১. অগ্গপ্পসাদসুত্তৰণ্ণনা

৯০. পঞ্চমৰগ্গস্স পঠমে অগ্গপ্পসাদাতি এত্থ অযং অগ্গসদ্দো আদিকোটিকোট্ঠাসসেট্ঠেসু দিস্সতি. তথা হেস ‘‘অজ্জতগ্গে, সম্ম দোৰারিক, আৰরামি দ্ৰারং নিগণ্ঠানং নিগণ্ঠীনং (ম. নি. ২.৭০). অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি (দী. নি. ১.২৫০; পারা. ১৫) চ আদীসু আদিম্হি দিস্সতি. ‘‘তেনেৰ অঙ্গুলগ্গেন তং অঙ্গুলগ্গং পরামসেয্য (কথা. ৪৪১). উচ্ছগ্গং ৰেল়গ্গ’’ন্তি চ আদীসু কোটিযং. ‘‘অম্বিলগ্গং ৰা মধুরগ্গং ৰা তিত্তকগ্গং ৰা (সং. নি. ৫.৩৭৪). অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰিহারগ্গেন ৰা পরিৰেণগ্গেন ৰা ভাজেতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ৩১৮) চ আদীসু কোট্ঠাসে. ‘‘অযং ইমেসং চতুন্নং পুগ্গলানং অগ্গো চ সেট্ঠো চ উত্তমো চ পৰরো চ (অ. নি. ৪.৯৫). অগ্গোহমস্মি লোকস্সা’’তি চ আদীসু (দী. নি. ২.৩১; ম. নি. ৩.২০৭) সেট্ঠে. স্ৰাযমিধাপি সেট্ঠেযেৰ দট্ঠব্বো. তস্মা অগ্গেসু সেট্ঠেসু পসাদা, অগ্গভূতা সেট্ঠভূতা ৰা পসাদা অগ্গপ্পসাদাতি অত্থো.

পুরিমস্মিঞ্চ অত্থে অগ্গসদ্দেন বুদ্ধাদিরতনত্তযং ৰুচ্চতি. তেসু ভগৰা তাৰ অসদিসট্ঠেন, গুণৰিসিট্ঠট্ঠেন, অসমসমট্ঠেন চ অগ্গো. সো হি মহাভিনীহারং দসন্নং পারমীনং পৰিচযঞ্চ আদিং কত্ৰা তেহি বোধিসম্ভারগুণেহি চেৰ বুদ্ধগুণেহি চ সেসজনেহি অসদিসোতি অসদিসট্ঠেন অগ্গো. যে চস্স গুণা মহাকরুণাদযো, তে সেসসত্তানং গুণেহি ৰিসিট্ঠাতি গুণৰিসিট্ঠট্ঠেনপি সব্বসত্তুত্তমতায অগ্গো. যে পন পুরিমকা সম্মাসম্বুদ্ধা সব্বসত্তেহি অসমা, তেহি সদ্ধিং অযমেৰ রূপকাযগুণেহি চেৰ ধম্মকাযগুণেহি চ সমোতি অসমসমট্ঠেনপি অগ্গো. তথা দুল্লভপাতুভাৰতো অচ্ছরিযমনুস্সভাৰতো বহুজনহিতসুখাৰহতো অদুতিযঅসহাযাদিভাৰতো চ ভগৰা লোকে অগ্গোতি ৰুচ্চতি. যথাহ –

‘‘একপুগ্গলস্স, ভিক্খৰে, পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং, কতমস্স একপুগ্গলস্স? তথাগতস্স অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.

‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৰে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি অচ্ছরিযমনুস্সো.

‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৰে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি বহুজন…পে… সম্মাসম্বুদ্ধো.

‘‘একপুগ্গলো, ভিক্খৰে, লোকে উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি, অদুতিযো অসহাযো অপ্পটিমো অপ্পটিসমো অপ্পটিভাগো অপ্পটিপুগ্গলো অসমো অসমসমো দ্ৰিপদানং অগ্গো. কতমো একপুগ্গলো? তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি (অ. নি. ১.১৭০-১৭২, ১৭৪).

