২. হংসঘাতকভিক্খুৰত্থু
হত্থসংযতোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং হংসঘাতকং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি.
সাৰত্থিৰাসিনো কির দ্ৰে সহাযকা ভিক্খূসু পব্বজিত্ৰা লদ্ধূপসম্পদা যেভুয্যেন একতো ৰিচরন্তি. তে একদিৰসং অচিরৰতিং গন্ত্ৰা ন্হত্ৰা আতপে তপ্পমানা সারণীযকথং কথেন্তা অট্ঠংসু. তস্মিং খণে দ্ৰে হংসা আকাসেন গচ্ছন্তি. অথেকো দহরভিক্খু সক্খরং গহেত্ৰা ‘‘একস্স হংসপোতকস্স অক্খিং পহরিস্সামী’’তি আহ, ইতরো ‘‘ন সক্খিস্সামী’’তি আহ. তিট্ঠতু ইমস্মিং পস্সে অক্খি, পরপস্সে অক্খিং পহরিস্সামীতি. ইদম্পি ন সক্খিস্সসিযেৰাতি. ‘‘তেন হি উপধারেহী’’তি দুতিযং সক্খরং গহেত্ৰা হংসস্স পচ্ছাভাগে খিপি, হংসো সক্খরসদ্দং সুত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা ওলোকেসি. অথ নং ইতরং ৰট্টসক্খরং গহেত্ৰা পরপস্সে অক্খিম্হি পহরিত্ৰা ওরিমক্খিনা নিক্খামেসি. হংসো ৰিরৰন্তো পরিৰত্তিত্ৰা তেসং পাদমূলেযেৰ পতি. তত্থ তত্থ ঠিতা ভিক্খূ দিস্ৰা, ‘‘আৰুসো, বুদ্ধসাসনে পব্বজিত্ৰা অননুচ্ছৰিকং ৰো কতং পাণাতিপাতং করোন্তেহী’’তি ৰত্ৰা তে আদায গন্ত্ৰা তথাগতস্স দস্সেসুং.
সত্থা ‘‘সচ্চং কির তযা ভিক্খু পাণাতিপাতো কতো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ভিক্খু কস্মা এৰরূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৰা এৰমকাসি, পোরাণকপণ্ডিতা অনুপ্পন্নে বুদ্ধে অগারমজ্ঝে ৰসমানা অপ্পমত্তকেসুপি ঠানেসু কুক্কুচ্চং করিংসু, ত্ৰং পন এৰরূপে বুদ্ধসাসনে পব্বজিত্ৰা কুক্কুচ্চমত্তম্পি ন অকাসী’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে কুরুরট্ঠে ইন্দপত্তনগরে ধনঞ্চযে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৰা অনুপুব্বেন ৰিঞ্ঞুতং পত্তো তক্কসিলাযং সিপ্পানি উগ্গহেত্ৰা পিতরা উপরজ্জে পতিট্ঠাপিতো অপরভাগে পিতু অচ্চযেন রজ্জং পত্ৰা দস রাজধম্মে অকোপেন্তো কুরুধম্মে ৰত্তিত্থ. কুরুধম্মো নাম পঞ্চসীলানি, তানি বোধিসত্তো পরিসুদ্ধানি কত্ৰা রক্খি. যথা চ বোধিসত্তো, এৰমস্স মাতা অগ্গমহেসী কনিট্ঠভাতা উপরাজা পুরোহিতো ব্রাহ্মণো রজ্জুগাহকো অমচ্চো সারথি সেট্ঠি দোণমাপকো মহামত্তো দোৰারিকো নগরসোভিনী ৰণ্ণদাসীতি এৰমেতেসু একাদসসু জনেসু কুরুধম্মং রক্খন্তেসু কলিঙ্গরট্ঠে দন্তপুরনগরে কলিঙ্গে রজ্জং কারেন্তে তস্মিং রট্ঠে দেৰো ন ৰস্সি. মহাসত্তস্স পন অঞ্জনসন্নিভো নাম মঙ্গলহত্থী মহাপুঞ্ঞো হোতি. রট্ঠৰাসিনো ‘‘তস্মিং আনীতে দেৰো ৰস্সিস্সতী’’তি সঞ্ঞায রঞ্ঞো আরোচযিংসু. রাজা তস্স হত্থিস্স আনযনত্থায ব্রাহ্মণে পহিণি. তে গন্ত্ৰা মহাসত্তং হত্থিং যাচিংসু. সত্থা তেসং যাচনকারণং দস্সেতুং আহ –
