ধম্মপদ-অট্ঠকথা

(দুতিযো ভাগো)

৯. পাপৰগ্গো

১. চূল়েকসাটকব্রাহ্মণৰত্থু

অভিত্থরেথ কল্যাণেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো চূল়েকসাটকব্রাহ্মণং আরব্ভ কথেসি.

ৰিপস্সিদসবলস্স কালস্মিঞ্হি মহাএকসাটকব্রাহ্মণো নাম অহোসি, অযং পন এতরহি সাৰত্থিযং চূল়েকসাটকো নাম. তস্স হি একো নিৰাসনসাটকো অহোসি, ব্রাহ্মণিযাপি একো. উভিন্নম্পি একমেৰ পারুপনং, বহি গমনকালে ব্রাহ্মণো ৰা ব্রাহ্মণী ৰা তং পারুপতি. অথেকদিৰসং ৰিহারে ধম্মস্সৰনে ঘোসিতে ব্রাহ্মণো আহ – ‘‘ভোতি ধম্মস্সৰনং ঘোসিতং, কিং দিৰা ধম্মস্সৰনং গমিস্সসি, উদাহু রত্তিং. পারুপনস্স হি অভাৰেন ন সক্কা অম্হেহি একতো গন্তু’’ন্তি. ব্রাহ্মণী, ‘‘সামি, অহং দিৰা গমিস্সামী’’তি সাটকং পারুপিত্ৰা অগমাসি. ব্রাহ্মণো দিৰসভাগং গেহে ৰীতিনামেত্ৰা রত্তিং গন্ত্ৰা সত্থু পুরতো নিসিন্নোৰ ধম্মং অস্সোসি. অথস্স সরীরং ফরমানা পঞ্চৰণ্ণা পীতি উপ্পজ্জি. সো সত্থারং পূজিতুকামো হুত্ৰা ‘‘সচে ইমং সাটকং দস্সামি, নেৰ ব্রাহ্মণিযা, ন ময্হং পারুপনং ভৰিস্সতী’’তি চিন্তেসি. অথস্স মচ্ছেরচিত্তানং সহস্সং উপ্পজ্জি, পুনেকং সদ্ধাচিত্তং উপ্পজ্জি. তং অভিভৰিত্ৰা পুন মচ্ছেরসহস্সং উপ্পজ্জি. ইতিস্স বলৰমচ্ছেরং বন্ধিত্ৰা গণ্হন্তং ৰিয সদ্ধাচিত্তং পটিবাহতিযেৰ. তস্স ‘‘দস্সামি, ন দস্সামী’’তি চিন্তেন্তস্সেৰ পঠমযামো অপগতো, মজ্ঝিমযামো সম্পত্তো. তস্মিম্পি দাতুং নাসক্খি. পচ্ছিমযামে সম্পত্তে সো চিন্তেসি – ‘‘মম সদ্ধাচিত্তেন মচ্ছেরচিত্তেন চ সদ্ধিং যুজ্ঝন্তস্সেৰ দ্ৰে যামা ৰীতিৰত্তা, ইদং মম এত্তকং মচ্ছেরচিত্তং ৰড্ঢমানং চতূহি অপাযেহি সীসং উক্খিপিতুং ন দস্সতি, দস্সামি ন’’ন্তি. সো মচ্ছেরসহস্সং অভিভৰিত্ৰা সদ্ধাচিত্তং পুরেচারিকং কত্ৰা সাটকং আদায সত্থু পাদমূলে ঠপেত্ৰা ‘‘জিতং মে, জিতং মে’’তি তিক্খত্তুং মহাসদ্দমকাসি.

রাজা পসেনদি কোসলো ধম্মং সুণন্তো তং সদ্দং সুত্ৰা ‘‘পুচ্ছথ নং, কিং কির তেন জিত’’ন্তি আহ. সো রাজপুরিসেহি পুচ্ছিতো তমত্থং আরোচেসি. তং সুত্ৰা রাজা ‘‘দুক্করং কতং ব্রাহ্মণেন, সঙ্গহমস্স করিস্সামী’’তি একং সাটকযুগং দাপেসি. সো তম্পি তথাগতস্সেৰ অদাসি. পুন রাজা দ্ৰে চত্তারি অট্ঠ সোল়সাতি দ্ৰিগুণং কত্ৰা দাপেসি. সো তানিপি তথাগতস্সেৰ অদাসি. অথস্স রাজা দ্ৰত্তিংস যুগানি দাপেসি. ব্রাহ্মণো ‘‘অত্তনো অগ্গহেত্ৰা লদ্ধং লদ্ধং ৰিস্সজ্জেসিযেৰা’’তি ৰাদমোচনত্থং ততো একং যুগং অত্তনো, একং ব্রাহ্মণিযাতি দ্ৰে যুগানি গহেত্ৰা তিংস যুগানি তথাগতস্সেৰ অদাসি. রাজা পন তস্মিং সত্তক্খত্তুম্পি দদন্তে পুন দাতুকামোযেৰ অহোসি. পুব্বে মহাএকসাটকো চতুসট্ঠিযা সাটকযুগেসু দ্ৰে অগ্গহেসি, অযং পন দ্ৰত্তিংসায লদ্ধকালে দ্ৰে অগ্গহেসি. রাজা পুরিসে আণাপেসি – ‘‘দুক্করং ভণে ব্রাহ্মণেন কতং, অন্তেপুরে মম দ্ৰে কম্বলানি আহরাপেয্যাথা’’তি. তে তথা করিংসু. রাজা সতসহস্সগ্ঘনকে দ্ৰে কম্বলে দাপেসি. ব্রাহ্মণো ‘‘ন ইমে মম সরীরে উপযোগং অরহন্তি, বুদ্ধসাসনস্সেৰ এতে অনুচ্ছৰিকা’’তি একং কম্বলং অন্তোগন্ধকুটিযং সত্থু সযনস্স উপরি ৰিতানং কত্ৰা বন্ধি, একং অত্তনো ঘরে নিবদ্ধং ভুঞ্জন্তস্স ভিক্খুনো ভত্তকিচ্চট্ঠানে ৰিতানং কত্ৰা বন্ধি. রাজা সাযন্হসমযে সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা তং কম্বলং সঞ্জানিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, কেন পূজা কতা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘একসাটকেনা’’তি ৰুত্তে ‘‘ব্রাহ্মণো মম পসাদট্ঠানেযেৰ পসীদতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘চত্তারো হত্থী চত্তারো অস্সে চত্তারি কহাপণসহস্সানি চতস্সো ইত্থিযো চতস্সো দাসিযো চত্তারো পুরিসে চতুরো গামৰরে’’তি এৰং যাৰ সব্বসতা চত্তারি চত্তারি কত্ৰা সব্বচতুক্কং নাম অস্স দাপেসি.

ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘অহো অচ্ছরিযং চূল়েকসাটকস্স কম্মং, তংমুহুত্তমেৰ সব্বচতুক্কং লভি, ইদানি কতেন কল্যাণকম্মেন অজ্জমেৰ ৰিপাকো দিন্নো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে, ‘‘ভিক্খৰে, সচাযং একসাটকো পঠমযামে ময্হং দাতুং অসক্খিস্স, সব্বসোল়সকং অলভিস্স. সচে মজ্ঝিমযামে অসক্খিস্স, সব্বট্ঠকং অলভিস্স. বলৰপচ্ছিমযামে দিন্নত্তা পনেস সব্বচতুক্কং লভি. কল্যাণকম্মং করোন্তেন হি উপ্পন্নং চিত্তং অহাপেত্ৰা তঙ্খণঞ্ঞেৰ কাতব্বং. দন্ধং কতং কুসলঞ্হি সম্পত্তিং দদমানং দন্ধমেৰ দদাতি, তস্মা চিত্তুপ্পাদসমনন্তরমেৰ কল্যাণকম্মং কাতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১১৬. ‘‘অভিত্থরেথ কল্যাণে, পাপা চিত্তং নিৰারযে;

দন্ধঞ্হি করোতো পুঞ্ঞং, পাপস্মিং রমতী মনো’’তি.

তত্থ অভিত্থরেথাতি তুরিততুরিতং সীঘসীঘং করেয্যাতি অত্থো. গিহিনা ৰা হি ‘‘সলাকভত্তদানাদীসু কিঞ্চিদেৰ কুসলং করিস্সামী’’তি চিত্তে উপ্পন্নে যথা অঞ্ঞে ওকাসং ন লভন্তি, এৰং ‘‘অহং পুরে, অহং পুরে’’তি তুরিততুরিতমেৰ কাতব্বং. পব্বজিতেন ৰা উপজ্ঝাযৰত্তাদীনি করোন্তেন অঞ্ঞস্স ওকাসং অদত্ৰা ‘‘অহং পুরে, অহং পুরে’’তি তুরিততুরিতমেৰ কাতব্বং. পাপা চিত্তন্তি কাযদুচ্চরিতাদিপাপকম্মতো ৰা অকুসলচিত্তুপ্পাদতো ৰা সব্বথামেন চিত্তং নিৰারযে. দন্ধঞ্হি করোতোতি যো পন ‘‘দস্সামি, ন দস্সামি সম্পজ্জিস্সতি নু খো মে, নো’’তি এৰং চিক্খল্লমগ্গেন গচ্ছন্তো ৰিয দন্ধং পুঞ্ঞং করোতি, তস্স একসাটকস্স ৰিয মচ্ছেরসহস্সং পাপং ওকাসং লভতি. অথস্স পাপস্মিং রমতী মনো, কুসলকম্মকরণকালেযেৰ হি চিত্তং কুসলে রমতি, ততো মুচ্চিত্ৰা পাপনিন্নমেৰ হোতীতি.

গাথাপরিযোসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

চূল়েকসাটকব্রাহ্মণৰত্থু পঠমং.

২. সেয্যসকত্থেরৰত্থু

পাপঞ্চ পুরিসোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সেয্যসকত্থেরং আরব্ভ কথেসি.

সো হি লাল়ুদাযিত্থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকো, অত্তনো অনভিরতিং তস্স আরোচেত্ৰা তেন পঠমসঙ্ঘাদিসেসকম্মে সমাদপিতো উপ্পন্নুপ্পন্নায অনভিরতিযা তং কম্মমকাসি (পারা. ২৩৪). সত্থা তস্স কিরিযং সুত্ৰা তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘এৰং কির ত্ৰং করোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘কস্মা ভারিযং কম্মং অকাসি, অননুচ্ছৰিকং মোঘপুরিসা’’তি নানপ্পকারতো গরহিত্ৰা সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেত্ৰা ‘‘এৰরূপঞ্হি কম্মং দিট্ঠধম্মেপি সম্পরাযেপি দুক্খসংৰত্তনিকমেৰ হোতী’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১১৭. ‘‘পাপঞ্চে পুরিসো কযিরা, ন নং কযিরা পুনপ্পুনং;

ন তম্হি ছন্দং কযিরাথ, দুক্খো পাপস্স উচ্চযো’’তি.

তস্সত্থো – সচে পুরিসো সকিং পাপকম্মং করেয্য, তঙ্খণেযেৰ পচ্চৰেক্খিত্ৰা ‘‘ইদং অপ্পতিরূপং ওল়ারিক’’ন্তি ন নং কযিরা পুনপ্পুনং. যোপি তম্হি ছন্দো ৰা রুচি ৰা উপ্পজ্জেয্য, তম্পি ৰিনোদেত্ৰা ন কযিরাথেৰ. কিং কারণা? দুক্খো পাপস্স উচ্চযো. পাপস্স হি উচ্চযো ৰুড্ঢি ইধলোকেপি সম্পরাযেপি দুক্খমেৰ আৰহতীতি.

দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

সেয্যসকত্থেরৰত্থু দুতিযং.

৩. লাজদেৰধীতাৰত্থু

পুঞ্ঞঞ্চেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো লাজদেৰধীতরং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু রাজগহে সমুট্ঠিতং.

আযস্মা হি মহাকস্সপো পিপ্পলিগুহাযং ৰিহরন্তো ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা সত্তমে দিৰসে ৰুট্ঠায দিব্বেন চক্খুনা ভিক্খাচারট্ঠানং ওলোকেন্তো একং সালিখেত্তপালিকং ইত্থিং সালিসীসানি গহেত্ৰা লাজে কুরুমানং দিস্ৰা ‘‘সদ্ধা নু খো, অস্সদ্ধা’’তি ৰীমংসিত্ৰা ‘‘সদ্ধা’’তি ঞত্ৰা ‘‘সক্খিস্সতি নু খো মে সঙ্গহং কাতুং, নো’’তি উপধারেন্তো ‘‘ৰিসারদা কুলধীতা মম সঙ্গহং করিস্সতি, কত্ৰা চ পন মহাসম্পত্তিং লভিস্সতী’’তি ঞত্ৰা চীৰরং পারুপিত্ৰা পত্তমাদায সালিখেত্তসমীপেযেৰ অট্ঠাসি. কুলধীতা থেরং দিস্ৰাৰ পসন্নচিত্তা পঞ্চৰণ্ণায পীতিযা ফুট্ঠসরীরা ‘‘তিট্ঠথ, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা লাজে আদায ৰেগেন গন্ত্ৰা থেরস্স পত্তে আকিরিত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, তুম্হেহি দিট্ঠধম্মস্স ভাগিনী অস্স’’ন্তি পত্থনং অকাসি. থেরো ‘‘এৰং হোতূ’’তি অনুমোদনমকাসি. সাপি থেরং ৰন্দিত্ৰা অত্তনা দিন্নদানং আৰজ্জমানা নিৰত্তি. তায চ পন কেদারমরিযাদায গমনমগ্গে একস্মিং বিলে ঘোরৰিসো সপ্পো নিপজ্জি. সো থেরস্স কাসাযপটিচ্ছন্নং জঙ্ঘং ডংসিতুং নাসক্খি. ইতরা দানং আৰজ্জমানা নিৰত্তন্তী তং পদেসং পাপুণি. সপ্পো বিলা নিক্খমিত্ৰা তং ডংসিত্ৰা তত্থেৰ পাতেসি. সা পসন্নচিত্তেন কালং কত্ৰা তাৰতিংসভৰনে তিংসযোজনিকে কনকৰিমানে সুত্তপ্পবুদ্ধা ৰিয সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতেন তিগাৰুতেন অত্তভাৰেন নিব্বত্তি. সা দ্ৰাদসযোজনিকং একং দিব্বৰত্থং নিৰাসেত্ৰা একং পারুপিত্ৰা অচ্ছরাসহস্সপরিৰুতা পুব্বকম্মপকাসনত্থায সুৰণ্ণলাজভরিতেন ওলম্বকেন সুৰণ্ণসরকেন পটিমণ্ডিতে ৰিমানদ্ৰারে ঠিতা অত্তনো সম্পত্তিং ওলোকেত্ৰা ‘‘কিং নু খো মে কত্ৰা অযং সম্পত্তি লদ্ধা’’তি দিব্বেন চক্খুনা উপধারেন্তী ‘‘অয্যস্স মে মহাকস্সপত্থেরস্স দিন্নলাজনিস্সন্দেন সা লদ্ধা’’তি অঞ্ঞাসি.

