২৪. অৰিগতপচ্চযনিদ্দেসৰণ্ণনা

২৪. অৰিগতপচ্চযনিদ্দেসে চত্তারো খন্ধাতিআদীনং সব্বাকারেন অত্থিপচ্চযনিদ্দেসে ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো. ইমস্সপি হি পচ্চযস্স অত্থিপচ্চযেন সদ্ধিং ব্যঞ্জনমত্তেযেৰ নানত্তং, ন অত্থেতি.

অৰিগতপচ্চযনিদ্দেসৰণ্ণনা.

পচ্চযনিদ্দেসপকিণ্ণকৰিনিচ্ছযকথা

ইদানি এৰং উদ্দেসনিদ্দেসতো দস্সিতেসু ইমেসু চতুৰীসতিযা পচ্চযেসু ঞাণচারস্স ৰিসদভাৰত্থং অনেকধম্মানং একপচ্চযভাৰতো, একধম্মস্স অনেকপচ্চযভাৰতো, একপচ্চযস্স অনেকপচ্চযভাৰতো, পচ্চযসভাগতো, পচ্চযৰিসভাগতো, যুগল়কতো, জনকাজনকতো, সব্বট্ঠানিকাসব্বট্ঠানিকতো, রূপং রূপস্সাতিআদিৰিকপ্পতো, ভৰভেদতোতি ইমেসং দসন্নং পদানং ৰসেন পকিণ্ণকৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. তত্থ অনেকধম্মানং একপচ্চযভাৰতোতি এতেসু হি ঠপেত্ৰা কম্মপচ্চযং অৰসেসেসু তেৰীসতিযা পচ্চযেসু অনেকধম্মা একতো পচ্চযা হোন্তি. কম্মপচ্চযো পন একো চেতনাধম্মোযেৰাতি এৰং তাৰেত্থ অনেকধম্মানং একপচ্চযভাৰতো ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.

একধম্মস্স অনেকপচ্চযভাৰতোতি হেতুপচ্চযে তাৰ অমোহো একো ধম্মো. সো পুরেজাতকম্মাহারঝানপচ্চযোৰ ন হোতি, সেসানং ৰীসতিযা পচ্চযানং ৰসেন পচ্চযো হোতি. অলোভাদোসা ইন্দ্রিযমগ্গপচ্চযাপি ন হোন্তি, সেসানং অট্ঠারসন্নং পচ্চযানং ৰসেন পচ্চযা হোন্তি. লোভমোহা ৰিপাকপচ্চযাপি ন হোন্তি, সেসানং সত্তরসন্নং পচ্চযানং ৰসেন পচ্চযা হোন্তি. দোসো অধিপতিপচ্চযোপি ন হোতি, সেসানং সোল়সন্নং পচ্চযানং ৰসেন পচ্চযো হোতি. আরম্মণপচ্চযে রূপাযতনং চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতুযা আরম্মণপুরেজাতঅত্থিঅৰিগতৰসেন চতুধা পচ্চযো; তথা মনোধাতুযা অহেতুকমনোৰিঞ্ঞাণধাতুযা চ. সহেতুকায পন আরম্মণাধিপতিআরম্মণূপনিস্সযৰসেনাপি পচ্চযো হোতি. ইমিনা নযেন সব্বেসং আরম্মণপচ্চযধম্মানং অনেকপচ্চযভাৰো ৰেদিতব্বো.

অধিপতিপচ্চযে আরম্মণাধিপতিনো আরম্মণপচ্চযে ৰুত্তনযেনেৰ অনেকপচ্চযভাৰো ৰেদিতব্বো. সহজাতাধিপতীসু ৰীমংসা অমোহহেতু ৰিয ৰীসতিধা পচ্চযো হোতি. ছন্দো হেতুপুরেজাতকম্মআহারইন্দ্রিযঝানমগ্গপচ্চযো ন হোতি, সেসানং সত্তরসন্নং পচ্চযানং ৰসেন পচ্চযো হোতি. চিত্তং হেতুপুরেজাতকম্মঝানমগ্গপচ্চযো ন হোতি, সেসানং একূনৰীসতিযা পচ্চযানং ৰসেন পচ্চযো হোতি. ৰীরিযং হেতুপুরেজাতকম্মাহারঝানপচ্চযো ন হোতি, সেসানং একূনৰীসতিযা ৰসেন পচ্চযো হোতি.

