১১. সুখসামণেরৰত্থু
উদকঞ্হি নযন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সুখসামণেরং আরব্ভ কথেসি.
অতীতস্মিঞ্হি বারাণসিসেট্ঠিনো গন্ধকুমারো নাম পুত্তো অহোসি. রাজা তস্স পিতরি কালকতে তং পক্কোসাপেত্ৰা সমস্সাসেত্ৰা মহন্তেন সক্কারেন তস্সেৰ সেট্ঠিট্ঠানং অদাসি. সো ততো পট্ঠায গন্ধসেট্ঠীতি পঞ্ঞাযি. অথস্স ভণ্ডাগারিকো ধনগব্ভদ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা, ‘‘সামি, ইদং তে এত্তকং পিতু ধনং, এত্তকং পিতামহাদীন’’ন্তি নীহরিত্ৰা দস্সেসি. সো তং ধনরাসিং ওলোকেত্ৰা আহ – ‘‘কিং পন তে ইমং ধনং গহেত্ৰা ন গমিংসূ’’তি. ‘‘সামি, ধনং গহেত্ৰা গতা নাম নত্থি. অত্তনা কতং কুসলাকুসলমেৰ হি আদায সত্তা গচ্ছন্তী’’তি. সো চিন্তেসি – ‘‘তে বালতায ধনং সণ্ঠাপেত্ৰা পহায গতা, অহং পনেতং গহেত্ৰাৰ গমিস্সামী’’তি. এৰং পন চিন্তেন্তো ‘‘দানং ৰা দস্সামি, পূজং ৰা করিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৰা ‘‘ইদং সব্বং খাদিত্ৰাৰ গমিস্সামী’’তি চিন্তেসি. সো সতসহস্সং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ফলিকমযং ন্হানকোট্ঠকং কারেসি, সতসহস্সং দত্ৰা ফলিকমযমেৰ ন্হানফলকং, সতসহস্সং দত্ৰা নিসীদনপল্লঙ্কং, সতসহস্সং দত্ৰা ভোজনপাতিং, সতসহস্সমেৰ দত্ৰা ভোজনট্ঠানে মণ্ডপং কারাপেসি, সতসহস্সং দত্ৰা ভোজনপাতিযা আসিত্তকূপধানং কারেসি, সতসহস্সেনেৰ গেহে সীহপঞ্জরং সণ্ঠাপেসি, অত্তনো পাতরাসত্থায সহস্সং অদাসি, সাযমাসত্থাযপি সহস্সমেৰ. পুণ্ণমদিৰসে পন ভোজনত্থায সতসহস্সং দাপেসি, তং ভত্তং ভুঞ্জনদিৰসে সতসহস্সং ৰিস্সজ্জেত্ৰা নগরং অলঙ্করিত্ৰা ভেরিং চরাপেসি – ‘‘গন্ধসেট্ঠিস্স কির ভত্তভুঞ্জনাকারং ওলোকেন্তূ’’তি.
মহাজনো মঞ্চাতিমঞ্চে বন্ধিত্ৰা সন্নিপতি. সোপি সতসহস্সগ্ঘনকে ন্হানকোট্ঠকে সতসহস্সগ্ঘনকে ফলকে নিসীদিত্ৰা সোল়সহি গন্ধোদকঘটেহি ন্হত্ৰা তং সীহপঞ্জরং ৰিৰরিত্ৰা তস্মিং পল্লঙ্কে নিসীদি. অথস্স তস্মিং আসিত্তকূপধানে তং পাতিং ঠপেত্ৰা সতসহস্সগ্ঘনকং ভোজনং ৰড্ঢেসুং. সো নাটকপরিৰুতো এৰরূপায সম্পত্তিযা তং ভোজনং ভুঞ্জতি. অপরেন সমযেন একো গামিকমনুস্সো অত্তনো