সা এৰং পরিত্তকেন কম্মেন এৰরূপং সম্পত্তিং লভিত্ৰা ‘‘ন দানি মযা পমজ্জিতুং ৰট্টতি, অয্যস্স ৰত্তপটিৰত্তং কত্ৰা ইমং সম্পত্তিং থাৰরং করিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা পাতোৰ কনকমযং সম্মজ্জনিঞ্চেৰ কচৰরছড্ডনকঞ্চ পচ্ছিং আদায গন্ত্ৰা থেরস্স পরিৰেণং সম্মজ্জিত্ৰা পানীযপরিভোজনীযং উপট্ঠাপেসি. থেরো তং দিস্ৰা ‘‘কেনচি দহরেন ৰা সামণেরেন ৰা ৰত্তং কতং ভৰিস্সতী’’তি সল্লক্খেসি. সা দুতিযদিৰসেপি তথেৰ অকাসি, থেরোপি তথেৰ সল্লক্খেসি. ততিযদিৰসে পন থেরো তস্সা সম্মজ্জনিসদ্দং সুত্ৰা তালচ্ছিদ্দাদীহি চ পৰিট্ঠং সরীরোভাসং দিস্ৰা দ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা ‘‘কো এস সম্মজ্জতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং, ভন্তে, তুম্হাকং উপট্ঠাযিকা লাজদেৰধীতা’’তি. ‘‘ননু ময্হং এৰংনামিকা উপট্ঠাযিকা নাম নত্থী’’তি. ‘‘অহং, ভন্তে, সালিখেত্তং রক্খমানা লাজে দত্ৰা পসন্নচিত্তা নিৰত্তন্তী সপ্পেন দট্ঠা কালং কত্ৰা তাৰতিংসদেৰলোকে উপ্পন্না, মযা অয্যং নিস্সায অযং সম্পত্তি লদ্ধা, ইদানিপি তুম্হাকং ৰত্তপটিৰত্তং কত্ৰা ‘সম্পত্তিং থাৰরং করিস্সামী’তি আগতাম্হি, ভন্তে’’তি. ‘‘হিয্যোপি পরেপি তযাৰেতং ঠানং সম্মজ্জিতং, তযাৰ পানীযভোজনীযং উপট্ঠাপিত’’ন্তি. ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘অপেহি দেৰধীতে, তযা কতং ৰত্তং কতংৰ হোতু, ইতো পট্ঠায ইমং ঠানং মা আগমী’’তি. ‘‘ভন্তে, মা মং নাসেথ, তুম্হাকং ৰত্তং কত্ৰা সম্পত্তিং মে থিরং কাতুং দেথা’’তি. ‘‘অপেহি দেৰধীতে, মা মং অনাগতে চিত্তবীজনিং গহেত্ৰা নিসিন্নেহি ধম্মকথিকেহি ‘মহাকস্সপত্থেরস্স কির একা দেৰধীতা আগন্ত্ৰা ৰত্তপটিৰত্তং কত্ৰা পানীযপরিভোজনীযং উপট্ঠাপেসী’তি ৰত্তব্বতং করি, ইতো পট্ঠায ইধ মা আগমি, পটিক্কমা’’তি. সা ‘‘মা মং, ভন্তে, নাসেথা’’তি পুনপ্পুনং যাচিযেৰ. থেরো ‘‘নাযং মম ৰচনং সুণাতী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘তুৰং পমাণং ন জানাসী’’তি অচ্ছরং পহরি. সা তত্থ সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তী আকাসে উপ্পতিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গয্হ, ‘‘ভন্তে, মযা লদ্ধসম্পত্তিং মা নাসেথ, থাৰরং কাতুং দেথা’’তি রোদন্তী আকাসে অট্ঠাসি.

সত্থা জেতৰনে গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৰ তস্সা রোদিতসদ্দং সুত্ৰা ওভাসং ফরিত্ৰা দেৰধীতায সম্মুখে নিসীদিত্ৰা কথেন্তো ৰিয ‘‘দেৰধীতে মম পুত্তস্স কস্সপস্স সংৰরকরণমেৰ ভারো, পুঞ্ঞত্থিকানং পন ‘অযং নো অত্থো’তি সল্লক্খেত্ৰা পুঞ্ঞকরণমেৰ ভারো. পুঞ্ঞকরণঞ্হি ইধ চেৰ সম্পরাযে চ সুখমেৰা’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১১৮. ‘‘পুঞ্ঞঞ্চে পুরিসো কযিরা, কযিরা নং পুনপ্পুনং;

তম্হি ছন্দং কযিরাথ, সুখো পুঞ্ঞস্স উচ্চযো’’তি.

তস্সত্থো – সচে পুরিসো পুঞ্ঞং করেয্য, ‘‘একৰারং মে পুঞ্ঞং কতং, অলং এত্তাৰতা’’তি অনোরমিত্ৰা পুনপ্পুনং করোথেৰ. তস্স অকরণক্খণেপি তম্হি পুঞ্ঞে ছন্দং রুচিং উস্সাহং করোথেৰ. কিং কারণা? সুখো পুঞ্ঞস্স উচ্চযো. পুঞ্ঞস্স হি উচ্চযো ৰুড্ঢি ইধলোকপরলোকসুখাৰহনতো সুখোতি.

দেসনাৰসানে দেৰধীতা পঞ্চচত্তালীসযোজনমত্থকে ঠিতাৰ সোতাপত্তিফলং পাপুণীতি.

লাজদেৰধীতাৰত্থু ততিযং.

৪. অনাথপিণ্ডিকসেট্ঠিৰত্থু

পাপোপি পস্সতী ভদ্রন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অনাথপিণ্ডিকং আরব্ভ কথেসি.

অনাথপিণ্ডিকো হি ৰিহারমেৰ উদ্দিস্স চতুপণ্ণাসকোটিধনং বুদ্ধসাসনে ৰিকিরিত্ৰা সত্থরি জেতৰনে ৰিহরন্তে দেৰসিকং তীণি মহাউপট্ঠানানি গচ্ছতি, গচ্ছন্তো চ ‘‘কিং নু খো আদায আগতোতি সামণেরা ৰা দহরা ৰা হত্থম্পি মে ওলোকেয্যু’’ন্তি তুচ্ছহত্থো নাম ন গতপুব্বো. পাতোৰ গচ্ছন্তো যাগুং গাহাপেত্ৰাৰ গচ্ছতি, কতপাতরাসো সপ্পিনৰনীতাদীনি ভেসজ্জানি. সাযন্হসমযে মালাগন্ধৰিলেপনৰত্থাদীনি গাহাপেত্ৰা গচ্ছতি. এৰং নিচ্চকালমেৰ দিৰসে দিৰসে দানং দত্ৰা সীলং রক্খতি. অপরভাগে ধনং পরিক্খযং গচ্ছতি. ৰোহারূপজীৰিনোপিস্স হত্থতো অট্ঠারসকোটিধনং ইণং গণ্হিংসু, কুলসন্তকাপিস্স অট্ঠারসহিরঞ্ঞকোটিযো, নদীতীরে নিদহিত্ৰা ঠপিতা উদকেন কূলে ভিন্নে মহাসমুদ্দং পৰিসিংসু. এৰমস্স অনুপুব্বেন ধনং পরিক্খযং অগমাসি. সো এৰংভূতোপি সঙ্ঘস্স দানং দেতিযেৰ, পণীতং পন কত্ৰা দাতুং ন সক্কোতি.

সো একদিৰসং সত্থারা ‘‘দীযতি পন তে, গহপতি, কুলে দান’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘দীযতি, ভন্তে, তঞ্চ খো কণাজকং বিলঙ্গদুতিয’’ন্তি আহ. অথ নং সত্থা, ‘‘গহপতি, ‘লূখং দানং দেমী’তি মা চিন্তযি. চিত্তস্মিঞ্হি পণীতে বুদ্ধাদীনং দিন্নদানং লূখং নাম নত্থি, অপিচ ত্ৰং অট্ঠন্নং অরিযপুগ্গলানং দানং দেসি, অহং পন ৰেলামকালে সকলজম্বুদীপং উন্নঙ্গলং কত্ৰা মহাদানং পৰত্তযমানোপি তিসরণগতম্পি কঞ্চি নালত্থং, দক্খিণেয্যা নাম এৰং দুল্লভা. তস্মা ‘লূখং মে দান’ন্তি মা চিন্তযী’’তি ৰত্ৰা ৰেলামসুত্তমস্স (অ. নি. ৯.২০) কথেসি. অথস্স দ্ৰারকোট্ঠকে অধিৰত্থা দেৰতা সত্থরি চেৰ সত্থুসাৰকেসু চ গেহং পৰিসন্তেসু তেসং তেজেন সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তী, ‘‘যথা ইমে ইমং গেহং ন পৰিসন্তি, তথা গহপতিং পরিভিন্দিস্সামী’’তি তং ৰত্তুকামাপি ইস্সরকালে কিঞ্চি ৰত্তুং নাসক্খি, ইদানি ‘‘পনাযং দুগ্গতো গণ্হিস্সতি মে ৰচন’’ন্তি রত্তিভাগে সেট্ঠিস্স সিরিগব্ভং পৰিসিত্ৰা আকাসে অট্ঠাসি. অথ সেট্ঠি নং দিস্ৰা ‘‘কো এসো’’তি আহ. অহং তে মহাসেট্ঠি চতুত্থদ্ৰারকোট্ঠকে অধিৰত্থা দেৰতা, তুয্হং ওৰাদদানত্থায আগতাতি. তেন হি ওৰদেহীতি. মহাসেট্ঠি তযা পচ্ছিমকালং অনোলোকেত্ৰাৰ সমণস্স গোতমস্স সাসনে বহুং ধনং ৰিপ্পকিণ্ণং, ইদানি দুগ্গতো হুত্ৰাপি তং ন মুঞ্চসিযেৰ, এৰং ৰত্তমানো কতিপাহেনেৰ ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি ন লভিস্সসি, কিং তে সমণেন গোতমেন, অতিপরিচ্চাগতো ওরমিত্ৰা কম্মন্তে পযোজেন্তো কুটুম্বং সণ্ঠাপেহীতি. অযং মে তযা দিন্নওৰাদোতি. আম, সেট্ঠীতি. গচ্ছ, নাহং তাদিসীনং সতেনপি সহস্সেনপি সতসহস্সেনপি সক্কা কম্পেতুং, অযুত্তং তে ৰুত্তং, কং তযা মম গেহে ৰসমানায, সীঘং সীঘং মে ঘরা নিক্খমাহীতি. সা সোতাপন্নস্স অরিযসাৰকস্স ৰচনং সুত্ৰা ঠাতুং অসক্কোন্তী দারকে আদায নিক্খমি, নিক্খমিত্ৰা চ পন অঞ্ঞত্থ ৰসনট্ঠানং অলভমানা ‘‘সেট্ঠিং খমাপেত্ৰা তত্থেৰ ৰসিস্সামী’’তি নগরপরিগ্গাহকং দেৰপুত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা অত্তনা কতাপরাধং আচিক্খিত্ৰা ‘‘এহি, মং সেট্ঠিস্স সন্তিকং নেত্ৰা খমাপেত্ৰা ৰসনট্ঠানং দাপেহী’’তি আহ. সো ‘‘অযুত্তং তযা ৰুত্তং, নাহং তস্স সন্তিকং গন্তুং উস্সহামী’’তি তং পটিক্খিপি. সা চতুন্নং মহারাজানং সন্তিকং গন্ত্ৰা তেহিপি পটিক্খিত্তা সক্কং দেৰরাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা তং পৰত্তিং আচিক্খিত্ৰা, ‘‘অহং, দেৰ, ৰসনট্ঠানং অলভমানা দারকে হত্থেন গহেত্ৰা অনাথা ৰিচরামি, ৰসনট্ঠানং মে দাপেহী’’তি সুট্ঠুতরং যাচি.

