৯. অন্তরামলসুত্তৰণ্ণনা

৮৮. নৰমে অন্তরামলাতি এত্থ অন্তরাসদ্দো –

‘‘নদীতীরেসু সণ্ঠানে, সভাসু রথিযাসু চ;

জনা সঙ্গম্ম মন্তেন্তি, মঞ্চ তঞ্চ কিমন্তর’’ন্তি. –

আদীসু (সং. নি. ১.২২৮) কারণে আগতো. ‘‘অদ্দসা মং, ভন্তে, অঞ্ঞতরা ইত্থী ৰিজ্জন্তরিকায ভাজনং ধোৰন্তী’’তিআদীসু (ম. নি. ২.১৪৯) খণে. ‘‘অপিচাযং তপোদা দ্ৰিন্নং মহানিরযানং অন্তরিকায আগচ্ছতী’’তিআদীসু (পারা. ২৩১) ৰিৰরে.

‘‘পীতৰত্থে পীতধজে, পীতালঙ্কারভূসিতে;

পীতন্তরাহি ৰগ্গূহি, অপিল়ন্ধাৰ সোভসী’’তি. –

আদীসু (ৰি. ৰ. ৬৫৮) উত্তরিসাটকে. ‘‘যস্সন্তরতো ন সন্তি কোপা’’তিআদীসু (উদা. ২০) চিত্তে. ইধাপি চিত্তে এৰ দট্ঠব্বো. তস্মা অন্তরে চিত্তে ভৰা অন্তরা. যস্মিং সন্তানে উপ্পন্না, তস্স মলিনভাৰকরণতো মলা. তত্থ মলং নাম দুৰিধং – সরীরমলং, চিত্তমলন্তি. তেসু সরীরমলং সেদজল্লিকাদি সরীরে নিব্বত্তং, তত্থ লগ্গং আগন্তুকরজঞ্চ, তং উদকেনপি নীহরণীযং, ন তথা সংকিলেসিকং. চিত্তমলং পন রাগাদিসংকিলেসিকং, তং অরিযমগ্গেহেৰ নীহরণীযং. ৰুত্তঞ্হেতং পোরাণেহি –

‘‘রূপেন সংকিলিট্ঠেন, সংকিলিস্সন্তি মাণৰা;

রূপে সুদ্ধে ৰিসুজ্ঝন্তি, অনক্খাতং মহেসিনা.

‘‘চিত্তেন সংকিলিট্ঠেন, সংকিলিস্সন্তি মাণৰা;

চিত্তে সুদ্ধে ৰিসুজ্ঝন্তি, ইতি ৰুত্তং মহেসিনা’’তি. (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৬);

তেনাহ ভগৰা ‘‘চিত্তসংকিলেসা, ভিক্খৰে, সত্তা সংকিলিস্সন্তি, চিত্তৰোদানা ৰিসুজ্ঝন্তী’’তি (সং. নি. ৩.১০০). তস্মা ভগৰা ইধাপি চিত্তমলৰিসোধনায পটিপজ্জিতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, অন্তরামলা’’তি আহ.

যথা চেতে লোভাদযো সত্তানং চিত্তে উপ্পজ্জিত্ৰা মলিনভাৰকরা নানপ্পকারসংকিলেসৰিধাযকাতি অন্তরামলা, এৰং একতো ভুঞ্জিত্ৰা, একতো সযিত্ৰা, ওতারগৰেসী অমিত্তসত্তু ৰিয চিত্তে এৰ উপ্পজ্জিত্ৰা সত্তানং নানাৰিধঅনত্থাৰহা, নানপ্পকারদুক্খনিব্বত্তকাতি দস্সেন্তো ‘‘অন্তরাঅমিত্তা’’তিআদিমাহ. তত্থ মিত্তপটিপক্খতো অমিত্তা, সপত্তকিচ্চকরণতো সপত্তা, হিংসনতো ৰধকা, উজুৰিপচ্চনীকতো পচ্চত্থিকা.