পরিব্বযাহরণত্থং দারুআদীনি যানকে পক্খিপিত্ৰা নগরং গন্ত্ৰা সহাযকস্স গেহে নিৰাসং গণ্হি. তদা পন পুণ্ণমদিৰসো হোতি. ‘‘গন্ধসেট্ঠিনো ভুঞ্জনলীল়ং ওলোকেন্তূ’’তি নগরে ভেরিং চরাপেসি. অথ নং সহাযকো আহ – ‘‘সম্ম, গন্ধসেট্ঠিনো তে ভুঞ্জনলীল়ং দিট্ঠপুব্ব’’ন্তি. ‘‘ন দিট্ঠপুব্বং, সম্মা’’তি. ‘‘তেন হি এহি, গচ্ছাম, অযং নগরে ভেরী চরতি, এতস্স মহাসম্পত্তিং পস্সামা’’তি নগরৰাসী জনপদৰাসিং গহেত্ৰা অগমাসি. মহাজনোপি মঞ্চাতিমঞ্চে অভিরুহিত্ৰা পস্সতি. গামৰাসী ভত্তগন্ধং ঘাযিত্ৰাৰ নগরৰাসিং আহ – ‘‘ময্হং এতায পাতিযা ভত্তপিণ্ডে পিপাসা জাতা’’তি. সম্ম, মা এতং পত্থযি, ন সক্কা লদ্ধুন্তি. সম্ম, অলভন্তো ন জীৰিস্সামীতি. সো তং পটিবাহিতুং অসক্কোন্তো পরিসপরিযন্তে ঠত্ৰা ‘‘পণমামি তে, সামী’’তি তিক্খত্তুং মহাসদ্দং নিচ্ছারেত্ৰা ‘‘কো এসো’’তি ৰুত্তে অহং, সামীতি. ‘‘কিমেত’’ন্তি. ‘‘অযং একো গামৰাসী তুম্হাকং পাতিযং ভত্তপিণ্ডে পিপাসং উপাদেসি, একং ভত্তপিণ্ডং দাপেথা’’তি. ‘‘ন সক্কা লদ্ধু’’ন্তি. ‘‘কিং, সম্ম, সুতং তে’’তি? ‘‘সুতং মে, অপিচ লভন্তো জীৰিস্সামি, অলভন্তস্স মে মরণং ভৰিস্সতী’’তি. সো পুনপি ৰিরৰি – ‘‘অযং কির, সামি, অলভন্তো মরিস্সতি, জীৰিতমস্স দেথা’’তি. অম্ভো ভত্তপিণ্ডো নাম সতম্পি অগ্ঘতি, সতদ্ৰযম্পি অগ্ঘতি. যো যো যাচতি, তস্স তস্স দদমানো অহং কিং ভুঞ্জিস্সামীতি? সামি, অযং অলভন্তো মরিস্সতি, জীৰিতমস্স দেথাতি. ন সক্কাৰ মুধা লদ্ধুং, যদি পন অলভন্তো ন জীৰতি, তীণি সংৰচ্ছরানি মম গেহে ভতিং করোতু, এৰমস্স ভত্তপাতিং দাপেস্সামীতি. গামৰাসী তং সুত্ৰা ‘‘এৰং হোতু, সম্মা’’তি সহাযকং ৰত্ৰা পুত্তদারং পহায ‘‘ভত্তপাতিঅত্থায তীণি সংৰচ্ছরানি ভতিং করিস্সামী’’তি সেট্ঠিস্স গেহং পাৰিসি. সো ভতিং করোন্তো সব্বকিচ্চানি সক্কচ্চং অকাসি. গেহে ৰা অরঞ্ঞে ৰা রত্তিং ৰা দিৰা ৰা সব্বানি কত্তব্বকম্মানি কতানেৰ পঞ্ঞাযিংসু. ‘‘ভত্তভতিকো’’তি চ ৰুত্তে সকলনগরেপি পঞ্ঞাযি. অথস্স দিৰসে পরিপুণ্ণে ভত্তৰেয্যাৰটিকো ‘‘ভত্তভতিকস্স, সামি, দিৰসো পুণ্ণো, দুক্করং তেন কতং তীণি সংৰচ্ছরানি ভতিং করোন্তেন, একম্পি কম্মং ন কোপিতপুব্ব’’ন্তি আহ.
