৮. লোকুত্তরকথা
লোকুত্তরকথাৰণ্ণনা
৪৩. ইদানি লোকুত্তরধম্মৰতিযা ধম্মচক্ককথায অনন্তরং কথিতায লোকুত্তরকথায অপুব্বত্থানুৰণ্ণনা. তত্থ লোকুত্তরপদস্স অত্থো নিদ্দেসৰারে আৰি ভৰিস্সতি. চত্তারো সতিপট্ঠানাতিআদযো সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা যথাযোগং মগ্গফলসম্পযুত্তা. তে বুজ্ঝনট্ঠেন বোধীতি এৰংলদ্ধনামস্স অরিযস্স পক্খে ভৰত্তা বোধিপক্খিযা নাম. পক্খে ভৰত্তাতি উপকারভাৰে ঠিতত্তা. তেসু আরম্মণেসু ওক্কন্তিত্ৰা পক্খন্দিত্ৰা উপট্ঠানতো উপট্ঠানং, সতিযেৰ উপট্ঠানং সতিপট্ঠানং. কাযৰেদনাচিত্তধম্মেসু পনস্স অসুভদুক্খানিচ্চানত্তাকারগহণৰসেন সুভসুখনিচ্চঅত্তসঞ্ঞাপহানকিচ্চসাধনৰসেন চ পৰত্তিতো চতুধা ভেদো হোতি. তস্মা চত্তারো সতিপট্ঠানাতি ৰুচ্চতি. পদহন্তি এতেনাতি পধানং, সোভনং পধানং সম্মপ্পধানং, সম্মা ৰা পদহন্তি এতেনাতি সম্মপ্পধানং, সোভনং ৰা তং কিলেসৰিরূপপৰত্তৰিরহিততো পধানঞ্চ হিতসুখনিপ্ফাদকট্ঠেন সেট্ঠভাৰাৰহনতো পধানভাৰকরণতো ৰাতি সম্মপ্পধানং. ৰীরিযস্সেতং অধিৰচনং. তযিদং উপ্পন্নানুপ্পন্নানং অকুসলানং পহানানুপ্পত্তিকিচ্চং, অনুপ্পন্নুপ্পন্নানঞ্চ কুসলানং উপ্পত্তিট্ঠিতিকিচ্চং সাধযতীতি চতুব্বিধং হোতি. তস্মা চত্তারো সম্মপ্পধানাতি ৰুচ্চতি. নিপ্ফত্তিপরিযাযেন ইজ্ঝনট্ঠেন, ইজ্ঝন্তি এতায সত্তা ইদ্ধা ৰুদ্ধা উক্কংসগতা হোন্তীতি ইমিনা ৰা পরিযাযেন ইদ্ধি, তস্সা সম্পযুত্তায পুব্বঙ্গমট্ঠেন ফলভূতায পুব্বভাগকারণট্ঠেন চ ইদ্ধিযা পাদোতি ইদ্ধিপাদো. সো ছন্দৰীরিযচিত্তৰীমংসাৰসেন চতুব্বিধোৰ হোতি. তস্মা চত্তারো ইদ্ধিপাদাতি ৰুচ্চতি. অস্সদ্ধিযকোসজ্জপমাদৰিক্খেপসম্মোহানং অভিভৰনতো অভিভৰনসঙ্খাতেন অধিপতিযট্ঠেন ইন্দ্রিযং. অস্সদ্ধিযাদীহি অনভিভৰনীযতো অকম্পিযট্ঠেন বলং. তদুভযম্পি সদ্ধাৰীরিযসতিসমাধিপঞ্ঞাৰসেন পঞ্চৰিধং হোতি. তস্মা পঞ্চিন্দ্রিযানি পঞ্চ বলানীতি ৰুচ্চন্তি. বুজ্ঝনকসত্তস্স পন অঙ্গভাৰেন সতিআদযো সত্ত ধম্মা বোজ্ঝঙ্গা, নিয্যানট্ঠেন চ সম্মাদিট্ঠিআদযো অট্ঠ মগ্গঙ্গা হোন্তি. তেন ৰুচ্চতি সত্ত বোজ্ঝঙ্গা অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি.
