৫. জনপদকল্যাণী রূপনন্দাথেরীৰত্থু
অট্ঠীনং নগরং কতন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো জনপদকল্যাণিং রূপনন্দাথেরিং আরব্ভ কথেসি.
সা কির একদিৰসং চিন্তেসি – ‘‘ময্হং জেট্ঠভাতিকো রজ্জসিরিং পহায পব্বজিত্ৰা লোকে অগ্গপুগ্গলো বুদ্ধো জাতো, পুত্তোপিস্স রাহুলকুমারো পব্বজিতো, ভত্তাপি মে পব্বজিতো, মাতাপি মে পব্বজিতা, অহম্পি এত্তকে ঞাতিজনে পব্বজিতে গেহে কিং করিস্সামি, পব্বজিস্সামা’’তি. সা ভিক্খুনুপস্সযং গন্ত্ৰা পব্বজি ঞাতিসিনেহেনেৰ, নো সদ্ধায, অভিরূপতায পন রূপনন্দাতি পঞ্ঞাযি. ‘‘সত্থা কির ‘রূপং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা, ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা’তি ৰদেতী’’তি সুত্ৰা সা এৰং দস্সনীযে পাসাদিকে মমপি রূপে দোসং কথেয্যাতি সত্থু সম্মুখীভাৰং ন গচ্ছতি. সাৰত্থিৰাসিনো পাতোৰ দানং দত্ৰা সমাদিন্নুপোসথা সুদ্ধুত্তরাসঙ্গা গন্ধমালাদিহত্থা সাযন্হসমযে জেতৰনে সন্নিপতিত্ৰা ধম্মং সুণন্তি. ভিক্খুনিসঙ্ঘোপি সত্থু ধম্মদেসনায উপ্পন্নচ্ছন্দো ৰিহারং গন্ত্ৰা ধম্মং সুণাতি. ধম্মং সুত্ৰা নগরং পৰিসন্তো সত্থু গুণকথং কথেন্তোৰ পৰিসতি.
চতুপ্পমাণিকে হি লোকসন্নিৰাসে অপ্পকাৰ তে সত্তা, যেসং তথাগতং পস্সন্তানং পসাদো ন উপ্পজ্জতি. রূপপ্পমাণিকাপি হি তথাগতস্স লক্খণানুব্যঞ্জনপটিমণ্ডিতং সুৰণ্ণৰণ্ণং সরীরং দিস্ৰা পসীদন্তি, ঘোসপ্পমাণিকাপি অনেকানি জাতিসতানি নিস্সায পৰত্তং সত্থু গুণঘোসঞ্চেৰ অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং ধম্মদেসনাঘোসঞ্চ সুত্ৰা পসীদন্তি, লূখপ্পমাণিকাপিস্স চীৰরাদিলূখতং পটিচ্চ পসীদন্তি, ধম্মপ্পমাণিকাপি ‘‘এৰরূপং দসবলস্স সীলং, এৰরূপো সমাধি, এৰরূপা পঞ্ঞা, ভগৰা সীলাদীহি গুণেহি অসমো অপ্পটিপুগ্গলো’’তি পসীদন্তি. তেসং তথাগতস্স গুণং কথেন্তানং মুখং নপ্পহোতি. রূপনন্দা ভিক্খুনীনঞ্চেৰ উপাসিকানঞ্চ সন্তিকা তথাগতস্স গুণকথং সুত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অতিৰিয মে ভাতিকস্স ৰণ্ণং কথেন্তিযেৰ. একদিৰসম্পি মে রূপে দোসং কথেন্তো কিত্তকং কথেস্সতি. যংনূনাহং ভিক্খুনীহি সদ্ধিং গন্ত্ৰা অত্তানং অদস্সেত্ৰাৰ তথাগতং পস্সিত্ৰা ধম্মমস্স সুণিত্ৰা আগচ্ছেয্য’’ন্তি. সা ‘‘অহম্পি অজ্জ ধম্মস্সৰনং গমিস্সামী’’তি ভিক্খুনীনং আরোচেসি.