অথস্স সেট্ঠি অত্তনো সাযপাতরাসত্থায দ্ৰে সহস্সানি, তস্স পাতরাসত্থায সহস্সন্তি তীণি সহস্সানি দাপেত্ৰা আহ – ‘‘অজ্জ ময্হং কত্তব্বং পরিহারং তস্সেৰ করোথা’’তি. ৰত্ৰা চ পন ঠপেত্ৰা একং চিন্তামণিং নাম পিযভরিযং অৰসেসজনম্পি ‘‘অজ্জ তমেৰ পরিৰারেথা’’তি ৰত্ৰা সব্বসম্পত্তিং তস্স নিয্যাদেসি. সো সেট্ঠিনো ন্হানোদকেন তস্সেৰ কোট্ঠকে তস্মিং ফলকে নিসিন্নো ন্হত্ৰা তস্সেৰ নিৰাসনসাটকে নিৰাসেত্ৰা তস্সেৰ পল্লঙ্কে নিসীদি. সেট্ঠিপি নগরে ভেরিং চরাপেসি – ‘‘ভত্তভতিকো গন্ধসেট্ঠিস্স গেহে তীণি সংৰচ্ছরানি ভতিং কত্ৰা পাতিং লভি, তস্স ভুঞ্জনসম্পত্তিং ওলোকেন্তূ’’তি. মহাজনো মঞ্চাতিমঞ্চে অভিরুহিত্ৰা পস্সতি, গামৰাসিস্স ওলোকিতোলোকিতট্ঠানং কম্পনাকারপ্পত্তং অহোসি. নাটকা পরিৰারেত্ৰা অট্ঠসুং, তস্স পুরতো ভত্তপাতিং ৰড্ঢেত্ৰা ঠপযিংসু. অথস্স হত্থধোৰনৰেলায গন্ধমাদনে একো পচ্চেকবুদ্ধো সত্তমে দিৰসে সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায ‘‘কত্থ নু খো অজ্জ ভিক্খাচারত্থায গচ্ছামী’’তি উপধারেন্তো ভত্তভতিকং অদ্দস. অথ সো ‘‘অযং তীণি সংৰচ্ছরানি ভতিং কত্ৰা ভত্তপাতিং লভি, অত্থি নু খো এতস্স সদ্ধা, নত্থী’’তি উপধারেন্তো ‘‘অত্থী’’তি ঞত্ৰা ‘‘সদ্ধাপি একচ্চে সঙ্গহং কাতুং ন সক্কোন্তি, সক্খিস্সতি নু খো মে সঙ্গহং কাতু’’ন্তি চিন্তেত্ৰা ‘‘সক্খিস্সতি চেৰ মম চ সঙ্গহকরণং নিস্সায মহাসম্পত্তিং লভিস্সতী’’তি ঞত্ৰা চীৰরং পারুপিত্ৰা পত্তমাদায ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা পরিসন্তরেন গন্ত্ৰা তস্স পুরতো ঠিতমেৰ অত্তানং দস্সেসি.
সো পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অহং পুব্বে অদিন্নভাৰেন একিস্সা ভত্তপাতিযা অত্থায তীণি সংৰচ্ছরানি পরগেহে ভতিং অকাসিং, ইদানি মে ইদং ভত্তং একং রত্তিন্দিৰং রক্খেয্য, সচে পন নং অয্যস্স দস্সামি, অনেকানিপি কপ্পকোটিসহস্সানি রক্খিস্সতি, অয্যস্সেৰ নং দস্সামী’’তি. সো তীণি সংৰচ্ছরানি ভতিং কত্ৰা লদ্ধভত্তপাতিতো একপিণ্ডম্পি মুখে অট্ঠপেত্ৰা তণ্হং ৰিনোদেত্ৰা সযমেৰ পাতিং উক্খিপিত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পাতিং অঞ্ঞস্স হত্থে দত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা পাতিং ৰামহত্থেন গহেত্ৰা দক্খিণহত্থেন তস্স পত্তে ভত্তং আকিরি. পচ্চেকবুদ্ধো ভত্তস্স উপড্ঢসেসকালে পত্তং হত্থেন পিদহি. অথ নং সো আহ – ‘‘ভন্তে, একোৰ পটিৰিসো ন সক্কা দ্ৰিধা কাতুং, মা মং ইধলোকেন সঙ্গণ্হথ, পরলোকেন সঙ্গহমেৰ করোথ, সাৰসেসং অকত্ৰা নিরৰসেসমেৰ দস্সামী’’তি. অত্তনো হি থোকম্পি অনৰসেসেত্ৰা দিন্নং নিরৰসেসদানং নাম, তং মহপ্ফলং হোতি. সো তথা করোন্তো সব্বং দত্ৰা পুন ৰন্দিত্ৰা আহ – ‘‘ভন্তে, একং ভত্তপাতিং নিস্সায তীণি সংৰচ্ছরানি মে পরগেহে ভতিং করোন্তেন দুক্খং অনুভূতং, ইদানি মে নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সুখমেৰ হোতু, তুম্হেহি দিট্ঠধম্মস্সেৰ ভাগী অস্স’’ন্তি. পচ্চেকবুদ্ধো ‘‘এৰং হোতু, চিন্তামণি ৰিয তে সব্বকামদদো মনোসঙ্কপ্পা পুণ্ণচন্দো ৰিয পূরেন্তূ’’তি অনুমোদনং করোন্তো –
‘‘ইচ্ছিতং পত্থিতং তুয্হং, সব্বমেৰ সমিজ্ঝতু;
সব্বে পূরেন্তু সঙ্কপ্পা, চন্দো পন্নরসো যথা.
