৩. কোকালিকৰত্থু

যো মুখসংযতোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোকালিকং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু ‘‘অথ খো কোকালিকো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমী’’তি সুত্তে (সং. নি. ১.১৮১; সু. নি. কোকালিকসুত্ত; অ. নি. ১০.৮৯) আগতমেৰ. অত্থোপিস্স অট্ঠকথায ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.

কোকালিকে পন পদুমনিরযে উপ্পন্নে ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘অহো কোকালিকো ভিক্খু অত্তনো মুখং নিস্সায ৰিনাসং পত্তো, দ্ৰে অগ্গসাৰকে অক্কোসন্তস্সেৰ হিস্স পথৰী ৰিৰরং অদাসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি কোকালিকো ভিক্খু অত্তনো মুখমেৰ নিস্সায নট্ঠো’’তি ৰত্ৰা তমত্থং সোতুকামেহি ভিক্খূহি যাচিতো তস্স পকাসনত্থং অতীতং আহরি.

অতীতে হিমৰন্তপদেসে একস্মিং সরে কচ্ছপো ৰসতি. দ্ৰে হংসপোতকা গোচরায চরন্তা তেন সদ্ধিং ৰিস্সাসং কত্ৰা দল়্হৰিস্সাসিকা হুত্ৰা একদিৰসং কচ্ছপং পুচ্ছিংসু – ‘‘সম্ম, অম্হাকং হিমৰন্তে চিত্তকূটপব্বততলে কঞ্চনগুহায ৰসনট্ঠানং, রমণিযো পদেসো, গচ্ছিস্সসি অম্হেহি সদ্ধি’’ন্তি. ‘‘সম্ম, অহং কথং গমিস্সামী’’তি? ‘‘মযং তং নেস্সাম, সচে মুখং রক্খিতুং সক্খিস্সসী’’তি. ‘‘রক্খিস্সামি, সম্মা গহেত্ৰা মং গচ্ছথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি ৰত্ৰা একং দণ্ডকং কচ্ছপেন ডংসাপেত্ৰা সযং তস্স উভো কোটিযো ডংসিত্ৰা আকাসং পক্খন্দিংসু. তং তথা হংসেহি নীযমানং গামদারকা দিস্ৰা ‘‘দ্ৰে হংসা কচ্ছপং দণ্ডেন হরন্তী’’তি আহংসু. কচ্ছপো ‘‘যদি মং সহাযকা নেন্তি, তুম্হাকং এত্থ কিং হোতি দুট্ঠচেটকা’’তি ৰত্তুকামো হংসানং সীঘৰেগতায বারাণসিনগরে রাজনিৰেসনস্স উপরিভাগং সম্পত্তকালে দট্ঠট্ঠানতো দণ্ডকং ৰিস্সজ্জেত্ৰা আকাসঙ্গণে পতিত্ৰা দ্ৰেধা ভিজ্জি. সত্থা ইমং অতীতং আহরিত্ৰা –

‘‘অৰধী ৰত অত্তানং, কচ্ছপো ব্যাহরং গিরং;

সুগ্গহীতস্মিং কট্ঠস্মিং, ৰাচায সকিযাৰধী.

‘‘এতম্পি দিস্ৰা নরৰীরিযসেট্ঠ,

ৰাচং পমুঞ্চে কুসলং নাতিৰেলং;

পস্সসি বহুভাণেন, কচ্ছপং ব্যসনং গত’’ন্তি. (জা. ১.২.১২৯-১৩০);

ইমং দুকনিপাতে বহুভাণিজাতকং ৰিত্থারেত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, ভিক্খুনা নাম মুখসংযতেন সমচারিনা অনুদ্ধতেন নিব্বুতচিত্তেন ভৰিতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

৩৬৩. ‘‘যো মুখসংযতো ভিক্খু, মন্তভাণী অনুদ্ধতো;

অত্থং ধম্মঞ্চ দীপেতি, মধুরং তস্স ভাসিত’’ন্তি.

তত্থ মুখসংযতোতি দাসচণ্ডালাদযোপি ‘‘ত্ৰং দুজ্জাতো, ত্ৰং দুস্সীলো’’তিআদীনং অৰচনতায মুখেন সংযতো. মন্তভাণীতি মন্তা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা, তায ভণনসীলো. অনুদ্ধতোতি নিব্বুতচিত্তো. অত্থং ধম্মঞ্চ দীপেতীতি ভাসিতত্থঞ্চেৰ দেসনাধম্মঞ্চ কথেতি. মধুরন্তি এৰরূপস্স ভিক্খুনো ভাসিতং মধুরং নাম. যো পন অত্থমেৰ সম্পাদেতি, ন পাল়িং, পাল়িংযেৰ সম্পাদেতি, ন অত্থং, উভযং ৰা পন ন সম্পাদেতি, তস্স ভাসিতং মধুরং নাম ন হোতীতি.

দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

কোকালিকৰত্থু ততিযং.