১. পঞ্চভিক্খুৰত্থু
চক্খুনা সংৰরোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পঞ্চ ভিক্খূ আরব্ভ কথেসি.
তেসু কির একেকো চক্খুদ্ৰারাদীসু পঞ্চসু দ্ৰারেসু একেকমেৰ রক্খি. অথেকদিৰসং সন্নিপতিত্ৰা ‘‘অহং দুরক্খং রক্খামি, অহং দুরক্খং রক্খামী’’তি ৰিৰদিত্ৰা ‘‘সত্থারং পুচ্ছিত্ৰা ইমমত্থং জানিস্সামা’’তি সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, মযং চক্খুদ্ৰারাদীনি রক্খন্তা অত্তনো অত্তনো রক্খনদ্ৰারমেৰ দুরক্খন্তি মঞ্ঞাম, কো নু খো অম্হেসু দুরক্খং রক্খতী’’তি পুচ্ছিংসু. সত্থা একং ভিক্খুম্পি অনোসাদেত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, সব্বানি পেতানি দুরক্খানেৰ, অপি চ খো পন তুম্হে ন ইদানেৰ পঞ্চসু ঠানেসু অসংৰুতা, পুব্বেপি অসংৰুতা, অসংৰুতত্তাযেৰ চ পণ্ডিতানং ওৰাদে অৰত্তিত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপুণিত্থা’’তি ৰত্ৰা ‘‘কদা, ভন্তে’’তি তেহি যাচিতো অতীতে তক্কসিলজাতকস্স ৰত্থুং ৰিত্থারেত্ৰা রক্খসীনং ৰসেন রাজকুলে জীৰিতক্খযং পত্তে পত্তাভিসেকেন মহাসত্তেন সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা রাজাসনে নিসিন্নেন অত্তনো সিরিসম্পত্তিং ওলোকেত্ৰা ‘‘ৰীরিযং নামেতং সত্তেহি কত্তব্বমেৰা’’তি উদানৰসেন উদানিতং –
‘‘কুসলূপদেসে ধিতিযা দল়্হায চ,
অনিৰত্তিতত্তাভযভীরুতায চ;
ন রক্খসীনং ৰসমাগমিম্হসে,
স সোত্থিভাৰো মহতা ভযেন মে’’তি. (জা. ১.১.১৩২) –
ইমং গাথং দস্সেত্ৰা ‘‘তদাপি তুম্হেৰ পঞ্চ জনা তক্কসিলাযং রজ্জগহণত্থায নিক্খন্তং মহাসত্তং আৰুধহত্থা পরিৰারেত্ৰা মগ্গং গচ্ছন্তা অন্তরামগ্গে রক্খসীহি চক্খুদ্ৰারাদিৰসেন উপনীতেসু রূপারম্মণাদীসু অসংৰুতা পণ্ডিতস্স ওৰাদে অৰত্তিত্ৰা ওলীযন্তা রক্খসীহি খাদিতা জীৰিতক্খযং পাপুণিত্থ. তেসু পন আরম্মণেসু সুসংৰুতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধন্তিং দেৰৰণ্ণিং যক্খিনিং অনাদিযিত্ৰা সোত্থিনা তক্কসিলং গন্ত্ৰা রজ্জং পত্তো রাজা অহমেৰা’’তি জাতকং সমোধানেত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, ভিক্খুনা নাম সব্বানি দ্ৰারানি সংৰরিতব্বানি. এতানি হি সংৰরন্তো এৰ সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি ৰত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
৩৬০. ‘‘চক্খুনা সংৰরো সাধু, সাধু সোতেন সংৰরো;
ঘানেন সংৰরো সাধু, সাধু জিৰ্হায সংৰরো.
৩৬১. ‘‘কাযেন সংৰরো সাধু, সাধু ৰাচায সংৰরো;
মনসা সংৰরো সাধু, সাধু সব্বত্থ সংৰরো;
সব্বত্থ সংৰুতো ভিক্খু, সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি.
তত্থ চক্খুনাতি যদা হি ভিক্খুনো চক্খুদ্ৰারে রূপারম্মণং আপাথমাগচ্ছতি, তদা ইট্ঠারম্মণে অরজ্জন্তস্স অনিট্ঠারম্মণে অদুস্সন্তস্স অসমপেক্খনেন মোহং অনুপ্পাদেন্তস্স তস্মিং দ্ৰারে সংৰরো থকনং পিদহনং গুত্তি কতা নাম হোতি. তস্স সো এৰরূপো চক্খুনা সংৰরো সাধু. এস নযো সোতদ্ৰারাদীসুপি. চক্খুদ্ৰারাদীসুযেৰ পন সংৰরো ৰা অসংৰরো ৰা নুপ্পজ্জতি, পরতো পন জৰনৰীথিযং এস লব্ভতি. তদা হি অসংৰরো উপ্পজ্জন্তো অস্সদ্ধা অক্খন্তি কোসজ্জং মুট্ঠসচ্চং অঞ্ঞাণন্তি অকুসলৰীথিযং অযং পঞ্চৰিধো লব্ভতি. সংৰরো উপ্পজ্জন্তো সদ্ধা খন্তি ৰীরিযং সতি ঞাণন্তি কুসলৰীথিযং অযং পঞ্চৰিধো লব্ভতি.
কাযেন সংৰরোতি এত্থ পন পসাদকাযোপি চোপনকাযোপি লব্ভতি. উভযম্পি পনেতং কাযদ্ৰারমেৰ. তত্থ পসাদদ্ৰারে সংৰরাসংৰরো কথিতোৰ. চোপনদ্ৰারেপি তংৰত্থুকা পাণাতিপাতঅদিন্নাদানকামেসুমিচ্ছাচারা. তেহি পন সদ্ধিং অকুসলৰীথিযং উপ্পজ্জন্তেহি তং দ্ৰারং অসংৰুতং হোতি, কুসলৰীথিযং উপ্পজ্জন্তেহি পাণাতিপাতাৰেরমণিআদীহি সংৰুতং. সাধু ৰাচাযাতি এত্থাপি চোপনৰাচাপি ৰাচা. তায সদ্ধিং উপ্পজ্জন্তেহি মুসাৰাদাদীহি তং দ্ৰারং অসংৰুতং হোতি, মুসাৰাদাৰেরমণিআদীহি সংৰুতং. মনসা সংৰরোতি এত্থাপি জৰনমনতো অঞ্ঞেন মনেন সদ্ধিং অভিজ্ঝাদযো নত্থি. মনোদ্ৰারে পন জৰনক্খণে উপ্পজ্জমানেহি অভিজ্ঝাদীহি তং দ্ৰারং অসংৰুতং হোতি, অনভিজ্ঝাদীহি সংৰুতং হোতি. সাধু সব্বত্থাতি তেসু চক্খুদ্ৰারাদীসু সব্বেসুপি সংৰরো সাধু. এত্তাৰতা হি অট্ঠ সংৰরদ্ৰারানি অট্ঠ চ অসংৰরদ্ৰারানি কথিতানি. তেসু অট্ঠসু অসংৰরদ্ৰারেসু ঠিতো ভিক্খু সকলৰট্টমূলকদুক্খতো ন মুচ্চতি, সংৰরদ্ৰারেসু পন ঠিতো সব্বস্মাপি ৰট্টমূলকদুক্খা মুচ্চতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সব্বত্থ সংৰুতো ভিক্খু, সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি.
দেসনাৰসানে তে পঞ্চ ভিক্খূ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
পঞ্চভিক্খুৰত্থু পঠমং.