১২. অত্তৰগ্গো

১. বোধিরাজকুমারৰত্থু

অত্তানঞ্চেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ভেসকল়াৰনে ৰিহরন্তো বোধিরাজকুমারং আরব্ভ কথেসি.

সো কির পথৰীতলে অঞ্ঞেহি পাসাদেহি অসদিসরূপং আকাসে উপ্পতমানং ৰিয কোকনুদং নাম পাসাদং কারেত্ৰা ৰড্ঢকিং পুচ্ছি – ‘‘কিং তযা অঞ্ঞত্থাপি এৰরূপো পাসাদো কতপুব্বো, উদাহু পঠমসিপ্পমেৰ তে ইদ’’ন্তি. ‘‘পঠমসিপ্পমেৰ, দেৰা’’তি চ ৰুত্তে চিন্তেসি – ‘‘সচে অযং অঞ্ঞস্সপি এৰরূপং পাসাদং করিস্সতি, অযং পাসাদো অনচ্ছরিযো ভৰিস্সতি. ইমং মযা মারেতুং ৰা হত্থপাদে ৰাস্স ছিন্দিতুং অক্খীনি ৰা উপ্পাটেতুং ৰট্টতি, এৰং অঞ্ঞস্স পাসাদং ন করিস্সতী’’তি. সো তমত্থং অত্তনো পিযসহাযকস্স সঞ্জীৰকপুত্তস্স নাম মাণৰকস্স কথেসি. সো চিন্তেসি – ‘‘নিস্সংসযং এস ৰড্ঢকিং নাসেস্সতি, অনগ্ঘো সিপ্পী, সো মযি পস্সন্তে মা নস্সতু, সঞ্ঞমস্স দস্সামী’’তি. সো তং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘পাসাদে তে কম্মং নিট্ঠিতং, নো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘নিট্ঠিত’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘রাজকুমারো তং নাসেতুকামো অত্তানং রক্খেয্যাসী’’তি আহ. ৰড্ঢকীপি ‘‘ভদ্দকং তে, সামি, কতং মম আরোচেন্তেন, অহমেত্থ কত্তব্বং জানিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘কিং, সম্ম, অম্হাকং পাসাদে কম্মং নিট্ঠিত’’ন্তি রাজকুমারেন পুট্ঠো ‘‘ন তাৰ, দেৰ, নিট্ঠিতং, বহু অৰসিট্ঠ’’ন্তি আহ. কিং কম্মং নাম অৰসিট্ঠন্তি? পচ্ছা, দেৰ, আচিক্খিস্সামি, দারূনি তাৰ আহরাপেথাতি. কিং দারূনি নামাতি? নিস্সারানি সুক্খদারূনি, দেৰাতি. সো আহরাপেত্ৰা অদাসি. অথ নং আহ – ‘‘দেৰ, তে ইতো পট্ঠায মম সন্তিকং নাগন্তব্বং. কিং কারণা? সুখুমকম্মং করোন্তস্স হি অঞ্ঞেহি সদ্ধিং সল্লপন্তস্স মে কম্মৰিক্খেপো হোতি, আহারৰেলাযং পন মে ভরিযাৰ আহারং আহরিস্সতী’’তি. রাজকুমারোপি ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণি. সোপি একস্মিং গব্ভে নিসীদিত্ৰা তানি দারূনি তচ্ছেত্ৰা অত্তনো পুত্তদারস্স অন্তো নিসীদনযোগ্গং গরুল়সকুণং কত্ৰা আহারৰেলায পন ভরিযং আহ – ‘‘গেহে ৰিজ্জমানকং সব্বং ৰিক্কিণিত্ৰা হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং গণ্হাহী’’তি. রাজকুমারোপি ৰড্ঢকিস্স অনিক্খমনত্থায গেহং পরিক্খিপিত্ৰা আরক্খং ঠপেসি. ৰড্ঢকীপি সকুণস্স নিট্ঠিতকালে ‘‘অজ্জ সব্বেপি দারকে গহেত্ৰা আগচ্ছেয্যাসী’’তি ভরিযং ৰত্ৰা ভুত্তপাতরাসো পুত্তদারং সকুণস্স কুচ্ছিযং নিসীদাপেত্ৰা ৰাতপানেন নিক্খমিত্ৰা পলাযি. সো তেসং, ‘‘দেৰ, ৰড্ঢকী পলাযতী’’তি কন্দন্তানংযেৰ গন্ত্ৰা হিমৰন্তে ওতরিত্ৰা একং নগরং মাপেত্ৰা কট্ঠৰাহনরাজা নাম জাতো.

রাজকুমারোপি ‘‘পাসাদমহং করিস্সামী’’তি সত্থারং নিমন্তেত্ৰা পাসাদে চতুজ্জাতিযগন্ধেহি পরিভণ্ডিকং কত্ৰা পঠমউম্মারতো পট্ঠায চেলপটিকং পত্থরি. সো কির অপুত্তকো, তস্মা ‘‘সচাহং পুত্তং ৰা ধীতরং ৰা লচ্ছামি, সত্থা ইমং অক্কমিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা পত্থরি. সো সত্থরি আগতে সত্থারং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা পত্তং গহেত্ৰা ‘‘পৰিসথ, ভন্তে’’তি আহ. সত্থা ন পাৰিসি, সো দুতিযম্পি ততিযম্পি যাচি. সত্থা অপৰিসিত্ৰাৰ আনন্দত্থেরং ওলোকেসি. থেরো ওলোকিতসঞ্ঞাযেৰ ৰত্থানং অনক্কমনভাৰং ঞত্ৰা তং ‘‘সংহরতু, রাজকুমার, দুস্সানি, ন ভগৰা চেলপটিকং অক্কমিস্সতি, পচ্ছিমজনতং তথাগতো ওলোকেতী’’তি দুস্সানি সংহরাপেসি. সো দুস্সানি সংহরিত্ৰা সত্থারং অন্তোনিৰেসনং পৰেসত্ৰা যাগুখজ্জকেন সম্মানেত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো ৰন্দিত্ৰা আহ – ‘‘ভন্তে, অহং তুম্হাকং উপকারকো তিক্খত্তুং সরণং গতো, কুচ্ছিগতো চ কিরম্হি একৰারং সরণং গতো, দুতিযং তরুণদারককালে, ততিযং ৰিঞ্ঞুভাৰং পত্তকালে. তস্স মে কস্মা চেলপটিকং ন অক্কমিত্থা’’তি? ‘‘কিং পন ত্ৰং, কুমার, চিন্তেত্ৰা চেলানি অত্থরী’’তি? ‘‘সচে পুত্তং ৰা ধীতরং ৰা লচ্ছামি, সত্থা মে চেলপটিকং অক্কমিস্সতী’’তি ইদং চিন্তেত্ৰা, ভন্তেতি. তেনেৰাহং তং ন অক্কমিন্তি. ‘‘কিং পনাহং, ভন্তে, পুত্তং ৰা ধীতরং ৰা নেৰ লচ্ছামী’’তি? ‘‘আম, কুমারা’’তি. ‘‘কিং কারণা’’তি? ‘‘পুরিমকঅত্তভাৰে জাযায সদ্ধিং পমাদং আপন্নত্তা’’তি. ‘‘কস্মিং কালে, ভন্তে’’তি? অথস্স সত্থা অতীতং আহরিত্ৰা দস্সেসি –

অতীতে কির অনেকসতা মনুস্সা মহতিযা নাৰায সমুদ্দং পক্খন্দিংসু. নাৰা সমুদ্দমজ্ঝে ভিজ্জি. দ্ৰে জযম্পতিকা একং ফলকং গহেত্ৰা অন্তরদীপকং পৰিসিংসু, সেসা সব্বে তত্থেৰ মরিংসু. তস্মিং খো পন দীপকে মহাসকুণসঙ্ঘো ৰসতি. তে অঞ্ঞং খাদিতব্বকং অদিস্ৰা ছাতজ্ঝত্তা সকুণঅণ্ডানি অঙ্গারেসু পচিত্ৰা খাদিংসু, তেসু অপ্পহোন্তেসু সকুণচ্ছাপে গহেত্ৰা খাদিংসু. এৰং পঠমৰযেপি মজ্ঝিমৰযেপি পচ্ছিমৰযেপি খাদিংসুযেৰ. একস্মিম্পি ৰযে অপ্পমাদং নাপজ্জিংসু, একোপি চ নেসং অপ্পমাদং নাপজ্জি.

