৩. ততিযসুত্তন্তনিদ্দেসৰণ্ণনা
১৯৪. পুন অঞ্ঞং সুত্তন্তং নিক্খিপিত্ৰা ইন্দ্রিযৰিধানং নিদ্দিসিতুকামো পঞ্চিমানি, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ সোতাপত্তিযঙ্গেসূতি এত্থ সোতো অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সোতস্স আপত্তি ভুসং পাপুণনং সোতাপত্তি, সোতাপত্তিযা অঙ্গানি সম্ভারানি সোতাপত্তিঅঙ্গানি. সোতাপন্নতায পুব্বভাগপটিলাভঅঙ্গানি. সপ্পুরিসসংসেৰো সোতাপত্তিঅঙ্গং, সদ্ধম্মস্সৰনং সোতাপত্তিঅঙ্গং, যোনিসোমনসিকারো সোতাপত্তিঅঙ্গং, ধম্মানুধম্মপটিপত্তি সোতাপত্তিঅঙ্গং, ইমানি চত্তারি সোতাপত্তিঅঙ্গানি. সেসা হেট্ঠা ৰুত্তা এৰ. ইদঞ্চ ইমেসং ইন্দ্রিযানং সকৰিসযে জেট্ঠকভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তং. যথা হি চত্তারো সেট্ঠিপুত্তা রাজাতিরাজপঞ্চমেসু সহাযেসু ‘‘নক্খত্তং কীল়িস্সামা’’তি ৰীথিং ওতিণ্ণেসু একস্স সেট্ঠিপুত্তস্স গেহং গতকালে ইতরে চত্তারো তুণ্হী নিসীদন্তি, গেহসামিকোৰ ‘‘ইমেসং খাদনীযং ভোজনীযং দেথ, ইমেসং গন্ধমালালঙ্কারাদীনি দেথা’’তি গেহে ৰিচারেতি, দুতিযস্স ততিযস্স চতুত্থস্স গেহং গতকালে ইতরে চত্তারো তুণ্হী নিসীদন্তি, গেহসামিকোৰ ‘‘ইমেসং খাদনীযং ভোজনীযং দেথ, ইমেসং গন্ধমালালঙ্কারাদীনি দেথা’’তি গেহে ৰিচারেতি, অথ সব্বপচ্ছা রঞ্ঞো গেহং গতকালে কিঞ্চাপি রাজা সব্বত্থ ইস্সরোৰ, ইমস্মিং পন কালে অত্তনো গেহেযেৰ ‘‘ইমেসং খাদনীযং ভোজনীযং দেথ, ইমেসং গন্ধমালালঙ্কারাদীনি দেথা’’তি ৰিচারেতি, এৰমেৰ সদ্ধাপঞ্চমকেসু ইন্দ্রিযেসু তেসু সহাযেসু একতো ৰীথিং ওতরন্তেসু ৰিয একারম্মণে উপ্পজ্জমানেসুপি যথা পঠমস্স গেহে ইতরে চত্তারো তুণ্হী নিসীদন্তি, গেহসামিকোৰ ৰিচারেতি, এৰং সোতাপত্তিঅঙ্গানি পত্ৰা অধিমোক্খলক্খণং সদ্ধিন্দ্রিযমেৰ জেট্ঠকং হোতি পুব্বঙ্গমং, সেসানি তদন্ৰযানি হোন্তি. যথা দুতিযস্স গেহে ইতরে চত্তারো তুণ্হী নিসীদন্তি, গেহসামিকোৰ ৰিচারেতি, এৰং সম্মপ্পধানানি পত্ৰা পগ্গহণলক্খণং ৰীরিযিন্দ্রিযমেৰ জেট্ঠকং হোতি পুব্বঙ্গমং, সেসানি তদন্ৰযানি হোন্তি. যথা ততিযস্স গেহে ইতরে চত্তারো তুণ্হী নিসীদন্তি, গেহসামিকোৰ ৰিচারেতি, এৰং সতিপট্ঠানানি পত্ৰা উপট্ঠানলক্খণং সতিন্দ্রিযমেৰ জেট্ঠকং হোতি পুব্বঙ্গমং, সেসানি তদন্ৰযানি হোন্তি. যথা চতুত্থস্স গেহে ইতরে চত্তারো তুণ্হী নিসীদন্তি, গেহসামিকোৰ ৰিচারেতি, এৰং ঝানানি পত্ৰা অৰিক্খেপলক্খণং সমাধিন্দ্রিযমেৰ জেট্ঠকং হোতি পুব্বঙ্গমং, সেসানি তদন্ৰযানি হোন্তি. সব্বপচ্ছা রঞ্ঞো গেহং গতকালে পন যথা ইতরে চত্তারো তুণ্হী নিসীদন্তি, রাজাৰ ৰিচারেতি, এৰং অরিযসচ্চানি পত্ৰা পজাননলক্খণং পঞ্ঞিন্দ্রিযমেৰ জেট্ঠকং হোতি পুব্বঙ্গমং, সেসানি তদন্ৰযানি হোন্তীতি.
