঞ্ঞাপযোগমন্দতায নিরস্সাদে চিত্তে অট্ঠসংৰেগৰত্থুপচ্চৰেক্খণেন চিত্তং সংৰেজেত্ৰা ঞাণোভাসস্স উপট্ঠানে কুসলো. অট্ঠ সংৰেগৰত্থূনি নাম জাতিজরাব্যাধিমরণানি চত্তারি, অপাযদুক্খং পঞ্চমং, অতীতে ৰট্টমূলকং দুক্খং, অনাগতে ৰট্টমূলকং দুক্খং, পচ্চুপ্পন্নে আহারপরিযেট্ঠিমূলকং দুক্খন্তি. সম্পহংসনূপট্ঠানকুসলোতি উপসমসুখানধিগমেন নিরস্সাদে চিত্তে বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণানুস্সরণেন চিত্তং পসাদেন্তো সম্পহংসনস্স উপট্ঠানে কুসলো. উপেক্খূপট্ঠানকুসলোতি উদ্ধতাদিদোসৰিরহিতে চিত্তে নিগ্গহপগ্গহাদীসু ব্যাপারাভাৰকরণেন উপেক্খায উপট্ঠানে কুসলো. সেক্খোতি তিস্সো সিক্খা সিক্খতীতি সেক্খো. একত্তূপট্ঠানকুসলোতি সক্কাযদিট্ঠাদীনং পহীনত্তা নেক্খম্মাদিনো একত্তস্স উপট্ঠানে কুসলো.

ৰীতরাগোতি সব্বসো পহীনরাগত্তা ৰীতরাগো খীণাসৰো. ঞাণূপট্ঠানকুসলোতি অরহা ধম্মেসু ৰিগতসম্মোহত্তা তত্থ তত্থ অসম্মোহঞাণস্স উপট্ঠানে কুসলো. ৰিমুত্তূপট্ঠানকুসলোতি অরহত্তফলৰিমুত্তিযা উপট্ঠানে কুসলো. ৰিমুত্তীতি হি সব্বকিলেসেহি ৰিমুত্তত্তা অরহত্তফলৰিমুত্তি অধিপ্পেতা.

২০৫. ৰিপস্সনাভাৰনায উপট্ঠানানুপট্ঠানেসু অনিচ্চতোতিআদীনি নিচ্চতোতিআদীনি চ সীলকথাযং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি. পাঠতো পন ‘‘আযূহনানুপট্ঠানকুসলো ৰিপরিণামূপট্ঠানকুসলো অনিমিত্তূপট্ঠানকুসলো নিমিত্তানুপট্ঠানকুসলো অপ্পণিহিতূপট্ঠানকুসলো পণিধিঅনুপট্ঠানকুসলো অভিনিৰেসানুপট্ঠানকুসলো’’তি এতেসু সামিৰচনেন সমাসপদচ্ছেদো কাতব্বো. সেসেসু পন নিস্সক্কৰচনেন পাঠো.

২০৬. সুঞ্ঞতূপট্ঠানকুসলোতি পনেত্থ সুঞ্ঞতো উপট্ঠানকুসলোতি ৰা সুঞ্ঞতায উপট্ঠানকুসলোতি ৰা পদচ্ছেদো কাতব্বো. যস্মা পন নিব্বিদাৰিরাগনিরোধপটিনিস্সগ্গানুপস্সনা অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনা যথাভূতঞাণদস্সনং পটিসঙ্খানুপস্সনা ৰিৰট্টনানুপস্সনাতি ইমা অট্ঠ মহাৰিপস্সনা অত্তনো সভাৰৰিসেসেন ৰিসেসিতা, ন আরম্মণৰিসেসেন, তস্মা ইমাসং অট্ঠন্নং ‘‘অনিচ্চতো উপট্ঠানকুসলো হোতী’’তিআদীনি ৰচনানি ৰিয ‘‘নিব্বিদাতো উপট্ঠানকুসলো হোতী’’তিআদীনি ৰচনানি ন যুজ্জন্তি. তস্মা এৰ ইমা অট্ঠ ন যোজিতা. আদীনৰানুপস্সনা পন ‘‘সুঞ্ঞতূপট্ঠানকুসলো হোতি, অভিনিৰেসানুপট্ঠানকুসলো হোতী’’তি ইমিনা যুগলকৰচনেনেৰ অত্থতো ‘‘আদীনৰতো উপট্ঠানকুসলো হোতি, আলযাভিনিৰেসানুপট্ঠানকুসলো হোতী’’তি যোজিতাৰ হোতীতি সরূপেন ন যোজিতা. ইতি পুরিমা চ অট্ঠ, অযঞ্চ আদীনৰানুপস্সনাতি অট্ঠারসসু মহাৰিপস্সনাসু ইমা নৰ অযোজেত্ৰা ইতরা এৰ নৰ যোজিতাতি ৰেদিতব্বা. ঞাণূপট্ঠানকুসলোতি সেক্খো ৰিপস্সনূপক্কিলেসানং অভাৰতো ৰিপস্সনাভাৰনায ঞাণস্স উপট্ঠানে কুসলো. সমাধিভাৰনায পন নিকন্তিসব্ভাৰতো ঞাণূপট্ঠানে কুসলোতি ন ৰুত্তো.