অনন্তরপচ্চযে ‘‘চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতূ’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তেসু চতূসু খন্ধেসু ৰেদনাক্খন্ধো হেতুপুরেজাতকম্মাহারমগ্গপচ্চযো ন হোতি, সেসানং একূনৰীসতিযা ৰসেন পচ্চযো হোতি. সঞ্ঞাক্খন্ধো ইন্দ্রিযঝানপচ্চযোপি ন হোতি, সেসানং সত্তরসন্নং ৰসেন পচ্চযো হোতি. সঙ্খারক্খন্ধে হেতূ হেতুপচ্চযে ৰুত্তনযেন, ছন্দৰীরিযানি অধিপতিপচ্চযে ৰুত্তনযেনেৰ পচ্চযা হোন্তি. ফস্সো হেতুপুরেজাতকম্মইন্দ্রিযঝানমগ্গপচ্চযো ন হোতি, সেসানং অট্ঠারসন্নং ৰসেন পচ্চযো হোতি. চেতনা হেতুপুরেজাতইন্দ্রিযঝানমগ্গপচ্চযো ন হোতি. সেসানং একূনৰীসতিযা ৰসেন পচ্চযো হোতি. ৰিতক্কো হেতুপুরেজাতকম্মাহারিন্দ্রিযপচ্চযো ন হোতি, সেসানং একূনৰীসতিযা ৰসেন পচ্চযো হোতি. ৰিচারো মগ্গপচ্চযোপি ন হোতি, সেসানং অট্ঠারসন্নং ৰসেন পচ্চযো হোতি. পীতি তেসঞ্ঞেৰ ৰসেন পচ্চযো হোতি. চিত্তেকগ্গতা হেতুপুরেজাতকম্মাহারপচ্চযো ন হোতি, সেসানং ৰীসতিযা ৰসেন পচ্চযো হোতি. সদ্ধা হেতুপুরেজাতকম্মাহারঝানমগ্গপচ্চযো ন হোতি, সেসানং অট্ঠারসন্নং ৰসেন পচ্চযো হোতি. সতি তেহি চেৰ মগ্গপচ্চযেন চাতি একূনৰীসতিযা ৰসেন পচ্চযো হোতি. জীৰিতিন্দ্রিযং সদ্ধায ৰুত্তানং অট্ঠারসন্নং ৰসেন পচ্চযো হোতি. হিরোত্তপ্পং ততো ইন্দ্রিযপচ্চযং অপনেত্ৰা সেসানং সত্তরসন্নং ৰসেন পচ্চযো হোতি. তথা কাযপস্সদ্ধাদীনি যুগল়কানি, যেৰাপনকেসু অধিমোক্খমনসিকারতত্রমজ্ঝত্ততা করুণামুদিতা চ. ৰিরতিযো পন তেহি চেৰ মগ্গপচ্চযেন চাতি অট্ঠারসধা পচ্চযা হোন্তি. মিচ্ছাদিট্ঠি ততো ৰিপাকপচ্চযং অপনেত্ৰা সত্তরসধা, মিচ্ছাৰাচাকম্মন্তাজীৰা তেহি চেৰ কম্মাহারপচ্চযেহি চাতি একূনৰীসতিধা. অহিরিকং অনোত্তপ্পং মানো থিনং মিদ্ধং উদ্ধচ্চন্তি ইমে হেতুপুরেজাতকম্মৰিপাকাহারিন্দ্রিযঝানমগ্গপচ্চযা ন হোন্তি, সেসানং পন সোল়সন্নং পচ্চযানং ৰসেন পচ্চযা হোন্তি. ৰিচিকিচ্ছাইস্সামচ্ছরিযকুক্কুচ্চানি ততো অধিপতিপচ্চযং অপনেত্ৰা পন্নরসধা ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধস্স. অধিপতিপচ্চযে ৰুত্তনযেনেৰ অনেকপচ্চযভাৰো ৰেদিতব্বো. সমনন্তরপচ্চযেপি এসেৰ নযো.