ধম্মসঙ্ঘাপি অঞ্ঞধম্মসঙ্ঘেহি অসদিসট্ঠেন ৰিসিট্ঠগুণতায দুল্লভপাতুভাৰাদিনা চ অগ্গা. তথা হি তেসং স্ৰাক্খাততাদিসুপ্পটিপন্নতাদিগুণৰিসেসেহি অঞ্ঞধম্মসঙ্ঘা সদিসা অপ্পতরনিহীনা ৰা নত্থি, কুতো সেট্ঠা. সযমেৰ চ পন তেহি ৰিসিট্ঠগুণতায সেট্ঠা. তথা দুল্লভুপ্পাদঅচ্ছরিযভাৰবহুজনহিতসুখাৰহা অদুতিযঅসহাযাদিসভাৰা চ তে. যদগ্গেন হি ভগৰা দুল্লভপাতুভাৰো, তদগ্গেন ধম্মসঙ্ঘাপীতি. অচ্ছরিযাদিভাৰেপি এসেৰ নযো. এৰং অগ্গেসু সেট্ঠেসু উত্তমেসু পৰরেসু গুণৰিসিট্ঠেসু পসাদাতি অগ্গপ্পসাদা.

দুতিযস্মিং পন অত্থে যথাৰুত্তেসু অগ্গেসু বুদ্ধাদীসু উপ্পত্তিযা অগ্গভূতা পসাদা অগ্গপ্পসাদা. যে পন অরিযমগ্গেন আগতা অৰেচ্চপ্পসাদা, তে একন্তেনেৰ অগ্গভূতা পসাদাতি অগ্গপ্পসাদা. যথাহ ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতী’’তিআদি (সং. নি. ৫.১০২৭). অগ্গৰিপাকত্তাপি চেতে অগ্গপ্পসাদা. ৰুত্তঞ্হি ‘‘অগ্গে খো পন পসন্নানং অগ্গো ৰিপাকো’’তি.

যাৰতাতি যত্তকা. সত্তাতি পাণিনো. অপদাতি অপাদকা. দ্ৰিপদাতি দ্ৰিপাদকা. সেসপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. ৰা-সদ্দো সমুচ্চযত্থো, ন ৰিকপ্পত্থো. যথা ‘‘অনুপ্পন্নো ৰা কামাসৰো উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো ৰা কামাসৰো পৰড্ঢতী’’তি (ম. নি. ১.১৭) এত্থ অনুপ্পন্নো চ উপ্পন্নো চাতি অত্থো. যথা চ ‘‘ভূতানং ৰা সত্তানং ঠিতিযা সম্ভৰেসীনং ৰা অনুগ্গহাযা’’তি (ম. নি. ১.৪০২; সং. নি. ২.১২) এত্থ ভূতানঞ্চ সম্ভৰেসীনঞ্চাতি অত্থো. যথা চ ‘‘অগ্গিতো ৰা উদকতো ৰা মিথুভেদতো ৰা’’তি (দী. নি. ২.১৫২; উদা. ৭৬; মহাৰ. ২৮৬) এত্থ অগ্গিতো চ উদকতো চ মিথুভেদতো চাতি অত্থো, এৰং ‘‘অপদা ৰা…পে… অগ্গমক্খাযতী’’তি এত্থাপি অপদা চ দ্ৰিপদা চাতি সম্পিণ্ডনৰসেন অত্থো দট্ঠব্বো. তেন ৰুত্তং ‘‘ৰা-সদ্দো সমুচ্চযত্থো, ন ৰিকপ্পত্থো’’তি.

রূপিনোতি রূপৰন্তো. ন রূপিনোতি অরূপিনো. সঞ্ঞিনোতি সঞ্ঞাৰন্তো. ন সঞ্ঞিনোতি অসঞ্ঞিনো. নেৰসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিনো নাম ভৰগ্গপরিযাপন্না. এত্তাৰতা চ কামভৰো, রূপভৰো, অরূপভৰো, একৰোকারভৰো, চতুৰোকারভৰো, পঞ্চৰোকারভৰো, সঞ্ঞীভৰো, অসঞ্ঞীভৰো, নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীভৰোতি নৰৰিধেপি ভৰে সত্তে অনৰসেসতো পরিযাদিযিত্ৰা দস্সেসি ধম্মরাজা. এত্থ হি রূপিগ্গহণেন কামভৰো রূপভৰো পঞ্চৰোকারভৰো একৰোকারভৰো চ দস্সিতো, অরূপিগ্গহণেন অরূপভৰো চতুৰোকারভৰো চ দস্সিতো. সঞ্ঞীভৰাদযো পন সরূপেনেৰ দস্সিতা. অপদাদিগ্গহণেন কামভৰপঞ্চৰোকারভৰসঞ্ঞীভৰানং একদেসো দস্সিতোতি.