ইতি ইমে সত্ততিংস বোধিপক্খিযা ধম্মা পুব্বভাগে লোকিযৰিপস্সনায ৰত্তমানায চুদ্দসৰিধেন কাযং পরিগ্গণ্হতো চ কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং, নৰৰিধেন ৰেদনং পরিগ্গণ্হতো চ ৰেদনানুপস্সনাসতিপট্ঠানং, সোল়সৰিধেন চিত্তং পরিগ্গণ্হতো চ চিত্তানুপস্সনাসতিপট্ঠানং, পঞ্চৰিধেন ধম্মে পরিগ্গণ্হতো চ ধম্মানুপস্সনাসতিপট্ঠানং. ইতি ইমস্মিং অত্তভাৰে অনুপ্পন্নপুব্বং পরস্স উপ্পন্নং অকুসলং দিস্ৰা ‘‘যথা পটিপন্নস্স তস্স তং উপ্পন্নং, ন তথা পটিপজ্জিস্সামি, এৰং মে এতং নুপ্পজ্জিস্সতী’’তি তস্স অনুপ্পাদায ৰাযমনকালে পঠমং সম্মপ্পধানং, অত্তনো সমুদাচারপ্পত্তমকুসলং দিস্ৰা তস্স পহানায ৰাযমনকালে দুতিযং, ইমস্মিং অত্তভাৰে অনুপ্পন্নপুব্বং ঝানং ৰা ৰিপস্সনং ৰা উপ্পাদেতুং ৰাযমন্তস্স ততিযং, উপ্পন্নং যথা ন পরিহাযতি, এৰং পুনপ্পুনং উপ্পাদেন্তস্স চতুত্থং সম্মপ্পধানং. ছন্দং ধুরং কত্ৰা কুসলুপ্পাদনকালে ছন্দিদ্ধিপাদো, ৰীরিযং, চিত্তং, ৰীমংসং ধুরং কত্ৰা কুসলুপ্পাদনকালে ৰীমংসিদ্ধিপাদো. মিচ্ছাৰাচায ৰিরমণকালে সম্মাৰাচা, মিচ্ছাকম্মন্তা, মিচ্ছাজীৰা ৰিরমণকালে সম্মাজীৰোতি এৰং নানাচিত্তেসু লব্ভন্তি. চতুমগ্গক্খণে পন একচিত্তে লব্ভন্তি, ফলক্খণে ঠপেত্ৰা চত্তারো সম্মপ্পধানে অৰসেসা তেত্তিংস লব্ভন্তি. এৰং একচিত্তে লব্ভমানেসু চেতেসু একাৰ নিব্বানারম্মণা সতি কাযাদীসু সুভসঞ্ঞাদিপহানকিচ্চসাধনৰসেন ‘‘চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তি ৰুচ্চতি. একমেৰ চ ৰীরিযং অনুপ্পন্নুপ্পন্নানং অনুপ্পাদাদিকিচ্চসাধনৰসেন ‘‘চত্তারো সম্মপ্পধানা’’তি ৰুচ্চতি. সেসেসু হাপনৰড্ঢনং নত্থি.
অপিচ তেসু –
নৰ একৰিধা একো, দ্ৰেধাথ চতুপঞ্চধা;
অট্ঠধা নৰধা চেৰ, ইতি ছদ্ধা ভৰন্তি তে.
নৰ একৰিধাতি ছন্দো চিত্তং পীতি পস্সদ্ধি উপেক্খা সঙ্কপ্পো ৰাচা কম্মন্তো আজীৰোতি ইমে নৰ ছন্দিদ্ধিপাদাদিৰসেন একৰিধাৰ হোন্তি, অঞ্ঞকোট্ঠাসং ন ভজন্তি. একো দ্ৰেধাতি সদ্ধা ইন্দ্রিযবলৰসেন দ্ৰেধা ঠিতা. অথ চতুপঞ্চধাতি অথঞ্ঞো একো চতুধা, অঞ্ঞো পঞ্চধা ঠিতোতি অত্থো. তত্থ সমাধি একো ইন্দ্রিযবলবোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গৰসেন চতুধা ঠিতো, পঞ্ঞা তেসং চতুন্নং ইদ্ধিপাদকোট্ঠাসস্স চ ৰসেন পঞ্চধা. অট্ঠধা নৰধা চেৰাতি অপরো একো অট্ঠধা, একো নৰধা ঠিতোতি অত্থো. চতুসতিপট্ঠানইন্দ্রিযবলবোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গৰসেন সতি অট্ঠধা ঠিতা, চতুসম্মপ্পধানইদ্ধিপাদইন্দ্রিযবলবোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গৰসেন ৰীরিযং নৰধাতি. এৰং –
চুদ্দসেৰ অসম্ভিন্না, হোন্তেতে বোধিপক্খিযা;
কোট্ঠাসতো সত্তৰিধা, সত্ততিংস পভেদতো.