‘‘ইচ্ছিতং পত্থিকং তুয্হং, খিপ্পমেৰ সমিজ্ঝতু;
সব্বে পূরেন্তু সঙ্কপ্পা, মণি জোতিরসো যথা’’তি. –
ৰত্ৰা ‘‘অযং মহাজনো যাৰ গন্ধমাদনপব্বতগমনা মং পস্সন্তো তিট্ঠতূ’’তি অধিট্ঠায আকাসেন গন্ধমাদনং অগমাসি.
মহাজনোপি নং পস্সন্তোৰ অট্ঠাসি. সো তত্থ গন্ত্ৰা তং পিণ্ডপাতং পঞ্চসতানং পচ্চেকবুদ্ধানং ৰিভজিত্ৰা অদাসি. সব্বে অত্তনো পহোনকং গণ্হিংসু. ‘‘অপ্পো পিণ্ডপাতো কথং পহোসী’’তি ন চিন্তেতব্বং. চত্তারি হি অচিন্তেয্যানি (অ. নি. ৪.৭৭) ৰুত্তানি, তত্রাযং পচ্চেকবুদ্ধৰিসযোতি. মহাজনো পচ্চেকবুদ্ধানং পিণ্ডপাতং ৰিভজিত্ৰা দিয্যমানং দিস্ৰা সাধুকারসহস্সানি পৰত্তেসি, অসনিসতনিপাকসদ্দো ৰিয অহোসি. তং সুত্ৰা গন্ধসেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘ভত্তভতিকো মযা দিন্নসম্পত্তিং ধারেতুং নাসক্খি মঞ্ঞে, তেনাযং মহাজনো পরিহাসং করোন্তো সন্নিপতিতো নদতী’’তি. সো তপ্পৰত্তিজাননত্থং মনুস্সে পেসেসি. তে আগন্ত্ৰা ‘‘সম্পত্তিধারকা নাম, সামি, এৰং হোন্তূ’’তি ৰত্ৰা তং পৰত্তিং আরোচেসুং. সেট্ঠি তং সুত্ৰাৰ পঞ্চৰণ্ণায পীতিযা ফুট্ঠসরীরো হুত্ৰা ‘‘অহো দুক্করং তেন কতং, অহং এত্তকং কালং এৰরূপায সম্পত্তিযা ঠিতো কিঞ্চি দাতুং নাসক্খি’’ন্তি তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির তযা ইদং নাম কত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আম, সামী’’তি ৰুত্তে, ‘‘হন্দ, সহস্সং গহেত্ৰা তৰ দানে ময্হম্পি পত্তিং দেহী’’তি আহ. সো তথা অকাসি. সেট্ঠিপিস্স সব্বং অত্তনো সন্তকং মজ্ঝে ভিন্দিত্ৰা অদাসি.