ক. পভেদগণননিদ্দেসৰণ্ণনা
১৯৫. সুত্তন্তস্স পভেদগণনাপুচ্ছাপুব্বঙ্গমেৰ পভেদগণননিদ্দেসে সপ্পুরিসসংসেৰেতি সোভনানং পুরিসানং সম্মা সেৰনে. অধিমোক্খাধিপতেয্যট্ঠেনাতি অধিমোক্খসঙ্খাতেন সেসিন্দ্রিযেসু অধিপতিভাৰট্ঠেন, সেসিন্দ্রিযানং পুব্বঙ্গমট্ঠেনাতি অত্থো. সদ্ধম্মসৰনেতি সতং ধম্মো, সোভনো ৰা ধম্মোতি সদ্ধম্মো. তস্স সদ্ধম্মস্স সৰনে. যোনিসোমনসিকারেতি উপাযেন মনসিকারে. ধম্মানুধম্মপটিপত্তিযাতি এত্থ নৰ লোকুত্তরধম্মে অনুগতো ধম্মো ধম্মানুধম্মো, সীলসমাধিপঞ্ঞাসঙ্খাতস্স ধম্মানুধম্মস্স পটিপত্তি পটিপজ্জনং ধম্মানুধম্মপটিপত্তি. সম্মপ্পধানাদীসুপি এসেৰ নযো.
খ. চরিযাৰারৰণ্ণনা
১৯৬. চরিযাৰারেপি ইমিনাৰ নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. কেৰলং পঠমৰারো ইন্দ্রিযানং উপ্পাদনকালৰসেন ৰুত্তো, চরিযাৰারো উপ্পন্নানং আসেৰনকালৰসেন চ পারিপূরিকালৰসেন চ ৰুত্তো. চরিযা পকতি উস্সন্নতাতি হি অত্থতো একং.
চারৰিহারনিদ্দেসৰণ্ণনা
১৯৭. ইদানি চরিযাসম্বন্ধেনেৰ চারৰিহারনিদ্দেসৰসেন অপরেন পরিযাযেন ইন্দ্রিযৰিধানং নিদ্দিসিতুকামো চারো চ ৰিহারো চাতিআদিকং উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা তস্স নিদ্দেসমাহ. তত্থ উদ্দেসে তাৰ যথা চরন্তং ৰিহরন্তং ৰিঞ্ঞূ সব্রহ্মচারী গম্ভীরেসু ঠানেসু ওকপ্পেয্যুং – অদ্ধা অযমাযস্মা পত্তো ৰা পাপুণিস্সতি ৰাতি, তথা ইন্দ্রিযসম্পন্নস্স চারো চ ৰিহারো চ ৰিঞ্ঞূহি সব্রহ্মচারীহি অনুবুদ্ধো হোতি পটিৰিদ্ধোতি উদ্দেসস্স সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. উদ্দেসনিদ্দেসে চরিযা চারোযেৰ. চারো চরিযাতি হি অত্থতো একং. তস্মা ‘‘চারো’’তিপদস্স নিদ্দেসে ‘‘চরিযা’’তি ৰুত্তং. ইরিযাপথচরিযাতি ইরিযাপথানং চরিযা, পৰত্তনন্তি অত্থো. সেসেসুপি এসেৰ নযো. আযতনচরিযা পন আযতনেসু সতিসম্পজঞ্ঞানং চরিযা. পত্তীতি ফলানি. তানি হি পাপুণিযন্তীতি ‘‘পত্তী’’তি ৰুত্তা. সত্তলোকস্স দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকা অত্থা লোকত্থাতি অযং ৰিসেসো.
