৬. অজগরপেতৰত্থু
অথ পাপানি কম্মানীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো অজগরপেতং আরব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে মহামোগ্গল্লানত্থেরো লক্খণত্থেরেন সদ্ধিং গিজ্ঝকূটতো ওতরন্তো দিব্বেন চক্খুনা পঞ্চৰীসতিযোজনিকং অজগরপেতং নাম অদ্দস. তস্স সীসতো অগ্গিজালা উট্ঠহিত্ৰা পরিযন্তং গচ্ছন্তি, পরিযন্ততো উট্ঠহিত্ৰা সীসং গচ্ছন্তি, উভযতো উট্ঠহিত্ৰা মজ্ঝে ওতরন্তি. থেরো তং দিস্ৰা সিতং পাত্ৰাকাসি. লক্খণত্থেরেন সিতকারণং পুট্ঠো ‘‘অকালো, আৰুসো, ইমস্স পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণায, সত্থু সন্তিকে মং পুচ্ছেয্যাসী’’তি ৰত্ৰা রাজগহে পিণ্ডায চরিত্ৰা সত্থু সন্তিকং গতকালে লক্খণত্থেরেন পুট্ঠো আহ – ‘‘তত্রাহং, আৰুসো, একং পেতং অদ্দসং, তস্স এৰরূপো নাম অত্তভাৰো, অহং তং দিস্ৰা ‘ন ৰত মে এৰরূপো অত্তভাৰো দিট্ঠপুব্বো’তি সিতং পাত্ৰাকাসি’’ন্তি. সত্থা ‘‘চক্খুভূতা ৰত, ভিক্খৰে, সাৰকা ৰিহরন্তী’’তিআদীনি (পারা. ২২৮; সং. নি. ২.২০২) ৰদন্তো থেরস্স কথং পতিট্ঠাপেত্ৰা ‘‘মযাপি এসো, ভিক্খৰে, পেতো বোধিমণ্ডেযেৰ দিট্ঠো, ‘যে চ পন মে ৰচনং ন সদ্দহেয্যুং, তেসং তং অহিতায অস্সা’তি ন কথেসিং, ইদানি মোগ্গল্লানং সক্খিং লভিত্ৰা কথেমী’’তি ৰত্ৰা ভিক্খূহি তস্স পুব্বকম্মং পুট্ঠো ব্যাকাসি –
কস্সপবুদ্ধকালে কির সুমঙ্গলসেট্ঠি নাম সুৰণ্ণিট্ঠকাহি ভূমিং সন্থরিত্ৰা ৰীসতিউসভট্ঠানে তত্তকেনেৰ ধনেন ৰিহারং কারেত্ৰা তাৰত্তকেনেৰ ৰিহারমহং কারেসি. সো একদিৰসং পাতোৰ সত্থু সন্তিকং গচ্ছন্তো নগরদ্ৰারে একিস্সা সালায কাসাৰং সসীসং পারুপিত্ৰা কললমক্খিতেহি পাদেহি নিপন্নং একং চোরং দিস্ৰা ‘‘অযং কললমক্খিতপাদো রত্তিং ৰিচরিত্ৰা দিৰা নিপন্নমনুস্সো ভৰিস্সতী’’তি আহ. চোরো মুখং ৰিৰরিত্ৰা সেট্ঠিং দিস্ৰা ‘‘হোতু, জানিস্সামি তে কত্তব্ব’’ন্তি আঘাতং বন্ধিত্ৰা সত্তক্খত্তুং খেত্তং ঝাপেসি, সত্তক্খত্তুং ৰজে গুন্নং পাদে ছিন্দি, সত্তক্খত্তুং গেহং ঝাপেসি, সো এত্তকেনাপি কোপং নিব্বাপেতুং অসক্কোন্তো তস্স চূল়ূপট্ঠাকেন সদ্ধিং মিত্তসন্থৰং কত্ৰা ‘‘কিং তে সেট্ঠিনো পিয’’ন্তি পুট্ঠো ‘‘গন্ধকুটিতো অঞ্ঞং তস্স পিযতরং নত্থী’’তি সুত্ৰা ‘‘হোতু, গন্ধকুটিং ঝাপেত্ৰা কোপং নিব্বাপেস্সামী’’তি সত্থরি পিণ্ডায পৰিট্ঠে পানীযপরিভোজনীযঘটে ভিন্দিত্ৰা গন্ধকুটিযং অগ্গিং অদাসি. সেট্ঠি ‘‘গন্ধকুটি কির ঝাযতী’’তি সুত্ৰা আগচ্ছন্তো ঝামকালে আগন্ত্ৰা গন্ধকুটিং ঝামং ওলোকেন্তো ৰালগ্গমত্তম্পি দোমনস্সং অকত্ৰা ৰামবাহুং সমঞ্জিত্ৰা দক্খিণেন হত্থেন মহাঅপ্ফোটনং অপ্ফোটেসি. অথ নং সমীপে ঠিতা পুচ্ছিংসু – ‘‘কস্মা, সামি, এত্তকং ধনং ৰিস্সজ্জেত্ৰা কতগন্ধকুটিযা ঝামকালে অপ্ফোটেসী’’তি? সো আহ – ‘‘এত্তকং মে, তাতা, অগ্গিআদীহি অসাধারণে বুদ্ধস্স সাসনে ধনং নিদহিতুং লদ্ধং, ‘পুনপি এত্তকং ধনং ৰিস্সজ্জেত্ৰা সত্থু গন্ধকুটিং কাতুং লভিস্সামী’তি তুট্ঠমানসো অপ্ফোটেসি’’ন্তি. সো পুন তত্তকং ধনং ৰিস্সজ্জেত্ৰা গন্ধকুটিং কারেত্ৰা ৰীসতিসহস্সভিক্খুপরিৰারস্স সত্থুনো দানং অদাসি. তং দিস্ৰা চোরো চিন্তেসি – ‘‘অহং ইমং অমারেত্ৰা মঙ্কুকাতুং ন সক্খিস্সামি, হোতু, মারেস্সামি ন’’ন্তি নিৰাসনন্তরে ছুরিকং বন্ধিত্ৰা সত্তাহং ৰিহারে ৰিচরন্তোপি ওকাসং ন লভি. মহাসেট্ঠিপি সত্ত দিৰসানি বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা আহ – ‘‘ভন্তে, মম একেন পুরিসেন সত্তক্খত্তুং খেত্তং ঝাপিতং, সত্তক্খত্তুং ৰজে গুন্নং পাদা ছিন্না, সত্তক্খত্তুং গেহং ঝাপিতং, ইদানি গন্ধকুটিপি তেনেৰ ঝাপিতা ভৰিস্সতি, অহং ইমস্মিং দানে পঠমং পত্তিং তস্স দম্মী’’তি.