সত্থা ইদং তস্স পুব্বকম্মং দস্সেত্ৰা ‘‘সচে হি ত্ৰং, কুমার, তদা একস্মিম্পি ৰযে ভরিযায সদ্ধিং অপ্পমাদং আপজ্জিস্স, একস্মিম্পি ৰযে পুত্তো ৰা ধীতা ৰা উপ্পজ্জেয্য. সচে পন ৰো একোপি অপ্পমত্তো অভৰিস্স, তং পটিচ্চ পুত্তো ৰা ধীতা ৰা উপ্পজ্জিস্স. কুমার, অত্তানঞ্হি পিযং মঞ্ঞমানেন তীসুপি ৰযেসু অপ্পমত্তেন অত্তা রক্খিতব্বো, এৰং অসক্কোন্তেন একৰযেপি রক্খিতব্বোযেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৫৭. ‘‘অত্তানঞ্চে পিযং জঞ্ঞা, রক্খেয্য নং সুরক্খিতং;

তিণ্ণং অঞ্ঞতরং যামং, পটিজগ্গেয্য পণ্ডিতো’’তি.

তত্থ যামন্তি সত্থা অত্তনো ধম্মিস্সরতায দেসনাকুসলতায চ ইধ তিণ্ণং ৰযানং অঞ্ঞতরং ৰযং যামন্তি কত্ৰা দেসেসি, তস্মা এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. সচে অত্তানং পিযং জানেয্য, রক্খেয্য নং সুরক্খিতন্তি যথা সো সুরক্খিতো হোতি, এৰং নং রক্খেয্য. তত্থ সচে গীহী সমানো ‘‘অত্তানং রক্খিস্সামী’’তি উপরিপাসাদতলে সুসংৰুতং গব্ভং পৰিসিত্ৰা সম্পন্নারক্খো হুত্ৰা ৰসন্তোপি, পব্বজিতো হুত্ৰা সুসংৰুতে পিহিতদ্ৰারৰাতপানে লেণে ৰিহরন্তোপি অত্তানং ন রক্খতিযেৰ. গিহী পন সমানো যথাবলং দানসীলাদীনি পুঞ্ঞানি করোন্তো, পব্বজিতো ৰা পন ৰত্তপটিৰত্তপরিযত্তিমনসিকারেসু উস্সুক্কং আপজ্জন্তো অত্তানং রক্খতি নাম. এৰং তীসু ৰযেসু অসক্কোন্তো অঞ্ঞতরস্মিম্পি ৰযে পণ্ডিতপুরিসো অত্তানং পটিজগ্গতিযেৰ. সচে হি গিহিভূতো পঠমৰযে খিড্ডাপসুততায কুসলং কাতুং ন সক্কোতি, মজ্ঝিমৰযে অপ্পমত্তেন হুত্ৰা কুসলং কাতব্বং. সচে মজ্ঝিমৰযে পুত্তদারং পোসেন্তো কুসলং কাতুং ন সক্কোতি, পচ্ছিমৰযে কাতব্বমেৰ. এৰম্পি করোন্তেন অত্তা পটিজগ্গিতোৰ হোতি. এৰং অকরোন্তস্স পন অত্তা পিযো নাম ন হোতি, অপাযপরাযণমেৰ নং করোতি. সচে পন পব্বজিতো পঠমৰযে সজ্ঝাযং করোন্তো ধারেন্তো ৰাচেন্তো ৰত্তপটিৰত্তং করোন্তো পমাদং আপজ্জতি, মজ্ঝিমৰযে অপ্পমত্তেন সমণধম্মো কাতব্বো. সচে পঠমৰযে উগ্গহিতপরিযত্তিযা অট্ঠকথং ৰিনিচ্ছযং কারণাকারণঞ্চ পুচ্ছন্তো মজ্ঝিমৰযে পমাদং আপজ্জতি, পচ্ছিমৰযে অপ্পমত্তেন সমণধম্মো কাতব্বোযেৰ. এৰম্পি করোন্তেন অত্তা পটিজগ্গিতোৰ হোতি. এৰং অকরোন্তস্স পন অত্তা পিযো নাম ন হোতি, পচ্ছানুতাপেনেৰ নং তাপেতীতি.

দেসনাৰসানে বোধিরাজকুমারো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, সম্পত্তপরিসাযপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

বোধিরাজকুমারৰত্থু পঠমং.

২. উপনন্দসক্যপুত্তত্থেরৰত্থু

অত্তানমেৰ পঠমন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো উপনন্দং সক্যপুত্তং আরব্ভ কথেসি.

সো কির থেরো ধম্মকথং কথেতুং ছেকো. তস্স অপ্পিচ্ছতাদিপটিসংযুত্তং ধম্মকথং সুত্ৰা বহূ ভিক্খু তং তিচীৰরেহি পূজেত্ৰা ধুতঙ্গানি সমাদিযিংসু. তেহি ৰিস্সট্ঠপরিক্খারে সোযেৰ গণ্হি. সো একস্মিং অন্তোৰস্সে উপকট্ঠে জনপদং অগমাসি. অথ নং একস্মিং ৰিহারে দহরসামণেরা ধম্মকথিকপেমেন, ‘‘ভন্তে, ইধ ৰস্সং উপেথা’’তি ৰদিংসু. ‘‘ইধ কিত্তকং ৰস্সাৰাসিকং লব্ভতী’’তি পুচ্ছিত্ৰা তেহি ‘‘একেকো সাটকো’’তি ৰুত্তে তত্থ উপাহনা ঠপেত্ৰা অঞ্ঞং ৰিহারং অগমাসি. দুতিযং ৰিহারং গন্ত্ৰা ‘‘ইধ কিং লব্ভতী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘দ্ৰে সাটকা’’তি ৰুত্তে কত্তরযট্ঠিং ঠপেসি. ততিযং ৰিহারং গন্ত্ৰা ‘‘ইধ কিং লব্ভতী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘তযো সাটকা’’তি ৰুত্তে তত্থ উদকতুম্বং ঠপেসি. চতুত্থং ৰিহারং গন্ত্ৰা ‘‘ইধ কিং লব্ভতী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘চত্তারো সাটকা’’তি ৰুত্তে ‘‘সাধু ইধ ৰসিস্সামী’’তি তত্থ ৰস্সং উপগন্ত্ৰা গহট্ঠানঞ্চেৰ ভিক্খূনঞ্চ ধম্মকথং কথেসি. তে নং বহূহি ৰত্থেহি চেৰ চীৰরেহি চ পূজেসুং. সো ৰুট্ঠৰস্সো ইতরেসুপি ৰিহারেসু সাসনং পেসেত্ৰা ‘‘মযা পরিক্খারস্স ঠপিতত্তা ৰস্সাৰাসিকং লদ্ধব্বং, তং মে পহিণন্তূ’’তি সব্বং আহরাপেত্ৰা যানকং পূরেত্ৰা পাযাসি.

