৭. মহামোগ্গল্লানত্থেরৰত্থু
যো দণ্ডেনাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো মহামোগ্গল্লানত্থেরং আরব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে তিত্থিযা সন্নিপতিত্ৰা মন্তেসুং – ‘‘জানাথাৰুসো, ‘কেন কারণেন সমণস্স গোতমস্স লাভসক্কারো মহা হুত্ৰা নিব্বত্তো’তি. মযং ন জানাম, তুম্হে পন জানাথাতি. আম, জানাম, মহামোগ্গল্লানং নাম একং নিস্সায উপ্পন্নো. সো হি দেৰলোকং গন্ত্ৰা দেৰতাহি কতকম্মং পুচ্ছিত্ৰা আগন্ত্ৰা মনুস্সানং কথেতি ‘ইদং নাম কত্ৰা এৰরূপং সম্পত্তিং লভন্তী’তি. নিরযে নিব্বত্তানম্পি কম্মং পুচ্ছিত্ৰা আগন্ত্ৰা মনুস্সানং কথেতি ‘ইদং নাম কত্ৰা এৰরূপং দুক্খং অনুভৰন্তী’তি. মনুস্সা তস্স কথং সুত্ৰা মহন্তং লাভসক্কারং অভিহরন্তি, সচে তং মারেতুং সক্খিস্সাম, সো লাভসক্কারো অম্হাকং নিব্বত্তিস্সতী’’তি. তে ‘‘অত্থেকো উপাযো’’তি সব্বে একচ্ছন্দা হুত্ৰা ‘‘যংকিঞ্চি কত্ৰা তং মারাপেস্সামা’’তি অত্তনো উপট্ঠাকে সমাদপেত্ৰা কহাপণসহস্সং লভিত্ৰা পুরিসঘাতকম্মং কত্ৰা চরন্তে চোরে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘মহামোগ্গল্লানত্থেরো নাম কাল়সিলাযং ৰসতি, তত্থ গন্ত্ৰা তং মারেথা’’তি তেসং কহাপণে অদংসু. চোরা ধনলোভেন সম্পটিচ্ছিত্ৰা ‘‘থেরং মারেস্সামা’’তি গন্ত্ৰা তস্স ৰসনট্ঠানং পরিৰারেসুং. থেরো তেহি পরিক্খিত্তভাৰং ঞত্ৰা কুঞ্চিকচ্ছিদ্দেন নিক্খমিত্ৰা পক্কামি. তে চোরা তং দিৰসং থেরং অদিস্ৰা পুনেকদিৰসং গন্ত্ৰা পরিক্খিপিংসু. থেরো ঞত্ৰা কণ্ণিকামণ্ডলং ভিন্দিত্ৰা আকাসং পক্খন্দি. এৰং তে পঠমমাসেপি মজ্ঝিমমাসেপি থেরং গহেতুং নাসক্খিংসু. পচ্ছিমমাসে পন সম্পত্তে থেরো অত্তনা কতকম্মস্স আকড্ঢনভাৰং ঞত্ৰা ন অপগচ্ছি. চোরা গন্ত্ৰা থেরং গহেত্ৰা তণ্ডুলকণমত্তানিস্স অট্ঠীনি করোন্তা ভিন্দিংসু. অথ নং ‘‘মতো’’তি সঞ্ঞায একস্মিং গুম্বপিট্ঠে খিপিত্ৰা পক্কমিংসু.
থেরো ‘‘সত্থারং পস্সিত্ৰাৰ পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি অত্তভাৰং ঝানৰেঠনেন ৰেঠেত্ৰা থিরং কত্ৰা আকাসেন সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি আহ. ‘‘পরিনিব্বাযিস্সসি, মোগ্গল্লানা’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘কত্থ গন্ত্ৰা’’তি? ‘‘কাল়সিলাপদেসং, ভন্তে’’তি. তেন হি, মোগ্গল্লান, ময্হং ধম্মং কথেত্ৰা যাহি. তাদিসস্স হি মে সাৰকস্স ইদানি দস্সনং নত্থীতি. সো ‘‘এৰং করিস্সামি, ভন্তে’’তি সত্থারং ৰন্দিত্ৰা আকাসং উপ্পতিত্ৰা পরিনিব্বানদিৰসে সারিপুত্তত্থেরো ৰিয নানপ্পকারা ইদ্ধিযো কত্ৰা ধম্মং কথেত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা কাল়সিলাটৰিং গন্ত্ৰা পরিনিব্বাযি. ‘‘থেরং কির চোরা মারেসু’’ন্তি অযম্পি কথা সকলজম্বুদীপে পত্থরি. রাজা অজাতসত্তু চোরে পরিযেসনত্থায চরপুরিসে পযোজেসি. তেসুপি চোরেসু সুরাপানে সুরং পিৰন্তেসু একো একস্স পিট্ঠিং পহরিত্ৰা পাতেসি. সো তং সন্তেজ্জেত্ৰা ‘‘অম্ভো দুব্বিনীত, ত্ৰং কস্মা মে পিট্ঠিং পাতেসী’’তি আহ. কিং পন হরে দুট্ঠচোর, তযা মহামোগ্গল্লানত্থেরো পঠমং পহটোতি? কিং পন মযা পহটভাৰং ত্ৰং ন জানাসীতি? ইতি নেসং ‘‘মযা পহটো, মযা পহটো’’তি ৰদন্তানং ৰচনং সুত্ৰা তে চরপুরিসা তে সব্বে চোরে গহেত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেসুং. রাজা চোরে পক্কোসাপেত্ৰা পুচ্ছি – ‘‘তুম্হেহি থেরো মারিতো’’তি? ‘‘আম, দেৰা’’তি. ‘‘কেন তুম্হে উয্যোজিতা’’তি? ‘‘নগ্গসমণকেহি, দেৰা’’তি. রাজা পঞ্চসতে নগ্গসমণকে গাহাপেত্ৰা পঞ্চসতেহি চোরেহি সদ্ধিং রাজঙ্গণে নাভিপ্পমাণেসু আৰাটেসু নিখণাপেত্ৰা পলালেহি পটিচ্ছাদাপেত্ৰা অগ্গিং দাপেসি. অথ নেসং ঝামভাৰং ঞত্ৰা অযনঙ্গলেহি কসাপেত্ৰা সব্বে খণ্ডাখণ্ডিকং কারাপেসি.
ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘মহামোগ্গল্লানত্থেরো অত্তনো অননুরূপমেৰ মরণং পত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে, ‘‘ভিক্খৰে, মোগ্গল্লানো ইমস্সেৰ অত্তভাৰস্স অননুরূপং মরণং পত্তো, পুব্বে পন তেন কতস্স কম্মস্স অনুরূপমেৰ মরণং পত্তো’’তি ৰত্ৰা ‘‘কিং পনস্স, ভন্তে, পুব্বকম্ম’’ন্তি পুট্ঠো ৰিত্থারেত্ৰা কথেসি –
অতীতে কির বারাণসিৰাসী একো কুলপুত্তো সযমেৰ কোট্টনপচনাদীনি কম্মানি করোন্তো মাতাপিতরো পটিজগ্গি. অথস্স মাতাপিতরো নং, ‘‘তাত, ত্ৰং এককোৰ গেহে চ অরঞ্ঞে চ কম্মং করোন্তো কিলমসি, একং তে কুমারিকং আনেস্সামা’’তি ৰত্ৰা, ‘‘অম্মতাতা, ন ময্হং এৰরূপাযত্থো, অহং যাৰ তুম্হে জীৰথ, তাৰ ৰো সহত্থা উপট্ঠহিস্সামী’’তি তেন পটিক্খিত্তা পুনপ্পুনং তং যাচিত্ৰা কুমারিকং আনযিংসু. সা কতিপাহমেৰ তে উপট্ঠহিত্ৰা পচ্ছা তেসং দস্সনম্পি অনিচ্ছন্তী ‘‘ন সক্কা তৰ মাতাপিতূহি সদ্ধিং একট্ঠানে ৰসিতু’’ন্তি উজ্ঝাযিত্ৰা তস্মিং অত্তনো কথং অগ্গণ্হন্তে তস্স বহিগতকালে মকচিৰাকখণ্ডানি চ যাগুফেণঞ্চ গহেত্ৰা তত্থ তত্থ আকিরিত্ৰা তেনাগন্ত্ৰা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুট্ঠা আহ – ‘‘ইমেসং অন্ধমহল্লকানং এতং কম্মং, সব্বং গেহং কিলিট্ঠং করোন্তা ৰিচরন্তি, ন সক্কা এতেহি সদ্ধিং একট্ঠানে ৰসিতু’’ন্তি. এৰং তায নং পুনপ্পুনং কথযমানায এৰরূপোপি পূরিতপারমী সত্তো মাতাপিতূহি সদ্ধিং ভিজ্জি. সো ‘‘হোতু, জানিস্সামি নেসং কত্তব্ব’’ন্তি তে ভোজেত্ৰা, ‘‘অম্মতাতা, অসুকট্ঠানে নাম তুম্হাকং ঞাতকা আগমনং পচ্চাসীসন্তি, তত্থ গমিস্সামা’’তি তে যানকং আরোপেত্ৰা আদায গচ্ছন্তো অটৰিমজ্ঝং পত্তকালে, ‘‘তাত, রস্মিযো গণ্হাথ, গাৰো পতোদসঞ্ঞায গমিস্সন্তি, ইমস্মিং ঠানে চোরা ৰসন্তি, অহং ওতরামী’’তি পিতু হত্থে রস্মিযো দত্ৰা ওতরিত্ৰা গচ্ছন্তো সদ্দং পরিৰত্তেত্ৰা চোরানং উট্ঠিতসদ্দমকাসি. মাতাপিতরো সদ্দং সুত্ৰা ‘‘চোরা উট্ঠিতা’’তি সঞ্ঞায, ‘‘তাত, মযং মহল্লকা, ত্ৰং অত্তানমেৰ রক্খাহী’’তি আহংসু. সো মাতাপিতরো তথাৰিরৰন্তেপি চোরসদ্দং করোন্তো কোট্টেত্ৰা মারেত্ৰা অটৰিযং খিপিত্ৰা পচ্চাগমি.