তত্থ দ্ৰীহি আকারেহি লোভাদীনং অমিত্তাদিভাৰো ৰেদিতব্বো. ৰেরীপুগ্গলো হি অন্তরং লভমানো অত্তনো ৰেরিস্স সত্থেন ৰা সীসং পাতেতি, উপাযেন ৰা মহন্তং অনত্থং উপ্পাদেতি. ইমে চ লোভাদযো পঞ্ঞাসিরপাতনেন যোনিসম্পটিপাদনেন চ তাদিসং ততো বলৰতরং অনত্থং নিব্বত্তেন্তি. কথং? চক্খুদ্ৰারস্মিঞ্হি ইট্ঠাদীসু আরম্মণেসু আপাথগতেসু যথারহং তানি আরব্ভ লোভাদযো উপ্পজ্জন্তি, এত্তাৰতাস্স পঞ্ঞাসিরং পাতিতং নাম হোতি. সোতদ্ৰারাদীসুপি এসেৰ নযো. এৰং তাৰ পঞ্ঞাসিরপাতনতো অমিত্তাদিসদিসতা ৰেদিতব্বা. লোভাদযো পন কম্মনিদানা হুত্ৰা অণ্ডজাদিভেদা চতস্সো যোনিযো উপনেন্তি. তস্স যোনিউপগমনমূলকানি পঞ্চৰীসতি মহাভযানি দ্ৰত্তিংস কম্মকরণানি চ আগতানেৰ হোন্তি. এৰং যোনিসম্পটিপাদনতোপি নেসং অমিত্তাদিসদিসতা ৰেদিতব্বা. ইতি লোভাদযো অমিত্তাদিসদিসতায চিত্তসম্ভূততায চ ‘‘অন্তরাঅমিত্তা’’তিআদিনা ৰুত্তা. অপিচ অমিত্তেহি কাতুং অসক্কুণেয্যং লোভাদযো করোন্তি, অমিত্তাদিভাৰো চ লোভাদীহি জাযতীতি তেসং অমিত্তাদিভাৰো ৰেদিতব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘দিসো দিসং যন্তং কযিরা, ৰেরী ৰা পন ৰেরিনং;

মিচ্ছাপণিহিতং চিত্তং, পাপিযো নং ততো করে’’তি. (ধ. প. ৪২; উদা. ৩৩);

গাথাসু অত্তনো পরেসঞ্চ অনত্থং জনেতীতি অনত্থজননো. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘যদপি লুদ্ধো অভিসঙ্খরোতি কাযেন ৰাচায মনসা তদপি অকুসলং; যদপি লুদ্ধো লোভেন অভিভূতো পরিযাদিন্নচিত্তো পরস্স অসতা দুক্খং উপ্পাদেতি ৰধেন ৰা বন্ধেন ৰা জানিযা ৰা গরহায ৰা পব্বাজনায ৰা বলৰম্হি বলত্থো ইতি, তদপি অকুসলং, ইতিস্সমে লোভজা লোভনিদানা লোভসমুদযা লোভপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তী’’তি (অ. নি. ৩.৭০).

অপরম্পি ৰুত্তং –

‘‘রত্তো খো, ব্রাহ্মণ, রাগেন অভিভূতো পরিযাদিন্নচিত্তো অত্তব্যাবাধাযপি চেতেতি, পরব্যাবাধাযপি চেতেতি, উভযব্যাবাধাযপি চেতেতি, চেতসিকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতী’’তিআদি (অ. নি. ৩.৫৪).

চিত্তপ্পকোপনোতি চিত্তসঙ্খোভনো. লোভো হি লোভনীযে ৰত্থুস্মিং উপ্পজ্জমানো চিত্তং খোভেন্তো পকোপেন্তো ৰিপরিণামেন্তো ৰিকারং আপাদেন্তো উপ্পজ্জতি, পসাদাদিৰসেন পৰত্তিতুং ন দেতি. ভযমন্তরতো জাতং, তং জনো নাৰবুজ্ঝতীতি তং লোভসঙ্খাতং অন্তরতো অব্ভন্তরে অত্তনো চিত্তেযেৰ জাতং অনত্থজননচিত্তপ্পকোপনাদিং ভযং ভযহেতুং অযং বালমহাজনো নাৰবুজ্ঝতি ন জানাতীতি.

লুদ্ধো অত্থং ন জানাতীতি অত্তত্থপরত্থাদিভেদং অত্থং হিতং লুদ্ধপুগ্গলো যথাভূতং ন জানাতি. ধম্মং ন পস্সতীতি দসকুসলকম্মপথধম্মম্পি লুদ্ধো লোভেন অভিভূতো পরিযাদিন্নচিত্তো ন পস্সতি পচ্চক্খতো ন জানাতি, পগেৰ উত্তরিমনুস্সধম্মং. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘রত্তো খো, ব্রাহ্মণ, রাগেন অভিভূতো পরিযাদিন্নচিত্তো অত্তত্থম্পি যথাভূতং ন পজানাতি, পরত্থম্পি যথাভূতং ন পজানাতি, উভযত্থম্পি যথাভূতং ন পজানাতী’’তিআদি (অ. নি. ৩.৫৫).