কস্মা পনেত্থ যথা অদুতিযসুত্তে ‘‘দ্ৰিপদানং অগ্গো’’তি দ্ৰিপদানং গহণমেৰ অকত্ৰা অপদাদিগ্গহণং কতন্তি? ৰুচ্চতে – অদুতিযসুত্তে তাৰ সেট্ঠতরৰসেন দ্ৰিপদগ্গহণমেৰ কতং. ইমস্মিঞ্হি লোকে সেট্ঠো নাম উপ্পজ্জমানো অপদচতুপ্পদবহুপ্পদেসু ন উপ্পজ্জতি, দ্ৰিপদেসুযেৰ উপ্পজ্জতি. কতরেসু দ্ৰিপদেসু? মনুস্সেসু চেৰ দেৰেসু চ. মনুস্সেসু উপ্পজ্জমানো সকললোকং ৰসে ৰত্তেতুং সমত্থো বুদ্ধো হুত্ৰা উপ্পজ্জতি. অঙ্গুত্তরট্ঠকথাযং পন ‘‘তিসহস্সিমহাসহস্সিলোকধাতুং ৰসে ৰত্তেতুং সমত্থো’’তি (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.১৭৪) ৰুত্তং. দেৰেসু উপ্পজ্জমানো দসসহস্সিলোকধাতুং ৰসে ৰত্তনকো মহাব্রহ্মা হুত্ৰা উপ্পজ্জতি, সো তস্স কপ্পিযকারকো ৰা আরামিকো ৰা সম্পজ্জতি. ইতি ততোপি সেট্ঠতরৰসেনেস ‘‘দ্ৰিপদানং অগ্গো’’তি তত্থ ৰুত্তো, ইধ পন অনৰসেসপরিযাদানৰসেন এৰং ৰুত্তং. যাৰত্তকা হি সত্তা অত্তভাৰপরিযাপন্না অপদা ৰা…পে… নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিনো ৰা, তথাগতো তেসং অগ্গমক্খাযতীতি. নিদ্ধারণে চেতং সামিৰচনং, মকারো পদসন্ধিকরো. অগ্গো অক্খাযতীতি পদৰিভাগো.

অগ্গো ৰিপাকো হোতীতি অগ্গে সম্মাসম্বুদ্ধে পসন্নানং যো পসাদো, সো অগ্গো সেট্ঠো উত্তমো কোটিভূতো ৰা, তস্মা তস্স ৰিপাকোপি অগ্গো সেট্ঠো উত্তমো কোটিভূতো উল়ারতমো পণীততমো হোতি. সো পন পসাদো দুৰিধো লোকিযলোকুত্তরভেদতো. তেসু লোকিযস্স তাৰ –

‘‘যে কেচি বুদ্ধং সরণং গতাসে, ন তে গমিস্সন্তি অপাযভূমিং;

পহায মানুসং দেহং, দেৰকাযং পরিপূরেস্সন্তি. (দী. নি. ২.৩৩২; সং. নি. ১.৩৭);

‘‘বুদ্ধোতি কিত্তযন্তস্স, কাযে ভৰতি যা পীতি;

ৰরমেৰ হি সা পীতি, কসিণেনপি জম্বুদীপস্স.