অথেকস্মিং ৰিহারে দ্ৰে দহরভিক্খূ দ্ৰে সাটকে একঞ্চ কম্বলং লভিত্ৰা ‘‘তুয্হং সাটকা হোন্তু, ময্হং কম্বলো’’তি ভাজেতুং অসক্কোন্তা মগ্গসমীপে নিসীদিত্ৰা ৰিৰদন্তি. তে তং থেরং আগচ্ছন্তং দিস্ৰা, ‘‘ভন্তে, তুম্হে নো ভাজেত্ৰা দেথা’’তি ৰদিংসু. তুম্হেযেৰ ভাজেথাতি. ন সক্কোম, ভন্তে, তুম্হেযেৰ নো ভাজেত্ৰা দেথাতি. তেন হি মম ৰচনে ঠস্সথাতি. আম, ঠস্সামাতি. ‘‘তেন হি সাধূ’’তি তেসং দ্ৰে সাটকে দত্ৰা ‘‘অযং ধম্মকথং কথেন্তানং অম্হাকং পারুপনারহো’’তি মহগ্ঘং কম্বলং আদায পক্কামি. দহরভিক্খূ ৰিপ্পটিসারিনো হুত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা তমত্থং আরোচেসুং. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ তুম্হাকং সন্তকং গহেত্ৰা তুম্হে ৰিপ্পটিসারিনো করোতি, পুব্বেপি অকাসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি –

অতীতস্মিং অনুতীরচারী চ গম্ভীরচারী চাতি দ্ৰে উদ্দা মহন্তং রোহিতমচ্ছং লভিত্ৰা ‘‘ময্হং সীসং হোতু, তৰ নঙ্গুট্ঠ’’ন্তি ৰিৰাদাপন্না ভাজেতুং অসক্কোন্তা একং সিঙ্গালং দিস্ৰা আহংসু – ‘‘মাতুল, ইমং নো ভাজেত্ৰা দেহী’’তি. অহং রঞ্ঞা ৰিনিচ্ছযট্ঠানে ঠপিতো, তত্থ চিরং নিসীদিত্ৰা জঙ্ঘৰিহারত্থায আগতোম্হি, ইদানি মে ওকাসো নত্থীতি. মাতুল, মা এৰং করোথ, ভাজেত্ৰা এৰ নো দেথাতি. মম ৰচনে ঠস্সথাতি. ঠস্সাম, মাতুলাতি. ‘‘তেন হি সাধূ’’তি সো সীসং ছিন্দিত্ৰা একমন্তে অকাসি, নঙ্গুট্ঠং একমন্তে. কত্ৰা চ পন, ‘‘তাতা, যেন ৰো অনুতীরে চরিতং, সো নঙ্গুট্ঠং গণ্হাতু. যেন গম্ভীরে চরিতং, তস্স সীসং হোতু. অযং পন মজ্ঝিমো খণ্ডো মম ৰিনিচ্ছযধম্মে ঠিতস্স ভৰিস্সতী’’তি তে সঞ্ঞাপেন্তো –

‘‘অনুতীরচারি নঙ্গুট্ঠং, সীসং গম্ভীরচারিনো;

অচ্চাযং মজ্ঝিমো খণ্ডো, ধম্মট্ঠস্স ভৰিস্সতী’’তি. (জা. ১.৭.৩৩) –

ইমং গাথং ৰত্ৰা মজ্ঝিমখণ্ডং আদায পক্কামি. তেপি ৰিপ্পটিসারিনো তং ওলোকেত্ৰা অট্ঠংসু.

সত্থা ইমং অতীতং দস্সেত্ৰা ‘‘এৰমেস অতীতেপি তুম্হে ৰিপ্পটিসারিনো অকাসিযেৰা’’তি তে ভিক্খূ সঞ্ঞাপেত্ৰা উপনন্দং গরহন্তো, ‘‘ভিক্খৰে, পরং ওৰদন্তেন নাম পঠমমেৰ অত্তা পতিরূপে পতিট্ঠাপেতব্বো’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৫৮. ‘‘অত্তানমেৰ পঠমং, পতিরূপে নিৰেসযে;

অথঞ্ঞমনুসাসেয্য, ন কিলিস্সেয্য পণ্ডিতো’’তি.

তত্থ পতিরূপে নিৰেসযেতি অনুচ্ছৰিকে গুণে পতিট্ঠাপেয্য. ইদং ৰুত্তং হোতি – যো অপ্পিচ্ছতাদিগুণেহি ৰা অরিযৰংসপটিপদাদীহি ৰা পরং অনুসাসিতুকামো, সো অত্তানমেৰ পঠমং তস্মিং গুণে পতিট্ঠাপেয্য. এৰং পতিট্ঠাপেত্ৰা অথঞ্ঞং তেহি গুণেহি অনুসাসেয্য. অত্তানঞ্হি তত্থ অনিৰেসেত্ৰা কেৰলং পরমেৰ অনুসাসমানো পরতো নিন্দং লভিত্ৰা কিলিস্সতি নাম, তত্থ অত্তানং নিৰেসেত্ৰা অনুসাসমানো পরতো পসংসং লভতি, তস্মা ন কিলিস্সতি নাম. এৰং করোন্তো পণ্ডিতো ন কিলিস্সেয্যাতি.

দেসনাৰসানে তে ভিক্খূ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু, মহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

উপনন্দসক্যপুত্তত্থেরৰত্থু দুতিযং.

৩. পধানিকতিস্সত্থেরৰত্থু

অত্তানঞ্চেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পধানিকতিস্সত্থেরং আরব্ভ কথেসি.

সো কির সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা পঞ্চসতে ভিক্খূ আদায অরঞ্ঞে ৰস্সং উপগন্ত্ৰা, ‘‘আৰুসো, ধরমানকস্স বুদ্ধস্স সন্তিকে ৰো কম্মট্ঠানং গহিতং, অপ্পমত্তাৰ সমণধম্মং করোথা’’তি ওৰদিত্ৰা সযং গন্ত্ৰা নিপজ্জিত্ৰা সুপতি. তে ভিক্খূ পঠমযামে চঙ্কমিত্ৰা মজ্ঝিমযামে ৰিহারং পৰিসন্তি. সো নিদ্দাযিত্ৰা পবুদ্ধকালে তেসং সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কিং তুম্হে ‘নিপজ্জিত্ৰা নিদ্দাযিস্সামা’তি আগতা, সীঘং নিক্খমিত্ৰা সমণধম্মং করোথা’’তি ৰত্ৰা সযং গন্ত্ৰা তথেৰ সুপতি. ইতরে মজ্ঝিমযামে বহি চঙ্কমিত্ৰা পচ্ছিমযামে ৰিহারং পৰিসন্তি. সো পুনপি পবুজ্ঝিত্ৰা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৰা তে ৰিহারা নীহরিত্ৰা সযং পুন গন্ত্ৰা তথেৰ সুপতি. তস্মিং নিচ্চকালং এৰং করোন্তে তে ভিক্খূ সজ্ঝাযং ৰা কম্মট্ঠানং ৰা মনসিকাতুং নাসক্খিংসু, চিত্তং অঞ্ঞথত্তং অগমাসি. তে ‘‘অম্হাকং আচরিযো অতিৰিয আরদ্ধৰীরিযো, পরিগ্গণ্হিস্সাম ন’’ন্তি পরিগ্গণ্হন্তা তস্স কিরিযং দিস্ৰা ‘‘নট্ঠম্হা, আৰুসো, আচরিযো নো তুচ্ছরৰং রৰতী’’তি ৰদিংসু. তেসং অতিৰিয নিদ্দায কিলমন্তানং একভিক্খুপি ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং নাসক্খি. তে ৰুট্ঠৰস্সা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা সত্থারা কতপটিসন্থারা ‘‘কিং, ভিক্খৰে, অপ্পমত্তা হুত্ৰা সমণধম্মং করিত্থা’’তি পুচ্ছিতা তমত্থং আরোচেসুং. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস তুম্হাকং অন্তরাযমকাসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো –

‘‘অমাতাপিতরসংৰড্ঢো, অনাচেরকুলে ৰসং;

নাযং কালং অকালং ৰা, অভিজানাতি কুক্কুটো’’তি. (জা. ১.১.১১৯) –

ইমং অকালরাৰিকুক্কুটজাতকং ৰিত্থারেত্ৰা কথেসি. ‘‘তদা হি সো কুক্কুটো অযং পধানিকতিস্সত্থেরো অহোসি, ইমে পঞ্চ সতা ভিক্খূ তে মাণৰা অহেসুং, দিসাপামোক্খো আচরিযো অহমেৰা’’তি সত্থা ইমং জাতকং ৰিত্থারেত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, পরং ওৰদন্তেন নাম অত্তা সুদন্তো কাতব্বো. এৰং ওৰদন্তো হি সুদন্তো হুত্ৰা দমেতি নামা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৫৯. ‘‘অত্তানঞ্চে তথা কযিরা, যথাঞ্ঞমনুসাসতি;

সুদন্তো ৰত দমেথ, অত্তা হি কির দুদ্দমো’’তি.

তস্সত্থো – যো হি ভিক্খু ‘‘পঠমযামাদীসু চঙ্কমিতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা পরং ওৰদতি, সযং চঙ্কমনাদীনি অধিট্ঠহন্তো অত্তানঞ্চে তথা কযিরা, যথাঞ্ঞমনুসাসতি, এৰং সন্তে সুদন্তো ৰত দমেথাতি যেন গুণেন পরং অনুসাসতি, তেন অত্তনা সুদন্তো হুত্ৰা দমেয্য. অত্তা হি কির দুদ্দমোতি অযঞ্হি অত্তা নাম দুদ্দমো. তস্মা যথা সো সুদন্তো হোতি, তথা দমেতব্বোতি.

দেসনাৰসানে পঞ্চ সতাপি তে ভিক্খূ অরহত্তং পাপুণিংসূতি.

পধানিকতিস্সত্থেরৰত্থু ততিযং.

৪. কুমারকস্সপমাতুথেরীৰত্থু

অত্তা হি অত্তনো নাথোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কুমারকস্সপত্থেরস্স মাতরং আরব্ভ কথেসি.

সা কির রাজগহনগরে সেট্ঠিধীতা ৰিঞ্ঞুতং পত্তকালতো পট্ঠায পব্বজ্জং যাচি. অথ সা পুনপ্পুনং যাচমানাপি মাতাপিতূনং সন্তিকা পব্বজ্জং অলভিত্ৰা ৰযপ্পত্তা পতিকুলং গন্ত্ৰা পতিদেৰতা হুত্ৰা অগারং অজ্ঝাৰসি. অথস্সা ন চিরস্সেৰ কুচ্ছিস্মিং গব্ভো পতিট্ঠহি. সা গব্ভস্স পতিট্ঠিতভাৰং অজানিত্ৰাৰ সামিকং আরাধেত্ৰা পব্বজ্জং যাচি. অথ নং সো মহন্তেন সক্কারেন ভিক্খুনুপস্সযং নেত্ৰা অজানন্তো দেৰদত্তপক্খিকানং ভিক্খুনীনং সন্তিকে পব্বাজেসি. অপরেন সমযেন ভিক্খুনিযো তস্সা গব্ভিনিভাৰং ঞত্ৰা তাহি ‘‘কিং ইদ’’ন্তি ৰুত্তা নাহং, অয্যে, জানামি ‘‘কিমেতং’’, সীলং ৰত মে অরোগমেৰাতি. ভিক্খুনিযো তং দেৰদত্তস্স সন্তিকং নেত্ৰা ‘‘অযং ভিক্খুনী সদ্ধাপব্বজিতা, ইমিস্সা মযং গব্ভস্স পতিট্ঠিতভাৰং জানাম, কালং ন জানাম, কিং দানি করোমা’’তি পুচ্ছিংসু. দেৰদত্তো ‘‘মা ময্হং ওৰাদকারিকানং ভিক্খুনীনং অযসো উপ্পজ্জতূ’’তি এত্তকমেৰ চিন্তেত্ৰা ‘‘উপ্পব্বাজেথ ন’’ন্তি আহ. তং সুত্ৰা সা দহরা মা মং, অয্যে, নাসেথ, নাহং দেৰদত্তং উদ্দিস্স পব্বজিতা, এথ, মং সত্থু সন্তিকং জেতৰনং নেথাতি. তা তং আদায জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থু আরোচেসুং. সত্থা ‘‘তস্সা গিহিকালে গব্ভো পতিট্ঠিতো’’তি জানন্তোপি পরৰাদমোচনত্থং রাজানং পসেনদিকোসলং মহাঅনাথপিণ্ডিকং চূল়অনাথপিণ্ডিকং ৰিসাখাউপাসিকং অঞ্ঞানি চ মহাকুলানি পক্কোসাপেত্ৰা উপালিত্থেরং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, ইমিস্সা দহরায ভিক্খুনিযা চতুপরিসমজ্ঝে কম্মং পরিসোধেহী’’তি. থেরো রঞ্ঞো পুরতো ৰিসাখং পক্কোসাপেত্ৰা তং অধিকরণং পটিচ্ছাপেসি. সা সাণিপাকারং পরিক্খিপাপেত্ৰা অন্তোসাণিযং তস্সা হত্থপাদনাভিউদরপরিযোসানানি ওলোকেত্ৰা মাসদিৰসে সমানেত্ৰা ‘‘গিহিভাৰে ইমায গব্ভো লদ্ধো’’তি ঞত্ৰা থেরস্স তমত্থং আরোচেসি. অথস্সা থেরো পরিসমজ্ঝে পরিসুদ্ধভাৰং পতিট্ঠাপেসি. সা অপরেন সমযেন পদুমুত্তরবুদ্ধস্স পাদমূলে পত্থিতপত্থনং মহানুভাৰং পুত্তং ৰিজাযি.

অথেকদিৰসং রাজা ভিক্খুনুপস্সযসমীপেন গচ্ছন্তো দারকসদ্দং সুত্ৰা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা, ‘‘দেৰ, একিস্সা ভিক্খুনিযা পুত্তো জাতো, তস্সেস সদ্দো’’তি ৰুত্তে তং কুমারং অত্তনো ঘরং নেত্ৰা ধাতীনং অদাসি. নামগ্গহণদিৰসে চস্স কস্সপোতি নামং কত্ৰা কুমারপরিহারেন ৰড্ঢিতত্তা কুমারকস্সপোতি সঞ্জানিংসু. সো কীল়ামণ্ডলে দারকে পহরিত্ৰা ‘‘নিম্মাতাপিতিকেনম্হা পহটা’’তি ৰুত্তে রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘দেৰ, মং ‘নিম্মাতাপিতিকো’তি ৰদন্তি, মাতরং মে আচিক্খথা’’তি পুচ্ছিত্ৰা রঞ্ঞা ধাতিযো দস্সেত্ৰা ‘‘ইমা তে মাতরো’’তি ৰুত্তে ‘‘ন এত্তিকা মে মাতরো, একায মে মাতরা ভৰিতব্বং, তং মে আচিক্খথা’’তি আহ. রাজা ‘‘ন সক্কা ইমং ৰঞ্চেতু’’ন্তি চিন্তেত্ৰা, তাত, তৰ মাতা ভিক্খুনী, ত্ৰং মযা ভিক্খুনুপস্সযা আনীতোতি. সো তাৰতকেনেৰ সমুপ্পন্নসংৰেগো হুত্ৰা, ‘‘তাত, পব্বাজেথ ম’’ন্তি আহ. রাজা ‘‘সাধু, তাতা’’তি তং মহন্তেন সক্কারেন সত্থু সন্তিকে পব্বাজেসি. সো লদ্ধূপসম্পদো কুমারকস্সপত্থেরোতি পঞ্ঞাযি. সো সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা ৰাযমিত্ৰা ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তো ‘‘পুন কম্মট্ঠানং ৰিসেসেত্ৰা গহেস্সামী’’তি সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা অন্ধৰনে ৰিহাসি.

