২. পচ্চযপচ্চনীযৰণ্ণনা
৪২-৪৪. ইদানি পচ্চনীযং হোতি. তং দস্সেতুং সিযা কুসলং ধম্মং পটিচ্চ কুসলো ধম্মো উপ্পজ্জেয্য ন হেতুপচ্চযাতিআদি আরদ্ধং. তত্থ অনুলোমপুচ্ছাহি সমপ্পমাণোৰ পুচ্ছাপরিচ্ছেদো. তেনেৰেত্থ ‘‘যথা অনুলোমে হেতুপচ্চযো ৰিত্থারিতো, এৰং পচ্চনীযেপি নহেতুপচ্চযো ৰিত্থারেতব্বো’’তি ৰত্ৰা পুন পরিযোসানে ‘‘যথা অনুলোমে একেকস্স পদস্স একমূলকং, দুমূলকং, তিমূলকং, চতুমূলকং যাৰ তেৰীসতিমূলকং, এৰং পচ্চনীযেপি ৰিত্থারেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. তেৰীসতিমূলকন্তি ইদঞ্চেত্থ দুমূলকংযেৰ সন্ধায ৰুত্তং. পরিযোসানে পন সব্বমূলকং চতুৰীসতিমূলকম্পি হোতিযেৰ. তং সব্বং সঙ্খিত্তমেৰাতি.
তিকঞ্চ পট্ঠানৰরং…পে… ছ পচ্চনীযম্হি নযা সুগম্ভীরাতি এত্থাপি দ্ৰে পচ্চনীযানি – ধম্মপচ্চনীযঞ্চ পচ্চযপচ্চনীযঞ্চ. তত্থ ‘‘কুসলা ধম্মা’’তি এৰং অভিধম্মমাতিকাপদেহি সঙ্গহিতানং ধম্মানং ‘‘ন কুসলং ধম্মং পটিচ্চ ন কুসলো ধম্মো’’তি পচ্চনীযদেসনাৰসেন পৰত্তং ধম্মপচ্চনীযং নাম. ‘‘নহেতুপচ্চযা নারম্মণপচ্চযা’’তি এৰং চতুৰীসতিযা পচ্চযানং পচ্চনীযদেসনাৰসেন পৰত্তং পচ্চযপচ্চনীযং নাম. তত্থ হেট্ঠা অট্ঠকথাযং ‘‘তিকঞ্চ পট্ঠানৰরং…পে… ছ পচ্চনীযম্হি নযা সুগম্ভীরা’’তি অযং গাথা ধম্মপচ্চনীযং সন্ধায ৰুত্তা. ইধ পন অযং গাথা ধম্মানুলোমেযেৰ পচ্চযপচ্চনীযং সন্ধায ৰুত্তা. তস্মা ‘‘ছ পচ্চনীযম্হি নযা সুগম্ভীরা’’তি অট্ঠকথাগাথায ধম্মপচ্চনীযে তিকপট্ঠানাদযো ছ নযা সুগম্ভীরাতি এৰমত্থো ৰেদিতব্বো. ইমস্মিং পনোকাসে ন হেতুপচ্চযা নারম্মণপচ্চযাতি এৰং পৰত্তে পচ্চযপচ্চনীযে এতে ধম্মানুলোমেযেৰ তিকপট্ঠানাদযো ছ নযা সুগম্ভীরাতি এৰমত্থো ৰেদিতব্বো.
তেসু অনুলোমতিকপট্ঠানেযেৰ কুসলত্তিকমত্তস্স ৰসেন অযং ইমস্মিং পটিচ্চৰারস্স পণ্ণত্তিৰারে সঙ্খিপিত্ৰা পুচ্ছাপভেদো দস্সিতো. সেসেসু পন তিকেসু সেসপট্ঠানেসু চ একাপি পুচ্ছা ন দস্সিতা. ততো পরেসু পন সহজাতৰারাদীসু কুসলত্তিকস্সাপি ৰসেন পুচ্ছং অনুদ্ধরিত্ৰা লব্ভমানকৰসেন ৰিস্সজ্জনমেৰ দস্সিতং. ‘‘ছ পচ্চনীযম্হি নযা সুগম্ভীরা’’তি ৰচনতো পন ইমস্মিং পচ্চযপচ্চনীযে ছপি এতে পট্ঠাননযা পুচ্ছাৰসেন উদ্ধরিত্ৰা দস্সেতব্বা. পট্ঠানং ৰণ্ণযন্তানঞ্হি আচরিযানং ভারো এসোতি.