‘‘সতং হত্থী সতং অস্সা, সতং অস্সতরী রথা;

সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, আমুক্কমণিকুণ্ডলা;

একস্স পদৰীতিহারস্স, কলং নাগ্ঘন্তি সোল়সিং’’. (সং. নি. ১.২৪২; চূল়ৰ. ৩০৫);

‘‘সাধু খো, দেৰানমিন্দ, বুদ্ধং সরণগমনং হোতি, বুদ্ধং সরণগমনহেতু খো, দেৰানমিন্দ, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. তে অঞ্ঞে দেৰে দসহি ঠানেহি অধিগণ্হন্তি – দিব্বেন আযুনা, দিব্বেন ৰণ্ণেন, দিব্বেন সুখেন, দিব্বেন যসেন, দিব্বেন আধিপতেয্যেন, দিব্বেহি রূপেহি, দিব্বেহি সদ্দেহি, দিব্বেহি গন্ধেহি, দিব্বেহি রসেহি, দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহী’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১) –

এৰমাদীনং সুত্তপদানং ৰসেন পসাদস্স ফলৰিসেসযোগো ৰেদিতব্বো. তস্মা সো অপাযদুক্খৰিনিৰত্তনেন সদ্ধিং সম্পত্তিভৰেসু সুখৰিপাকদাযকোতি দট্ঠব্বো. লোকুত্তরো পন সামঞ্ঞফলৰিপাকদাযকো ৰট্টদুক্খৰিনিৰত্তকো চ. সব্বোপি চাযং পসাদো পরম্পরায ৰট্টদুক্খং ৰিনিৰত্তেতিযেৰ. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে অরিযসাৰকো অত্তনো সদ্ধং অনুস্সরতি, নেৰস্স তস্মিং সমযে রাগপরিযুট্ঠিতং চিত্তং হোতি, ন দোসপরিযুট্ঠিতং, ন মোহপরিযুট্ঠিতং চিত্তং হোতি, উজুগতমেৰস্স তস্মিং সমযে চিত্তং হোতি. উজুগতচিত্তস্স পামোজ্জং জাযতি, পমুদিতস্স পীতি জাযতি…পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি (অ. নি. ৬.১০; ২৬).

ধম্মাতি সভাৰধম্মা. সঙ্খতাতি সমেচ্চ সম্ভুয্য পচ্চযেহি কতাতি সঙ্খতা, সপ্পচ্চযধম্মা. হেতূহি পচ্চযেহি চ ন কেহিচি কতাতি অসঙ্খতা, অপ্পচ্চযনিব্বানং. সঙ্খতানং পটিযোগিভাৰেন ‘‘অসঙ্খতা’’তি পুথুৰচনং. ৰিরাগো তেসং অগ্গমক্খাযতীতি তেসং সঙ্খতাসঙ্খতধম্মানং যো ৰিরাগসঙ্খাতো অসঙ্খতধম্মো, সো সভাৰেনেৰ সণ্হসুখুমভাৰতো সন্ততরপণীততরভাৰতো গম্ভীরাদিভাৰতো মদনিম্মদনাদিভাৰতো চ অগ্গং সেট্ঠং উত্তমং পৰরন্তি ৰুচ্চতি. যদিদন্তি নিপাতো, যো অযন্তি অত্থো. মদনিম্মদনোতিআদীনি সব্বানি নিব্বানৰেৰচনানিযেৰ. তথা হি তং আগম্ম মানমদপুরিসমদাদিকো সব্বো মদো নিম্মদীযতি পমদ্দীযতি, কামপিপাসাদিকা সব্বা পিপাসা ৰিনীযতি, কামালযাদিকা সব্বেপি আলযা সমুগ্ঘাতীযন্তি, সব্বেপি কম্মৰট্টকিলেসৰট্টৰিপাকৰট্টা উপচ্ছিজ্জন্তি, অট্ঠসতভেদা সব্বাপি তণ্হা খীযতি, সব্বেপি কিলেসা ৰিরজ্জন্তি, সব্বং দুক্খং নিরুজ্ঝতি, তস্মা মদনিম্মদনো…পে… নিরোধোতি ৰুচ্চতি. যা পনেসা তণ্হা ভৰেন ভৰং, ফলেন কম্মং ৰিনতি সংসিব্বতীতি কত্ৰা ৰানন্তি ৰুচ্চতি. তং ৰানং এত্থ নত্থি, এতস্মিং ৰা অধিগতে অরিযপুগ্গলস্স ন হোতীতি নিব্বানং.