অথ নং কস্সপবুদ্ধকালে একতো সমণধম্মং কত্ৰা অনাগামিফলং পত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তভিক্খু ব্রহ্মলোকতো আগন্ত্ৰা পন্নরস পঞ্হে পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমে পঞ্হে ঠপেত্ৰা সত্থারং অঞ্ঞো ব্যাকাতুং সমত্থো নাম নত্থি, গচ্ছ, সত্থু সন্তিকে ইমেসং অত্থং উগ্গণ্হা’’তি উয্যোজেসি. সো তথা কত্ৰা পঞ্হৰিস্সজ্জনাৰসানে অরহত্তং পাপুণি. তস্স পন নিক্খন্তদিৰসতো পট্ঠায দ্ৰাদস ৰস্সানি মাতুভিক্খুনিযা অক্খীহি অস্সূনি পৰত্তিংসু. সা পুত্তৰিযোগদুক্খিতা অস্সুতিন্তেনেৰ মুখেন ভিক্খায চরমানা অন্তরৰীথিযং থেরং দিস্ৰাৰ, ‘‘পুত্ত, পুত্তা’’তি ৰিরৰন্তী তং গণ্হিতুং উপধাৰমানা পরিৰত্তিত্ৰা পতি. সা থনেহি খীরং মুঞ্চন্তেহি উট্ঠহিত্ৰা অল্লচীৰরা গন্ত্ৰা থেরং গণ্হি. সো চিন্তেসি – ‘‘সচাযং মম সন্তিকা মধুরৰচনং লভিস্সতি, ৰিনস্সিস্সতি. থদ্ধমেৰ কত্ৰা ইমায সদ্ধিং সল্লপিস্সামী’’তি. অথ নং আহ – ‘‘কিং করোন্তী ৰিচরসি, সিনেহমত্তম্পি ছিন্দিতুং ন সক্কোসী’’তি. সা ‘‘অহো কক্খল়া থেরস্স কথা’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘কিং ৰদেসি, তাতা’’তি ৰত্ৰা পুনপি তেন তথেৰ ৰুত্তা চিন্তেসি – ‘‘অহং ইমস্স কারণা দ্ৰাদস ৰস্সানি অস্সূনি সন্ধারেতুং ন সক্কোমি, অযং পনেৰং থদ্ধহদযো, কিং মে ইমিনা’’তি পুত্তসিনেহং ছিন্দিত্ৰা তংদিৰসমেৰ অরহত্তং পাপুণি.

অপরেন সমযেন ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, দেৰদত্তেন এৰং উপনিস্সযসম্পন্নো কুমারকস্সপো চ থেরী চ নাসিতা, সত্থা পন তেসং পতিট্ঠা জাতো, অহো বুদ্ধা নাম লোকানুকম্পকা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ অহং ইমেসং পচ্চযো পতিট্ঠা জাতো, পুব্বেপি নেসং অহং পতিট্ঠা অহোসিংযেৰা’’তি ৰত্ৰা –

‘‘নিগ্রোধমেৰ সেৰেয্য, ন সাখমুপসংৰসে;

নিগ্রোধস্মিং মতং সেয্যো, যঞ্চে সাখস্মি জীৰিত’’ন্তি. (জা. ১.১.১২; ১.১০.৮১) –

ইমং নিগ্রোধজাতকং ৰিত্থারেন কথেত্ৰা ‘‘তদা সাখমিগো দেৰদত্তো অহোসি, পরিসাপিস্স দেৰদত্তপরিসা, ৰারপ্পত্তা মিগধেনু থেরী অহোসি, পুত্তো কুমারকস্সপো, গব্ভিনীমিগিযা জীৰিতং পরিচ্চজিত্ৰা গতো নিগ্রোধমিগরাজা পন অহমেৰা’’তি জাতকং সমোধানেত্ৰা পুত্তসিনেহং ছিন্দিত্ৰা থেরিযা অত্তনাৰ অত্তনো পতিট্ঠানকতভাৰং পকাসেন্তো, ‘‘ভিক্খৰে, যস্মা পরস্স অত্তনি ঠিতেন সগ্গপরাযণেন ৰা মগ্গপরাযণেন ৰা ভৰিতুং ন সক্কা, তস্মা অত্তাৰ অত্তনো নাথো, পরো কিং করিস্সতী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৬০. ‘‘অত্তা হি অত্তনো নাথো, কো হি নাথো পরো সিযা;

অত্তনা হি সুদন্তেন, নাথং লভতি দুল্লভ’’ন্তি.

তত্থ নাথোতি পতিট্ঠা. ইদং ৰুত্তং হোতি – যস্মা অত্তনি ঠিতেন অত্তসম্পন্নেন কুসলং কত্ৰা সগ্গং ৰা পাপুণিতুং, মগ্গং ৰা ভাৰেতুং, ফলং ৰা সচ্ছিকাতুং সক্কা. তস্মা হি অত্তাৰ অত্তনো পতিট্ঠা হোতি, পরো কো নাম কস্স পতিট্ঠা সিযা. অত্তনা এৰ হি সুদন্তেন নিব্বিসেৰনেন অরহত্তফলসঙ্খাতং দুল্লভং নাথং লভতি. অরহত্তঞ্হি সন্ধায ইধ ‘‘নাথং লভতি দুল্লভ’’ন্তি ৰুত্তং.

দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

কুমারকস্সপমাতুথেরীৰত্থু চতুত্থং.

৫. মহাকালউপাসকৰত্থু

অত্তনা হি কতং পাপন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং মহাকালং নাম সোতাপন্নউপাসকং আরব্ভ কথেসি.

সো কির মাসস্স অট্ঠদিৰসেসু উপোসথিকো হুত্ৰা ৰিহারে সব্বরত্তিং ধম্মকথং সুণাতি. অথ রত্তিং চোরা একস্মিং গেহে সন্ধিং ছিন্দিত্ৰা ভণ্ডকং গহেত্ৰা লোহভাজনসদ্দেন পবুদ্ধেহি সামিকেহি অনুবদ্ধা গহিতভণ্ডং ছড্ডেত্ৰা পলাযিংসু. সামিকাপি তে অনুবন্ধিংসুযেৰ, তে দিসা পক্খন্দিংসু. একো পন ৰিহারমগ্গং গহেত্ৰা মহাকালস্স রত্তিং ধম্মকথং সুত্ৰা পাতোৰ পোক্খরণিতীরে মুখং ধোৰন্তস্স পুরতো ভণ্ডিকং ছড্ডেত্ৰা পলাযি. চোরে অনুবন্ধিত্ৰা আগতমনুস্সা ভণ্ডিকং দিস্ৰা ‘‘ত্ৰং নো গেহসন্ধিং ছিন্দিত্ৰা ভণ্ডিকং হরিত্ৰা ধম্মং সুণন্তো ৰিয ৰিচরসী’’তি তং গহেত্ৰা পোথেত্ৰা মারেত্ৰা ছড্ডেত্ৰা অগমিংসু. অথ নং পাতোৰ পানীযঘটং আদায গতা দহরসামণেরা দিস্ৰা ‘‘ৰিহারে ধম্মকথং সুত্ৰা সযিতউপাসকো অযুত্তং মরণং লভতী’’তি ৰত্ৰা সত্থু আরোচেসুং. সত্থা ‘‘আম, ভিক্খৰে, ইমস্মিং অত্তভাৰে কালেন অপ্পতিরূপং মরণং লদ্ধং, পুব্বে কতকম্মস্স পন তেন যুত্তমেৰ লদ্ধ’’ন্তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো তস্স পুব্বকম্মং কথেসি –

