৭. ধম্মচক্ককথা
১. সচ্চৰারৰণ্ণনা
৩৯. পুন ধম্মচক্কপ্পৰত্তনসুত্তন্তমেৰ পুব্বঙ্গমং কত্ৰা কথিতায ধম্মচক্ককথায অপুব্বত্থানুৰণ্ণনা. তত্থ দুক্খৰত্থুকাতি একাভিসমযৰসেন দুক্খং ৰত্থু এতেসন্তি দুক্খৰত্থুকা. তদেৰ দুক্খং ৰিসেসেত্ৰা সচ্চৰত্থুকাতিআদিমাহ. তত্থ সচ্চং আরম্মণং উপত্থম্ভো এতেসন্তি সচ্চারম্মণা. সচ্চং গোচরো ৰিসযো এতেসন্তি সচ্চগোচরা. সচ্চসঙ্গহিতাতি মগ্গসচ্চেন সঙ্গহিতা. সচ্চপরিযাপন্নাতি মগ্গসচ্চাযত্তা. সচ্চে সমুদাগতাতি দুক্খপরিজাননেন দুক্খসচ্চে সমুপ্পন্না. তথা তত্থেৰ ঠিতা পতিট্ঠিতা চ.
৪০. ইদানি ‘‘পৰত্তিতে চ ভগৰতা ধম্মচক্কে’’তি ৰুত্তং ধম্মচক্কং নিদ্দিসিতুকামো ধম্মচক্কন্তিআদিমাহ. তত্থ দুৰিধং ধম্মচক্কং পটিৰেধধম্মচক্কং দেসনাধম্মচক্কঞ্চ. পটিৰেধধম্মচক্কং বোধিপল্লঙ্কে, দেসনাধম্মচক্কং ইসিপতনে. ধম্মঞ্চ পৰত্তেতি চক্কঞ্চাতি পটিৰেধধম্মচক্কং ৰুত্তং, চক্কঞ্চ পৰত্তেতি ধম্মঞ্চাতি দেসনাধম্মচক্কং. কথং? ভগৰা হি বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নো মগ্গক্খণে ইন্দ্রিযবলবোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গাদিভেদং ধম্মঞ্চ পৰত্তেতি, সোযেৰ চ ধম্মো কিলেসসত্তুঘাতায পৰত্তনতো পহরণচক্কং ৰিযাতি চক্কঞ্চ. ধম্মং পৰত্তেন্তোযেৰ ভগৰা তং চক্কং পৰত্তেতি নাম. এতেন ধম্মোযেৰ চক্কন্তি কম্মধারযসমাসতা ৰুত্তা হোতি. ইসিপতনে নিসিন্নো ভগৰা ধম্মদেসনক্খণে ৰেনেয্যসন্তানে কিলেসসত্তুঘাতায পৰত্তনতো পহরণচক্কসদিসং দেসনাচক্কঞ্চ পৰত্তেতি, ৰেনেয্যসন্তানে ইন্দ্রিযবলবোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গাদিভেদং ধম্মচক্কঞ্চ পৰত্তেতি. এতেন ধম্মো চ চক্কঞ্চ ধম্মচক্কন্তি দ্ৰন্দসমাসতা ৰুত্তা হোতি. যস্মা পন পৰত্তকে সতি পৰত্তনা নাম হোতি, তস্মা সব্বত্থাপি ‘‘পৰত্তেতী’’তি ৰুত্তং, পৰত্তনট্ঠেন পন ‘‘চক্ক’’ন্তি ৰুত্তং হোতীতি ৰেদিতব্বং. ধম্মেন পৰত্তেতীতি ধম্মচক্কন্তিআদীনি দেসনাধম্মচক্কমেৰ সন্ধায ৰুত্তানীতি ৰেদিতব্বানি.