অগ্গো ৰিপাকো হোতীতি এত্থাপি –

‘‘যে কেচি ধম্মং সরণং গতাসে…পে…. (দী. নি. ২.৩৩২; সং. নি. ১.৩৭);

‘‘ধম্মোতি কিত্তযন্তস্স, কাযে ভৰতি যা পীতি…পে….

‘‘সাধু খো, দেৰানমিন্দ, ধম্মং সরণগমনং হোতি. ধম্মং সরণগমনহেতু খো, দেৰানমিন্দ, এৰমিধেকচ্চে…পে… দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহী’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১) –

এৰমাদীনং সুত্তপদানং ৰসেন ধম্মে পসাদস্স ফলৰিসেসযোগো ৰেদিতব্বো. এৰমেত্থ অসঙ্খতধম্মৰসেনেৰ অগ্গভাৰো আগতো, সব্বসঙ্খতনিস্সরণদস্সনত্থং অরিযমগ্গৰসেনপি অযমত্থো লব্ভতেৰ. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, ধম্মা সঙ্খতা, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (অ. নি. ৪.৩৪).

‘‘মগ্গানট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো’’তি চ. (ধ. প. ২৭৩).

সঙ্ঘা ৰা গণা ৰাতি জনসমূহসঙ্খাতা যাৰতা লোকে সঙ্ঘা ৰা গণা ৰা. তথাগতসাৰকসঙ্ঘোতি অট্ঠঅরিযপুগ্গলসমূহসঙ্খাতো দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতো তথাগতস্স সাৰকসঙ্ঘো. তেসং অগ্গমক্খাযতীতি অত্তনো সীলসমাধিপঞ্ঞাৰিমুত্তিআদিগুণৰিসেসেন তেসং সঙ্ঘানং অগ্গো সেট্ঠো উত্তমো পৰরোতি ৰুচ্চতি. যদিদন্তি যানি ইমানি. চত্তারি পুরিসযুগানীতি যুগল়ৰসেন পঠমমগ্গট্ঠো পঠমফলট্ঠোতি ইদমেকং যুগল়ং, যাৰ চতুত্থমগ্গট্ঠো চতুত্থফলট্ঠোতি ইদমেকং যুগল়ন্তি এৰং চত্তারি পুরিসযুগানি. অট্ঠ পুরিসপুগ্গলাতি পুরিসপুগ্গলৰসেন একো পঠমমগ্গট্ঠো একো পঠমফলট্ঠোতি ইমিনা নযেন অট্ঠ পুরিসপুগ্গলা. এত্থ চ পুরিসোতি ৰা পুগ্গলোতি ৰা একত্থানি এতানি পদানি, ৰেনেয্যৰসেন পনেৰং ৰুত্তং. এস ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘোতি যানিমানি যুগৰসেন চত্তারি পুরিসযুগানি, পাটেক্কতো অট্ঠ পুরিসপুগ্গলা, এস ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো.

আহুনেয্যোতিআদীসু আনেত্ৰা হুনিতব্বন্তি আহুনং, দূরতোপি আগন্ত্ৰা সীলৰন্তেসু দাতব্বন্তি অত্থো. চতুন্নং পচ্চযানমেতং অধিৰচনং. মহপ্ফলভাৰকরণতো তং আহুনং পটিগ্গহেতুং যুত্তোতি আহুনেয্যো. অথ ৰা দূরতোপি আগন্ত্ৰা সব্বং সাপতেয্যম্পি এত্থ হুনিতব্বং, সক্কাদীনম্পি আহৰনং অরহতীতি ৰা আহৰনীযো. যো চাযং ব্রাহ্মণানং আহৰনীযো নাম অগ্গি, যত্থ হুতং মহপ্ফলন্তি তেসং লদ্ধি, সো চে হুতস্স মহপ্ফলতায আহৰনীযো, সঙ্ঘোৰ আহৰনীযো. সঙ্ঘে হুতঞ্হি মহপ্ফলং হোতি. যথাহ –

‘‘যো চ ৰস্সসতং জন্তু, অগ্গিং পরিচরে ৰনে;

একঞ্চ ভাৰিতত্তানং, মুহুত্তমপি পূজযে;

সা এৰ পূজনা সেয্যো, যঞ্চে ৰস্সসতং হুত’’ন্তি. (ধ. প. ১০৭);

তযিদং নিকাযন্তরে ‘‘আহৰনীযো’’তি পদং ইধ ‘‘আহুনেয্যো’’তি ইমিনা পদেন অত্থতো একং, ব্যঞ্জনতো পন কিঞ্চিমত্তমেৰ নানং, তস্মা এৰমত্থৰণ্ণনা কতা.