অতীতে কির বারাণসিরঞ্ঞো ৰিজিতে একস্স পচ্চন্তগামস্স অটৰিমুখে চোরা পহরন্তি. রাজা অটৰিমুখে একং রাজভটং ঠপেসি, সো ভতিং গহেত্ৰা মনুস্সে ওরতো পারং নেতি, পারতো ওরং আনেতি. অথেকো মনুস্সো অভিরূপং অত্তনো ভরিযং চূল়যানকং আরোপেত্ৰা তং ঠানং অগমাসি. রাজভটো তং ইত্থিং দিস্ৰাৰ সঞ্জাতসিনেহো তেন ‘‘অটৰিং নো, সামি, অতিক্কামেহী’’তি ৰুত্তেপি ‘‘ইদানি ৰিকালো, পাতোৰ অতিক্কামেস্সামী’’তি আহ. সো সকালো, সামি, ইদানেৰ নো নেহীতি. নিৰত্ত, ভো, অম্হাকংযেৰ গেহে আহারো চ নিৰাসো চ ভৰিস্সতীতি. সো নেৰ নিৰত্তিতুং ইচ্ছি. ইতরো পুরিসানং সঞ্ঞং দত্ৰা যানকং নিৰত্তাপেত্ৰা অনিচ্ছন্তস্সেৰ দ্ৰারকোট্ঠকে নিৰাসং দত্ৰা আহারং পটিযাদাপেসি. তস্স পন গেহে একং মণিরতনং অত্থি. সো তং তস্স যানকন্তরে পক্খিপাপেত্ৰা পচ্চূসকালে চোরানং পৰিট্ঠসদ্দং কারেসি. অথস্স পুরিসা ‘‘মণিরতনং, সামি, চোরেহি হট’’ন্তি আরোচেসুং. সো গামদ্ৰারেসু আরক্খং ঠপেত্ৰা ‘‘অন্তোগামতো নিক্খমন্তে ৰিচিনথা’’তি আহ. ইতরোপি পাতোৰ যানকং যোজেত্ৰা পাযাসি. অথস্স যানকং সোধেন্তা অত্তনা ঠপিতং মণিরতনং দিস্ৰা সন্তজ্জেত্ৰা ‘‘ত্ৰং মণিং গহেত্ৰা পলাযসী’’তি পোথেত্ৰা ‘‘গহিতো নো, সামি, চোরো’’তি গামভোজকস্স দস্সেসুং. সো ‘‘ভতকস্স ৰত মে গেহে নিৰাসং দত্ৰা ভত্তং দিন্নং, মণিং গহেত্ৰা গতো, গণ্হথ নং পাপপুরিস’’ন্তি পোথাপেত্ৰা মারেত্ৰা ছড্ডাপেসি. ইদং তস্স পুব্বকম্মং. সো ততো চুতো অৰীচিম্হি নিব্বত্তিত্ৰা তত্থ দীঘরত্তং পচ্চিত্ৰা ৰিপাকাৰসেসেন অত্তভাৰসতে তথেৰ পোথিতো মরণং পাপুণি.

এৰং সত্থা মহাকালস্স পুব্বকম্মং দস্সেত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, এৰং ইমে সত্তে অত্তনা কতপাপকম্মমেৰ চতূসু অপাযেসু অভিমত্থতী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৬১. ‘‘অত্তনা হি কতং পাপং, অত্তজং অত্তসম্ভৰং;

অভিমত্থতি দুম্মেধং, ৰজিরংৰস্মমযং মণি’’ন্তি.

তত্থ ৰজিরংৰস্মমযং মণিন্তি ৰজিরংৰ অস্মমযং মণিং. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা পাসাণমযং পাসাণসম্ভৰং ৰজিরং তমেৰ অস্মমযং মণিং অত্তনো উট্ঠানট্ঠানসঙ্খাতং পাসাণমণিং খাদিত্ৰা ছিদ্দং ছিদ্দং খণ্ডং খণ্ডং কত্ৰা অপরিভোগং করোতি, এৰমেৰ অত্তনা কতং অত্তনি জাতং অত্তসম্ভৰং পাপং দুম্মেধং নিপ্পঞ্ঞং পুগ্গলং চতূসু অপাযেসু অভিমত্থতি কন্ততি ৰিদ্ধংসেতীতি.

দেসনাৰসানে সম্পত্তভিক্খূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

মহাকালউপাসকৰত্থু পঞ্চমং.

৬. দেৰদত্তৰত্থু

যস্স অচ্চন্তদুস্সীল্যন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তং আরব্ভ কথেসি.

একস্মিঞ্হি দিৰসে ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, দেৰদত্তো দুস্সীলো পাপধম্মো দুস্সীল্যকারণেন ৰড্ঢিতায তণ্হায অজাতসত্তুং সঙ্গণ্হিত্ৰা মহন্তং লাভসক্কারং নিব্বত্তেত্ৰা অজাতসত্তুং পিতুৰধে সমাদপেত্ৰা তেন সদ্ধিং একতো হুত্ৰা নানপ্পকারেন তথাগতস্স ৰধায পরিসক্কতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি দেৰদত্তো নানপ্পকারেন ময্হং ৰধায পরিসক্কতী’’তি ৰত্ৰা কুরুঙ্গমিগজাতকাদীনি (জা. ১.২.১১১-২) কথেত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, অচ্চন্তদুস্সীলপুগ্গলং নাম দুস্সীল্যকারণা উপ্পন্না তণ্হা মালুৰা ৰিয সালং পরিযোনন্ধিত্ৰা সম্ভঞ্জমানা নিরযাদীসু পক্খিপতী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথামাহ –

১৬২. ‘‘যস্স অচ্চন্তদুস্সীল্যং, মালুৰা সালমিৰোত্থতং;

করোতি সো তথত্তানং, যথা নং ইচ্ছতী দিসো’’তি.

তত্থ অচ্চন্তদুস্সীল্যন্তি একন্তদুস্সীলভাৰো. গিহী ৰা জাতিতো পট্ঠায দস অকুসলকম্মপথে করোন্তো, পব্বজিতো ৰা উপসম্পন্নদিৰসতো পট্ঠায গরুকাপত্তিং আপজ্জমানো অচ্চন্তদুস্সীলো নাম. ইধ পন যো দ্ৰীসু তীসু অত্তভাৰেসু দুস্সীলো, এতস্স গতিযা আগতং দুস্সীলভাৰং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. দুস্সীলভাৰোতি চেত্থ দুস্সীলস্স ছ দ্ৰারানি নিস্সায উপ্পন্না তণ্হা ৰেদিতব্বা. মালুৰা সালমিৰোত্থতন্তি যস্স পুগ্গলস্স তং তণ্হাসঙ্খাতং দুস্সীল্যং যথা নাম মালুৰা সালং ওত্থরন্তী দেৰে ৰস্সন্তে পত্তেহি উদকং সম্পটিচ্ছিত্ৰা সম্ভঞ্জনৰসেন সব্বত্থকমেৰ পরিযোনন্ধতি, এৰং অত্তভাৰং ওত্থতং পরিযোনন্ধিত্ৰা ঠিতং. সো মালুৰায সম্ভঞ্জিত্ৰা ভূমিযং পাতিযমানো রুক্খো ৰিয তায দুস্সীল্যসঙ্খাতায তণ্হায সম্ভঞ্জিত্ৰা অপাযেসু পাতিযমানো, যথা নং অনত্থকামো দিসো ইচ্ছতি, তথা অত্তানং করোতি নামাতি অত্থো.

দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

দেৰদত্তৰত্থু ছট্ঠং.

৭. সঙ্ঘভেদপরিসক্কনৰত্থু

সুকরানীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো সঙ্ঘভেদপরিসক্কনং আরব্ভ কথেসি.

একদিৰসঞ্হি দেৰদত্তো সঙ্ঘভেদায পরিসক্কন্তো আযস্মন্তং আনন্দং পিণ্ডায চরন্তং দিস্ৰা অত্তনো অধিপ্পাযং আরোচেসি. তং সুত্ৰা থেরো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায রাজগহং পিণ্ডায পাৰিসিং. অদ্দসা খো মং, ভন্তে, দেৰদত্তো রাজগহে পিণ্ডায চরন্তং. দিস্ৰা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা মং এতদৰোচ – ‘অজ্জতগ্গে দানাহং, আৰুসো আনন্দ, অঞ্ঞত্রেৰ ভগৰতা অঞ্ঞত্র ভিক্খুসঙ্ঘেন উপোসথং করিস্সামি সঙ্ঘকম্মঞ্চা’তি. অজ্জ ভগৰা দেৰদত্তো সঙ্ঘং ভিন্দিস্সতি, উপোসথঞ্চ করিস্সতি সঙ্ঘকম্মানি চা’’তি. এৰং ৰুত্তে সত্থা –

‘‘সুকরং সাধুনা সাধু, সাধু পাপেন দুক্করং;

পাপং পাপেন সুকরং, পাপমরিযেহি দুক্কর’’ন্তি. (উদা. ৪৮) –

ইমং উদানং উদানেত্ৰা, ‘‘আনন্দ, অত্তনো অহিতকম্মং নাম সুকরং, হিতকম্মমেৰ দুক্কর’’ন্তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৬৩. ‘‘সুকরানি অসাধূনি, অত্তনো অহিতানি চ;

যং ৰে হিতঞ্চ সাধুঞ্চ, তং ৰে পরমদুক্কর’’ন্তি.

তস্সত্থো – যানি কম্মানি অসাধূনি সাৰজ্জানি অপাযসংৰত্তনিকত্তাযেৰ অত্তনো অহিতানি চ হোন্তি, তানি সুকরানি. যং পন সুগতিসংৰত্তনিকত্তা অত্তনো হিতঞ্চ অনৰজ্জত্থেন সাধুঞ্চ সুগতিসংৰত্তনিকঞ্চেৰ নিব্বানসংৰত্তনিকঞ্চ কম্মং, তং পাচীননিন্নায গঙ্গায উব্বত্তেত্ৰা পচ্ছামুখকরণং ৰিয অতিদুক্করন্তি.

দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

সঙ্ঘভেদপরিসক্কনৰত্থু সত্তমং.

৮. কালত্থেরৰত্থু

যো সাসনন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কালত্থেরং আরব্ভ কথেসি.

সাৰত্থিযং কিরেকা ইত্থী মাতুট্ঠানে ঠত্ৰা তং থেরং উপট্ঠহি. তস্সা পটিৰিস্সকগেহে মনুস্সা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা আগন্ত্ৰা ‘‘অহো বুদ্ধা নাম অচ্ছরিযা, অহো ধম্মদেসনা মধুরা’’তি পসংসন্তি. সা ইত্থী তেসং কথং সুত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অহম্পি সত্থু ধম্মদেসনং সোতুকামা’’তি তস্স আরোচেসি. সো ‘‘তত্থ মা গমী’’তি তং নিৰারেসি. সা পুনদিৰসে পুনদিৰসেপীতি যাৰততিযং তেন নিৰারিযমানাপি সোতুকামাৰ অহোসি. কস্মা সো পনেতং নিৰারেসীতি? এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা মযি ভিজ্জিস্সতী’’তি. সা একদিৰসং পাতোৰ ভুত্তপাতরাসা উপোসথং সমাদিযিত্ৰা, ‘‘অম্ম, সাধুকং অয্যং পরিৰিসেয্যাসী’’তি ধীতরং আণাপেত্ৰা ৰিহারং অগমাসি. ধীতাপিস্সা তং ভিক্খুং আগতকালে পরিৰিসিত্ৰা ‘‘কুহিং মহাউপাসিকা’’তি ৰুত্তা ‘‘ধম্মস্সৰনায ৰিহারং গতা’’তি আহ. সো তং সুত্ৰাৰ কুচ্ছিযং উট্ঠিতেন ডাহেন সন্তপ্পমানো ‘‘ইদানি সা মযি ভিন্না’’তি ৰেগেন গন্ত্ৰা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণমানং দিস্ৰা সত্থারং আহ, ‘‘ভন্তে, অযং ইত্থী দন্ধা সুখুমং ধম্মকথং ন জানাতি, ইমিস্সা খন্ধাদিপটিসংযুত্তং সুখুমং ধম্মকথং অকথেত্ৰা দানকথং ৰা সীলকথং ৰা কথেতুং ৰট্টতী’’তি. সত্থা তস্সজ্ঝাসযং ৰিদিত্ৰা ‘‘ত্ৰং দুপ্পঞ্ঞো পাপিকং দিট্ঠিং নিস্সায বুদ্ধানং সাসনং পটিক্কোসসি. অত্তঘাতাযেৰ ৰাযমসী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৬৪. ‘‘যো সাসনং অরহতং, অরিযানং ধম্মজীৰিনং;

পটিক্কোসতি দুম্মেধো, দিট্ঠিং নিস্সায পাপিকং;

ফলানি কট্ঠকস্সেৰ, অত্তঘাতায ফল্লতী’’তি.

তস্সত্থো – যো দুম্মেধো পুগ্গলো অত্তনো সক্কারহানিভযেন পাপিকং দিট্ঠিং নিস্সায ‘‘ধম্মং ৰা সোস্সাম, দানং ৰা দস্সামা’’তি ৰদন্তে পটিক্কোসন্তো অরহতং অরিযানং ধম্মজীৰিনং বুদ্ধানং সাসনং পটিক্কোসতি, তস্স তং পটিক্কোসনং সা চ পাপিকা দিট্ঠি ৰেল়ুসঙ্খাতস্স কট্ঠকস্স ফলানি ৰিয হোতি. তস্মা যথা কট্ঠকো ফলানি গণ্হন্তো অত্তঘাতায ফল্লতি, অত্তনো ঘাতত্থমেৰ ফলতি, এৰং সোপি অত্তঘাতায ফল্লতীতি. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘ফলং ৰে কদলিং হন্তি, ফলং ৰেল়ুং ফলং নল়ং;

সক্কারো কাপুরিসং হন্তি, গব্ভো অস্সতরিং যথা’’তি. (চূল়ৰ. ৩৩৫; অ. নি. ৪.৬৮);

দেসনাৰসানে উপাসিকা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, সম্পত্তপরিসাযপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

কালত্থেরৰত্থু অট্ঠমং.