সকিচ্চনিপ্ফাদনতো, সরূপেন চ ৰুত্তিতো;
সব্বেৰ অরিযমগ্গস্স, সম্ভৰে সম্ভৰন্তি তে.
এৰং মগ্গফলসম্পযুত্তে সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মে দস্সেত্ৰা পুন তে মগ্গফলেসু সঙ্খিপিত্ৰা চত্তারো অরিযমগ্গা চত্তারি চ সামঞ্ঞফলানীতি আহ. সমণভাৰো সামঞ্ঞং, চতুন্নং অরিযমগ্গানমেতং নামং. সামঞ্ঞানং ফলানি সামঞ্ঞফলানি. নিব্বানং পন সব্বেহি অসম্মিস্সমেৰ. ইতি ৰিত্থারতো সত্ততিংসবোধিপক্খিযচতুমগ্গচতুফলনিব্বানানং ৰসেন ছচত্তালীস লোকুত্তরধম্মা, ততো সঙ্খেপেন চতুমগ্গচতুফলনিব্বানানং ৰসেন নৰ লোকুত্তরধম্মা, ততোপি সঙ্খেপেন মগ্গফলনিব্বানানং ৰসেন তযো লোকুত্তরধম্মাতি ৰেদিতব্বং. সতিপট্ঠানাদীনং মগ্গফলানঞ্চ লোকুত্তরত্তে ৰুত্তে তংসম্পযুত্তানং ফস্সাদীনম্পি লোকুত্তরত্তং ৰুত্তমেৰ হোতি. পধানধম্মৰসেন পন সতিপট্ঠানাদযোৰ ৰুত্তা. অভিধম্মে (ধ. স. ২৭৭ আদযো, ৫০৫ আদযো) চ লোকুত্তরধম্মনিদ্দেসে মগ্গফলসম্পযুত্তানং ফস্সাদীনং লোকুত্তরত্তং ৰুত্তমেৰাতি.
লোকং তরন্তীতি লোকং অতিক্কমন্তি. সব্বমিধ ঈদিসং ৰত্তমানকালৰচনং চত্তারো অরিযমগ্গে সন্ধায ৰুত্তং. সোতাপত্তিমগ্গো হি অপাযলোকং তরতি, সকদাগামিমগ্গো কামাৰচরলোকেকদেসং তরতি, অনাগামিমগ্গো কামাৰচরলোকং তরতি, অরহত্তমগ্গো রূপারূপাৰচরলোকং তরতি. লোকা উত্তরন্তীতি লোকা উগ্গচ্ছন্তি. লোকতোতি চ লোকম্হাতি চ তদেৰ নিস্সক্কৰচনং ৰিসেসেত্ৰা দস্সিতং. লোকং সমতিক্কমন্তীতি পঠমং ৰুত্তত্থমেৰ. তত্থ উপসগ্গত্থং অনপেক্খিত্ৰা ৰুত্তং, ইধ সহ উপসগ্গত্থেন ৰুত্তং. লোকং সমতিক্কন্তাতি যথাৰুত্তং লোকং সম্মা অতিক্কন্তা. সব্বমিধ ঈদিসং অতীতকালৰচনং ফলনিব্বানানি সন্ধায ৰুত্তং, সোতাপত্তিফলাদীনি হি যথাৰুত্তং লোকং অতিক্কমিত্ৰা ঠিতানি, সদা নিব্বানং সব্বলোকং অতিক্কমিত্ৰা ঠিতং. লোকেন অতিরেকাতি লোকতো অধিকভূতা. ইদং সব্বেপি লোকুত্তরধম্মে সন্ধায ৰুত্তং. নিস্সরন্তীতি নিগ্গচ্ছন্তি. নিস্সটাতি নিগ্গতা. লোকে ন তিট্ঠন্তীতিআদীনি অট্ঠারস ৰচনানি সব্বলোকুত্তরেসুপি যুজ্জন্তি. ন তিট্ঠন্তীতি লোকে অপরিযাপন্নত্তা ৰুত্তং. লোকে ন লিম্পন্তীতি খন্ধসন্তানে ৰত্তমানাপি তস্মিং ন লিম্পন্তীতি অত্থো. লোকেন ন লিম্পন্তীতি অকতপটিৰেধানং কেনচি চিত্তেন, কতপটিৰেধানং অকুসলেন অপ্পমত্তেনপি চিত্তেন ন লিম্পন্তীতি অত্থো. অসংলিত্তা অনুপলিত্তাতি উপসগ্গেন ৰিসেসিতং.
