১. বোধিরাজকুমারৰত্থু
অত্তানঞ্চেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ভেসকল়াৰনে ৰিহরন্তো বোধিরাজকুমারং আরব্ভ কথেসি.
সো কির পথৰীতলে অঞ্ঞেহি পাসাদেহি অসদিসরূপং আকাসে উপ্পতমানং ৰিয কোকনুদং নাম পাসাদং কারেত্ৰা ৰড্ঢকিং পুচ্ছি – ‘‘কিং তযা অঞ্ঞত্থাপি এৰরূপো পাসাদো কতপুব্বো, উদাহু পঠমসিপ্পমেৰ তে ইদ’’ন্তি. ‘‘পঠমসিপ্পমেৰ, দেৰা’’তি চ ৰুত্তে চিন্তেসি – ‘‘সচে অযং অঞ্ঞস্সপি এৰরূপং পাসাদং করিস্সতি, অযং পাসাদো অনচ্ছরিযো ভৰিস্সতি. ইমং মযা মারেতুং ৰা হত্থপাদে ৰাস্স ছিন্দিতুং অক্খীনি ৰা উপ্পাটেতুং ৰট্টতি, এৰং অঞ্ঞস্স পাসাদং ন করিস্সতী’’তি. সো তমত্থং অত্তনো পিযসহাযকস্স সঞ্জীৰকপুত্তস্স নাম মাণৰকস্স কথেসি. সো চিন্তেসি – ‘‘নিস্সংসযং এস ৰড্ঢকিং নাসেস্সতি, অনগ্ঘো সিপ্পী, সো মযি পস্সন্তে মা নস্সতু, সঞ্ঞমস্স দস্সামী’’তি. সো তং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘পাসাদে তে কম্মং নিট্ঠিতং, নো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘নিট্ঠিত’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘রাজকুমারো তং নাসেতুকামো অত্তানং রক্খেয্যাসী’’তি আহ. ৰড্ঢকীপি ‘‘ভদ্দকং তে, সামি, কতং মম আরোচেন্তেন, অহমেত্থ কত্তব্বং জানিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘কিং, সম্ম, অম্হাকং পাসাদে কম্মং নিট্ঠিত’’ন্তি রাজকুমারেন পুট্ঠো ‘‘ন তাৰ, দেৰ, নিট্ঠিতং, বহু অৰসিট্ঠ’’ন্তি আহ. কিং কম্মং নাম অৰসিট্ঠন্তি? পচ্ছা, দেৰ, আচিক্খিস্সামি, দারূনি তাৰ আহরাপেথাতি. কিং দারূনি নামাতি? নিস্সারানি সুক্খদারূনি, দেৰাতি. সো আহরাপেত্ৰা অদাসি. অথ নং আহ – ‘‘দেৰ, তে ইতো পট্ঠায মম সন্তিকং নাগন্তব্বং. কিং কারণা? সুখুমকম্মং করোন্তস্স হি অঞ্ঞেহি সদ্ধিং সল্লপন্তস্স মে কম্মৰিক্খেপো হোতি, আহারৰেলাযং পন মে ভরিযাৰ আহারং আহরিস্সতী’’তি. রাজকুমারোপি ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণি. সোপি একস্মিং গব্ভে নিসীদিত্ৰা তানি দারূনি তচ্ছেত্ৰা অত্তনো পুত্তদারস্স অন্তো নিসীদনযোগ্গং গরুল়সকুণং কত্ৰা আহারৰেলায পন ভরিযং আহ – ‘‘গেহে ৰিজ্জমানকং সব্বং ৰিক্কিণিত্ৰা হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং গণ্হাহী’’তি. রাজকুমারোপি ৰড্ঢকিস্স অনিক্খমনত্থায গেহং পরিক্খিপিত্ৰা আরক্খং ঠপেসি. ৰড্ঢকীপি সকুণস্স নিট্ঠিতকালে ‘‘অজ্জ সব্বেপি দারকে গহেত্ৰা আগচ্ছেয্যাসী’’তি ভরিযং ৰত্ৰা ভুত্তপাতরাসো পুত্তদারং সকুণস্স কুচ্ছিযং নিসীদাপেত্ৰা ৰাতপানেন নিক্খমিত্ৰা পলাযি. সো তেসং, ‘‘দেৰ, ৰড্ঢকী পলাযতী’’তি কন্দন্তানংযেৰ গন্ত্ৰা হিমৰন্তে ওতরিত্ৰা একং নগরং মাপেত্ৰা কট্ঠৰাহনরাজা নাম জাতো.