অথ নং সো ‘‘অহম্পি তৰ কারণা সেট্ঠিং ৰত্তুং ন সক্খিস্সামি, একং পন তে উপাযং কথেস্সামী’’তি আহ. সাধু, দেৰ, কথেহীতি. গচ্ছ, সেট্ঠিনো আযুত্তকৰেসং গহেত্ৰা সেট্ঠিস্স হত্থতো পণ্ণং আরোপেত্ৰা ৰোহারূপজীৰীহি গহিতং অট্ঠারসকোটিধনং অত্তনো আনুভাৰেন সোধেত্ৰা তুচ্ছগব্ভে পূরেত্ৰা মহাসমুদ্দং পৰিট্ঠং অট্ঠারসকোটিধনং অত্থি, অঞ্ঞম্পি অসুকট্ঠানে নাম অস্সামিকং অট্ঠারসকোটিধনং অত্থি, তং সব্বং সংহরিত্ৰা তস্স তুচ্ছগব্ভে পূরেত্ৰা দণ্ডকম্মং কত্ৰা খমাপেহীতি. সা ‘‘সাধু, দেৰা’’তি ৰুত্তনযেনেৰ তং সব্বং কত্ৰা পুন তস্স সিরিগব্ভং ওভাসযমানা আকাসে ঠত্ৰা ‘‘কো এসো’’তি ৰুত্তে অহং তে চতুত্থদ্ৰারকোট্ঠকে অধিৰত্থা অন্ধবালদেৰতা, মযা অন্ধবালতায যং তুম্হাকং সন্তিকে কথিতং, তং মে খমথ. সক্কস্স হি মে ৰচনেন চতুপণ্ণাসকোটিধনং সংহরিত্ৰা তুচ্ছগব্ভপূরণং দণ্ডকম্মং কতং, ৰসনট্ঠানং অলভমানা কিলমামীতি. অনাথপিণ্ডিকো চিন্তেসি – ‘‘অযং দেৰতা ‘দণ্ডকম্মঞ্চ মে কত’ন্তি ৰদতি, অত্তনো চ দোসং পটিজানাতি, সম্মাসম্বুদ্ধস্স নং দস্সেস্সামী’’তি. সো তং সত্থু সন্তিকং নেত্ৰা তায কতকম্মং সব্বং আরোচেসি. দেৰতা সত্থু পাদেসু সিরসা নিপতিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, যং মযা অন্ধবালতায তুম্হাকং গুণে অজানিত্ৰা পাপকং ৰচনং ৰুত্তং, তং মে খমথা’’তি সত্থারং খমাপেত্ৰা মহাসেট্ঠিং খমাপেসি. সত্থা কল্যাণপাপকানং কম্মানং ৰিপাকৰসেন সেট্ঠিঞ্চেৰ দেৰতঞ্চ ওৰদন্তো ‘‘ইধ, গহপতি, পাপপুগ্গলোপি যাৰ পাপং ন পচ্চতি, তাৰ ভদ্রম্পি পস্সতি. যদা পনস্স পাপং পচ্চতি, তদা পাপমেৰ পস্সতি. ভদ্রপুগ্গলোপি যাৰ ভদ্রং ন পচ্চতি, তাৰ পাপানি পস্সতি. যদা পনস্স ভদ্রং পচ্চতি, তদা ভদ্রমেৰ পস্সতী’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –

১১৯. ‘‘পাপোপি পস্সতী ভদ্রং, যাৰ পাপং ন পচ্চতি;

যদা চ পচ্চতী পাপং, অথ পাপো পাপানি পস্সতি.

১২০. ‘‘ভদ্রোপি পস্সতী পাপং, যাৰ ভদ্রং ন পচ্চতি;

যদা চ পচ্চতী ভদ্রং, অথ ভদ্রো ভদ্রানি পস্সতী’’তি.

তত্থ পাপোতি কাযদুচ্চরিতাদিনা পাপকম্মেন যুত্তপুগ্গলো. সোপি হি পুরিমসুচরিতানুভাৰেন নিব্বত্তং সুখং অনুভৰমানো ভদ্রম্পি পস্সতি. যাৰ পাপং ন পচ্চতীতি যাৰস্স তং পাপকম্মং দিট্ঠধম্মে ৰা সম্পরাযে ৰা ৰিপাকং ন দেতি. যদা পনস্স তং দিট্ঠধম্মে ৰা সম্পরাযে ৰা ৰিপাকং দেতি, অথ দিট্ঠধম্মে ৰিৰিধা কম্মকারণা, সম্পরাযে চ অপাযদুক্খং অনুভোন্তো সো পাপো পাপানিযেৰ পস্সতি. দুতিযগাথাযপি কাযসুচরিতাদিনা ভদ্রকম্মেন যুত্তো ভদ্রো. সোপি হি পুরিমদুচ্চরিতানুভাৰেন নিব্বত্তং দুক্খং অনুভৰমানো পাপং পস্সতি. যাৰ ভদ্রং ন পচ্চতীতি যাৰস্স তং ভদ্রং কম্মং দিট্ঠধম্মে ৰা সম্পরাযে ৰা ৰিপাকং ন দেতি. যদা পন তং ৰিপাকং দেতি, অথ দিট্ঠধম্মে লাভসক্কারাদিসুখং, সম্পরাযে চ দিব্বসম্পত্তিসুখং অনুভৰমানো সো ভদ্রো ভদ্রানিযেৰ পস্সতীতি.

দেসনাৰসানে সা দেৰতা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, সম্পত্তপরিসাযপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

অনাথপিণ্ডিকসেট্ঠিৰত্থু চতুত্থং.

৫. অসঞ্ঞতপরিক্খারভিক্খুৰত্থু

মাৰমঞ্ঞেথ পাপস্সাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং অসঞ্ঞতপরিক্খারং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি.

সো কির যং কিঞ্চি মঞ্চপীঠাদিভেদং পরিক্খারং বহি পরিভুঞ্জিত্ৰা তত্থেৰ ছড্ডেতি. পরিক্খারো ৰস্সেনপি আতপেনপি উপচিকাদীহিপি ৰিনস্সতি. সো ভিক্খূহি ‘‘ননু, আৰুসো, পরিক্খারো নাম পটিসামিতব্বো’’তি ৰুত্তে ‘‘অপ্পকং মযা কতং, আৰুসো, এতং, ন এতস্স চিত্তং অত্থি, ন পিত্ত’’ন্তি ৰত্ৰা তথেৰ করোতি. ভিক্খূ তস্স কিরিযং সত্থু আরোচেসুং. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং ভিক্খু এৰং করোসী’’তি পুচ্ছি. সো সত্থারা পুচ্ছিতোপি ‘‘কিং এতং ভগৰা অপ্পকং মযা কতং, ন তস্স চিত্তং অত্থি, নাস্স পিত্ত’’ন্তি তথেৰ অৰমঞ্ঞন্তো আহ. অথ নং সত্থা ‘‘ভিক্খূহি এৰং কাতুং ন ৰট্টতি, পাপকম্মং নাম ‘অপ্পক’ন্তি ন অৰমঞ্ঞিতব্বং. অজ্ঝোকাসে ঠপিতঞ্হি ৰিৰটমুখং ভাজনং দেৰে ৰস্সন্তে কিঞ্চাপি একবিন্দুনা ন পূরতি, পুনপ্পুনং ৰস্সন্তে পন পূরতেৰ, এৰমেৰং পাপং করোন্তো পুগ্গলো অনুপুব্বেন মহন্তং পাপরাসিং করোতী’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২১. ‘‘মাৰমঞ্ঞেথ পাপস্স, ন মন্দং আগমিস্সতি;

উদবিন্দুনিপাতেন, উদকুম্ভোপি পূরতি;

বালো পূরতি পাপস্স, থোকং থোকম্পি আচিন’’ন্তি.

তত্থ মাৰমঞ্ঞেথাতি ন অৰজানেয্য. পাপস্সাতি পাপং. ন মন্দং আগমিস্সতীতি ‘‘অপ্পমত্তকং মে পাপকং কতং, কদা এতং ৰিপচ্চিস্সতী’’তি এৰং পাপং নাৰজানেয্যাতি অত্থো. উদকুম্ভোপীতি দেৰে ৰস্সন্তে মুখং ৰিৰরিত্ৰা ঠপিতং যং কিঞ্চি কুলালভাজনং যথা তং একেকস্সাপি উদকবিন্দুনো নিপাতেন অনুপুব্বেন পূরতি, এৰং বালপুগ্গলো থোকং থোকম্পি পাপং আচিনন্তো করোন্তো ৰড্ঢেন্তো পাপস্স পূরতিযেৰাতি অত্থো.

দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. সত্থাপি ‘‘অজ্ঝোকাসে সেয্যং সন্থরিত্ৰা পটিপাকতিকং অকরোন্তো ইমং নাম আপত্তিমাপজ্জতী’’তি (পাচি. ১০৮-১১০) সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেসীতি.

অসঞ্ঞতপরিক্খারভিক্খুৰত্থু পঞ্চমং.

৬. বিল়ালপাদকসেট্ঠিৰত্থু

মাৰমঞ্ঞেথ পুঞ্ঞস্সাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো বিল়ালপাদকসেট্ঠিং আরব্ভ কথেসি.

একস্মিঞ্হি সমযে সাৰত্থিৰাসিনো ৰগ্গবন্ধনেন বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দেন্তি. অথেকদিৰসং সত্থা অনুমোদনং করোন্তো এৰমাহ –

‘‘উপাসকা ইধেকচ্চো অত্তনাৰ দানং দেতি, পরং ন সমাদপেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে ভোগসম্পদং লভতি, নো পরিৰারসম্পদং. একচ্চো অত্তনা দানং ন দেতি, পরং সমাদপেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে পরিৰারসম্পদং লভতি, নো ভোগসম্পদং. একচ্চো অত্তনা চ ন দেতি, পরঞ্চ ন সমাদপেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে নেৰ ভোগসম্পদং লভতি, ন পরিৰারসম্পদং, ৰিঘাসাদো হুত্ৰা ৰিচরতি. একচ্চো অত্তনা চ দেতি, পরঞ্চ সমাদপেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে ভোগসম্পদঞ্চেৰ লভতি, পরিৰারসম্পদঞ্চা’’তি.

অথেকো পণ্ডিতপুরিসো তং ধম্মদেসনং সুত্ৰা ‘‘অহো অচ্ছরিযমিদং কারণং, অহং দানি উভযসম্পত্তিসংৰত্তনিকং কম্মং করিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা সত্থারং উট্ঠায গমনকালে আহ – ‘‘ভন্তে, স্ৰে অম্হাকং ভিক্খং গণ্হথা’’তি. কিত্তকেহি পন তে ভিক্খূহি অত্থোতি? সব্বভিক্খূহি, ভন্তেতি. সত্থা অধিৰাসেসি. সোপি গামং পৰিসিত্ৰা, ‘‘অম্মতাতা, মযা স্ৰাতনায বুদ্ধপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো নিমন্তিতো, যো যত্তকানং ভিক্খূনং সক্কোতি, সো তত্তকানং যাগুআদীনং অত্থায তণ্ডুলাদীনি দেতু, একস্মিং ঠানে পচাপেত্ৰা দানং দস্সামা’’তি উগ্ঘোসেন্তো ৰিচরি.

অথ নং একো সেট্ঠি অত্তনো আপণদ্ৰারং সম্পত্তং দিস্ৰা ‘‘অযং অত্তনো পহোনকে ভিক্খূ অনিমন্তেত্ৰা পন সকলগামং সমাদপেন্তো ৰিচরতী’’তি কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘তযা গহিতভাজনং আহরা’’তি তীহি অঙ্গুলীহি গহেত্ৰা থোকে তণ্ডুলে অদাসি, তথা মুগ্গে, তথা মাসেতি. সো ততো পট্ঠায বিল়ালপাদকসেট্ঠি নাম জাতো, সপ্পিফাণিতাদীনি দেন্তোপি করণ্ডং কুটে পক্খিপিত্ৰা একতো কোণং কত্ৰা বিন্দুং বিন্দুং পগ্ঘরাযন্তো থোকথোকমেৰ অদাসি. উপাসকো অৰসেসেহি দিন্নং একতো কত্ৰা ইমিনা দিন্নং ৰিসুংযেৰ অগ্গহেসি. সো সেট্ঠি তস্স কিরিযং দিস্ৰা ‘‘কিং নু খো এস মযা দিন্নং ৰিসুং গণ্হাতী’’তি চিন্তেত্ৰা তস্স পচ্ছতো পচ্ছতো একং চূল়ুপট্ঠাকং পহিণি ‘‘গচ্ছ, যং এস করোতি, তং জানাহী’’তি. সো গন্ত্ৰা ‘‘সেট্ঠিস্স মহপ্ফলং হোতূ’’তি যাগুভত্তপূৰানং অত্থায একং দ্ৰে তণ্ডুলে পক্খিপিত্ৰা মুগ্গমাসেপি তেলফাণিতাদিবিন্দূনিপি সব্বভাজনেসু পক্খিপি. চূল়ুপট্ঠাকো গন্ত্ৰা সেট্ঠিস্স আরোচেসি. তং সুত্ৰা সেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘সচে মে সো পরিসমজ্ঝে অৰণ্ণং ভাসিস্সতি, মম নামে গহিতমত্তেযেৰ নং পহরিত্ৰা মারেস্সামী’’তি নিৰাসনন্তরে ছুরিকং বন্ধিত্ৰা পুনদিৰসে গন্ত্ৰা ভত্তগ্গে অট্ঠাসি. সো পুরিসো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসিত্ৰা ভগৰন্তং আহ – ‘‘ভন্তে, মযা মহাজনং সমাদপেত্ৰা ইমং দানং দিন্নং, তত্থ সমাদপিতমনুস্সা অত্তনো অত্তনো বলেন বহূনিপি থোকানিপি তণ্ডুলাদীনি অদংসু, তেসং সব্বেসং মহপ্ফলং হোতূ’’তি. তং সুত্ৰা সো সেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘অহং ‘অসুকেন নাম অচ্ছরায গণ্হিত্ৰা তণ্ডুলাদীনি দিন্নানীতি মম নামে গহিতমত্তে ইমং মারেস্সামী’তি আগতো, অযং পন সব্বসঙ্গাহিকং কত্ৰা ‘যেহিপি নাল়িআদীহি মিনিত্ৰা দিন্নং, যেহিপি অচ্ছরায গহেত্ৰা দিন্নং, সব্বেসং মহপ্ফলং হোতূ’তি ৰদতি. সচাহং এৰরূপং ন খমাপেস্সামি, দেৰদণ্ডো মম মত্থকে পতিস্সতী’’তি. সো তস্স পাদমূলে নিপজ্জিত্ৰা ‘‘খমাহি মে, সামী’’তি আহ. ‘‘কিং ইদ’’ন্তি চ তেন ৰুত্তে সব্বং তং পৰত্তিং আরোচেসি. তং কিরিযং দিস্ৰা সত্থা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি দানৰেয্যাৰটিকং পুচ্ছি. সো অতীতদিৰসতো পট্ঠায সব্বং তং পৰত্তিং আরোচেসি. অথ নং সত্থা ‘‘এৰং কির সেট্ঠী’’তি পুচ্ছিত্ৰা, ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৰুত্তে, ‘‘উপাসক, পুঞ্ঞং নাম ‘অপ্পক’ন্তি ন অৰমঞ্ঞিতব্বং, মাদিসস্স বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দত্ৰা ‘অপ্পক’ন্তি ন অৰমঞ্ঞিতব্বং. পণ্ডিতমনুস্সা হি পুঞ্ঞং করোন্তা ৰিৰটভাজনং ৰিয উদকেন অনুক্কমেন পুঞ্ঞেন পূরন্তিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২২. ‘‘মাৰমঞ্ঞেথ পুঞ্ঞস্স, ন মন্দং আগমিস্সতি;