চতস্সো হি সম্পদা নাম – ৰত্থুসম্পদা, পচ্চযসম্পদা, চেতনাসম্পদা, গুণাতিরেকসম্পদাতি. তত্থ নিরোধসমাপত্তিরহো অরহা ৰা অনাগামী ৰা দক্খিণেয্যো ৰত্থুসম্পদা নাম. পচ্চযানং ধম্মেন সমেন উপ্পত্তি পচ্চযসম্পদা নাম. দানতো পুব্বে দানকালে পচ্ছা ভাগেতি তীসু কালেসু চেতনায সোমনস্সসহগতঞাণসম্পযুত্তভাৰো চেতনাসম্পদা নাম. দক্খিণেয্যস্স সমাপত্তিতো ৰুট্ঠিতভাৰো গুণাতিরেকসম্পদা নামাতি. ইমস্স চ খীণাসৰো পচ্চেকবুদ্ধো দক্খিণেয্যা, ভতিং কত্ৰা লদ্ধভাৰেন পচ্চযো ধম্মতো উপ্পন্নো, তীসু কালেসু পরিসুদ্ধা চেতনা, সমাপত্তিতো ৰুট্ঠিতমত্তো পচ্চেকবুদ্ধো গুণাতিরেকোতি চতস্সোপি সম্পদা নিপ্ফন্না. এতাসং আনুভাৰেন দিট্ঠেৰ ধম্মে মহাসম্পত্তিং পাপুণন্তি. তস্মা সো সেট্ঠিনো সন্তিকা সম্পত্তিং লভি. অপরভাগে চ রাজাপি ইমিনা কতকম্মং সুত্ৰা তং পক্কোসাপেত্ৰা সহস্সং দত্ৰা পত্তিং গহেত্ৰা তুট্ঠমানসো মহন্তং ভোগক্খন্ধং দত্ৰা সেট্ঠিট্ঠানং অদাসি. ভত্তভতিকসেট্ঠীতিস্স নামং অকাসি. সো গন্ধসেট্ঠিনা সদ্ধিং সহাযো হুত্ৰা একতো খাদন্তো পিৰন্তো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা ততো চুতো দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা একং বুদ্ধন্তরং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং সারিপুত্তত্থেরস্সূপট্ঠাককুলে পটিসন্ধিং গণ্হি. অথস্স মাতা লদ্ধগব্ভপরিহারা কতিপাহচ্চযেন ‘‘অহো ৰতাহং পঞ্চসতেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সারিপুত্তত্থেরস্স সতরসভোজনং দত্ৰা কাসাযৰত্থনিৰত্থা সুৰণ্ণসরকং আদায আসনপরিযন্তে নিসিন্না তেসং ভিক্খূনং উচ্ছিট্ঠাৰসেসকং পরিভুঞ্জেয্য’’ন্তি দোহল়িনী হুত্ৰা তথেৰ কত্ৰা দোহল়ং পটিৰিনোদেসি. সা সেসমঙ্গলেসুপি তথারূপমেৰ দানং দত্ৰা পুত্তং ৰিজাযিত্ৰা নামগ্গহণদিৰসে ‘‘পুত্তস্স মে, ভন্তে, সিক্খাপদানি দেথা’’তি থেরং আহ. থেরো ‘‘কিমস্স নাম’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে, পুত্তস্স মে পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায ইমস্মিং গেহে কস্সচি দুক্খং নাম ন ভূতপুব্বং, তেনেৰস্স সুখকুমারোতি নামং ভৰিস্সতী’’তি ৰুত্তে তদেৰস্স নামং গহেত্ৰা সিক্খাপদানি অদাসি.
তদা এৰঞ্চস্স মাতু ‘‘নাহং মম পুত্তস্স অজ্ঝাসযং ভিন্দিস্সামী’’তি চিত্তং উপ্পজ্জি. সা তস্স কণ্ণৰিজ্ঝনমঙ্গলাদীসুপি তথেৰ দানং অদাসি. কুমারোপি সত্তৰস্সিককালে ‘‘ইচ্ছামহং, অম্ম, থেরস্স সন্তিকে পব্বজিতু’’ন্তি আহ. সা ‘‘সাধু, তাত, নাহং তৰ অজ্ঝাসযং ভিন্দিস্সামী’’তি থেরং নিমন্তেত্ৰা ভোজেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, পুত্তো মে পব্বজিতুং ইচ্ছতি, ইমাহং সাযন্হসমযে ৰিহারং আনেস্সামী’’তি থেরং উয্যোজেত্ৰা ঞাতকে সন্নিপাতেত্ৰা ‘‘পুত্তস্স মে গিহিকালে কত্তব্বং কিচ্চং অজ্জেৰ করিস্সামা’’তি ৰত্ৰা পুত্তং অলঙ্করিত্ৰা মহন্তেন সিরিসোভগ্গেন ৰিহারং নেত্ৰা থেরস্স নিয্যাদেসি. থেরোপি তং, ‘‘তাত, পব্বজ্জা নাম দুক্করা, সক্খিস্সসি অভিরমিতু’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘করিস্সামি ৰো, ভন্তে, ওৰাদ’’ন্তি ৰুত্তে কম্মট্ঠানং দত্ৰা পব্বাজেসি. মাতাপিতরোপিস্স পব্বজ্জায সক্কারং করোন্তা অন্তোৰিহারেযেৰ সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স