ৰিপ্পমুত্তাতি অলিত্তত্তমেৰ নানাব্যঞ্জনেন ৰিসেসিতং. যে কেচি হি যত্থ যেন ৰা অলিত্তা, তে তত্থ তেন ৰা ৰিপ্পমুত্তা হোন্তি. লোকা ৰিপ্পমুত্তাতিআদীনি তীণি নিস্সক্কৰসেন ৰুত্তানি. ৰিসঞ্ঞুত্তাতি ৰিপ্পমুত্তত্তৰিসেসনং. যে কেচি হি যত্থ যেন যতো ৰিপ্পমুত্তা, তে তত্থ তেন ততো ৰিসঞ্ঞুত্তা নাম হোন্তি. লোকা সুজ্ঝন্তীতি লোকমলং ধোৰিত্ৰা লোকা সুজ্ঝন্তি. ৰিসুজ্ঝন্তীতি তদেৰ উপসগ্গেন ৰিসেসিতং. ৰুট্ঠহন্তীতি উট্ঠিতা হোন্তি. ৰিৰট্টন্তীতি নিৰট্টন্তি. ন সজ্জন্তীতি ন লগ্গন্তি. ন গয্হন্তীতি ন গণ্হীযন্তি. ন বজ্ঝন্তীতি ন বাধীযন্তি. সমুচ্ছিন্দন্তীতি অপ্পৰত্তিং করোন্তি. যথা চ লোকং সমুচ্ছিন্নত্তাতি, তথেৰ ‘‘লোকা ৰিসুদ্ধত্তা’’তিআদি ৰুত্তমেৰ হোতি. পটিপ্পস্সম্ভেন্তীতি নিরোধেন্তি. অপথাতিআদীনি চত্তারি সব্বেসুপি লোকুত্তরেসু যুজ্জন্তি. অপথাতি অমগ্গা. অগতীতি অপ্পতিট্ঠা. অৰিসযাতি অনাযত্তা. অসাধারণাতি অসমানা. ৰমন্তীতি উগ্গিলন্তি. ন পচ্চাৰমন্তীতি ৰুত্তপটিপক্খনযেন ৰুত্তং, ৰন্তং পুন ন অদন্তীতি অত্থো. এতেন ৰন্তস্স সুৰন্তভাৰো ৰুত্তো হোতি. অনন্তরদুকত্তযেপি এসেৰ নযো. ৰিসীনেন্তীতি ৰিকিরন্তি ৰিমুচ্চন্তি, ন বন্ধন্তীতি অত্থো. ন উস্সীনেন্তীতি ন ৰিকিরন্তি ন ৰিমুচ্চন্তি. ‘‘ৰিসিনেন্তী’’তি ‘‘ন উস্সিনেন্তী’’তি রস্সং কত্ৰা পাঠো সুন্দরো. ৰিধূপেন্তীতি নিব্বাপেন্তি. ন সংধূপেন্তীতি ন উজ্জলন্তি. লোকং সমতিক্কম্ম অভিভুয্য তিট্ঠন্তীতি সব্বেপি লোকুত্তরা ধম্মা লোকং সম্মা অতিক্কমিত্ৰা অভিভৰিত্ৰা চ তিট্ঠন্তীতি লোকুত্তরা. সব্বেহিপি ইমেহি যথাৰুত্তেহি পকারেহি লোকুত্তরানং লোকতো উত্তরভাৰো অধিকভাৰো চ ৰুত্তো হোতীতি.
লোকুত্তরকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.