ৰিসঞ্ঞোগূপট্ঠানকুসলোতি ‘‘কামযোগৰিসঞ্ঞোগো ভৰযোগৰিসঞ্ঞোগো দিট্ঠিযোগৰিসঞ্ঞোগো অৰিজ্জাযোগৰিসঞ্ঞোগো’’তি (দী. নি. ৩.৩১২) চতুধা ৰুত্তস্স ৰিসঞ্ঞোগস্স উপট্ঠানে কুসলো. সঞ্ঞোগানুপট্ঠানকুসলোতি কামযোগভৰযোগদিট্ঠিযোগাৰিজ্জাযোগৰসেন চতুধা ৰুত্তস্স সঞ্ঞোগস্স অনুপট্ঠানে কুসলো. নিরোধূপট্ঠানকুসলোতি ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো নিব্বাননিন্নং চিত্তং হোতি নিব্বানপোণং নিব্বানপব্ভারং ৰিৰেকট্ঠং নেক্খম্মাভিরতং ব্যন্তীভূতং সব্বসো আসৰট্ঠানিযেহি ধম্মেহী’’তি (অ. নি. ১০.৯০; পটি. ম. ২.৪৪ অত্থতো সমানং) ৰুত্তখীণাসৰবলৰসেন নিব্বাননিন্নচিত্তত্তা খীণাসৰোৰ নিরোধসঙ্খাতস্স নিব্বানস্স উপট্ঠানে কুসলো.

আরম্মণূপট্ঠানকুসলৰসেনাতিআদীসু কুসলন্তি ঞাণং. ঞাণম্পি হি কুসলপুগ্গলযোগতো কুসলং যথা পণ্ডিতপুগ্গলযোগতো ‘‘পণ্ডিতা ধম্মা’’তি (ধ. স. দুকমাতিকা ১০৩). তস্মা কোসল্লৰসেনাতি অত্থো.

২০৭. ইদানি চতুসট্ঠিযা আকারেহীতিআদি ঞাণকথাযং (পটি. ম. ১.১০৭) ৰুত্তম্পি ইন্দ্রিযকথাসম্বন্ধেন ইধানেত্ৰা ৰুত্তং. তং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

২০৮. পুন সমন্তচক্খুসম্বন্ধেন ইন্দ্রিযৰিধানং ৰত্তুকামো ন তস্স অদ্দিট্ঠমিধত্থি কিঞ্চীতিআদিমাহ. তত্থ সমন্তচক্খূতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. পঞ্ঞিন্দ্রিযস্স ৰসেনাতিআদিনা পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং অৰিযোগিতং দস্সেতি. সদ্দহন্তো পগ্গণ্হাতীতিআদীহি একেকিন্দ্রিযমূলকেহি পঞ্চহি চতুক্কেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং নিন্নপযোগকালে ৰা মগ্গক্খণে ৰা একরসভাৰং অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযভাৰঞ্চ দস্সেতি. সদ্দহিতত্তা পগ্গহিতন্তিআদীহি একেকিন্দ্রিযমূলকেহি পঞ্চহি চতুক্কেহি পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং নিব্বত্তিকালে ৰা ফলকালে ৰা একরসভাৰং অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযভাৰঞ্চ দস্সেতি. পুন বুদ্ধচক্খুসম্বন্ধেন ইন্দ্রিযৰিধানং ৰত্তুকামো যং বুদ্ধচক্খূতিআদিমাহ. তত্থ বুদ্ধচক্খূতি ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তঞাণং আসযানুসযঞাণঞ্চ. বুদ্ধঞাণন্তি চ ইদং তদেৰ দ্ৰযং, সেসং হেট্ঠা ৰুত্তত্থমেৰাতি.

ইন্দ্রিযসমোধানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সদ্ধম্মপ্পকাসিনিযা পটিসম্ভিদামগ্গ-অট্ঠকথায

ইন্দ্রিযকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.