সতরসভোজনং দত্ৰা সাযং অত্তনো গেহং অগমংসু. অট্ঠমে দিৰসে সারিপুত্তত্থেরো ভিক্খুসঙ্ঘে গামং পৰিট্ঠে ৰিহারে কত্তব্বকিচ্চং কত্ৰা সামণেরং পত্তচীৰরং গাহাপেত্ৰা গামং পিণ্ডায পাৰিসি. সামণেরো অন্তরামগ্গে মাতিকাদীনি দিস্ৰা পণ্ডিতসামণেরো ৰিয পুচ্ছি. থেরোপি তস্স তথেৰ ব্যাকাসি. সামণেরো তানি কারণানি সুত্ৰা ‘‘সচে তুম্হে অত্তনো পত্তচীৰরং গণ্হেয্যাথ, অহং নিৰত্তেয্য’’ন্তি ৰত্ৰা থেরেন তস্স অজ্ঝাসযং অভিন্দিত্ৰা, ‘‘সামণের, দেহি মম পত্তচীৰর’’ন্তি পত্তচীৰরে গহিতে থেরং ৰন্দিত্ৰা নিৰত্তমানো, ‘‘ভন্তে, ময্হং আহারং আহরমানো সতরসভোজনং আহরেয্যাথা’’তি আহ. কুতো তং লভিস্সামীতি? অত্তনো পুঞ্ঞেন অলভন্তো মম পুঞ্ঞেন লভিস্সথ, ভন্তেতি. অথস্স থেরো কুঞ্চিকং দত্ৰা গামং পিণ্ডায পাৰিসি. সোপি ৰিহারং আগন্ত্ৰা থেরস্স গব্ভং ৰিৰরিত্ৰা পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায অত্তনো কাযে ঞাণং ওতারেত্ৰা নিসীদি.
তস্স গুণতেজেন সক্কস্স আসনং উণ্হাকারং দস্সেসি. সক্কো ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি ওলোকেন্তো সামণেরং দিস্ৰা ‘‘সুখসামণেরো অত্তনো উপজ্ঝাযস্স পত্তচীৰরং দত্ৰা ‘সমণধম্মং করিস্সামী’তি নিৰত্তো, মযা তত্থ গন্তুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা চত্তারো মহারাজে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘গচ্ছথ, তাতা, ৰিহারস্সূপৰনে দুস্সদ্দকে সকুণে পলাপেথা’’তি উয্যোজেসি. তে তথা কত্ৰা সামন্তা আরক্খং গণ্হিংসু. চন্দিমসূরিযে ‘‘অত্তনো ৰিমানানি গহেত্ৰা তিট্ঠথা’’তি আণাপেসি. তেপি তথা করিংসু. সযম্পি আৰিঞ্ছনট্ঠানে আরক্খং গণ্হি. ৰিহারো সন্নিসিন্নো নিরৰো অহোসি. সামণেরো একগ্গচিত্তেন ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা তীণি মগ্গফলানি পাপুণি. থেরো ‘‘সামণেরেন ‘সতরসভোজনং আহরেয্যাথা’তি ৰুত্তং, কস্স নু খো ঘরে সক্কা লদ্ধু’’ন্তি ওলোকেন্তো একং অজ্ঝাসযসম্পন্নং উপট্ঠাকতুলং দিস্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা, ‘‘ভন্তে, সাধু ৰো কতং অজ্জ ইধাগচ্ছন্তেহী’’তি তেহি তুট্ঠমানসেহি পত্তং গহেত্ৰা নিসীদাপেত্ৰা যাগুখজ্জকং দত্ৰা যাৰ ভত্তকালং ধম্মকথং যাচিতো তেসং সারণীযধম্মকথং কথেত্ৰা কালং সল্লক্খেত্ৰা দেসনং নিট্ঠাপেসি. অথস্স সতরসভোজনং দত্ৰা তং আদায গন্তুকামং থেরং দিস্ৰা ‘‘ভুঞ্জথ, ভন্তে, অপরম্পি তে দস্সামা’’তি থেরং ভোজেত্ৰা পুন পত্তপূরং অদংসু. থেরো তং আদায ‘‘সামণেরো মে ছাতো’’তি তুরিততুরিতো ৰিহারং পাযাসি. তং দিৰসং সত্থা পাতোৰ নিক্খমিত্ৰা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৰ আৰজ্জেসি – ‘‘অজ্জ সুখসামণেরো উপজ্ঝাযস্স পত্তচীৰরং দত্ৰা ‘সমণধম্মং করিস্সামী’তি নিৰত্তো, নিপ্ফন্নং নু খো তস্স কিচ্চ’’ন্তি. সো তিণ্ণংযেৰ মগ্গফলানং পত্তভাৰং দিস্ৰা উত্তরিপি উপধারেন্তো ‘‘সক্খিস্সতাযং অজ্জ অরহত্তং পাপুণিতুং, সারিপুত্তো পন ‘সামণেরো মে ছাতো’তি ৰেগেন ভত্তং আদায নিক্খমতি, সচে ইমস্মিং অরহত্তং অপ্পত্তে ভত্তং আহরিস্সতি, ইমস্স অন্তরাযো ভৰিস্সতি, মযা গন্ত্ৰা দ্ৰারকোট্ঠকে আরক্খং গণ্হিতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৰা দ্ৰারকোট্ঠকে ঠত্ৰা আরক্খং গণ্হি.