উদবিন্দুনিপাতেন, উদকুম্ভোপি পূরতি;

ধীরো পূরতি পুঞ্ঞস্স, থোকং থোকম্পি আচিন’’ন্তি.

তস্সত্থো – পণ্ডিতমনুস্সো পুঞ্ঞং কত্ৰা ‘‘অপ্পকমত্তং মযা কতং, ন মন্দং ৰিপাকৰসেন আগমিস্সতি, এৰং পরিত্তকং কম্মং কহং মং দক্খিস্সতি, অহং ৰা তং কহং দক্খিস্সামি, কদা এতং ৰিপচ্চিস্সতী’’তি এৰং পুঞ্ঞং মাৰমঞ্ঞেথ ন অৰজানেয্য. যথা হি নিরন্তরং উদবিন্দুনিপাতেন ৰিৰরিত্ৰা ঠপিতং কুলালভাজনং পূরতি, এৰং ধীরো পণ্ডিতপুরিসো থোকং থোকম্পি পুঞ্ঞং আচিনন্তো পুঞ্ঞস্স পূরতীতি.

দেসনাৰসানে সো সেট্ঠি সোতাপত্তিফলং পাপুণি, সম্পত্তপরিসাযপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

বিল়ালপাদকসেট্ঠিৰত্থু ছট্ঠং.

৭. মহাধনৰাণিজৰত্থু

ৰাণিজোৰাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো মহাধনৰাণিজং আরব্ভ কথেসি.

তস্স কির ৰাণিজস্স গেহে পঞ্চসতা চোরা ওতারং গৰেসমানা ওতারং ন লভিংসু. অপরেন সমযেন ৰাণিজো পঞ্চ সকটসতানি ভণ্ডস্স পূরেত্ৰা ভিক্খূনং আরোচাপেসি – ‘‘অহং অসুকট্ঠানং নাম ৰাণিজ্জত্থায গচ্ছামি, যে, অয্যা, তং ঠানং গন্তুকামা, তে নিক্খমন্তু, মগ্গে ভিক্খায ন কিলমিস্সন্তী’’তি. তং সুত্ৰা পঞ্চসতা ভিক্খূ তেন সদ্ধিং মগ্গং পটিপজ্জিংসু. তেপি চোরা ‘‘সো কির ৰাণিজো নিক্খন্তো’’তি গন্ত্ৰা অটৰিযং অট্ঠংসু. ৰাণিজোপি গন্ত্ৰা অটৰিমুখে একস্মিং গামে ৰাসং কত্ৰা দ্ৰে তযোপি দিৰসে গোণসকটাদীনি সংৰিদহি, তেসং পন ভিক্খূনং নিবদ্ধং ভিক্খং দেতিযেৰ. চোরা তস্মিং অতিচিরাযন্তে ‘‘গচ্ছ, তস্স নিক্খমনদিৰসং ঞত্ৰা এহী’’তি একং পুরিসং পহিণিংসু. সো তং গামং গন্ত্ৰা একং সহাযকং পুচ্ছি – ‘‘কদা ৰাণিজো নিক্খমিস্সতী’’তি. সো ‘‘দ্ৰীহতীহচ্চযেনা’’তি ৰত্ৰা ‘‘কিমত্থং পন পুচ্ছসী’’তি আহ. অথস্স সো ‘‘মযং পঞ্চসতা চোরা এতস্সত্থায অটৰিযং ঠিতা’’তি আচিক্খি. ইতরো ‘‘তেন হি গচ্ছ, সীঘং নিক্খমিস্সতী’’তি তং উয্যোজেত্ৰা, ‘‘কিং নু খো চোরে ৰারেমি, উদাহু ৰাণিজ’’ন্তি চিন্তেত্ৰা, ‘‘কিং মে চোরেহি, ৰাণিজং নিস্সায পঞ্চসতা ভিক্খূ জীৰন্তি, ৰাণিজস্স সঞ্ঞং দস্সামী’’তি সো তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কদা গমিস্সথা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ততিযদিৰসে’’তি ৰুত্তে ময্হং ৰচনং করোথ, অটৰিযং কির তুম্হাকং অত্থায পঞ্চসতা চোরা ঠিতা, মা তাৰ গমিত্থাতি. ত্ৰং কথং জানাসীতি? তেসং অন্তরে মম সহাযো অত্থি, তস্স মে কথায ঞাতন্তি. ‘‘তেন হি ‘কিং মে এত্তো গতেনা’তি নিৰত্তিত্ৰা গেহমেৰ গমিস্সামী’’তি আহ. তস্মিং চিরাযন্তে পুন তেহি চোরেহি পেসিতো পুরিসো আগন্ত্ৰা তং সহাযকং পুচ্ছিত্ৰা তং পৰত্তিং সুত্ৰা ‘‘নিৰত্তিত্ৰা গেহমেৰ কির গমিস্সতী’’তি গন্ত্ৰা চোরানং আরোচেসি. তং সুত্ৰা চোরা ততো নিক্খমিত্ৰা ইতরস্মিং মগ্গে অট্ঠংসু, তস্মিং চিরযন্তে পুনপি তে চোরা তস্স সন্তিকং পুরিসং পেসেসুং. সো তেসং তত্থ ঠিতভাৰং ঞত্ৰা পুন ৰাণিজস্স আরোচেসি. ৰাণিজো ‘‘ইধাপি মে ৰেকল্লং নত্থি, এৰং সন্তে নেৰ এত্তো গমিস্সামি, ন ইতো, ইধেৰ ভৰিস্সামী’’তি ভিক্খূনং সন্তিকং গন্ত্ৰা আহ – ‘‘ভন্তে, চোরা কির মং ৰিলুম্পিতুকামা মগ্গে ঠিতা, ‘পুন নিৰত্তিস্সতী’তি সুত্ৰা ইতরস্মিং মগ্গে ঠিতা, অহং এত্তো ৰা ইতো ৰা অগন্ত্ৰা থোকং ইধেৰ ভৰিস্সামি, ভদন্তা ইধেৰ ৰসিতুকামা ৰসন্তু, গন্তুকামা অত্তনো রুচিং করোন্তূ’’তি. ভিক্খূ ‘‘এৰং সন্তে মযং নিৰত্তিস্সামা’’তি ৰাণিজং আপুচ্ছিত্ৰা পুনদেৰ সাৰত্থিং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা নিসীদিংসু. সত্থা ‘‘কিং, ভিক্খৰে, মহাধনৰাণিজেন সদ্ধিং ন গমিত্থা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আম, ভন্তে, মহাধনৰাণিজস্স ৰিলুম্পনত্থায দ্ৰীসুপি মগ্গেসু চোরা পরিযুট্ঠিংসু, তেন সো তত্থেৰ ঠিতো, মযং পন তং আপুচ্ছিত্ৰা আগতা’’তি ৰুত্তে, ‘‘ভিক্খৰে, মহাধনৰাণিজো চোরানং অত্থিতায মগ্গং পরিৰজ্জতি, জীৰিতুকামো ৰিয পুরিসো হলাহলং ৰিসং পরিৰজ্জেতি, ভিক্খুনাপি ‘তযো ভৰা চোরেহি পরিযুট্ঠিতমগ্গসদিসা’তি ঞত্ৰা পাপং পরিৰজ্জেতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২৩. ‘‘ৰাণিজোৰ ভযং মগ্গং, অপ্পসত্থো মহদ্ধনো;

ৰিসং জীৰিতুকামোৰ, পাপানি পরিৰজ্জযে’’তি.

তত্থ ভযন্তি ভাযিতব্বং, চোরেহি পরিযুট্ঠিতত্তা সপ্পটিভযন্তি অত্থো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা মহাধনৰাণিজো অপ্পসত্থো সপ্পটিভযং মগ্গং, যথা চ জীৰিতুকামো হলাহলং ৰিসং পরিৰজ্জেতি, এৰং পণ্ডিতো ভিক্খু অপ্পমত্তকানিপি পাপানি পরিৰজ্জেয্যাতি.

দেসনাৰসানে তে ভিক্খূ সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণিংসু, সম্পত্তমহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

মহাধনৰাণিজৰত্থু সত্তমং.

৮. কুক্কুটমিত্তনেসাদৰত্থু

পাণিম্হি চেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো কুক্কুটমিত্তং নাম নেসাদং আরব্ভ কথেসি.

রাজগহে কির একা সেট্ঠিধীতা ৰযপ্পত্তা সত্তভূমিকপাসাদস্স উপরি সিরিগব্ভে আরক্খণত্থায একং পরিচারিকং দত্ৰা মাতাপিতূহি ৰাসিযমানা একদিৰসং সাযন্হসমযে ৰাতপানেন অন্তরৰীথিং ওলোকেন্তী পঞ্চ পাসসতানি পঞ্চ সূলসতানি আদায মিগে ৰধিত্ৰা জীৰমানং একং কুক্কুটমিত্তং নাম নেসাদং পঞ্চ মিগসতানি ৰধিত্ৰা তেসং মংসেন মহাসকটং পূরেত্ৰা সকটধুরে নিসীদিত্ৰা মংসৰিক্কিণনত্থায নগরং পৰিসন্তং দিস্ৰা তস্মিং পটিবদ্ধচিত্তা পরিচারিকায হত্থে পণ্ণাকারং দত্ৰা ‘‘গচ্ছ, এতস্স পণ্ণাকারং দত্ৰা গমনকালং ঞত্ৰা এহী’’তি পেসেসি. সা গন্ত্ৰা তস্স পণ্ণাকারং দত্ৰা পুচ্ছি – ‘‘কদা গমিস্সসী’’তি? সো ‘‘অজ্জ মংসং ৰিক্কিণিত্ৰা পাতোৰ অসুকদ্ৰারেন নাম নিক্খমিত্ৰা গমিস্সামী’’তি আহ. সা তেন কথিতকথং সুত্ৰা আগন্ত্ৰা তস্সা আরোচেসি. সেট্ঠিধীতা অত্তনা গহেতব্বযুত্তকং ৰত্থাভরণজাতং সংৰিদহিত্ৰা পাতোৰ মলিনৰত্থং নিৰাসেত্ৰা কুটং আদায দাসীহি সদ্ধিং উদকতিত্থং গচ্ছন্তী ৰিয নিক্খমিত্ৰা তং ঠানং গন্ত্ৰা তস্সাগমনং ওলোকেন্তী অট্ঠাসি. সোপি পাতোৰ সকটং পাজেন্তো নিক্খমি. সা তস্স পচ্ছতো পচ্ছতো পাযাসি. সো তং দিস্ৰা ‘‘অহং তং ‘অসুকস্স নাম ধীতা’তি ন জানামি, মা মং অনুবন্ধি, অম্মা’’তি আহ. ন মং ত্ৰং পক্কোসসি, অহং অত্তনো ধম্মতায আগচ্ছামি, ত্ৰং তুণ্হী হুত্ৰা অত্তনো সকটং পাজেহীতি. সো পুনপ্পুনং তং নিৰারেতিযেৰ. অথ নং সা আহ – ‘‘সামি, সিরী নাম অত্তনো সন্তিকং আগচ্ছন্তী নিৰারেতুং ন ৰট্টতী’’তি. সো তস্সা নিস্সংসযেন আগমনকারণং ঞত্ৰা তং সকটং আরোপেত্ৰা অগমাসি. তস্সা মাতাপিতরো ইতো চিতো চ পরিযেসাপেত্ৰা অপস্সন্তা ‘‘মতা ভৰিস্সতী’’তি মতকভত্তং করিংসু. সাপি তেন সদ্ধিং সংৰাসমন্ৰায পটিপাটিযা সত্ত পুত্তে ৰিজাযিত্ৰা তে ৰযপ্পত্তে ঘরবন্ধনেন বন্ধি.