‘‘তৰ সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ, ৰিদিত্ৰান জনাধিপ;
ৰণ্ণং অঞ্জনৰণ্ণেন, কলিঙ্গস্মিং নিমিম্হসে’’তি. (জা. ১.৩.৭৬) –
ইমং তিকনিপাতে জাতকং কথেসি. হত্থিম্হি পন আনীতেপি দেৰে অৰস্সন্তে ‘‘সো রাজা কুরুধম্মং রক্খতি, তেনস্স রট্ঠে দেৰো ৰস্সতী’’তি সঞ্ঞায ‘‘যং সো কুরুধম্মং রক্খতি, তং সুৰণ্ণপট্টে লিখিত্ৰা আনেথা’’তি পুন কালিঙ্গো ব্রাহ্মণে চ অমচ্চে চ পেসেসি. তেসু গন্ত্ৰা যাচন্তেসু রাজানং আদিং কত্ৰা সব্বেপি তে অত্তনো অত্তনো সীলেসু কিঞ্চি কুক্কুচ্চমত্তং কত্ৰা ‘‘অপরিসুদ্ধং নো সীল’’ন্তি পটিক্খিপিত্ৰাপি ‘‘ন এত্তাৰতা সীলভেদো হোতী’’তি তেহি পুনপ্পুনং যাচিতা অত্তনো অত্তনো সীলানি কথযিংসু. কালিঙ্গো সুৰণ্ণপট্টে লিখাপেত্ৰা আভতং কুরুধম্মং দিস্ৰাৰ সমাদায সাধুকং পূরেসি. তস্স রট্ঠে দেৰো পাৰস্সি, রট্ঠং খেমং সুভিক্খং অহোসি. সত্থা ইমং অতীতং আহরিত্ৰা –
‘‘গণিকা উপ্পলৰণ্ণা, পুণ্ণো দোৰারিকো তদা;
রজ্জুগাহো চ কচ্চানো, দোণমাপকো চ কোলিতো.
‘‘সারিপুত্তো তদা সেট্ঠী, অনুরুদ্ধো চ সারথী;
ব্রাহ্মণো কস্সপো থেরো, উপরাজানন্দপণ্ডিতো.
‘‘মহেসী রাহুলমাতা, মাযাদেৰী জনেত্তিকা;
কুরুরাজা বোধিসত্তো, এৰং ধারেথ জাতক’’ন্তি. –
জাতকং সমোধানেত্ৰা ‘‘ভিক্খু এৰং পুব্বেপি পণ্ডিতা অপ্পমত্তকেপি কুক্কুচ্চে উপ্পন্নে অত্তনো সীলভেদে আসঙ্কং করিংসু, ত্ৰং পন মাদিসস্স বুদ্ধস্স সাসনে পব্বজিত্ৰা পাণাতিপাতং করোন্তো অতিভারিযং কম্মমকাসি, ভিক্খুনা নাম হত্থেহি পাদেহি ৰাচায চ সংযতেন ভৰিতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৩৬২. ‘‘হত্থসংযতো পাদসংযতো,
ৰাচাসংযতো সংযতুত্তমো;
অজ্ঝত্তরতো সমাহিতো,
একো সন্তুসিতো তমাহু ভিক্খু’’ন্তি.
তত্থ হত্থসংযতোতি হত্থকীল়াপনাদীনং ৰা হত্থেন পরেসং পহরণাদীনং ৰা অভাৰেন হত্থসংযতো. দুতিযপদেপি এসেৰ নযো. ৰাচায পন মুসাৰাদাদীনং অকরণতো ৰাচায সংযতো. সংযতুত্তমোতি সংযতত্তভাৰো, কাযচলনসীসুক্খিপনভমুকৰিকারাদীনং অকারকোতি অত্থো. অজ্ঝত্তরতোতি গোচরজ্ঝত্তসঙ্খাতায কম্মট্ঠানভাৰনায রতো. সমাহিতোতি সুট্ঠু ঠপিতো. একো সন্তুসিতোতি একৰিহারী হুত্ৰা সুট্ঠু তুসিতো ৰিপস্সনাচারতো পট্ঠায অত্তনো অধিগমেন তুট্ঠমানসো. পুথুজ্জনকল্যাণকঞ্হি আদিং কত্ৰা সব্বেপি সেখা অত্তনো অধিগমেন সন্তুস্সন্তীতি সন্তুসিতা, অরহা পন একন্তসন্তুসিতোৰ. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
হংসঘাতকভিক্খুৰত্থু দুতিযং.