ইদানি তাসং চরিযানং ভূমিং দস্সেন্তো চতূসু ইরিযাপথেসূতিআদিমাহ. সতিপট্ঠানেসূতি আরম্মণসতিপট্ঠানেসু. সতিপট্ঠানেসুপি ৰুচ্চমানেসু সতিতো অনঞ্ঞানি ৰোহারৰসেন অঞ্ঞানি ৰিয কত্ৰা ৰুত্তং. অরিযসচ্চেসূতি পুব্বভাগলোকিযসচ্চঞাণেন ৰিসুং ৰিসুং সচ্চপরিগ্গহৰসেন ৰুত্তং. অরিযমগ্গেসু সামঞ্ঞফলেসূতি চ ৰোহারৰসেনেৰ ৰুত্তং. পদেসেতি লোকত্থচরিযায একদেসে. নিপ্পদেসতো হি লোকত্থচরিযং বুদ্ধা এৰ করোন্তি. পুন তা এৰ চরিযাযো কারকপুগ্গলৰসেন দস্সেন্তো পণিধিসম্পন্নানন্তিআদিমাহ. তত্থ পণিধিসম্পন্না নাম ইরিযাপথানং সন্তত্তা ইরিযাপথগুত্তিযা সম্পন্না অকম্পিতইরিযাপথা ভিক্খুভাৰানুরূপেন সন্তেন ইরিযাপথেন সম্পন্না. ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারানন্তি চক্খাদীসু ছসু ইন্দ্রিযেসু অত্তনো অত্তনো ৰিসযে পৰত্তএকেকদ্ৰারৰসেন গুত্তং দ্ৰারং এতেসন্তি গুত্তদ্ৰারা. তেসং গুত্তদ্ৰারানং. দ্ৰারন্তি চেত্থ উপ্পত্তিদ্ৰারৰসেন চক্খাদযো এৰ. অপ্পমাদৰিহারীনন্তি সীলাদীসু অপ্পমাদৰিহারৰতং. অধিচিত্তমনুযুত্তানন্তি ৰিপস্সনায পাদকভাৰেন অধিচিত্তসঙ্খাতং সমাধিমনুযুত্তানং. বুদ্ধিসম্পন্নানন্তি নামরূপৰৰত্থানং আদিং কত্ৰা যাৰ গোত্রভু, তাৰ পৰত্তেন ঞাণেন সম্পন্নানং. সম্মাপটিপন্নানন্তি চতুমগ্গক্খণে. অধিগতফলানন্তি চতুফলক্খণে.
অধিমুচ্চন্তোতি অধিমোক্খং করোন্তো. সদ্ধায চরতীতি সদ্ধাৰসেন পৰত্ততি. পগ্গণ্হন্তোতি চতুসম্মপ্পধানৰীরিযেন পদহন্তো. উপট্ঠাপেন্তোতি সতিযা আরম্মণং উপট্ঠাপেন্তো. অৰিক্খেপং করোন্তোতি সমাধিৰসেন ৰিক্খেপং অকরোন্তো. পজানন্তোতি চতুসচ্চপজাননপঞ্ঞায পকারেন জানন্তো. ৰিজানন্তোতি ইন্দ্রিযসম্পযুত্তজৰনপুব্বঙ্গমেন আৰজ্জনৰিঞ্ঞাণেন আরম্মণং ৰিজানন্তো. ৰিঞ্ঞাণচরিযাযাতি আৰজ্জনৰিঞ্ঞাণচরিযৰসেন. এৰং পটিপন্নস্সাতি সহজৰনায ইন্দ্রিযচরিযায পটিপন্নস্স. কুসলা ধম্মা আযাপেন্তীতি সমথৰিপস্সনাৰসেন পৰত্তা কুসলা ধম্মা ভুসং যাপেন্তি, পৰত্তন্তীতি অত্থো. আযতনচরিযাযাতি কুসলানং ধম্মানং ভুসং যতনচরিযায, ঘটনচরিযায পৰত্তনচরিযাযাতি ৰুত্তং হোতি. ৰিসেসমধিগচ্ছতীতি ৰিক্খম্ভনতদঙ্গসমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধিৰসেন ৰিসেসং অধিগচ্ছতি. দস্সনচরিযাদযো ৰুত্তত্থাযেৰ.
সদ্ধায ৰিহরতীতিআদীসু সদ্ধাদিসমঙ্গিস্স ইরিযাপথৰিহারো দট্ঠব্বো. অনুবুদ্ধোতি অনুমানবুদ্ধিযা. পটিৰিদ্ধোতি পচ্চক্খবুদ্ধিযা. যস্মা অধিমোক্খট্ঠাদীসু অনুবুদ্ধেসু পটিৰিদ্ধেসু চ চারো চ ৰিহারো চ অনুবুদ্ধো হোতি পটিৰিদ্ধো, তস্মা অনুবোধপটিৰেধেসু অধিমোক্খট্ঠাদযো চ নিদ্দিট্ঠা.