রাজকুমারোপি ‘‘পাসাদমহং করিস্সামী’’তি সত্থারং নিমন্তেত্ৰা পাসাদে চতুজ্জাতিযগন্ধেহি পরিভণ্ডিকং কত্ৰা পঠমউম্মারতো পট্ঠায চেলপটিকং পত্থরি. সো কির অপুত্তকো, তস্মা ‘‘সচাহং পুত্তং ৰা ধীতরং ৰা লচ্ছামি, সত্থা ইমং অক্কমিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা পত্থরি. সো সত্থরি আগতে সত্থারং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা পত্তং গহেত্ৰা ‘‘পৰিসথ, ভন্তে’’তি আহ. সত্থা ন পাৰিসি, সো দুতিযম্পি ততিযম্পি যাচি. সত্থা অপৰিসিত্ৰাৰ আনন্দত্থেরং ওলোকেসি. থেরো ওলোকিতসঞ্ঞাযেৰ ৰত্থানং অনক্কমনভাৰং ঞত্ৰা তং ‘‘সংহরতু, রাজকুমার, দুস্সানি, ন ভগৰা চেলপটিকং অক্কমিস্সতি, পচ্ছিমজনতং তথাগতো ওলোকেতী’’তি দুস্সানি সংহরাপেসি. সো দুস্সানি সংহরিত্ৰা সত্থারং অন্তোনিৰেসনং পৰেসত্ৰা যাগুখজ্জকেন সম্মানেত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো ৰন্দিত্ৰা আহ – ‘‘ভন্তে, অহং তুম্হাকং উপকারকো তিক্খত্তুং সরণং গতো, কুচ্ছিগতো চ কিরম্হি একৰারং সরণং গতো, দুতিযং তরুণদারককালে, ততিযং ৰিঞ্ঞুভাৰং পত্তকালে. তস্স মে কস্মা চেলপটিকং ন অক্কমিত্থা’’তি? ‘‘কিং পন ত্ৰং, কুমার, চিন্তেত্ৰা চেলানি অত্থরী’’তি? ‘‘সচে পুত্তং ৰা ধীতরং ৰা লচ্ছামি, সত্থা মে চেলপটিকং অক্কমিস্সতী’’তি ইদং চিন্তেত্ৰা, ভন্তেতি. তেনেৰাহং তং ন অক্কমিন্তি. ‘‘কিং পনাহং, ভন্তে, পুত্তং ৰা ধীতরং ৰা নেৰ লচ্ছামী’’তি? ‘‘আম, কুমারা’’তি. ‘‘কিং কারণা’’তি? ‘‘পুরিমকঅত্তভাৰে জাযায সদ্ধিং পমাদং আপন্নত্তা’’তি. ‘‘কস্মিং কালে, ভন্তে’’তি? অথস্স সত্থা অতীতং আহরিত্ৰা দস্সেসি –
অতীতে কির অনেকসতা মনুস্সা মহতিযা নাৰায সমুদ্দং পক্খন্দিংসু. নাৰা সমুদ্দমজ্ঝে ভিজ্জি. দ্ৰে জযম্পতিকা একং ফলকং গহেত্ৰা অন্তরদীপকং পৰিসিংসু, সেসা সব্বে তত্থেৰ মরিংসু. তস্মিং খো পন দীপকে মহাসকুণসঙ্ঘো ৰসতি. তে অঞ্ঞং খাদিতব্বকং অদিস্ৰা ছাতজ্ঝত্তা সকুণঅণ্ডানি অঙ্গারেসু পচিত্ৰা খাদিংসু, তেসু অপ্পহোন্তেসু সকুণচ্ছাপে গহেত্ৰা খাদিংসু. এৰং পঠমৰযেপি মজ্ঝিমৰযেপি পচ্ছিমৰযেপি খাদিংসুযেৰ. একস্মিম্পি ৰযে অপ্পমাদং নাপজ্জিংসু, একোপি চ নেসং অপ্পমাদং নাপজ্জি.