৯. চূল়কালউপাসকৰত্থু

অত্তনা হি কতন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো চূল়কালং উপাসকং আরব্ভ কথেসি.

একদিৰসঞ্হি মহাকালৰত্থুস্মিং ৰুত্তনযেনেৰ উমঙ্গচোরা সামিকেহি অনুবদ্ধা রত্তিং ৰিহারে ধম্মকথং সুত্ৰা পাতোৰ ৰিহারা নিক্খমিত্ৰা সাৰত্থিং আগচ্ছন্তস্স তস্স উপাসকস্স পুরতো ভণ্ডিকং ছড্ডেত্ৰা পলাযিংসু. মনুস্সা তং দিস্ৰা ‘‘অযং রত্তিং চোরকম্মং কত্ৰা ধম্মং সুণন্তো ৰিয চরতি, গণ্হথ ন’’ন্তি তং পোথযিংসু. কুম্ভদাসিযো উদকতিত্থং গচ্ছমানা তং দিস্ৰা ‘‘অপেথ, সামি, নাযং এৰরূপং করোতী’’তি তং মোচেসুং. সো ৰিহারং গন্ত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অহম্হি মনুস্সেহি নাসিতো, কুম্ভদাসিযো মে নিস্সায জীৰিতং লদ্ধ’’ন্তি ভিক্খূনং আরোচেসি. ভিক্খূ তথাগতস্স তমত্থং আরোচেসুং. সত্থা তেসং কথং সুত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, চূল়কালউপাসকো কুম্ভদাসিযো চেৰ নিস্সায, অত্তনো চ অকরণভাৰেন জীৰিতং লভি. ইমে হি নাম সত্তা অত্তনা পাপকম্মং কত্ৰা নিরযাদীসু অত্তনাৰ কিলিস্সন্তি, কুসলং কত্ৰা পন সুগতিঞ্চেৰ নিব্বানঞ্চ গচ্ছন্তা অত্তনাৰ ৰিসুজ্ঝন্তী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৬৫. ‘‘অত্তনা হি কতং পাপং, অত্তনা সংকিলিস্সতি;

অত্তনা অকতং পাপং, অত্তনাৰ ৰিসুজ্ঝতি;

সুদ্ধী অসুদ্ধি পচ্চত্তং, নাঞ্ঞো অঞ্ঞং ৰিসোধযে’’তি.

তস্সত্থো – যেন অত্তনা অকুসলকম্মং কতং হোতি, সো চতূসু অপাযেসু দুক্খং অনুভৰন্তো অত্তনাৰ সংকিলিস্সতি. যেন পন অত্তনা অকতং পাপং, সো সুগতিঞ্চেৰ নিব্বানঞ্চ গচ্ছন্তো অত্তনাৰ ৰিসুজ্ঝতি. কুসলকম্মসঙ্খাতা সুদ্ধি অকুসলকম্মসঙ্খাতা চ অসুদ্ধি পচ্চত্তং কারকসত্তানং অত্তনিযেৰ ৰিপচ্চতি. অঞ্ঞো পুগ্গলো অঞ্ঞং পুগ্গলং ন ৰিসোধযে নেৰ ৰিসোধেতি, ন কিলেসেতীতি ৰুত্তং হোতি.

দেসনাৰসানে চূল়কালো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, সম্পত্তপরিসাযপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

চূল়কালউপাসকৰত্থু নৰমং.

১০. অত্তদত্থত্থেরৰত্থু

অত্তদত্থন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অত্তদত্থত্থেরং আরব্ভ কথেসি.

সত্থারা হি পরিনিব্বানকালে, ‘‘ভিক্খৰে, অহং ইতো চতুমাসচ্চযেন পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি ৰুত্তে উপ্পন্নসংৰেগা সত্তসতা পুথুজ্জনা ভিক্খূ সত্থু সন্তিকং অৰিজহিত্ৰা ‘‘কিং নু খো, আৰুসো, করিস্সামা’’তি সম্মন্তযমানা ৰিচরন্তি. অত্তদত্থত্থেরো পন চিন্তেসি – ‘‘সত্থা কির চতুমাসচ্চযেন পরিনিব্বাযিস্সতি, অহঞ্চম্হি অৰীতরাগো, সত্থরি ধরমানেযেৰ অরহত্তত্থায ৰাযমিস্সামী’’তি. সো ভিক্খূনং সন্তিকং ন গচ্ছতি. অথ নং ভিক্খূ ‘‘কস্মা, আৰুসো, ত্ৰং নেৰ অম্হাকং সন্তিকং আগচ্ছসি, ন কিঞ্চি মন্তেসী’’তি ৰত্ৰা সত্থু সন্তিকং নেত্ৰা ‘‘অযং, ভন্তে, এৰং নাম করোতী’’তি আরোচযিংসু. সো সত্থারাপি ‘‘কস্মা এৰং করোসী’’তি ৰুত্তে ‘‘তুম্হে কির, ভন্তে, চতুমাসচ্চযেন পরিনিব্বাযিস্সথ, অহং তুম্হেসু ধরন্তেসুযেৰ অরহত্তপ্পত্তিযা ৰাযমিস্সামী’’তি. সত্থা তস্স সাধুকারং দত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, যস্স মযি সিনেহো অত্থি, তেন অত্তদত্থেন ৰিয ভৰিতুং ৰট্টতি. ন হি গন্ধাদীহি পূজেন্তা মং পূজেন্তি, ধম্মানুধম্মপটিপত্তিযা পন মং পূজেন্তি. তস্মা অঞ্ঞেনপি অত্তদত্থসদিসেনেৰ ভৰিতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৬৬. ‘‘অত্তদত্থং পরত্থেন, বহুনাপি ন হাপযে;

অত্তদত্থমভিঞ্ঞায, সদত্থপসুতো সিযা’’তি.

তস্সত্থো – গিহিভূতা তাৰ কাকণিকমত্তম্পি অত্তনো অত্থং সহস্সমত্তেনাপি পরস্স অত্থেন ন হাপযে. কাকণিকমত্তেনাপি হিস্স অত্তদত্থোৰ খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰা নিপ্ফাদেয্য, ন পরত্থো. ইদং পন এৰং অকথেত্ৰা কম্মট্ঠানসীসেন কথিতং, তস্মা ‘‘অত্তদত্থং ন হাপেমী’’তি ভিক্খুনা নাম সঙ্ঘস্স উপ্পন্নং চেতিযপটিসঙ্খরণাদিকিচ্চং ৰা উপজ্ঝাযাদিৰত্তং ৰা ন হাপেতব্বং. আভিসমাচারিকৰত্তঞ্হি পূরেন্তোযেৰ অরিযফলাদীনি সচ্ছিকরোতি, তস্মা অযম্পি অত্তদত্থোৰ. যো পন অচ্চারদ্ধৰিপস্সকো ‘‘অজ্জ ৰা সুৰে ৰা’’তি পটিৰেধং পত্থযমানো ৰিচরতি, তেন উপজ্ঝাযৰত্তাদীনিপি হাপেত্ৰা অত্তনো কিচ্চমেৰ কাতব্বং. এৰরূপঞ্হি অত্তদত্থমভিঞ্ঞায ‘‘অযং মে অত্তনো অত্থো’’তি সল্লক্খেত্ৰা, সদত্থপসুতো সিযাতি তস্মিং সকে অত্থে উয্যুত্তপযুত্তো ভৰেয্যাতি.

দেসনাৰসানে সো থেরো অরহত্তে পতিট্ঠহি, সম্পত্তভিক্খূনম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

অত্তদত্থত্থেরৰত্থু দসমং.

অত্তৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দ্ৰাদসমো ৰগ্গো.