সহজাতপচ্চযে চতূসু তাৰ খন্ধেসু একেকস্স ধম্মস্স অনেকপচ্চযভাৰো ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. চত্তারি মহাভূতানি আরম্মণআরম্মণাধিপতিসহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযউপনিস্সযপুরেজাতঅত্থিঅৰিগতৰসেন নৰধা পচ্চযা হোন্তি. হদযৰত্থু তেসঞ্চেৰ ৰিপ্পযুত্তস্স চ ৰসেন দসধা পচ্চযো হোতি. অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযে অপুব্বং নত্থি. নিস্সযপচ্চযে চক্খাযতনাদীনি আরম্মণআরম্মণাধিপতিনিস্সযউপনিস্সযপুরেজাতইন্দ্রিযৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতৰসেন নৰধা পচ্চযা হোন্তি. উপনিস্সযে অপুব্বং নত্থি. পুরেজাতপচ্চযে রূপসদ্দগন্ধরসাযতনানি আরম্মণআরম্মণাধিপতিউপনিস্সযপুরেজাতঅত্থিঅৰিগতৰসেন ছধা পচ্চযা হোন্তি. এত্তকমেৰেত্থ অপুব্বং. পচ্ছাজাতাদীসু অপুব্বং নত্থি. আহারপচ্চযে কবল়ীকারাহারো আরম্মণআরম্মণাধিপতিউপনিস্সযআহারঅত্থিঅৰিগতৰসেন ছধা পচ্চযো হোতি. ইন্দ্রিযাদীসু অপুব্বং নত্থি. এৰমেত্থ একধম্মস্স অনেকপচ্চযভাৰতোপি ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযো.

একপচ্চযস্স অনেকপচ্চযভাৰতোতি হেতুপচ্চযাদীসু যস্স কস্সচি একস্স পচ্চযস্স যেনাকারেন যেনত্থেন যো পচ্চযুপ্পন্নানং পচ্চযো হোতি, তং আকারং তং অত্থং অৰিজহিত্ৰাৰ অঞ্ঞেহিপি যেহাকারেহি যেহি অত্থেহি সো তস্মিঞ্ঞেৰ খণে তেসং ধম্মানং অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি, ততো অনেকপচ্চযভাৰতো তস্স ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি অত্থো. সেয্যথিদং – অমোহো হেতুপচ্চযো, সো হেতুপচ্চযত্তং অৰিজহন্তোৰ অধিপতিসহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযৰিপাকইন্দ্রিযমগ্গসম্পযুত্তৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি একাদসহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. অলোভাদোসা ততো অধিপতিইন্দ্রিযমগ্গপচ্চযে তযো অপনেত্ৰা সেসানং ৰসেন অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছন্তি. ইদং ৰিপাকহেতূসুযেৰ লব্ভতি, কুসলকিরিযেসু পন ৰিপাকপচ্চযতা পরিহাযতি. লোভদোসমোহা তে তযো ৰিপাকঞ্চাতি চত্তারো অপনেত্ৰা সেসানং ৰসেন অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছন্তি.