তং সুত্ৰা চোরো ‘‘ভারিযং ৰত মে কম্মং কতং, এৰং অপরাধকারকে মযি ইমস্স কোপমত্তম্পি নত্থি, ইমস্মিম্পি দানে ময্হমেৰ পঠমং পত্তিং দেতি, অহং ইমস্মিং দুব্ভামি, এৰরূপং মে পুরিসং অখমাপেন্তস্স দেৰদণ্ডোপি মে মত্থকে পতেয্যা’’তি গন্ত্ৰা সেট্ঠিস্স পাদমূলে নিপজ্জিত্ৰা ‘‘খমাহি মে, সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি ৰুত্তে, ‘‘সামি, এৰং অযুত্তকং কম্মং মযা কতং, তস্স মে খমাহী’’তি আহ. অথ নং সেট্ঠি ‘‘তযা মে ইদঞ্চিদঞ্চ কত’’ন্তি সব্বং পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আম, মযা কত’’ন্তি ৰুত্তে, ‘‘ত্ৰং মযা ন দিট্ঠপুব্বো, কস্মা মে কুজ্ঝিত্ৰা এৰমকাসী’’তি পুচ্ছি. সো একদিৰসং নগরা নিক্খন্তেন তেন ৰুত্তৰচনং সারেত্ৰা ‘‘ইমিনা মে কারণেন কোপো উপ্পাদিতো’’তি আহ. সেট্ঠি অত্তনা ৰুত্তং সরিত্ৰা ‘‘আম, তাত, ৰুত্তং মযা, তং মে খমাহী’’তি চোরং খমাপেত্ৰা ‘‘উট্ঠেহি, তাত, খমামি তে, গচ্ছ, তাতা’’তি আহ. সচে মে, সামি, খমসি, সপুত্তদারং মং গেহে দাসং করোহীতি. তাত, ত্ৰং মযা এত্তকে কথিতে এৰরূপং ছেদনং অকাসি, গেহে ৰসন্তেন পন সদ্ধিং ন সক্কা কিঞ্চি কথেতুং, ন মে তযা গেহে ৰসন্তেন কিচ্চং অত্থি, খমামি তে, গচ্ছ, তাতাতি. চোরো তং কম্মং কত্ৰা আযুপরিযোসানে অৰীচিম্হি নিব্বত্তো দীঘরত্তং তত্থ পচ্চিত্ৰা ৰিপাকাৰসেসেন ইদানি গিজ্ঝকূটে পব্বতে পচ্চতীতি.
এৰং সত্থা তস্স পুব্বকম্মং কথেত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, বালা নাম পাপানি কম্মানি করোন্তা ন বুজ্ঝন্তি, পচ্ছা পন অত্তনা কতকম্মেহি ডয্হমানা অত্তনাৰ অত্তনো দাৰগ্গিসদিসাৰ হোন্তী’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১৩৬. ‘‘অথ পাপানি কম্মানি, করং বালো ন বুজ্ঝতি;
সেহি কম্মেহি দুম্মেধো, অগ্গিডড্ঢোৰ তপ্পতী’’তি.
তত্থ অথ পাপানীতি ন কেৰলং বালো কোধৰসেন পাপানি করোতি, করোন্তোপি পন ন বুজ্ঝতীতি অত্থো. পাপং করোন্তো চ ‘‘পাপং করোমী’’তি অবুজ্ঝনকো নাম নত্থি. ‘‘ইমস্স কম্মস্স এৰরূপো নাম ৰিপাকো’’তি অজাননতায ‘‘ন বুজ্ঝতী’’তি ৰুত্তং. সেহীতি সো তেহি অত্তনো সন্তকেহি কম্মেহি দুম্মেধো নিপ্পঞ্ঞো পুগ্গলো নিরযে নিব্বত্তিত্ৰা অগ্গিডড্ঢোৰ তপ্পতীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
অজগরপেতৰত্থু ছট্ঠং.