এৰং সদ্ধায চরন্তন্তিআদীসু এৰন্তি ৰুত্তপ্পকারং নিদ্দিসন্তো যথাসদ্দস্স অত্থং নিদ্দিসতি. ৰিঞ্ঞূতিআদীসুপি যথাসভাৰং জানন্তীতি ৰিঞ্ঞূ. ৰিঞ্ঞাতং সভাৰং ৰিভাৰেন্তি পাকটং করোন্তীতি ৰিভাৰী. অসনি ৰিয সিলুচ্চযে কিলেসে মেধতি হিংসতীতি মেধা, খিপ্পং গহণধারণট্ঠেন ৰা মেধা, মেধা এতেসং অত্থীতি মেধাৰী. ঞাণগতিযা পণ্ডন্তি গচ্ছন্তি পৰত্তন্তীতি পণ্ডিতা. বুদ্ধিসম্পদায সমন্নাগতত্তা বুদ্ধিসম্পন্না. সহ ব্রহ্মং চরিযং উত্তমং পটিপদং চরন্তীতি সব্রহ্মচারিনো. অপলোকনকম্মাদিচতুব্বিধং কম্মং একতো করণৰসেন একং কম্মং. তথা পঞ্চৰিধো পাতিমোক্খুদ্দেসো একুদ্দেসো. সমা সিক্খা এতেসন্তি সমসিক্খা, সমসিক্খানং ভাৰো সমসিক্খতা. সমসিক্খাতাতিপি পঠন্তি. যেসং একং কম্মং একো উদ্দেসো সমসিক্খতা, তে সব্রহ্মচারীতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘ঝানানী’’তি ৰত্তব্বে ঝানাতি লিঙ্গৰিপল্লাসো কতো. ৰিমোক্খাতি তযো ৰা অট্ঠ ৰা ৰিমোক্খা. সমাধীতি সৰিতক্কসৰিচারঅৰিতক্কৰিচারমত্তঅৰিতক্কাৰিচারা তযো সমাধী. সমাপত্তিযোতি সুঞ্ঞতানিমিত্তাপ্পণিহিতা. অভিঞ্ঞাযোতি ছ অভিঞ্ঞা.
একো অংসো ভাগো, ন দুতিযোতি একংসো, একংসস্স অত্থস্স ৰচনং একংসৰচনং. এৰং সেসেসুপি যোজনা কাতব্বা. ৰিসেসতো পন সমং, সমন্তা ৰা সেতি পৰত্ততীতি সংসযো, নত্থেত্থ সংসযোতি নিস্সংসযো. একস্মিংযেৰ অনিচ্ছযতা হুত্ৰা ইতরম্পি কঙ্খতীতি কঙ্খা, নত্থেত্থ কঙ্খাতি নিক্কঙ্খো. দ্ৰিধা ভাৰো দ্ৰেজ্ঝং, নত্থেত্থ দ্ৰেজ্ঝন্তি অদ্ৰেজ্ঝো. দ্ৰিধা এলযতি কম্পেতীতি দ্ৰেল়্হকং, নত্থেত্থ দ্ৰেল়্হকন্তি অদ্ৰেল়্হকো. নিযোগেন নিযমেন ৰচনং নিযোগৰচনং. নিয্যোগৰচনন্তিপি পঠন্তি. অপণ্ণকস্স অৰিরদ্ধস্স নিয্যানিকস্স অত্থস্স ৰচনং অপণ্ণকৰচনং. অৰত্থাপনৰচনন্তি নিচ্ছযৰচনং. সব্বম্পি হেতং ৰিচিকিচ্ছাভাৰস্স ৰেৰচনং. পিযস্স অত্থস্স সব্ভাৰতো ৰচনং, পিযমেৰাতি পিযৰচনং. তথা গরুৰচনং. সহ গারৰেন গরুভাৰেন সগারৰং. পতিস্সযনং পতিস্সযো পরং গরুং কত্ৰা নিস্সযনং অপস্সযনন্তি অত্থো. পতিস্সৰনং ৰা পতিস্সৰো, নিৰাতৰুত্তিতায পরৰচনসৰনন্তি অত্থো. উভযথাপি পরজেট্ঠকভাৰস্সেতং নামং. সহ গারৰেন ৰত্ততীতি সগারৰং. সহ পতিস্সযেন, পতিস্সৰেন ৰা ৰত্ততীতি সপ্পতিস্সযং. ‘‘সপ্পতিস্সৰ’’ন্তি ৰা ৰত্তব্বে য-কারং, ৰ-কারং ৰা লোপং কত্ৰা ‘‘সপ্পতিস্স’’ন্তি ৰুত্তং. অধিকং ৰিসিট্ঠং ৰচনং অধিৰচনং, সগারৰঞ্চ তং সপ্পতিস্সঞ্চাতি সগারৰসপ্পতিস্সং, সগারৰসপ্পতিস্সং অধিৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সাধিৰচনং. উভযত্থাপি ৰেৰচনৰিকপ্পনানত্তৰসেন পুনপ্পুনং এতন্তি ৰুত্তং. পত্তো ৰা পাপুণিস্সতি ৰাতি ঝানাদীনিযেৰাতি.
ততিযসুত্তন্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.