ভিক্খুনিযো ‘‘চিরস্সং ৰত রূপনন্দায সত্থু উপট্ঠানং গন্তুকামতা উপ্পন্না, অজ্জ সত্থা ইমং নিস্সায ৰিচিত্রধম্মদেসনং নানানযং দেসেস্সতী’’তি তুট্ঠমানসা তং আদায নিক্খমিংসু. সা নিক্খন্তকালতো পট্ঠায ‘‘অহং অত্তানং নেৰ দস্সেস্সামী’’তি চিন্তেসি. সত্থা ‘‘অজ্জ রূপনন্দা ময্হং উপট্ঠানং আগমিস্সতি, কীদিসী নু খো তস্সা ধম্মদেসনা সপ্পাযা’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘রূপগরুকা এসা অত্তভাৰে বলৰসিনেহা, কণ্টকেন কণ্টকুদ্ধরণং ৰিয রূপেনেৰস্সা রূপমদনিম্মদনং সপ্পায’’ন্তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা তস্সা ৰিহারং পৰিসনসমযে একং পন অভিরূপং ইত্থিং সোল়সৰস্সুদ্দেসিকং রত্তৰত্থনিৰত্থং সব্বাভরণপটিমণ্ডিতং বীজনিং গহেত্ৰা অত্তনো সন্তিকে ঠত্ৰা বীজযমানং ইদ্ধিবলেন অভিনিম্মিনি. তং খো পন ইত্থিং সত্থা চেৰ পস্সতি রূপনন্দা চ. সা ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৰিহারং পৰিসিত্ৰা ভিক্খুনীনং পিট্ঠিপস্সে ঠত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন সত্থারং ৰন্দিত্ৰা ভিক্খুনীনং অন্তরে নিসিন্না পাদন্ততো পট্ঠায সত্থারং ওলোকেন্তী লক্খণৰিচিত্তং অনুব্যঞ্জনসমুজ্জলং ব্যামপ্পভাপরিক্খিত্তং সত্থু সরীরং দিস্ৰা পুণ্ণচন্দসস্সিরিকং মুখং ওলোকেন্তী সমীপে ঠিতং ইত্থিরূপং অদ্দস. সা তং ওলোকেত্ৰা অত্তভাৰং ওলোকেন্তী সুৰণ্ণরাজহংসিযা পুরতো কাকীসদিসং অত্তানং অৰমঞ্ঞি. ইদ্ধিমযরূপং দিট্ঠকালতো পট্ঠাযেৰ হি তস্সা অক্খীনি ভমিংসু. সা ‘‘অহো ইমিস্সা কেসা সোভনা, অহো নলাটং সোভন’’ন্তি সব্বেসং সারীরপ্পদেসানং রূপসিরিযা সমাকড্ঢিতচিত্তা তস্মিং রূপে বলৰসিনেহা অহোসি.
সত্থা তস্সা তত্থ অভিরতিং ঞত্ৰা ধম্মং দেসেন্তোৰ তং রূপং সোল়সৰস্সুদ্দেসিকভাৰং অতিক্কমিত্ৰা ৰীসতিৰস্সুদ্দেসিকং কত্ৰা দস্সেসি. রূপনন্দা ওলোকেত্ৰা ‘‘ন ৰতিদং রূপং পুরিমসদিস’’ন্তি থোকং ৰিরত্তচিত্তা অহোসি. সত্থা অনুক্কমেনেৰ তস্সা ইত্থিযা সকিং ৰিজাতৰণ্ণং মজ্ঝিমিত্থিৰণ্ণং জরাজিণ্ণমহল্লিকিত্থিৰণ্ণঞ্চ দস্সেসি. সাপি অনুপুব্বেনেৰ ‘‘ইদম্পি অন্তরহিতং, ইদম্পি অন্তরহিত’’ন্তি জরাজিণ্ণকালে তং ৰিরজ্জমানা খণ্ডদন্তিং পলিতসিরং ওভগ্গং গোপানসিৰঙ্কং দণ্ডপরাযণং পৰেধমানং দিস্ৰা অতিৰিয ৰিরজ্জি. অথ সত্থা তং ব্যাধিনা অভিভূতং কত্ৰা দস্সেসি. সা তঙ্খণঞ্ঞেৰ দণ্ডঞ্চ তালৰণ্টঞ্চ ছড্ডেত্ৰা মহাৰিরৰং ৰিরৰমানা ভূমিযং পতিত্ৰা সকে মুত্তকরীসে নিমুগ্গা অপরাপরং