সত্থা ইদং তস্স পুব্বকম্মং দস্সেত্ৰা ‘‘সচে হি ত্ৰং, কুমার, তদা একস্মিম্পি ৰযে ভরিযায সদ্ধিং অপ্পমাদং আপজ্জিস্স, একস্মিম্পি ৰযে পুত্তো ৰা ধীতা ৰা উপ্পজ্জেয্য. সচে পন ৰো একোপি অপ্পমত্তো অভৰিস্স, তং পটিচ্চ পুত্তো ৰা ধীতা ৰা উপ্পজ্জিস্স. কুমার, অত্তানঞ্হি পিযং মঞ্ঞমানেন তীসুপি ৰযেসু অপ্পমত্তেন অত্তা রক্খিতব্বো, এৰং অসক্কোন্তেন একৰযেপি রক্খিতব্বোযেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
১৫৭. ‘‘অত্তানঞ্চে পিযং জঞ্ঞা, রক্খেয্য নং সুরক্খিতং;
তিণ্ণং অঞ্ঞতরং যামং, পটিজগ্গেয্য পণ্ডিতো’’তি.
তত্থ যামন্তি সত্থা অত্তনো ধম্মিস্সরতায দেসনাকুসলতায চ ইধ তিণ্ণং ৰযানং অঞ্ঞতরং ৰযং যামন্তি কত্ৰা দেসেসি, তস্মা এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. সচে অত্তানং পিযং জানেয্য, রক্খেয্য নং সুরক্খিতন্তি যথা সো সুরক্খিতো হোতি, এৰং নং রক্খেয্য. তত্থ সচে গীহী সমানো ‘‘অত্তানং রক্খিস্সামী’’তি উপরিপাসাদতলে সুসংৰুতং গব্ভং পৰিসিত্ৰা সম্পন্নারক্খো হুত্ৰা ৰসন্তোপি, পব্বজিতো হুত্ৰা সুসংৰুতে পিহিতদ্ৰারৰাতপানে লেণে ৰিহরন্তোপি অত্তানং ন রক্খতিযেৰ. গিহী পন সমানো যথাবলং দানসীলাদীনি পুঞ্ঞানি করোন্তো, পব্বজিতো ৰা পন ৰত্তপটিৰত্তপরিযত্তিমনসিকারেসু উস্সুক্কং আপজ্জন্তো অত্তানং রক্খতি নাম. এৰং তীসু ৰযেসু অসক্কোন্তো অঞ্ঞতরস্মিম্পি ৰযে পণ্ডিতপুরিসো অত্তানং পটিজগ্গতিযেৰ. সচে হি গিহিভূতো পঠমৰযে খিড্ডাপসুততায কুসলং কাতুং ন সক্কোতি, মজ্ঝিমৰযে অপ্পমত্তেন হুত্ৰা কুসলং কাতব্বং. সচে মজ্ঝিমৰযে পুত্তদারং পোসেন্তো কুসলং কাতুং ন সক্কোতি, পচ্ছিমৰযে কাতব্বমেৰ. এৰম্পি করোন্তেন অত্তা পটিজগ্গিতোৰ হোতি. এৰং অকরোন্তস্স পন অত্তা পিযো নাম ন হোতি, অপাযপরাযণমেৰ নং করোতি. সচে পন পব্বজিতো পঠমৰযে সজ্ঝাযং করোন্তো ধারেন্তো ৰাচেন্তো ৰত্তপটিৰত্তং করোন্তো পমাদং আপজ্জতি, মজ্ঝিমৰযে অপ্পমত্তেন সমণধম্মো কাতব্বো. সচে পঠমৰযে উগ্গহিতপরিযত্তিযা অট্ঠকথং ৰিনিচ্ছযং কারণাকারণঞ্চ পুচ্ছন্তো মজ্ঝিমৰযে পমাদং আপজ্জতি, পচ্ছিমৰযে অপ্পমত্তেন সমণধম্মো কাতব্বোযেৰ. এৰম্পি করোন্তেন অত্তা পটিজগ্গিতোৰ হোতি. এৰং অকরোন্তস্স পন অত্তা পিযো নাম ন হোতি, পচ্ছানুতাপেনেৰ নং তাপেতীতি.
দেসনাৰসানে বোধিরাজকুমারো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, সম্পত্তপরিসাযপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
বোধিরাজকুমারৰত্থু পঠমং.