আরম্মণপচ্চযো তং আরম্মণপচ্চযত্তং অৰিজহন্তংযেৰ আরম্মণাধিপতিনিস্সযউপনিস্সযপুরেজাতৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি সত্তহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. অযমেত্থ উক্কট্ঠপরিচ্ছেদো, অরূপধম্মানং পন অতীতানাগতানং ৰা রূপধম্মানং আরম্মণপচ্চযভাৰে সতি আরম্মণাধিপতিআরম্মণূপনিস্সযমত্তঞ্ঞেৰ উত্তরি লব্ভতি. অধিপতিপচ্চযে ৰীমংসা অমোহসদিসা. ছন্দো অধিপতিপচ্চযো অধিপতিপচ্চযত্তং অৰিজহন্তোৰ সহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযৰিপাকসম্পযুত্তৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি অট্ঠহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. ৰীরিযং তেসঞ্চেৰ ইন্দ্রিযমগ্গপচ্চযানঞ্চাতি ইমেসং ৰসেন অপরেহিপি দসহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. চিত্তং ততো মগ্গপচ্চযং অপনেত্ৰা আহারপচ্চযং পক্খিপিত্ৰা ইমেসং ৰসেন অধিপতিপচ্চযতো উত্তরি দসহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. আরম্মণাধিপতিনো পন হেট্ঠা আরম্মণপচ্চযে ৰুত্তনযেনেৰ অনেকপচ্চযভাৰো ৰেদিতব্বো.

অনন্তরসমনন্তরপচ্চযা অনন্তরসমনন্তরপচ্চযত্তং অৰিজহন্তাৰ উপনিস্সযকম্মআসেৰননত্থিৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি পঞ্চহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছন্তি. অরিযমগ্গচেতনাযেৰ চেত্থ কম্মপচ্চযতং লভতি, ন সেসধম্মা. সহজাতপচ্চযো সহজাতপচ্চযত্তং অৰিজহন্তোৰ হেতুঅধিপতিঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযকম্মৰিপাকআহারইন্দ্রিযঝানমগ্গসম্পযুত্তৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতানং ৰসেন অপরেহি চুদ্দসহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. অযম্পি উক্কট্ঠপরিচ্ছেদো ৰত্থুসহজাতাদীনং পন ৰসেনেত্থ হেতুপচ্চযাদীনং অভাৰোপি ৰেদিতব্বো. অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযেপি এসেৰ নযো.

নিস্সযপচ্চযো নিস্সযপচ্চযত্তং অৰিজহন্তোৰ চতুৰীসতিযা পচ্চযেসু অত্তনো নিস্সযপচ্চযত্তঞ্চেৰ অনন্তরসমনন্তরপচ্ছাজাতআসেৰননত্থিৰিগতপচ্চযে চ ছ অপনেত্ৰা সেসানং ৰসেন অপরেহিপি সত্তরসহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. অযম্পি উক্কট্ঠপরিচ্ছেদোৰ ৰত্থুনিস্সযাদীনং পন ৰসেনেত্থ হেতুপচ্চযাদীনং আভাৰোপি ৰেদিতব্বো.

উপনিস্সযপচ্চযে আরম্মণূপনিস্সযো আরম্মণাধিপতিসদিসো. অনন্তরূপনিস্সযো অনন্তরূপনিস্সযপচ্চযত্তং অৰিজহন্তোৰ অনন্তরসমনন্তরকম্মআসেৰননত্থিৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি ছহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. অরিযমগ্গচেতনাযেৰ চেত্থ কম্মপচ্চযতং লভতি, ন সেসধম্মা. পকতূপনিস্সযো পকতূপনিস্সযোৰ. পুরেজাতপচ্চযো অত্তনো পুরেজাতপচ্চযত্তং অৰিজহন্তোৰ আরম্মণআরম্মণাধিপতিনিস্সযউপনিস্সযইন্দ্রিযৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি অট্ঠহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. অযম্পি উক্কট্ঠনিদ্দেসোৰ আরম্মণপুরেজাতে পনেত্থ নিস্সযইন্দ্রিযৰিপ্পযুত্তপচ্চযতা ন লব্ভতি. ইতো উত্তরিপি লব্ভমানালব্ভমানং ৰেদিতব্বং. পচ্ছাজাতপচ্চযো অত্তনো পচ্ছাজাতপচ্চযভাৰং অৰিজহন্তোৰ ৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি তীহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. আসেৰনপচ্চযো আসেৰনপচ্চযত্তং অৰিজহন্তোৰ অনন্তরসমনন্তরউপনিস্সযনত্থিৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি পঞ্চহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি.