সত্থা ইদং তস্স পুব্বকম্মং কথেত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, মোগ্গল্লানো এত্তকং কম্মং কত্ৰা অনেকৰস্সসতসহস্সানি নিরযে পচ্চিত্ৰা ৰিপাকাৰসেসেন অত্তভাৰসতে এৰমেৰ কোট্টেত্ৰা সংচুণ্ণিতো মরণং পত্তো. এৰং মোগ্গল্লানেন অত্তনো কম্মানুরূপমেৰ মরণং লদ্ধং, পঞ্চহি চোরসতেহি সদ্ধিং লভিংসু. অপ্পদুট্ঠেসু হি পদুস্সন্তো দসহি কারণেহি অনযব্যসনং পাপুণাতিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
১৩৭. ‘‘যো দণ্ডেন অদণ্ডেসু, অপ্পদুট্ঠেসু দুস্সতি;
দসন্নমঞ্ঞতরং ঠানং, খিপ্পমেৰ নিগচ্ছতি.
১৩৮. ‘‘ৰেদনং ফরুসং জানিং, সরীরস্স ৰ ভেদনং;
গরুকং ৰাপি আবাধং, চিত্তক্খেপং ৰ পাপুণে.
১৩৯. ‘‘রাজতো ৰা উপসগ্গং, অব্ভক্খানং ৰ দারুণং;
পরিক্খযং ৰ ঞাতীনং, ভোগানং ৰ পভঙ্গুরং.
১৪০. ‘‘অথ ৰাস্স অগারানি, অগ্গি ডহতি পাৰকো;
কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো, নিরযং সোপপজ্জতী’’তি.
তত্থ অদণ্ডেসূতি কাযদণ্ডাদিরহিতেসু খীণাসৰেসু. অপ্পদুট্ঠেসূতি পরেসু ৰা অত্তনি ৰা নিরপরাধেসু. দসন্নমঞ্ঞতরং ঠানন্তি দসসু দুক্খকারণেসু অঞ্ঞতরং কারণং. ৰেদনন্তি সীসরোগাদিভেদং ফরুসং ৰেদনং. জানিন্তি কিচ্ছাধিগতস্স ধনস্স জানিং. ভেদনন্তি হত্থচ্ছেদাদিকং সরীরভেদনং. গরুকন্তি পক্খহতএকচক্খুকপীঠসপ্পিকুণীভাৰকুট্ঠরোগাদিভেদং গরুকাবাধং ৰা. চিত্তক্খেপন্তি উম্মাদং. উপসগ্গন্তি যসৰিলোপসেনাপতিট্ঠানাদিঅচ্ছিন্দনাদিকং রাজতো উপসগ্গং ৰা. অব্ভক্খানন্তি অদিট্ঠঅসুতঅচিন্তিতপুব্বং ‘‘ইদং সন্ধিচ্ছেদাদিকম্মং, ইদং ৰা রাজাপরাধিতকম্মং তযা কত’’ন্তি এৰরূপং দারুণং অব্ভক্খানং ৰা. পরিক্খযং ৰ ঞাতীনন্তি অত্তনো অৰস্সযো ভৰিতুং সমত্থানং ঞাতীনং পরিক্খযং ৰা. পভঙ্গুরন্তি পভঙ্গুভাৰং পূতিভাৰং. যং হিস্স গেহে ধঞ্ঞং, তং পূতিভাৰং আপজ্জতি, সুৰণ্ণং অঙ্গারভাৰং, মুত্তা কপ্পাসট্ঠিভাৰং, কহাপণং কপালখণ্ডাদিভাৰং, দ্ৰিপদচতুপ্পদা কাণকুণাদিভাৰন্তি অত্থো. অগ্গি ডহতীতি একসংৰচ্ছরে দ্ৰত্তিক্খত্তুং অঞ্ঞস্মিং ডাহকে অৰিজ্জমানেপি অসনিঅগ্গি ৰা পতিত্ৰা ডহতি, অত্তনোৰ ধম্মতায উট্ঠিতো পাৰকো ৰা ডহতিযেৰ. নিরযন্তি দিট্ঠেৰ ধম্মে ইমেসং দসন্নং ঠানানং অঞ্ঞতরং পত্ৰাপি একংসেন সম্পরাযে পত্তব্বং দস্সেতুং ‘‘নিরযং সোপপজ্জতী’’তি ৰুত্তং.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
মহামোগ্গল্লানত্থেরৰত্থু সত্তমং.