অথেকদিৰসং সত্থা পচ্চূসসমযে লোকং ৰোলোকেন্তো কুক্কুটমিত্তং সপুত্তং সসুণিসং অত্তনো ঞাণজালস্স অন্তো পৰিট্ঠং দিস্ৰা, ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি উপধারেন্তো তেসং পন্নরসন্নম্পি সোতাপত্তিমগ্গস্স উপনিস্সযং দিস্ৰা পাতোৰ পত্তচীৰরং আদায তস্স পাসট্ঠানং অগমাসি. তং দিৰসং পাসে বদ্ধো একমিগোপি নাহোসি. সত্থা তস্স পাসমূলে পদৰলঞ্জং দস্সেত্ৰা পুরতো একস্স গুম্বস্স হেট্ঠা ছাযাযং নিসীদি. কুক্কুটমিত্তো পাতোৰ ধনুং আদায পাসট্ঠানং গন্ত্ৰা আদিতো পট্ঠায পাসে ওলোকযমানো পাসে বদ্ধং একম্পি মিগং অদিস্ৰা সত্থু পদৰলঞ্জং অদ্দস. অথস্স এতদহোসি – ‘‘কো ময্হং বদ্ধমিগে মোচেন্তো ৰিচরতী’’তি. সো সত্থরি আঘাতং বন্ধিত্ৰা গচ্ছন্তো গুম্বমূলে নিসিন্নং সত্থারং দিস্ৰা, ‘‘ইমিনা মম মিগা মোচিতা ভৰিস্সন্তি, মারেস্সামি ন’’ন্তি ধনুং আকড্ঢি. সত্থা ধনুং আকড্ঢিতুং দত্ৰা ৰিস্সজ্জেতুং নাদাসি. সো সরং ৰিস্সজ্জেতুম্পি ওরোপেতুম্পি অসক্কোন্তো ফাসুকাহি ভিজ্জন্তীহি ৰিয মুখতো খেল়েন পগ্ঘরন্তেন কিলন্তরূপো অট্ঠাসি. অথস্স পুত্তা গেহং গন্ত্ৰা ‘‘পিতা নো চিরাযতি, কিং নু খো এত’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘গচ্ছথ, তাতা, পিতু সন্তিক’’ন্তি মাতরা পেসিতা ধনূনি আদায গন্ত্ৰা পিতরং তথাঠিতং দিস্ৰা ‘‘অযং নো পিতু পচ্চামিত্তো ভৰিস্সতী’’তি সত্তপি জনা ধনূনি আকড্ঢিত্ৰা বুদ্ধানুভাৰেন যথা নেসং পিতা ঠিতো, তথেৰ অট্ঠংসু. অথ নেসং মাতা ‘‘কিং নু খো মে পুত্তাপি চিরাযন্তী’’তি ৰত্ৰা সত্তহি সুণিসাহি সদ্ধিং গন্ত্ৰা তে তথাঠিতে দিস্ৰা ‘‘কস্স নু খো ইমে ধনূনি আকড্ঢিত্ৰা ঠিতা’’তি ওলোকেন্তী সত্থারং দিস্ৰা বাহা পগ্গয্হ – ‘‘মা মে পিতরং নাসেথ, মা মে পিতরং নাসেথা’’তি মহাসদ্দমকাসি. কুক্কুটমিত্তো তং সদ্দং সুত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘নট্ঠো ৰতম্হি, সসুরো কির মে এস, অহো মযা ভারিযং কম্মং কত’’ন্তি. পুত্তাৰিস্স ‘‘অয্যকো কির নো এস, অহো ভারিযং কম্মং কত’’ন্তি চিন্তযিংসু. কুক্কুটমিত্তো ‘‘অযং সসুরো মে’’তি মেত্তচিত্তং উপট্ঠপেসি, পুত্তাপিস্স ‘‘অয্যকো নো’’তি মেত্তচিত্তং উপট্ঠপেসুং. অথ তে নেসং মাতা সেট্ঠিধীতা ‘‘খিপ্পং ধনূনি ছড্ডেত্ৰা পিতরং মে খমাপেথা’’তি আহ.

সত্থা তেসং মুদুচিত্ততং ঞত্ৰা ধনুং ওতারেতুং অদাসি. তে সব্বে সত্থারং ৰন্দিত্ৰা ‘‘খমথ নো, ভন্তে’’তি খমাপেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. অথ নেসং সত্থা অনুপুব্বিং কথং কথেসি. দেসনাৰসানে কুক্কুটমিত্তো সদ্ধিং পুত্তেহি চেৰ সুণিসাহি চ অত্তপঞ্চদসমো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. সত্থা পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং ৰিহারং অগমাসি. অথ নং আনন্দত্থেরো পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, কহং গমিত্থা’’তি. কুক্কুটমিত্তস্স সন্তিকং, আনন্দাতি. পাণাতিপাতকম্মস্স ৰো, ভন্তে, অকারকো কতোতি. আমানন্দ, সো অত্তপঞ্চদসমো অচলসদ্ধায পতিট্ঠায তীসু রতনেসু নিক্কঙ্খো হুত্ৰা পাণাতিপাতকম্মস্স অকারকো জাতোতি. ভিক্খূ আহংসু – ‘‘ননু, ভন্তে, ভরিযাপিস্স অত্থী’’তি. আম, ভিক্খৰে, সা কুলগেহে কুমারিকা হুত্ৰা সোতাপত্তিফলং পত্তাতি. ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘কুক্কুটমিত্তস্স কির ভরিযা কুমারিককালে এৰ সোতাপত্তিফলং পত্ৰা তস্স গেহং গন্ত্ৰা সত্ত পুত্তে লভি, সা এত্তকং কালং সামিকেন ‘ধনুং আহর, সরে আহর, সত্তিং আহর, সূলং আহর, জালং আহরা’তি ৰুচ্চমানা তানি অদাসি. সোপি তায দিন্নানি আদায গন্ত্ৰা পাণাতিপাতং করোতি, কিং নু খো সোতাপন্নাপি পাণাতিপাতং করোন্তী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে, ‘‘ন, ভিক্খৰে, সোতাপন্না পাণাতিপাতং করোন্তি, সা পন ‘সামিকস্স ৰচনং করোমী’তি তথা অকাসি. ‘ইদং গহেত্ৰা এস গন্ত্ৰা পাণাতিপাতং করোতূ’তি তস্সা চিত্তং নত্থি. পাণিতলস্মিঞ্হি ৰণে অসতি ৰিসং গণ্হন্তস্স তং ৰিসং অনুডহিতুং ন সক্কোতি, এৰমেৰং অকুসলচেতনায অভাৰেন পাপং অকরোন্তস্স ধনুআদীনি নীহরিত্ৰা দদতোপি পাপং নাম ন হোতী’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২৪. ‘‘পাণিম্হি চে ৰণো নাস্স, হরেয্য পাণিনা ৰিসং;

নাব্বণং ৰিসমন্ৰেতি, নত্থি পাপং অকুব্বতো’’তি.

তত্থ নাস্সাতি ন ভৰেয্য. হরেয্যাতি হরিতুং সক্কুণেয্য. কিং কারণা? যস্মা নাব্বণং ৰিসমন্ৰেতি অৰণঞ্হি পাণিং ৰিসং অন্ৰেতুং ন সক্কোতি, এৰমেৰ ধনুআদীনি নীহরিত্ৰা দেন্তস্সাপি অকুসলচেতনায অভাৰেন পাপং অকুব্বতো পাপং নাম নত্থি, অৰণং পাণিং ৰিসং ৰিয নাস্স চিত্তং পাপং অনুগচ্ছতীতি.

দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

অপরেন সমযেন ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘কো নু খো কুক্কুটমিত্তস্স সপুত্তস্স সসুণিসস্স সোতাপত্তিমগ্গস্সূপনিস্সযো, কেন কারণেন নেসাদকুলে নিব্বত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে, ভিক্খৰে, অতীতে কস্সপদসবলস্স ধাতুচেতিযং সংৰিদহন্তা এৰমাহংসু – ‘‘কিং নু খো ইমস্স চেতিযস্স মত্তিকা ভৰিস্সতি, কিং উদক’’ন্তি. অথ নেসং এতদহোসি – ‘‘হরিতালমনোসিলা মত্তিকা ভৰিস্সতি, তিলতেলং উদক’’ন্তি. তে হরিতালমনোসিলা কোট্টেত্ৰা তিলতেলেন সংসন্দিত্ৰা ইট্ঠকায ঘটেত্ৰা সুৰণ্ণেন খচিত্ৰা অন্তো চিনিংসু, বহিমুখে পন একগ্ঘনসুৰণ্ণইট্ঠকাৰ অহেসুং. একেকা সতসহস্সগ্ঘনিকা অহোসি. তে যাৰ ধাতুনিধানা চেতিযে নিট্ঠিতে চিন্তযিংসু – ‘‘ধাতুনিধানকালে বহুনা ধনেন অত্থো, কং নু খো জেট্ঠকং করোমা’’তি.

অথেকো গামৰাসিকো সেট্ঠি ‘‘অহং জেট্ঠকো ভৰিস্সামী’’তি ধাতুনিধানে একং হিরঞ্ঞকোটিং পক্খিপি. তং দিস্ৰা রট্ঠৰাসিনো ‘‘অযং নগরসেট্ঠি ধনমেৰ সংহরতি, এৰরূপে চেতিযে জেট্ঠকো ভৰিতুং ন সক্কোতি, গামৰাসী পন কোটিধনং পক্খিপিত্ৰা জেট্ঠকো জাতো’’তি উজ্ঝাযিংসু. সো তেসং কথং সুত্ৰা ‘‘অহং দ্ৰে কোটিযো দত্ৰা জেট্ঠকো ভৰিস্সামী’’তি দ্ৰে কোটিযো অদাসি. ইতরো ‘‘অহমেৰ জেট্ঠকো ভৰিস্সামী’’তি তিস্সো কোটিযো অদাসি. এৰং ৰড্ঢেত্ৰা ৰড্ঢেত্ৰা নগরৰাসী অট্ঠ কোটিযো অদাসি. গামৰাসিনো পন গেহে নৰকোটিধনমেৰ অত্থি, নগরৰাসিনো চত্তালীসকোটিধনং. তস্মা গামৰাসী চিন্তেসি – ‘‘সচাহং নৰ কোটিযো দস্সামি, অযং ‘দস কোটিযো দস্সামী’তি ৰক্খতি, অথ মে নিদ্ধনভাৰো পঞ্ঞাযিস্সতী’’তি. সো এৰমাহ – ‘‘অহং এত্তকঞ্চ ধনং দস্সামি, সপুত্তদারো চ চেতিযস্স দাসো ভৰিস্সামী’’তি সত্ত পুত্তে সত্ত সুণিসাযো ভরিযঞ্চ গহেত্ৰা অত্তনা সদ্ধিং চেতিযস্স নিয্যাদেসি. রট্ঠৰাসিনো ‘‘ধনং নাম সক্কা উপ্পাদেতুং, অযং পন সপুত্তদারো অত্তানং নিয্যাদেসি, অযমেৰ জেট্ঠকো হোতূ’’তি তং জেট্ঠকং করিংসু. ইতি তে সোল়সপি জনা চেতিযস্স দাসা অহেসুং. রট্ঠৰাসিনো পন তে ভুজিস্সে অকংসু. এৰং সন্তেপি চেতিযমেৰ পটিজগ্গিত্ৰা যাৰতাযুকং ঠত্ৰা ততো চুতা দেৰলোকে নিব্বত্তিংসু. তেসু একং বুদ্ধন্তরং দেৰলোকে ৰসন্তেসু ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ভরিযা ততো চৰিত্ৰা রাজগহে সেট্ঠিনো ধীতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. সা কুমারিকাৰ হুত্ৰা সোতাপত্তিফলং পাপুণি. অদিট্ঠসচ্চস্স পন পটিসন্ধি নাম ভারিযাতি তস্সা সামিকো সম্পরিৰত্তমানো গন্ত্ৰা নেসাদকুলে নিব্বত্তি. তস্স সহ দস্সনেনেৰ সেট্ঠিধীতরং পুব্বসিনেহো অজ্ঝোত্থরি. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘পুব্বেৰ সন্নিৰাসেন, পচ্চুপ্পন্নহিতেন ৰা;

এৰং তং জাযতে পেমং, উপ্পলংৰ যথোদকে’’তি. (জা. ১.২.১৭৪);

সা পুব্বসিনেহেনেৰ নেসাদকুলং অগমাসি. পুত্তাপিস্সা দেৰলোকা চৰিত্ৰা তস্সা এৰ কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হিংসু, সুণিসাযোপিস্সা তত্থ তত্থ নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তা তেসংযেৰ গেহং অগমংসু. এৰং তে সব্বেপি তদা চেতিযং পটিজগ্গিত্ৰা তস্স কম্মস্সানুভাৰেন সোতাপত্তিফলং পত্তাতি.

কুক্কুটমিত্তনেসাদৰত্থু অট্ঠমং.

৯. কোকসুনখলুদ্দকৰত্থু

যো অপ্পদুট্ঠস্সাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোকং নাম সুনখলুদ্দকং আরব্ভ কথেসি.