পাহুনেয্যোতি এত্থ পন পাহুনং ৰুচ্চতি দিসাৰিদিসতো আগতানং পিযমনাপানং ঞাতিমিত্তানং অত্থায সক্কারেন পটিযত্তং আগন্তুকদানং, তম্পি ঠপেত্ৰা তে তথারূপে পাহুনকে সঙ্ঘস্সেৰ দাতুং যুত্তং. তথা হেস একবুদ্ধন্তরেপি দিস্সতি অব্বোকিণ্ণঞ্চ. অযং পনেত্থ পদত্থো – ‘‘পিযমনাপত্তকরেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো’’তি এৰং পাহুনমস্স দাতুং যুত্তং, পাহুনঞ্চ পটিগ্গহেতুং যুত্তোতি পাহুনেয্যো. যেসং পন পাহৰনীযোতি পাল়ি, তেসং যস্মা সঙ্ঘো পুব্বকারং অরহতি, তস্মা সঙ্ঘো সব্বপঠমং আনেত্ৰা এত্থ হুনিতব্বন্তি পাহৰনীযো, সব্বপ্পকারেন ৰা আহৰনং অরহতীতি পাহৰনীযো. স্ৰাযমিধ তেনেৰ অত্থেন পাহুনেয্যোতি ৰুচ্চতি.

‘‘দক্খিণা’’তি পরলোকং সদ্দহিত্ৰা দাতব্বদানং, তং দক্খিণং অরহতি দক্খিণায ৰা হিতো মহপ্ফলভাৰকরণেন ৰিসোধনতোতি দক্খিণেয্যো. উভো হত্থে সিরসি পতিট্ঠপেত্ৰা সব্বলোকেন করিযমানং অঞ্জলিকম্মং অরহতীতি অঞ্জলিকরণীযো. অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি সব্বলোকস্স অসদিসং পুঞ্ঞৰিরূহনট্ঠানং. যথা হি রত্তসালীনং ৰা যৰানং ৰা ৰিরূহনট্ঠানং ‘‘রত্তসালিক্খেত্তং যৰক্খেত্ত’’ন্তি ৰুচ্চতি, এৰং সঙ্ঘো সদেৰকস্স লোকস্স পুঞ্ঞৰিরূহনট্ঠানং. সঙ্ঘং নিস্সায হি লোকস্স নানপ্পকারহিতসুখনিব্বত্তকানি পুঞ্ঞানি ৰিরূহন্তি, তস্মা সঙ্ঘো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. ইধাপি –

‘‘যে কেচি সঙ্ঘং সরণং গতাসে…পে…. (দী. নি. ২.৩৩২; সং. নি. ১.৩৭);

‘‘সঙ্ঘোতি কিত্তযন্তস্স, কাযে ভৰতি যা পীতি…পে…’’.

‘‘সাধু খো, দেৰানমিন্দ, সঙ্ঘং সরণগমনং হোতি, সঙ্ঘং সরণগমনহেতু খো দেৰানমিন্দ…পে… দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহী’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১) –

আদীনং সুত্তপদানং ৰসেন সঙ্ঘে পসাদস্স ফলৰিসেসযোগো, তেনস্স অগ্গতা অগ্গৰিপাকতা চ ৰেদিতব্বা. তথা অনুত্তরিযপটিলাভো সত্তমভৰাদিতো পট্ঠায ৰট্টদুক্খসমুচ্ছেদো অনুত্তরসুখাধিগমোতি এৰমাদিউল়ারফলনিপ্ফাদনৰসেন অগ্গৰিপাকতা ৰেদিতব্বা.