থেরোপি ভত্তং আহরি. অথ নং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ চত্তারো পঞ্হে পুচ্ছি. পঞ্হৰিস্সজ্জনাৰসানে সামণেরো অরহত্তং পাপুণি. সত্থা থেরং আমন্তেত্ৰা ‘‘গচ্ছ, সারিপুত্ত, সামণেরস্স তে ভত্তং দেহী’’তি আহ. থেরো গন্ত্ৰা দ্ৰারং আকোটেসি. সামণেরোপি নিক্খমিত্ৰা উপজ্ঝাযস্স ৰত্তং কত্ৰা ‘‘ভত্তকিচ্চং করোহী’’তি ৰুত্তে থেরস্স ভত্তেন অনত্থিকভাৰং ঞত্ৰা সত্তৰস্সিককুমারো তঙ্খণঞ্ঞেৰ অরহত্তং পত্তো নীচাসনট্ঠানং পচ্চৰেক্খন্তো ভত্তকিচ্চং কত্ৰা পত্তং ধোৰি. তস্মিং কালে চত্তারো মহারাজানো আরক্খং ৰিস্সজ্জেসুং. চন্দিমসূরিযাপি ৰিমানানি মুঞ্চিংসু. সক্কোপি আৰিঞ্ছনট্ঠানে আরক্খং ৰিস্সজ্জেসি. সূরিযো নভমজ্ঝং অতিক্কন্তোযেৰ পঞ্ঞাযি. ভিক্খূ ‘‘সাযন্হো পঞ্ঞাযতি, সামণেরেন চ ইদানেৰ ভত্তকিচ্চং কতং, কিং নু খো অজ্জ পুব্বণ্হো বলৰা জাতো, সাযন্হো মন্দো’’তি ৰদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অজ্জ পুব্বণ্হো বলৰা জাতো, সাযন্হো মন্দো, সামণেরেন চ ইদানেৰ ভত্তকিচ্চং কতং, অথ চ পন সূরিযো নভমজ্ঝং অতিক্কন্তোযেৰ পঞ্ঞাযতী’’তি ৰুত্তে, ‘‘ভিক্খৰে, এৰমেৰং হোতি পুঞ্ঞৰন্তানং সমণধম্মকরণকালে. অজ্জ হি চত্তারো মহারাজানো সামন্তা আরক্খং গণ্হিংসু, চন্দিমসূরিযা ৰিমানানি গহেত্ৰা অট্ঠংসু, সক্কো আৰিঞ্ছনকে আরক্খং গণ্হি, অহম্পি দ্ৰারকোট্ঠকে আরক্খং গণ্হিং, অজ্জ সুখসামণেরো মাতিকায উদকং হরন্তে, উসুকারে উসুং উজুং করোন্তে, তচ্ছকে চক্কাদীনি করোন্তে দিস্ৰা অত্তানং দমেত্ৰা অরহত্তং পত্তো’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
১৪৫. ‘‘উদকঞ্হি নযন্তি নেত্তিকা, উসুকারা নমযন্তি তেজনং;
দারুং নমযন্তি তচ্ছকা, অত্তানং দমযন্তি সুব্বতা’’তি.
তত্থ সুব্বতাতি সুৰদা, সুখেন ওৰদিতব্বা অনুসাসিতব্বাতি অত্থো. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
সুখসামণেরৰত্থু একাদসমং.
দণ্ডৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দসমো ৰগ্গো.