সো কির একদিৰসং পুব্বণ্হসমযে ধনুং আদায সুনখপরিৰুতো অরঞ্ঞং গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে একং পিণ্ডায পৰিসন্তং ভিক্খুং দিস্ৰা কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘কাল়কণ্ণি মে দিট্ঠো, অজ্জ কিঞ্চি ন লভিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা পক্কামি. থেরোপি গামে পিণ্ডায চরিত্ৰা কতভত্তকিচ্চো পুন ৰিহারং পাযাসি. ইতরোপি অরঞ্ঞে ৰিচরিত্ৰা কিঞ্চি অলভিত্ৰা পচ্চাগচ্ছন্তো পুন থেরং দিস্ৰা ‘‘অজ্জাহং ইমং কাল়কণ্ণিং দিস্ৰা অরঞ্ঞং গতো কিঞ্চি ন লভিং, ইদানি মে পুনপি অভিমুখো জাতো, সুনখেহি নং খাদাপেস্সামী’’তি সঞ্ঞং দত্ৰা সুনখে ৰিস্সজ্জেসি. থেরোপি ‘‘মা এৰং করি উপাসকা’’তি যাচি. সো ‘‘অজ্জাহং তৰ সম্মুখীভূতত্তা কিঞ্চি নালত্থং, পুনপি মে সম্মুখীভাৰমাগতোসি, খাদাপেস্সামেৰ ত’’ন্তি ৰত্ৰা সুনখে উয্যোজেসি. থেরো ৰেগেন একং রুক্খং অভিরুহিত্ৰা পুরিসপ্পমাণে ঠানে নিসীদি. সুনখা রুক্খং পরিৰারেসুং. লুদ্দকো গন্ত্ৰা ‘‘রুক্খং অভিরুহতোপি তে মোক্খো নত্থী’’তি তং সরতুণ্ডেন পাদতলে ৰিজ্ঝি. থেরো ‘‘মা এৰং করোহী’’তি তং যাচিযেৰ. ইতরো তস্স যাচনং অনাদিযিত্ৰা পুনপ্পুনং ৰিজ্ঝিযেৰ. থেরো একস্মিং পাদতলে ৰিজ্ঝিযমানে তং উক্খিপিত্ৰা দুতিযং পাদং ওলম্বিত্ৰা তস্মিং ৰিজ্ঝিযমানে তম্পি উক্খিপতি, এৰমস্স সো যাচনং অনাদিযিত্ৰাৰ দ্ৰেপি পাদতলানি ৰিজ্ঝিযেৰ. থেরস্স সরীরং উক্কাহি আদিত্তং ৰিয অহোসি. সো ৰেদনানুৰত্তিকো হুত্ৰা সতিং পচ্চুপট্ঠাপেতুং নাসক্খি, পারুতচীৰরং ভস্সন্তম্পি ন সল্লক্খেসি. তং পতমানং কোকং সীসতো পট্ঠায পরিক্খিপন্তমেৰ পতি. সুনখা ‘‘থেরো পতিতো’’তি সঞ্ঞায চীৰরন্তরং পৰিসিত্ৰা অত্তনো সামিকং লুঞ্জিত্ৰা খাদন্তা অট্ঠিমত্তাৰসেসং করিংসু. সুনখা চীৰরন্তরতো নিক্খমিত্ৰা বহি অট্ঠংসু.

অথ নেসং থেরো একং সুক্খদণ্ডকং ভঞ্জিত্ৰা খিপি. সুনখা থেরং দিস্ৰা ‘‘সামিকোৰ অম্হেহি খাদিতো’’তি ঞত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিংসু. থেরো কুক্কুচ্চং উপ্পাদেসি ‘‘মম চীৰরন্তরং পৰিসিত্ৰা এস নট্ঠো, অরোগং নু খো মে সীল’’ন্তি. সো রুক্খা ওতরিত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা আদিতো পট্ঠায সব্বং তং পৰত্তিং আরোচেত্ৰা – ‘‘ভন্তে, মম চীৰরং নিস্সায সো উপাসকো নট্ঠো, কচ্চি মে অরোগং সীলং, অত্থি মে সমণভাৰো’’তি পুচ্ছি. সত্থা তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ভিক্খু অরোগং তে সীলং, অত্থি তে সমণভাৰো, সো অপ্পদুট্ঠস্স পদুস্সিত্ৰা ৰিনাসং পত্তো, ন কেৰলঞ্চ ইদানেৰ, অতীতেপি অপ্পদুট্ঠানং পদুস্সিত্ৰা ৰিনাসং পত্তোযেৰা’’তি ৰত্ৰা তমত্থং পকাসেন্তো অতীতং আহরি –

অতীতে কিরেকো ৰেজ্জো ৰেজ্জকম্মত্থায গামং ৰিচরিত্ৰা কিঞ্চি কম্মং অলভিত্ৰা ছাতজ্ঝত্তো নিক্খমিত্ৰা গামদ্ৰারে সম্বহুলে কুমারকে কীল়ন্তে দিস্ৰা ‘‘ইমে সপ্পেন ডংসাপেত্ৰা তিকিচ্ছিত্ৰা আহারং লভিস্সামী’’তি একস্মিং রুক্খবিলে সীসং নিহরিত্ৰা নিপন্নং সপ্পং দস্সেত্ৰা, ‘‘অম্ভো, কুমারকা এসো সাল়িকপোতকো, গণ্হথ ন’’ন্তি আহ. অথেকো কুমারকো সপ্পং গীৰাযং দল়্হং গহেত্ৰা নীহরিত্ৰা তস্স সপ্পভাৰং ঞত্ৰা ৰিরৰন্তো অৰিদূরে ঠিতস্স ৰেজ্জস্স মত্থকে খিপি. সপ্পো ৰেজ্জস্স খন্ধট্ঠিকং পরিক্খিপিত্ৰা দল়্হং ডংসিত্ৰা তত্থেৰ জীৰিতক্খযং পাপেসি, এৰমেস কোকো সুনখলুদ্দকো পুব্বেপি অপ্পদুট্ঠস্স পদুস্সিত্ৰা ৰিনাসং পত্তোযেৰাতি.

সত্থা ইমং অতীতং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২৫. ‘‘যো অপ্পদুট্ঠস্স নরস্স দুস্সতি, সুদ্ধস্স পোসস্স অনঙ্গণস্স;

তমেৰ বালং পচ্চেতি পাপং, সুখুমো রজো পটিৰাতংৰ খিত্তো’’তি.

তত্থ অপ্পদুট্ঠস্সাতি অত্তনো ৰা সব্বসত্তানং ৰা অদুট্ঠস্স. নরস্সাতি সত্তস্স. দুস্সতীতি অপরজ্ঝতি. সুদ্ধস্সাতি নিরপরাধস্সেৰ. পোসস্সাতি ইদম্পি অপরেনাকারেন সত্তাধিৰচনমেৰ. অনঙ্গণস্সাতি নিক্কিলেসস্স. পচ্চেতীতি পতিএতি. পটিৰাতন্তি যথা একেন পুরিসেন পটিৰাতে ঠিতং পহরিতুকামতায খিত্তো সুখুমো রজোতি তমেৰ পুরিসং পচ্চেতি, তস্সেৰ উপরি পততি, এৰমেৰ যো পুগ্গলো অপদুট্ঠস্স পুরিসস্স পাণিপ্পহরাদীনি দদন্তো পদুস্সতি, তমেৰ বালং দিট্ঠেৰ ধম্মে, সম্পরাযে ৰা নিরযাদীসু ৰিপচ্চমানং তং পাপং ৰিপাকদুক্খৰসেন পচ্চেতীতি অত্থো.

দেসনাৰসানে সো ভিক্খু অরহত্তে পতিট্ঠহি, সম্পত্তপরিসাযপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

কোকসুনখলুদ্দকৰত্থু নৰমং.

১০. মণিকারকুলূপকতিস্সত্থেরৰত্থু

গব্ভমেকেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো মণিকারকুলূপকং তিস্সত্থেরং আরব্ভ কথেসি.

সো কির থেরো একস্স মণিকারস্স কুলে দ্ৰাদস ৰস্সানি ভুঞ্জি. তস্মিং কুলে জযম্পতিকা মাতাপিতুট্ঠানে ঠত্ৰা থেরং পটিজগ্গিংসু. অথেকদিৰসং সো মণিকারো থেরস্স পুরতো মংসং ছিন্দন্তো নিসিন্নো হোতি. তস্মিং খণে রাজা পসেনদি কোসলো একং মণিরতনং ‘‘ইমং ধোৰিত্ৰা ৰিজ্ঝিত্ৰা পহিণতূ’’তি পেসেসি. মণিকারো সলোহিতেনেৰ হত্থেন তং পটিগ্গহেত্ৰা পেল়ায উপরি ঠপেত্ৰা হত্থধোৰনত্থং অন্তো পাৰিসি. তস্মিং পন গেহে পোসাৰনিযকোঞ্চসকুণো অত্থি. সো লোহিতগন্ধেন মংসসঞ্ঞায তং মণিং থেরস্স পস্সন্তস্সেৰ গিলি. মণিকারো আগন্ত্ৰা মণিং অপস্সন্তো ‘‘মণি কেন গহিতো’’তি ভরিযঞ্চ পুত্তকে চ পটিপাটিযা পুচ্ছিত্ৰা তেহি ‘‘ন গণ্হামা’’তি ৰুত্তে ‘‘থেরেন গহিতো ভৰিস্সতী’’তি. চিন্তেত্ৰা ভরিযায সদ্ধিং মন্তেসি – ‘‘থেরেন মণি গহিতো ভৰিস্সতী’’তি. সা, সামি, মা এৰং অৰচ, এত্তকং কালং মযা থেরস্স ন কিঞ্চি ৰজ্জং দিট্ঠপুব্বং, ন সো মণিং গণ্হাতীতি. মণিকারো থেরং পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ঠানে মণিরতনং তুম্হেহি গহিত’’ন্তি. ন গণ্হামি, উপাসকাতি. ভন্তে, ন ইধ অঞ্ঞো অত্থি, তুম্হেহিযেৰ গহিতো ভৰিস্সতি, দেথ মে মণিরতনন্তি. সো তস্মিং অসম্পটিচ্ছন্তে পুন ভরিযং আহ – ‘‘থেরেনেৰ মণি গহিতো, পীল়েত্ৰা নং পুচ্ছিস্সামী’’তি. সা, সামি, মা নো নাসযি, ৰরং অম্হেহি দাসব্যং উপগন্তুং, ন চ থেরং এৰরূপং ৰত্তুন্তি. সো ‘‘সব্বেৰ মযং দাসত্তং উপগচ্ছন্তা মণিমূলং ন অগ্ঘামা’’তি রজ্জুং গহেত্ৰা থেরস্স সীসং ৰেঠেত্ৰা দণ্ডেন ঘট্টেসি. থেরস্স সীসতো চ কণ্ণনাসাহি চ লোহিতং পগ্ঘরি, অক্খীনি নিক্খমনাকারপ্পত্তানি অহেসুং, সো ৰেদনাপমত্তো ভূমিযং পতি. কোঞ্চো লোহিতগন্ধেনা গন্ত্ৰা লোহিতং পিৰি. অথ নং মণিকারো থেরে উপ্পন্নকোধৰেগেন ‘‘ত্ৰং কিং করোসী’’তি পাদেন পহরিত্ৰা খিপি. সো একপ্পহারেনেৰ মরিত্ৰা উত্তানো অহোসি.

থেরো তং দিস্ৰা, উপাসক, সীসে ৰেঠনং তাৰ মে সিথিলং কত্ৰা ইমং কোঞ্চং ওলোকেহি ‘‘মতো ৰা, নো ৰা’’তি. অথ নং সো আহ – ‘‘এসো ৰিয ত্ৰম্পি মরিস্সসী’’তি. উপাসক, ইমিনা সো মণি গিলিতো, সচে অযং ন অমরিস্সা, ন তে অহং মরন্তোপি মণিং আচিক্খিস্সন্তি. সো তস্স উদরং ফালেত্ৰা মণিং দিস্ৰা পৰেধেন্তো সংৰিগ্গমানসো থেরস্স পাদমূলে নিপজ্জিত্ৰা ‘‘খমথ, মে, ভন্তে, অজানন্তেন মযা কত’’ন্তি আহ. উপাসক, নেৰ তুয্হং দোসো অত্থি, ন ময্হং, ৰট্টস্সেৰেস দোসো, খমামি তেতি. ভন্তে, সচে মে খমথ, পকতিনিযামেনেৰ মে গেহে নিসীদিত্ৰা ভিক্খং গণ্হথাতি. ‘‘উপাসক, ন দানাহং ইতো পট্ঠায পরেসং গেহস্স অন্তোছদনং পৰিসিস্সামি, অন্তোগেহপৰেসনস্সেৰ হি অযং দোসো, ইতো পট্ঠায পাদেসু আৰহন্তেসু গেহদ্ৰারে ঠিতোৰ ভিক্খং গণ্হিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ধুতঙ্গং সমাদায ইমং গাথমাহ –

‘‘পচ্চতি মুনিনো ভত্তং, থোকং থোকং কুলে কুলে;

পিণ্ডিকায চরিস্সামি, অত্থি জঙ্ঘবলং মমা’’তি. (থেরগা. ২৪৮) –

ইদঞ্চ পন ৰত্ৰা থেরো তেনেৰ ব্যাধিনা ন চিরস্সেৰ পরিনিব্বাযি. কোঞ্চো মণিকারস্স ভরিযায কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. মণিকারো কালং কত্ৰা নিরযে নিব্বত্তি. মণিকারস্স ভরিযা থেরে মুদুচিত্ততায কালং কত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তি. ভিক্খূ সত্থারং তেসং অভিসম্পরাযং পুচ্ছিংসু. সত্থা, ‘‘ভিক্খৰে, ইধেকচ্চে গব্ভে নিব্বত্তন্তি, একচ্চে পাপকারিনো নিরযে নিব্বত্তন্তি, একচ্চে কতকল্যাণা দেৰলোকে নিব্বত্তন্তি, অনাসৰা পন পরিনিব্বাযন্তী’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২৬. ‘‘গব্ভমেকে উপ্পজ্জন্তি, নিরযং পাপকম্মিনো;

সগ্গং সুগতিনো যন্তি, পরিনিব্বন্তি অনাসৰা’’তি.