পরিৰত্তি. রূপনন্দা তম্পি দিস্ৰা অতিৰিয ৰিরজ্জি. সত্থাপি তস্সা ইত্থিযা মরণং দস্সেসি. সা তঙ্খণংযেৰ উদ্ধুমাতকভাৰং আপজ্জি, নৰহি ৰণমুখেহি পুব্বৰট্টিযো চেৰ পুল়ৰা চ পগ্ঘরিংসু, কাকাদযো সন্নিপতিত্ৰা ৰিলুম্পিংসু. রূপনন্দাপি তং ওলোকেত্ৰা ‘‘অযং ইত্থী ইমস্মিংযেৰ ঠানে জরং পত্তা, ব্যাধিং পত্তা, মরণং পত্তা, ইমস্সাপি মে অত্তভাৰস্স এৰমেৰ জরাব্যাধিমরণানি আগমিস্সন্তী’’তি অত্তভাৰং অনিচ্চতো পস্সি. অনিচ্চতো দিট্ঠত্তা এৰ পন দুক্খতো অনত্ততো দিট্ঠোযেৰ হোতি. অথস্সা তযো ভৰা আদিত্তা গেহা ৰিয গীৰায বদ্ধকুণপং ৰিয চ উপট্ঠহিংসু, কম্মট্ঠানাভিমুখং চিত্তং পক্খন্দি. সত্থা তায অনিচ্চতো দিট্ঠভাৰং ঞত্ৰা ‘‘সক্খিস্সতি নু খো সযমেৰ অত্তনো পতিট্ঠং কাতু’’ন্তি ওলোকেন্তো ‘‘ন সক্খিস্সতি, বহিদ্ধা পচ্চযং লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা তস্সা সপ্পাযৰসেন ধম্মং দেসেন্তো আহ –
‘‘আতুরং অসুচিং পূতিং, পস্স নন্দে সমুস্সযং;
উগ্ঘরন্তং পগ্ঘরন্তং, বালানং অভিপত্থিতং.
‘‘যথা ইদং তথা এতং, যথা এতং তথা ইদং;
ধাতুতো সুঞ্ঞতো পস্স, মা লোকং পুনরাগমি;
ভৰে ছন্দং ৰিরাজেত্ৰা, উপসন্তো চরিস্সতী’’তি. –
ইত্থং সুদং ভগৰা নন্দং ভিক্খুনিং আরব্ভ ইমা গাথাযো অভাসিত্থাতি. নন্দা দেসনানুসারেন ঞাণং পেসেত্ৰা সোতাপত্তিফলং পাপুণি. অথস্সা উপরি তিণ্ণং মগ্গফলানং ৰিপস্সনাপরিৰাসত্থায সুঞ্ঞতাকম্মট্ঠানং কথেতুং, ‘‘নন্দে, মা ‘ইমস্মিং সরীরে সারো অত্থী’তি সঞ্ঞং করি. অপ্পমত্তকোপি হি এত্থ সারো নত্থি, তীণি অট্ঠিসতানি উস্সাপেত্ৰা কতং অট্ঠিনগরমেত’’ন্তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
১৫০. ‘‘অট্ঠীনং নগরং কতং, মংসলোহিতলেপনং;
যত্থ জরা চ মচ্চু চ, মানো মক্খো চ ওহিতো’’তি.
তস্সত্থো – যথেৰ হি পুব্বণ্ণাপরণ্ণাদীনং ওদহনত্থায কট্ঠানি উস্সাপেত্ৰা ৰল্লীহি বন্ধিত্ৰা মত্তিকায ৰিলিম্পেত্ৰা নগরসঙ্খাতং বহিদ্ধা গেহং করোন্তি, এৰমিদং অজ্ঝত্তিকম্পি তীণি অট্ঠিসতানি উস্সাপেত্ৰা ন্হারুৰিনদ্ধং মংসলোহিতলেপনং তচপটিচ্ছন্নং জীরণলক্খণায জরায মরণলক্খণস্স মচ্চুনো আরোহসম্পদাদীনি পটিচ্চ মঞ্ঞনলক্খণস্স মানস্স সুকতকারণৰিনাসনলক্খণস্স মক্খস্স চ ওদহনত্থায নগরং কতং. এৰরূপো এৰ হি এত্থ কাযিকচেতসিকো আবাধো ওহিতো, ইতো উদ্ধং কিঞ্চি গয্হূপগং নত্থীতি.
দেসনাৰসানে সা থেরী অরহত্তং পাপুণি, মহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
জনপদকল্যাণী রূপনন্দাথেরীৰত্থু পঞ্চমং.