অন্ধতমন্তি অন্ধভাৰকরং তমং. যন্তি যত্থ. ভুম্মত্থে হি এতং পচ্চত্তৰচনং. যস্মিং কালে লোভো সহতে অভিভৰতি নরং, অন্ধতমং তদা হোতীতি. যন্তি ৰা কারণৰচনং. যস্মা লোভো উপ্পজ্জমানো নরং সহতে অভিভৰতি, তস্মা অন্ধতমং তদা হোতীতি যোজনা, য-ত-সদ্দানং একন্তসম্বন্ধভাৰতো. অথ ৰা যন্তি কিরিযাপরামসনং, ‘‘লোভো সহতে’’তি এত্থ যদেতং লোভস্স সহনং অভিভৰনং ৰুত্তং. এতং অন্ধভাৰকরস্স তমস্স গমনং উপ্পাদোতি অত্থো. অথ ৰা যং নরং লোভো সহতে অভিভৰতি, তস্স অন্ধতমং তদা হোতি, ততো চ লুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, লুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

যো চ লোভং পহন্ত্ৰানাতি যো পুব্বভাগে তদঙ্গৰসেন ৰিক্খম্ভনৰসেন চ যথারহং সমথৰিপস্সনাহি লোভং পজহিত্ৰা তথা পজহনহেতু লোভনেয্যে দিব্বেপি রূপাদিকে উপট্ঠিতে ন লুব্ভতি, বলৰৰিপস্সনানুভাৰেন লোভো পহীযতে তম্হাতি তস্মা অরিযপুগ্গলা অরিযমগ্গেন লোভো পহীযতি পজহীযতি, অচ্চন্তমেৰ পরিচ্চজীযতি. যথা কিং? উদবিন্দূৰ পোক্খরাতি পদুমিনিপণ্ণতো উদকবিন্দু ৰিয. সেসগাথানম্পি ইমিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো.

তথা দোসস্স –

‘‘যদপি দুট্ঠো অভিসঙ্খরোতি কাযেন ৰাচায মনসা তদপি অকুসলং; যদপি দুট্ঠো দোসেন অভিভূতো পরিযাদিন্নচিত্তো পরস্স অসতা দুক্খং উপ্পাদেতি ৰধেন ৰা বন্ধেন ৰা জানিযা ৰা গরহায ৰা পব্বাজনায ৰা বলৰম্হি বলত্থো ইতি, তদপি অকুসলং. ইতিস্সমে দোসজা দোসনিদানা দোসসমুদযা দোসপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তী’’তি (অ. নি. ৩.৭০).

তথা –

‘‘দুট্ঠো খো, ব্রাহ্মণ, দোসেন অভিভূতো পরিযাদিন্নচিত্তো অত্তব্যাবাধাযপি চেতেতি, পরব্যাবাধাযপি চেতেতি, উভযব্যাবাধাযপি চেতেতি চেতসিকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতী’’তি (অ. নি. ৩.৫৫).

তথা –

‘‘দুট্ঠো খো, ব্রাহ্মণ, দোসেন অভিভূতো পরিযাদিন্নচিত্তো অত্তত্থম্পি যথাভূতং ন পজানাতি, পরত্থম্পি যথাভূতং ন পজানাতি, উভযত্থম্পি যথা ভূতং ন পজানাতী’’তি (অ. নি. ৩.৫৫) –

আদিসুত্তপদানুসারেন অনত্থজননতা অত্থহানিহেতুতা চ ৰেদিতব্বা.

তথা মোহস্স ‘‘যদপি মূল়্হো অভিসঙ্খরোতি কাযেন ৰাচায মনসা’’তিআদিনা (অ. নি. ৩.৭০), ‘‘মূল়্হো খো, ব্রাহ্মণ, মোহেন অভিভূতো পরিযাদিন্নচিত্তো অত্তব্যাবাধাযপি চেতেতী’’তিআদিনা(অ. নি. ৩.৫৫), ‘‘অত্তত্থম্পি যথাভূতং ন পজানাতী’’তিআদিনা (অ. নি. ৩.৫৫) চ আগতসুত্তপদানুসারেন ৰেদিতব্বা.

তালপক্কংৰ বন্ধনাতি তালফলং ৰিয উসুমুপ্পাদেন ৰণ্টতো, ততিযমগ্গঞাণুপ্পাদেন তস্স চিত্ততো দোসো পহীযতি, পরিচ্চজীযতীতি অত্থো. মোহং ৰিহন্তি সো সব্বন্তি সো অরিযপুগ্গলো সব্বং অনৰসেসং মোহং চতুত্থমগ্গেন ৰিহন্তি ৰিধমতি সমুচ্ছিন্দতি. আদিচ্চোৰুদযং তমন্তি আদিচ্চো ৰিয উদযং উগ্গচ্ছন্তো তমং অন্ধকারং.

নৰমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.