তত্থ গব্ভন্তি ইধ মনুস্সগব্ভোৰ অধিপ্পেতো. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰ.

দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

মণিকারকুলূপকতিস্সত্থেরৰত্থু দসমং.

১১. তযোজনৰত্থু

ন অন্তলিক্খেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো তযো জনে আরব্ভ কথেসি.

সত্থরি কির জেতৰনে ৰিহরন্তে সম্বহুলা ভিক্খূ সত্থু দস্সনত্থায আগচ্ছন্তা একং গামং পিণ্ডায পৰিসিংসু. গামৰাসিনো তে সম্পত্তে আদায আসনসালায নিসীদাপেত্ৰা যাগুখজ্জকং দত্ৰা পিণ্ডপাতৰেলং আগমযমানা ধম্মং সুণন্তা নিসীদিংসু. তস্মিং খণে ভত্তং পচিত্ৰা সূপব্যঞ্জনং ধূপযমানায একিস্সা ইত্থিযা ভাজনতো অগ্গিজালা উট্ঠহিত্ৰা ছদনং গণ্হি. ততো একং তিণকরল়ং উট্ঠহিত্ৰা জলমানং আকাসং পক্খন্দি. তস্মিং খণে একো কাকো আকাসেন গচ্ছন্তো তত্থ গীৰং পৰেসেত্ৰা তিণৰল্লিৰেঠিতো ঝাযিত্ৰা গামমজ্ঝে পতি. ভিক্খূ তং দিস্ৰা ‘‘অহো ভারিযং কম্মং, পস্সথাৰুসো, কাকেন পত্তং ৰিপ্পকারং, ইমিনা কতকম্মং অঞ্ঞত্র সত্থারা কো জানিস্সতি, সত্থারমস্স কম্মং পুচ্ছিস্সামা’’তি চিন্তেত্ৰা পক্কমিংসু.

অপরেসম্পি ভিক্খূনং সত্থু দস্সনত্থায নাৰং অভিরুয্হ গচ্ছন্তানং নাৰা সমুদ্দে নিচ্চলা অট্ঠাসি. মনুস্সা ‘‘কাল়কণ্ণিনা এত্থ ভৰিতব্ব’’ন্তি সলাকং ৰিচারেসুং. নাৰিকস্স চ ভরিযা পঠমৰযে ঠিতা দস্সনীযা পাসাদিকা, সলাকা তস্সা পাপুণি. ‘‘সলাকং পুন ৰিচারেথা’’তি ৰত্ৰা যাৰততিযং ৰিচারেসুং, তিক্খত্তুম্পি তস্সা এৰ পাপুণি. মনুস্সা ‘‘কিং, সামী’’তি নাৰিকস্স মুখং ওলোকেসুং. নাৰিকো ‘‘ন সক্কা একিস্সা অত্থায মহাজনং নাসেতুং, উদকে নং খিপথা’’তি আহ. সা গহেত্ৰা উদকে খিপিযমানা মরণভযতজ্জিতা ৰিরৰং অকাসি. তং সুত্ৰা নাৰিকো কো অত্থো ইমিস্সা আভরণেহি নট্ঠেহি, সব্বাভরণানি ওমুঞ্চিত্ৰা একং পিলোতিকং নিৰাসাপেত্ৰা ছড্ডেথ নং, অহং পনেতং উদকপিট্ঠে প্লৰমানং দট্ঠুং ন সক্খিস্সামী তস্মা যথা নং অহং ন পস্সামি, তথা একং ৰালুককুটং গীৰায বন্ধিত্ৰা সমুদ্দে খিপথাতি. তে তথা করিংসু. তম্পি পতিতট্ঠানেযেৰ মচ্ছকচ্ছপা ৰিলুম্পিংসু. ভিক্খূ তং পৰত্তিং ঞত্ৰা ‘‘ঠপেত্ৰা সত্থারং কো অঞ্ঞো এতিস্সা ইত্থিযা কতকম্মং জানিস্সতি, সত্থারং তস্সা কম্মং পুচ্ছিস্সামা’’তি ইচ্ছিতট্ঠানং পত্ৰা নাৰাতো ওরুয্হ পক্কমিংসু.

অপরেপি সত্ত ভিক্খূ সত্থু দস্সনত্থায গচ্ছন্তা সাযং একং ৰিহারং পৰিসিত্ৰা ৰসনট্ঠানং পুচ্ছিংসু. একস্মিঞ্চ লেণে সত্ত মঞ্চা হোন্তি. তেসং তদেৰ লভিত্ৰা তত্থ নিপন্নানং রত্তিভাগে কূটাগারমত্তো পাসাণো পৰট্টমানো আগন্ত্ৰা লেণদ্ৰারং পিদহি. নেৰাসিকা ভিক্খূ ‘‘মযং ইমং লেণং আগন্তুকভিক্খূনং পাপযিম্হা, অযঞ্চ মহাপাসাণো লেণদ্ৰারং পিদহন্তো অট্ঠাসি, অপনেস্সাম ন’’ন্তি সমন্তা সত্তহি গামেহি মনুস্সে সন্নিপাতেত্ৰা ৰাযমন্তাপি ঠানা চালেতুং নাসক্খিংসু. অন্তো পৰিট্ঠভিক্খূপি ৰাযমিংসুযেৰ. এৰং সন্তেপি সত্তাহং পাসাণং চালেতুং নাসক্খিংসু. আগন্তুকা সত্তাহং ছাতজ্ঝত্তা মহাদুক্খং অনুভৰিংসু. সত্তমে দিৰসে পাসাণো সযমেৰ পৰট্টিত্ৰা অপগতো. ভিক্খূ নিক্খমিত্ৰা ‘‘অম্হাকং ইমং পাপং অঞ্ঞত্র সত্থারা কো জানিস্সতি, সত্থারং পুচ্ছিস্সামা’’তি চিন্তেত্ৰা পক্কমিংসু. তে পুরিমেহি সদ্ধিং অন্তরামগ্গে সমাগন্ত্ৰা সব্বে একতোৰ সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্না সত্থারা কতপটিসন্থারা অত্তনা অত্তনা দিট্ঠানুভূতানি কারণানি পটিপাটিযা পুচ্ছিংসু.

সত্থাপি তেসং পটিপাটিযা এৰং ব্যাকাসি – ‘‘ভিক্খৰে, সো তাৰ কাকো অত্তনা কতকম্মমেৰ অনুভোসি. অতীতকালে হি বারাণসিযং একো কস্সকো অত্তনো গোণং দমেন্তো দমেতুং নাসক্খি. সো হিস্স গোণো থোকং গন্ত্ৰা নিপজ্জি, পোথেত্ৰা উট্ঠাপিতোপি থোকং গন্ত্ৰা পুনপি তথেৰ নিপজ্জি. সো ৰাযমিত্ৰা তং দমেতুং অসক্কোন্তো কোধাভিভূতো হুত্ৰা ‘ইতো দানি পট্ঠায সুখং নিপজ্জিস্সসী’তি পলালপিণ্ডং ৰিয করোন্তো পলালেন তস্স গীৰং পলিৰেঠেত্ৰা অগ্গিমদাসি, গোণো তত্থেৰ ঝাযিত্ৰা মতো. তদা, ভিক্খৰে, তেন কাকেন তং পাপকম্মং কতং. সো তস্স ৰিপাকেন দীঘরত্তং নিরযে পচ্চিত্ৰা ৰিপাকাৰসেসেন সত্তক্খত্তুং কাকযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা এৰমেৰ আকাসে ঝাযিত্ৰাৰ মতো’’তি.

সাপি, ভিক্খৰে, ইত্থী অত্তনা কতকম্মমেৰ অনুভোসি. সা হি অতীতে বারাণসিযং একস্স গহপতিকস্স ভরিযা উদকহরণকোট্টনপচনাদীনি সব্বকিচ্চানি সহত্থেনেৰ অকাসি. তস্সা একো সুনখো তং গেহে সব্বকিচ্চানি কুরুমানং ওলোকেন্তোৰ নিসীদতি. খেত্তে ভত্তং হরন্তিযা দারুপণ্ণাদীনং ৰা অত্থায অরঞ্ঞং গচ্ছন্তিযা তায সদ্ধিংযেৰ গচ্ছতি. তং দিস্ৰা দহরমনুস্সা ‘‘অম্ভো নিক্খন্তো সুনখলুদ্দকো, অজ্জ মযং মংসেন ভুঞ্জিস্সামা’’তি উপ্পণ্ডেন্তি. সা তেসং কথায মঙ্কু হুত্ৰা সুনখং লেড্ডুদণ্ডাদীহি পহরিত্ৰা পলাপেতি, সুনখো নিৰত্তিত্ৰা পুন অনুবন্ধতি. সো কিরস্সা ততিযে অত্তভাৰে ভত্তা অহোসি, তস্মা সিনেহং ছিন্দিতুং ন সক্কোতি. কিঞ্চাপি হি অনমতগ্গে সংসারে জাযা ৰা পতি ৰা অভূতপুব্বা নাম নত্থি, অৰিদূরে পন অত্তভাৰে ঞাতকেসু অধিমত্তো সিনেহো হোতি, তস্মা সো সুনখো তং ৰিজহিতুং ন সক্কোতি. সা তস্স কুজ্ঝিত্ৰা খেত্তং সামিকস্স যাগুং হরমানা রজ্জুং উচ্ছঙ্গে ঠপেত্ৰা অগমাসি, সুনখো তাযেৰ সদ্ধিং গতো. সা সামিকস্স যাগুং দত্ৰা তুচ্ছকুটং আদায একং উদকট্ঠানং গন্ত্ৰা কুটং ৰালুকায পূরেত্ৰা সমীপে ওলোকেত্ৰা ঠিতস্স সুনখস্স সদ্দমকাসি. সুনখো ‘‘চিরস্সং ৰত মে অজ্জ মধুরকথা লদ্ধা’’তি নঙ্গুট্ঠং চালেন্তো তং উপসঙ্কমি. সা তং গীৰাযং দল়্হং গহেত্ৰা একায রজ্জুকোটিযা কুটং বন্ধিত্ৰা একং রজ্জুকোটিং সুনখস্স গীৰাযং বন্ধিত্ৰা কুটং উদকাভিমুখং পৰট্টেসি. সুনখো কুটং অনুবন্ধন্তো উদকে পতিত্ৰা তত্থেৰ কালমকাসি. সা তস্স কম্মস্স ৰিপাকেন দীঘরত্তং নিরযে পচ্চিত্ৰা ৰিপাকাৰসেসেন অত্তভাৰসতে ৰালুককুটং গীৰাযং বন্ধিত্ৰা উদকে পক্খিত্তা কালমকাসীতি.

তুম্হেহিপি, ভিক্খৰে, অত্তনা কতকম্মমেৰ অনুভূতং. অতীতস্মিঞ্হি বারাণসিৰাসিনো সত্ত গোপালকদারকা একস্মিং অটৰিপদেসে সত্তাহৰারেন গাৰিযো ৰিচরন্তা একদিৰসং গাৰিযো ৰিচারেত্ৰা আগচ্ছন্তা একং মহাগোধং দিস্ৰা অনুবন্ধিংসু. গোধা পলাযিত্ৰা একং ৰম্মিকং পাৰিসি. তস্স পন ৰম্মিকস্স সত্ত ছিদ্দানি, দারকা ‘‘মযং দানি গহেতুং ন সক্খিস্সাম, স্ৰে আগন্ত্ৰা গণ্হিস্সামা’’তি একেকো একেকং সাখভঙ্গমুট্ঠিং আদায সত্তপি জনা সত্ত ছিদ্দানি পিদহিত্ৰা পক্কমিংসু. তে পুনদিৰসে তং গোধং অমনসিকত্ৰা অঞ্ঞস্মিং পদেসে গাৰিযো ৰিচারেত্ৰা সত্তমে দিৰসে গাৰিযো আদায গচ্ছন্তা তং ৰম্মিকং দিস্ৰা সতিং পটিলভিত্ৰা ‘‘কা নু খো তস্সা গোধায পৰত্তী’’তি অত্তনা অত্তনা পিদহিতানি ছিদ্দানি ৰিৰরিংসু. গোধা জীৰিতে নিরালযা হুত্ৰা অট্ঠিচম্মাৰসেসা পৰেধমানা নিক্খমি. তে তং দিস্ৰা অনুকম্পং কত্ৰা ‘‘মা নং মারেথ, সত্তাহং ছিন্নভত্তা জাতা’’তি তস্সা পিট্ঠিং পরিমজ্জিত্ৰা ‘‘সুখেন গচ্ছাহী’’তি ৰিস্সজ্জেসুং. তে গোধায অমারিতত্তা নিরযে তাৰ ন পচ্চিংসু. তে পন সত্ত জনা একতো হুত্ৰা চুদ্দসসু অত্তভাৰেসু সত্ত সত্ত দিৰসানি ছিন্নভত্তা অহেসুং. তদা, ভিক্খৰে, তুম্হেহি সত্তহি গোপালকেহি হুত্ৰা তং কম্মং কতন্তি. এৰং সত্থা তেহি পুট্ঠপুট্ঠং পঞ্হং ব্যাকাসি.