কম্মপচ্চযো কম্মপচ্চযত্তং অৰিজহন্তোৰ একক্খণিকো তাৰ সহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযৰিপাকআহারসম্পযুত্তৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি নৰহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. নানাক্খণিকো উপনিস্সযঅনন্তরসমনন্তরনত্থিৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি পঞ্চহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. ৰিপাকপচ্চযো ৰিপাকপচ্চযত্তং অৰিজহন্তোৰ হেতুঅধিপতিসহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযকম্মআহারইন্দ্রিযঝানমগ্গসম্পযুত্তৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি চুদ্দসহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. আহারপচ্চযে কবল়ীকারো আহারো আহারপচ্চযত্তং অৰিজহন্তোৰ অত্থিঅৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি দ্ৰীহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. সেসা তযো আহারপচ্চযত্তং অৰিজহন্তাৰ যথানুরূপং অধিপতিসহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযকম্মৰিপাকইন্দ্রিযসম্পযুত্তৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি একাদসহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছন্তি.

ইন্দ্রিযপচ্চযে রূপিনো পঞ্চিন্দ্রিযা ইন্দ্রিযপচ্চযত্তং অৰিজহন্তাৰ নিস্সযপুরেজাতৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি পঞ্চহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছন্তি. রূপজীৰিতিন্দ্রিযম্পি ইন্দ্রিযপচ্চযত্তং অৰিজহন্তঞ্ঞেৰ অত্থিঅৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি দ্ৰীহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. অরূপিনো ইন্দ্রিযানিপি যথানুরূপং ইন্দ্রিযপচ্চযত্তং অৰিজহন্তানেৰ হেতুঅধিপতিসহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযৰিপাকআহারঝানমগ্গসম্পযুত্তৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি তেরসহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছন্তি. ঝানপচ্চযো ঝানপচ্চযত্তং অৰিজহন্তোৰ যথানুরূপং সহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযৰিপাকইন্দ্রিযমগ্গসম্পযুত্তৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি দসহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. মগ্গপচ্চযো মগ্গপচ্চযত্তং অৰিজহন্তোৰ যথানুরূপং ঝানপচ্চযে ৰুত্তানং দসন্নং হেতুঅধিপতীনঞ্চাতি ইমেসং ৰসেন অপরেহিপি দ্ৰাদসহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি.

সম্পযুত্তপচ্চযো সম্পযুত্তপচ্চযত্তং অৰিজহন্তোৰ যথানুরূপং হেতুঅধিপতিসহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযকম্মৰিপাকআহারইন্দ্রিযঝানমগ্গঅত্থিঅৰিগতানং ৰসেন অপরেহিপি তেরসহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. ৰিপ্পযুত্তপচ্চযো ৰিপ্পযুত্তপচ্চযত্তং অৰিজহন্তোৰ অনন্তরসমনন্তরআসেৰনসম্পযুত্তনত্থিৰিগতসঙ্খাতে ছ পচ্চযে অপনেত্ৰা সেসানং ৰসেন যথানুরূপং অপরেহিপি সত্তরসহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. তত্থ রূপস্স চ অরূপস্স চ পচ্চযৰিভাগো ৰেদিতব্বো. অত্থিপচ্চযো অত্থিপচ্চযত্তং অৰিজহন্তোৰ অনন্তরসমনন্তরআসেৰননত্থিৰিগতসঙ্খাতে পঞ্চ পচ্চযে অপনেত্ৰা সেসানং ৰসেন যথানুরূপং অপরেহি অট্ঠারসহাকারেহি অনেকপচ্চযভাৰং গচ্ছতি. নত্থিপচ্চযৰিগতপচ্চযা অনন্তরপচ্চযসদিসা. অৰিগতপচ্চযো অত্থিপচ্চযসদিসোযেৰাতি এৰমেত্থ একপচ্চযস্স অনেকপচ্চযভাৰতোপি ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযো.

