৫. খেমাথেরীৰত্থু
যে রাগরত্তাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো খেমং নাম রঞ্ঞো বিম্বিসারস্স অগ্গমহেসিং আরব্ভ কথেসি.
সা কির পদুমুত্তরপাদমূলে পত্থিতপত্থনা অতিৰিয অভিরূপা পাসাদিকা অহোসি. ‘‘সত্থা কির রূপস্স দোসং কথেতী’’তি সুত্ৰা পন সত্থু সন্তিকং গন্তুং ন ইচ্ছি. রাজা তস্সা রূপমদমত্তভাৰং ঞত্ৰা ৰেল়ুৰনৰণ্ণনাপটিসংযুত্তানি গীতানি কারেত্ৰা নটাদীনং দাপেসি. তেসং তানি গাযন্তানং সদ্দং সুত্ৰা তস্সা ৰেল়ুৰনং অদিট্ঠপুব্বং ৰিয অসুতপুব্বং ৰিয চ অহোসি. সা ‘‘কতরং উয্যানং সন্ধায গাযথা’’তি পুচ্ছিত্ৰা, ‘‘দেৰী, তুম্হাকং ৰেল়ুৰনুয্যানমেৰা’’তি ৰুত্তে উয্যানং গন্তুকামা অহোসি. সত্থা তস্সা আগমনং ঞত্ৰা পরিসমজ্ঝে নিসীদিত্ৰা ধম্মং দেসেন্তোৰ তালৰণ্টং আদায অত্তনো পস্সে ঠত্ৰা বীজমানং অভিরূপং ইত্থিং নিম্মিনি. খেমা, দেৰীপি পৰিসমানাৰ তং ইত্থিং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো রূপস্স দোসং কথেতীতি ৰদন্তি, অযঞ্চস্স সন্তিকে ইত্থী বীজযমানা ঠিতা, নাহং ইমিস্সা কলভাগম্পি উপেমি, ন মযা ঈদিসং ইত্থিরূপং দিট্ঠপুব্বং, সত্থারং অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি মঞ্ঞে’’তি চিন্তেত্ৰা তথাগতস্স কথাসদ্দম্পি অনিসামেত্ৰা তমেৰ ইত্থিং ওলোকযমানা অট্ঠাসি. সত্থা তস্সা তস্মিং রূপে উপ্পন্নবহুমানতং ঞত্ৰা তং রূপং পঠমৰযাদিৰসেন দস্সেত্ৰা হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ পরিযোসানে অট্ঠিমত্তাৰসানং কত্ৰা দস্সেসি. খেমা তং দিস্ৰা ‘‘এৰরূপম্পি নামেতং রূপং মুহুত্তেনেৰ খযৰযং সম্পত্তং, নত্থি ৰত ইমস্মিং রূপে সারো’’তি চিন্তেসি. সত্থা তস্সা চিত্তাচারং ওলোকেত্ৰা, ‘‘খেমে, ত্ৰং ‘ইমস্মিং রূপে সারো অত্থী’তি চিন্তেসি, পস্স দানিস্স অসারভাৰ’’ন্তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
‘‘আতুরং অসুচিং পূতিং, পস্স খেমে সমুস্সযং;
উগ্ঘরন্তং পগ্ঘরন্তং, বালানং অভিপত্থিত’’ন্তি. (অপ. থেরী ২.২.৩৫৪);
সা গাথাপরিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. অথ নং সত্থা, ‘‘খেমে, ইমে সত্তা রাগরত্তা দোসপদুট্ঠা মোহমূল়্হা অত্তনো তণ্হাসোতং সমতিক্কমিতুং ন সক্কোন্তি, তত্থেৰ লগ্গন্তী’’তি ৰত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৩৪৭. ‘‘যে রাগরত্তানুপতন্তি সোতং,
সযং কতং মক্কটকোৰ জালং;
এতম্পি ছেত্ৰান ৰজন্তি ধীরা,
অনপেক্খিনো সব্বদুক্খং পহাযা’’তি.
তত্থ মক্কটকোৰ জালন্তি যথা নাম মক্কটকো সুত্তজালং কত্ৰা মজ্ঝে ঠানে নাভিমণ্ডলে নিপন্নো পরিযন্তে পতিতং পটঙ্গং ৰা মক্খিকং ৰা ৰেগেন গন্ত্ৰা ৰিজ্ঝিত্ৰা তস্স রসং পিৰিত্ৰা পুন গন্ত্ৰা তস্মিংযেৰ ঠানে নিপজ্জতি, এৰমেৰ যে সত্তা রাগরত্তা দোসপদুট্ঠা মোহমূল়্হা সযংকতং তণ্হাসোতং অনুপতন্তি, তে তং সমতিক্কমিতুং ন সক্কোন্তি, এৰং দুরতিক্কমং. এতম্পি ছেত্ৰান ৰজন্তি ধীরাতি পণ্ডিতা এতং বন্ধনং ছেত্ৰা অনপেক্খিনো নিরালযা হুত্ৰা অরহত্তমগ্গেন সব্বদুক্খং পহায ৰজন্তি, গচ্ছন্তীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে খেমা অরহত্তে পতিট্ঠহি, মহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসি. সত্থা রাজানং আহ – ‘‘মহারাজ, খেমায পব্বজিতুং ৰা পরিনিব্বাযিতুং ৰা ৰট্টতী’’তি. ভন্তে, পব্বাজেথ নং, অলং পরিনিব্বানেনাতি. সা পব্বজিত্ৰা অগ্গসাৰিকা অহোসীতি.
খেমাথেরীৰত্থু পঞ্চমং.