অথেকো ভিক্খু সত্থারং আহ – ‘‘কিং পন, ভন্তে, পাপকম্মং কত্ৰা আকাসে উপ্পতিতস্সপি সমুদ্দং পক্খন্দস্সাপি পব্বতন্তরং পৰিট্ঠস্সাপি মোক্খো নত্থী’’তি. সত্থা ‘‘এৰমেতং, ভিক্খৰে, আকাসাদীসুপি একপদেসোপি নত্থি, যত্থ ঠিতো পাপকম্মতো মুচ্চেয্যা’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২৭. ‘‘ন অন্তলিক্খে ন সমুদ্দমজ্ঝে, ন পব্বতানং ৰিৰরং পৰিস্স;

ন ৰিজ্জতী সো জগতিপ্পদেসো, যত্থট্ঠিতো মুচ্চেয্য পাপকম্মা’’তি.

তস্সত্থো – সচে হি কোচি ‘‘ইমিনা উপাযেন পাপকম্মতো মুচ্চিস্সামী’’তি অন্তলিক্খে ৰা নিসীদেয্য, চতুরাসীতিযোজনসহস্সগম্ভীরং মহাসমুদ্দং ৰা পৰিসেয্য, পব্বতন্তরে ৰা নিসীদেয্য, নেৰ পাপকম্মতো মুচ্চেয্য. পুরত্থিমাদীসু জগতিপদেসেসু পথৰীভাগেসু ন সো ৰালগ্গমত্তোপি ওকাসো অত্থি, যত্থ ঠিতো পাপকম্মতো মুচ্চিতুং সক্কুণেয্যাতি.

দেসনাৰসানে তে ভিক্খূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু, সম্পত্তমহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

তযোজনৰত্থু একাদসমং.

১২. সুপ্পবুদ্ধসক্যৰত্থু

ন অন্তলিক্খেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা নিগ্রোধারামে ৰিহরন্তো সুপ্পবুদ্ধং সক্কং আরব্ভ কথেসি.

সো কির ‘‘অযং মম ধীতরং ছড্ডেত্ৰা নিক্খন্তো চ, মম পুত্তং পব্বাজেত্ৰা তস্স ৰেরিট্ঠানে ঠিতো চা’’তি ইমেহি দ্ৰীহি কারণেহি সত্থরি আঘাতং বন্ধিত্ৰা একদিৰসং ‘‘ন দানিস্স নিমন্তনট্ঠানং গন্ত্ৰা ভুঞ্জিতুং দস্সামী’’তি গমনমগ্গং পিদহিত্ৰা অন্তরৰীথিযং সুরং পিৰন্তো নিসীদি. অথস্স সত্থরি ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতে তং ঠানং আগতে ‘‘সত্থা আগতো’’তি আরোচেসুং. সো আহ – ‘‘পুরতো গচ্ছাতি তস্স ৰদেথ, নাযং মযা মহল্লকতরো, নাস্স মগ্গং দস্সামী’’তি পুনপ্পুনং ৰুচ্চমানোপি তথেৰ ৰত্ৰা নিসীদি. সত্থা মাতুলস্স সন্তিকা মগ্গং অলভিত্ৰা ততো নিৰত্তি. সোপি একং চরপুরিসং পেসেসি ‘‘গচ্ছ, তস্স কথং সুত্ৰা এহী’’তি. সত্থাপি নিৰত্তন্তো সিতং কত্ৰা আনন্দত্থেরেন ‘‘কো নু খো, ভন্তে, সিতস্স পাতুকম্মস্স পচ্চযো’’তি পুট্ঠো আহ – ‘‘পস্সসি, আনন্দ, সুপ্পবুদ্ধ’’ন্তি. পস্সামি, ভন্তেতি. ভারিযং তেন কম্মং কতং মাদিসস্স বুদ্ধস্স মগ্গং অদেন্তেন, ইতো সত্তমে দিৰসে হেট্ঠাপাসাদে সোপানপাদমূলে পথৰিং পৰিসিস্সতীতি. চরপুরিসো তং কথং সুত্ৰা সুপ্পবুদ্ধস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কিং মম ভাগিনেয্যেন নিৰত্তন্তেন ৰুত্ত’’ন্তি পুট্ঠো যথাসুতং আরোচেসি. সো তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ন দানি মম ভাগিনেয্যস্স কথায দোসো অত্থি, অদ্ধা যং সো ৰদতি, তং তথেৰ হোতি. এৰং সন্তেপি নং ইদানি মুসাৰাদেন নিগ্গণ্হিস্সামি. সো হি মং ‘সত্তমে দিৰসে পথৰিং পৰিসিস্সতী’তি অনিযমেন অৰত্ৰা ‘হেট্ঠাপাসাদে সোপানপাদমূলে পথৰিং পৰিসিস্সতী’’’তি আহ. ‘‘ইতো দানি পট্ঠাযাহং তং ঠানং ন গমিস্সামি, অথ নং তস্মিং ঠানে পথৰিং অপৰিসিত্ৰা মুসাৰাদেন নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি অত্তনো উপভোগজাতং সব্বং সত্তভূমিকপাসাদস্স উপরি আরোপেত্ৰা সোপানং হরাপেত্ৰা দ্ৰারং পিদহাপেত্ৰা একেকস্মিং দ্ৰারে দ্ৰে দ্ৰে মল্লে ঠপেত্ৰা ‘‘সচাহং পমাদেন হেট্ঠা ওরোহিতুকামো হোমি, নিৰারেয্যাথ ম’’ন্তি ৰত্ৰা সত্তমে পাসাদতলে সিরিগব্ভে নিসীদি. সত্থা তং পৰত্তিং সুত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, সুপ্পবুদ্ধো ন কেৰলং পাসাদতলে ৰেহাসং উপ্পতিত্ৰা আকাসে ৰা নিসীদতু, নাৰায ৰা সমুদ্দং পক্খন্দতু, পব্বতন্তরং ৰা পৰিসতু, বুদ্ধানং কথায দ্ৰিধাভাৰো নাম নত্থি, মযা ৰুত্তট্ঠানেযেৰ সো পথৰিং পৰিসিস্সতী’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২৮. ‘‘ন অন্তলিক্খে ন সমুদ্দমজ্ঝে, ন পব্বতানং ৰিৰরং পৰিস্স;

ন ৰিজ্জতী সো জগতিপ্পদেসো, যত্থট্ঠিতং নপ্পসহেয্য মচ্চূ’’তি.

তত্থ যত্থ ঠিতং নপ্পসহেয্য, মচ্চূতি যস্মিং পদেসে ঠিতং মরণং নপ্পসহেয্য নাভিভৰেয্য, কেসগ্গমত্তোপি পথৰিপ্পদেসো নত্থি. সেসং পুরিমসদিসমেৰাতি.

দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

সত্তমে দিৰসে সত্থু ভিক্খাচারমগ্গস্স নিরুদ্ধৰেলায হেট্ঠাপাসাদে সুপ্পবুদ্ধস্স মঙ্গলস্সো উদ্দামো হুত্ৰা তং তং ভিত্তিং পহরি. সো উপরি নিসিন্নোৰস্স সদ্দং সুত্ৰা ‘‘কিমেত’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘মঙ্গলস্সো উদ্দামো’’তি. সো পনস্সো সুপ্পবুদ্ধং দিস্ৰাৰ সন্নিসীদতি. অথ নং সো গণ্হিতুকামো হুত্ৰা নিসিন্নট্ঠানা উট্ঠায দ্ৰারাভিমুখো অহোসি, দ্ৰারানি সযমেৰ ৰিৰটানি, সোপানং সকট্ঠানেযেৰ ঠিতং. দ্ৰারে ঠিতা মল্লা তং গীৰাযং গহেত্ৰা হেট্ঠাভিমুখং খিপিংসু. এতেনুপাযেন সত্তসুপি তলেসু দ্ৰারানি সযমেৰ ৰিৰটানি, সোপানানি যথাঠানে ঠিতানি. তত্থ তত্থ মল্লা তং গীৰাযমেৰ গহেত্ৰা হেট্ঠাভিমুখং খিপিংসু. অথ নং হেট্ঠাপাসাদে সোপানপাদমূলং সম্পত্তমেৰ মহাপথৰী ৰিৰরমানা ভিজ্জিত্ৰা সম্পটিচ্ছি, সো গন্ত্ৰা অৰীচিম্হি নিব্বত্তীতি.

সুপ্পবুদ্ধসক্যৰত্থু দ্ৰাদসমং.

পাপৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নৰমো ৰগ্গো.

১০. দণ্ডৰগ্গো

১. ছব্বগ্গিযভিক্খুৰত্থু

সব্বে তসন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ আরব্ভ কথেসি.

একস্মিঞ্হি সমযে সত্তরসৰগ্গিযেহি সেনাসনে পটিজগ্গিতে ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ‘‘নিক্খমথ, মযং মহল্লকতরা, অম্হাকং এতং পাপুণাতী’’তি ৰত্ৰা তেহি ‘‘ন মযং দস্সাম, অম্হেহি পঠমং পটিজগ্গিত’’ন্তি ৰুত্তে তে ভিক্খূ পহরিংসু. সত্তরসৰগ্গিযা মরণভযতজ্জিতা মহাৰিরৰং ৰিরৰিংসু. সত্থা তেসং সদ্দং সুত্ৰা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইদং নামা’’তি আরোচিতে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইতো পট্ঠায ভিক্খুনা নাম এৰং কত্তব্বং, যো করোতি, সো ইমং নাম আপত্তিং আপজ্জতী’’তি পহারদানসিক্খাপদং (পাচি. ৪৪৯ আদযো) পঞ্ঞাপেত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, ভিক্খুনা নাম ‘যথা অহং, তথেৰ অঞ্ঞেপি দণ্ডস্স তসন্তি, মচ্চুনো ভাযন্তী’তি ঞত্ৰা পরো ন পহরিতব্বো, ন ঘাতেতব্বো’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১২৯. ‘‘সব্বে তসন্তি দণ্ডস্স, সব্বে ভাযন্তি মচ্চুনো;

অত্তানং উপমং কত্ৰা, ন হনেয্য ন ঘাতযে’’তি.

তত্থ সব্বে তসন্তীতি সব্বেপি সত্তা অত্তনি দণ্ডে পতন্তে তস্স দণ্ডস্স তসন্তি. মচ্চুনোতি মরণস্সাপি ভাযন্তিযেৰ. ইমিস্সা চ দেসনায ব্যঞ্জনং নিরৰসেসং, অত্থো পন সাৰসেসো. যথা হি রঞ্ঞা ‘‘সব্বে সন্নিপতন্তূ’’তি ভেরিযা চরাপিতাযপি রাজমহামত্তে ঠপেত্ৰা সেসা সন্নিপতন্তি, এৰমিধ ‘‘সব্বে তসন্তী’’তি ৰুত্তেপি হত্থাজানেয্যো অস্সাজানেয্যো উসভাজানেয্যো খীণাসৰোতি ইমে চত্তারো ঠপেত্ৰা অৰসেসাৰ তসন্তীতি ৰেদিতব্বা. ইমেসু হি খীণাসৰো সক্কাযদিট্ঠিযা পহীনত্তা মরণকসত্তং অপস্সন্তো ন ভাযতি, ইতরে তযো সক্কাযদিট্ঠিযা বলৰত্তা অত্তনো পটিপক্খভূতং সত্তং অপস্সন্তা ন ভাযন্তীতি. ন হনেয্য ন ঘাতযেতি যথা অহং, এৰং অঞ্ঞেপি সত্তাতি নেৰ পরং পহরেয্য ন পহরাপেয্যাতি অত্থো.

দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

ছব্বগ্গিযভিক্খুৰত্থু পঠমং.

২. ছব্বগ্গিযভিক্খুৰত্থু

সব্বে তসন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ আরব্ভ কথেসি.

তেযেৰ একস্মিঞ্হি সমযে তেনেৰ কারণেন পুরিমসিক্খাপদে সত্তরসৰগ্গিযে পহরিংসু. তেনেৰ কারণেন তেসং তলসত্তিকং উগ্গিরিংসু. ইধাপি সত্থা তেসং সদ্দং সুত্ৰা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইদং নামা’’তি আরোচিতে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইতো পট্ঠায ভিক্খুনা নাম এৰং কত্তব্বং, যো করোতি, সো ইমং নাম আপত্তিং আপজ্জতী’’তি তলসত্তিকসিক্খাপদং (পাচি. ৪৫৪ আদযো) পঞ্ঞাপেত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, ভিক্খুনা নাম ‘যথা অহং, তথেৰ অঞ্ঞেপি দণ্ডস্স তসন্তি, যথা চ ময্হং, তথেৰ নেসং জীৰিতং পিয’ন্তি ঞত্ৰা পরো ন পহরিতব্বো ন ঘাটেতব্বো’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১৩০. ‘‘সব্বে তসন্তি দণ্ডস্স, সব্বেসং জীৰিতং পিযং;

অত্তানং উপমং কত্ৰা, ন হনেয্য ন ঘাতযে’’তি.

তত্থ সব্বেসং জীৰিতং পিযন্তি খীণাসৰং ঠপেত্ৰা সেসসত্তানং জীৰিতং পিযং মধুরং, খীণাসৰো পন জীৰিতে ৰা মরণে ৰা উপেক্খকোৰ হোতি. সেসং পুরিমসদিসমেৰাতি.