পচ্চযসভাগতোতি এতেসু হি চতুৰীসতিযা পচ্চযেসু অনন্তরসমনন্তরঅনন্তরূপনিস্সযআসেৰননত্থিৰিগতা সভাগা, তথা আরম্মণআরম্মণাধিপতিআরম্মণূপনিস্সযাতি ইমিনা উপাযেনেত্থ পচ্চযসভাগতোপি ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযো.

পচ্চযৰিসভাগতোতি পুরেজাতপচ্চযো পনেত্থ পচ্ছাজাতপচ্চযেন ৰিসভাগো, তথা সম্পযুত্তপচ্চযো ৰিপ্পযুত্তপচ্চযেন, অত্থিপচ্চযো নত্থিপচ্চযেন, ৰিগতপচ্চযো অৰিগতপচ্চযেনাতি ইমিনা উপাযেনেত্থ পচ্চযৰিসভাগতোপি ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযো.

যুগল়কতোতি এতেসু চ অত্থসরিক্খতায, সদ্দসরিক্খতায, কালপটিপক্খতায, হেতুফলতায, অঞ্ঞমঞ্ঞপটিপক্খতাযাতি ইমেহি কারণেহি যুগল়কতো ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযো. অনন্তরসমনন্তরা হি অত্থসরিক্খতায একং যুগল়কং নাম; নিস্সযূপনিস্সযা সদ্দসরিক্খতায, পুরেজাতপচ্ছাজাতা কালপটিপক্খতায, কম্মপচ্চযৰিপাকপচ্চযা হেতুফলতায, সম্পযুত্তৰিপ্পযুত্তপচ্চযা অঞ্ঞমঞ্ঞপটিপক্খতায একং যুগল়কং নাম, তথা অত্থিনত্থিপচ্চযা, ৰিগতাৰিগতপচ্চযা চাতি এৰমেত্থ যুগল়কতোপি ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযো. জনকাজনকতোতি এতেসু চ অনন্তরসমনন্তরানন্তরূপনিস্সযপকতূপনিস্সযাসেৰনপচ্চযা নানাক্খণিকো, কম্মপচ্চযো, নত্থিৰিগতপচ্চযাতি ইমে পচ্চযা জনকাযেৰ, ন অজনকা. পচ্ছাজাতপচ্চযো কেৰলং উপত্থম্ভকোযেৰ, ন জনকো. সেসা জনকা চ অজনকা চ উপত্থম্ভকা চাতি অত্থো. এৰমেত্থ জনকাজনকতোপি ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযো.

সব্বট্ঠানিকাসব্বট্ঠানিকতোতি এতেসু চ সহজাতনিস্সযঅত্থিঅৰিগতপচ্চযা সব্বট্ঠানিকা নাম, সব্বেসং সঙ্খতানং রূপারূপধম্মানং ঠানভূতা কারণভূতাতি অত্থো. এতেহি ৰিনা উপ্পজ্জমানো একধম্মোপি নত্থীতি. আরম্মণআরম্মণাধিপতিঅনন্তরসমনন্তরানন্তরূপনিস্সযপকতূপনিস্সযাসেৰনসম্পযুত্তনত্থিৰিগতপচ্চযা অসব্বট্ঠানিকা নাম. ন সব্বেসং রূপারূপধম্মানং ঠানভূতা, অরূপক্খন্ধানঞ্ঞেৰ পন ঠানভূতা কারণভূতাতি অত্থো. অরূপধম্মাযেৰ হি এতেহি উপ্পজ্জন্তি, ন রূপধম্মা. পুরেজাতপচ্ছাজাতাপি অসব্বট্ঠানিকা অরূপরূপানঞ্ঞেৰ যথাক্কমেন পচ্চযভাৰতো. ৰুত্তাৰসেসাপি একচ্চানং রূপারূপধম্মানং উপ্পত্তিহেতুতো ন সব্বট্ঠানিকাতি এৰমেত্থ সব্বট্ঠানিকা সব্বট্ঠানিকতোপি ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযো.