তত্থ ধম্মেন পৰত্তেতীতি যথাসভাৰত্তা ধম্মেন পৰত্তং চক্কন্তি ধম্মচক্কন্তি ৰুত্তং হোতি. ধম্মচরিযায পৰত্তেতীতি ৰেনেয্যসন্তানে ধম্মত্থায পৰত্তং চক্কন্তি ধম্মচক্কন্তি ৰুত্তং হোতি. ধম্মে ঠিতোতিআদীহি ভগৰতো ধম্মভূততা ধম্মস্সামিতা চ ৰুত্তা হোতি. যথাহ – ‘‘সো হাৰুসো, ভগৰা জানং জানাতি পস্সং পস্সতি চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্রহ্মভূতো ৰত্তা পৰত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো’’তি (ম. নি. ১.২০৩). তস্মা তেহি ধম্মস্স চক্কন্তি ধম্মচক্কন্তি ৰুত্তং হোতি. ঠিতোতি ৰিসযীভাৰেন ঠিতো. পতিট্ঠিতোতি অচলভাৰেন পতিট্ঠিতো. ৰসিপ্পত্তোতি ইস্সরভাৰং পত্তো. পারমিপ্পত্তোতি কোটিপ্পত্তো. ৰেসারজ্জপ্পত্তোতি ৰিসারদভাৰং পত্তো. ধম্মে পতিট্ঠাপেন্তোতিআদীহি ৰেনেয্যসন্তানমপেক্খিত্ৰা ৰুত্তেহি পন ৰচনেহি ধম্মস্সামিতায চ ধম্মত্থায চক্কন্তি ৰুত্তং হোতি. ধম্মং সক্করোন্তোতিহআদীহি ধম্মত্থায চক্কন্তি ৰুত্তং হোতি. যো হি ধম্মং সক্কারাদিৰসেন পৰত্তেতি, সো ধম্মত্থং পৰত্তেতি. ধম্মং সক্করোন্তোতি যথা কতো সো ধম্মো সুকতো হোতি, এৰমেৰ নং করোন্তো. ধম্মং গরুং করোন্তোতি তস্মিং গারৰুপ্পত্তিযা তং গরুং করোন্তো. ধম্মং মানেন্তোতি ধম্মং পিযঞ্চ ভাৰনীযঞ্চ কত্ৰা ৰিহরন্তো. ধম্মং পূজেন্তোতি তং অপদিসিত্ৰা দেসনাপটিপত্তিপূজায পূজং করোন্তো. ধম্মং অপচাযমানোতি তস্সেৰ ধম্মস্স সক্কারগরুকারেহি নীচৰুত্তিতং করোন্তো. ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতূতি তং ধম্মং ধজমিৰ পুরক্খত্ৰা কেতুমিৰ চ উক্খিপিত্ৰা পৰত্তিযা ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু চ হুত্ৰাতি অত্থো. ধম্মাধিপতেয্যোতি ধম্মাধিপতিতো আগতো ভাৰনাধম্মৰসেনেৰ চ সব্বকিরিযানং করণেন ধম্মাধিপতেয্যো হুত্ৰা. তং খো পন ধম্মচক্কং অপ্পটিৰত্তিযন্তি কেনচি নিৰত্তেতুং অসক্কুণেয্যতায অপ্পটিহতপৰত্তিতা ৰুত্তা. তস্মা সো ধম্মো পৰত্তনট্ঠেন চক্কন্তি ৰুত্তং হোতি.
সদ্ধিন্দ্রিযং ধম্মো, তং ধম্মং পৰত্তেতীতি ৰেনেয্যসন্তানে মগ্গসম্পযুত্তসদ্ধিন্দ্রিযুপ্পাদনেন তং সদ্ধিন্দ্রিযং ধম্মং পৰত্তেতীতি অত্থো. এসেৰ নযো সেসেসুপি. সচ্চাতি সচ্চঞাণানি. ৰিপস্সনা চ ৰিজ্জা চ মগ্গঞাণমেৰ. অনুপ্পাদে ঞাণন্তি অরহত্তফলে ঞাণং. তম্পি ৰেনেয্যসন্তানে পৰত্তেতিযেৰ, নিব্বানঞ্চ পটিৰেধং করোন্তো পৰত্তেতিযেৰ নাম.
সমুদযৰারাদীসু সমুদযৰত্থুকা নিরোধৰত্থুকা মগ্গৰত্থুকাতি ৰিসেসপদং দস্সেত্ৰা সঙ্খিত্তা. এত্থাপি ৰুত্তসদিসং পঠমং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
২-৩. সতিপট্ঠানৰারাদিৰণ্ণনা
৪১-৪২. সতিপট্ঠানইদ্ধিপাদপুব্বঙ্গমৰারাপি মগ্গক্খণৰসেন ৰুত্তা. তেপি তত্থ তত্থ ৰিসেসপদং দস্সেত্ৰা সঙ্খিত্তাতি.
ধম্মচক্ককথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.