গাথাসু অগ্গতোতি অগ্গে রতনত্তযে, অগ্গভাৰতো ৰা পসন্নানং. অগ্গং ধম্মন্তি অগ্গসভাৰং বুদ্ধসুবুদ্ধতং ধম্মসুধম্মতং সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তিং রতনত্তযস্স অনঞ্ঞসাধারণং উত্তমসভাৰং, দসবলাদিস্ৰাক্খাততাদিসুপ্পটিপন্নতাদিগুণসভাৰং ৰা ৰিজানতং ৰিজানন্তানং. এৰং সাধারণতো অগ্গপ্পসাদৰত্থুং দস্সেত্ৰা ইদানি অসাধারণতো তং ৰিভাগেন দস্সেতুং ‘‘অগ্গে বুদ্ধে’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ পসন্নানন্তি অৰেচ্চপ্পসাদেন ইতরপ্পসাদেন চ পসন্নানং অধিমুত্তানং. ৰিরাগূপসমেতি ৰিরাগে উপসমে চ, সব্বস্স রাগস্স সব্বেসং কিলেসানং অচ্চন্তৰিরাগহেতুভূতে অচ্চন্তউপসমহেতুভূতে চাতি অত্থো. সুখেতি ৰট্টদুক্খক্খযভাৰেন সঙ্খারূপসমসুখভাৰেন চ সুখে.

অগ্গস্মিং দানং দদতন্তি অগ্গে রতনত্তযে দানং দেন্তানং দেয্যধম্মং পরিচ্চজন্তানং. তত্থ ধরমানং ভগৰন্তং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্করোন্তা পরিনিব্বুতঞ্চ ভগৰন্তং উদ্দিস্স ধাতুচেতিযাদিকে উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্করোন্তা বুদ্ধে দানং দদন্তি নাম. ‘‘ধম্মং পূজেস্সামা’’তি ধম্মধরে পুগ্গলে চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্করোন্তা ধম্মঞ্চ চিরট্ঠিতিকং করোন্তা ধম্মে দানং দদন্তি নাম. তথা অরিযসঙ্ঘং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহন্তা পূজেন্তা সক্করোন্তা তং উদ্দিস্স ইতরস্মিম্পি তথা পটিপজ্জন্তা সঙ্ঘে দানং দদন্তি নাম. অগ্গং পুঞ্ঞং পৰড্ঢতীতি এৰং রতনত্তযে পসন্নেন চেতসা উল়ারং পরিচ্চাগং উল়ারঞ্চ পূজাসক্কারং পৰত্তেন্তানং দিৰসে দিৰসে অগ্গং উল়ারং কুসলং উপচীযতি. ইদানি তস্স পুঞ্ঞস্স অগ্গৰিপাকতায অগ্গভাৰং দস্সেতুং ‘‘অগ্গং আযূ’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অগ্গং আযূতি দিব্বং ৰা মানুসং ৰা অগ্গং উল়ারতমং আযু. পৰড্ঢতীতি উপরূপরি ব্রূহতি. ৰণ্ণোতি রূপসম্পদা. যসোতি পরিৰারসম্পদা. কিত্তীতি থুতিঘোসো. সুখন্তি কাযিকং চেতসিকঞ্চ সুখং. বলন্তি কাযবলং ঞাণবলঞ্চ.

অগ্গস্স দাতাতি অগ্গস্স রতনত্তযস্স দাতা, অথ ৰা অগ্গস্স দেয্যধম্মস্স দানং উল়ারং কত্ৰা তত্থ পুঞ্ঞং পৰত্তেতা. অগ্গধম্মসমাহিতোতি অগ্গেন পসাদধম্মেন দানাদিধম্মেন চ সমাহিতো সমন্নাগতো অচলপ্পসাদযুত্তো, তস্স ৰা ৰিপাকভূতেহি বহুজনস্স পিযমনাপতাদিধম্মেহি যুত্তো. অগ্গপ্পত্তো পমোদতীতি যত্থ যত্থ সত্তনিকাযে উপ্পন্নো, তত্থ তত্থ অগ্গভাৰং সেট্ঠভাৰং অধিগতো, অগ্গভাৰং ৰা লোকুত্তরমগ্গফলং অধিগতো পমোদতি অভিরমতি পরিতুস্সতীতি.

পঠমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.