রূপং রূপস্সাতিআদিৰিকপ্পতোতি এতেসু চ চতুৰীসতিযা পচ্চযেসু একপচ্চযোপি একন্তেন রূপমেৰ হুত্ৰা রূপস্সেৰ পচ্চযো নাম নত্থি, একন্তেন পন রূপং হুত্ৰা অরূপস্সেৰ পচ্চযো নাম অত্থি. কতরো পনেসোতি? পুরেজাতপচ্চযো. পুরেজাতপচ্চযো হি একন্তেন রূপমেৰ হুত্ৰা অরূপস্সেৰ পচ্চযো হোতি. একন্তেন রূপমেৰ হুত্ৰা রূপারূপস্সেৰ পচ্চযো নামাতিপি নত্থি, একন্তেন পন অরূপং হুত্ৰা অরূপস্সেৰ পচ্চযো নাম অত্থি. কতরো পনেসোতি? অনন্তরসমনন্তরআসেৰনসম্পযুত্তনত্থিৰিগতৰসেন ছব্বিধো. সো হি সব্বোপি একন্তেন অরূপমেৰ হুত্ৰা অরূপস্সেৰ পচ্চযো হোতি. একন্তেন অরূপমেৰ হুত্ৰাপি একন্তেন রূপস্সেৰ পচ্চযো নামাতিপি অত্থি. কতরো পনেসোতি? পচ্ছাজাতপচ্চযো. সো হি একন্তেন অরূপং হুত্ৰা রূপস্সেৰ পচ্চযো হোতি; একন্তেন পন অরূপধম্মোৰ হুত্ৰা রূপারূপানং পচ্চযোপি অত্থি. কতরো পনেসোতি? হেতুকম্মৰিপাকঝানমগ্গৰসেন পঞ্চৰিধো. সো হি সব্বোপি একন্তেন অরূপমেৰ হুত্ৰা রূপধম্মানং অরূপধম্মানম্পি পচ্চযো হোতি. একন্তেন পন রূপারূপমেৰ হুত্ৰা রূপস্সেৰ পচ্চযো নামাতিপি নত্থি, অরূপস্সেৰ পন হোতি. কতরো পনেসোতি? আরম্মণপচ্চযো চেৰ উপনিস্সযপচ্চযো চ. ইদঞ্হি দ্ৰযং একন্তেন রূপারূপমেৰ হুত্ৰা অরূপস্সেৰ পচ্চযো হোতি. একন্তেন রূপারূপমেৰ হুত্ৰা পন রূপারূপস্সেৰ পচ্চযো নামাতিপি অত্থি. কতরো পনেসোতি? অধিপতিসহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযআহারইন্দ্রিযৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতৰসেন নৰৰিধো. সো হি সব্বোপি একন্তেন রূপারূপমেৰ হুত্ৰা রূপারূপস্সেৰ পচ্চযো হোতীতি এৰমেত্থ রূপং রূপস্সাতিআদিৰিকপ্পতোপি ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযো.

ভৰভেদতোতি ইমেসু পন চতুৰীসতিযা পচ্চযেসু পঞ্চৰোকারভৰে তাৰ ন কোচি পচ্চযো ন লব্ভতি নাম. চতুৰোকারভৰে পন তযো পুরেজাতপচ্ছাজাতৰিপ্পযুত্তপচ্চযে অপনেত্ৰা সেসা একৰীসতিমেৰ লব্ভন্তি. একৰোকারভৰে সহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযকম্মইন্দ্রিযঅত্থিঅৰিগতৰসেন সত্তেৰ লব্ভন্তি. বাহিরে পন অনিন্দ্রিযবদ্ধরূপে সহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযঅত্থিঅৰিগতৰসেন পঞ্চেৰ লব্ভন্তীতি এৰমেত্থ ভৰভেদতোপি ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযোতি.

পচ্চযনিদ্দেসৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পুচ্ছাৰারো