কম্মপথসংসন্দনকথা

ইদানি ইমস্মিং ঠানে কম্মপথসংসন্দনং নাম ৰেদিতব্বং. পঞ্চফস্সদ্ৰারৰসেন হি উপ্পন্নো অসংৰরো অকুসলং মনোকম্মমেৰ হোতি. মনোফস্সদ্ৰারৰসেন উপ্পন্নো তীণিপি কম্মানি হোন্তি – সো হি কাযদ্ৰারে চোপনপ্পত্তো অকুসলং কাযকম্মং হোতি, ৰচীদ্ৰারে অকুসলং ৰচীকম্মং, উভযত্থ চোপনং অপ্পত্তো অকুসলং মনোকম্মং. পঞ্চঅসংৰরদ্ৰারৰসেন উপ্পন্নোপি অকুসলং মনোকম্মমেৰ হোতি. চোপনকাযঅসংৰরদ্ৰারৰসেন উপ্পন্নো অকুসলং কাযকম্মমেৰ হোতি, ৰাচাঅসংৰরদ্ৰারৰসেন উপ্পন্নো অকুসলং ৰচীকম্মমেৰ হোতি, মনোঅসংৰরদ্ৰারৰসেন উপ্পন্নো অকুসলং মনোকম্মমেৰ হোতি. তিৰিধং কাযদুচ্চরিতং অকুসলং কাযকম্মমেৰ হোতি, চতুব্বিধং ৰচীদুচ্চরিতং অকুসলং ৰচীকম্মমেৰ হোতি, তিৰিধং মনোদুচ্চরিতং অকুসলং মনোকম্মমেৰ হোতি.

পঞ্চফস্সদ্ৰারৰসেন উপ্পন্নো সংৰরোপি কুসলং মনোকম্মমেৰ হোতি. মনোফস্সদ্ৰারৰসেন উপ্পন্নো পন অযম্পি, অসংৰরো ৰিয, তীণিপি কম্মানি হোন্তি. পঞ্চসংৰরদ্ৰারৰসেন উপ্পন্নোপি কুসলং মনোকম্মমেৰ হোতি, চোপনকাযসংৰরদ্ৰারৰসেন উপ্পন্নো কুসলং কাযকম্মমেৰ হোতি, ৰাচাসংৰরদ্ৰারৰসেন উপ্পন্নো কুসলং ৰচীকম্মমেৰ হোতি, মনোসংৰরদ্ৰারৰসেন উপ্পন্নো কুসলং মনোকম্মমেৰ হোতি. তিৰিধং কাযসুচরিতং কুসলং কাযকম্মমেৰ হোতি, চতুব্বিধং ৰচীসুচরিতং কুসলং ৰচীকম্মমেৰ হোতি, তিৰিধং মনোসুচরিতং কুসলং মনোকম্মমেৰ হোতি.

অকুসলং কাযকম্মং পঞ্চফস্সদ্ৰারৰসেন নুপ্পজ্জতি; মনোফস্সদ্ৰারৰসেনেৰ উপ্পজ্জতি. তথা অকুসলং ৰচীকম্মং. অকুসলং মনোকম্মং পন ছফস্সদ্ৰারৰসেন উপ্পজ্জতি; তং কাযৰচীদ্ৰারেসু চোপনং পত্তং অকুসলং কাযৰচীকম্মং হোতি, চোপনং অপ্পত্তং অকুসলং মনোকম্মমেৰ. যথা চ পঞ্চফস্সদ্ৰারৰসেন, এৰং পঞ্চঅসংৰরদ্ৰারৰসেনপি অকুসলং কাযকম্মং নুপ্পজ্জতি, চোপনকাযঅসংৰরদ্ৰারৰসেন পন ৰাচাঅসংৰরদ্ৰারৰসেন চ উপ্পজ্জতি; মনোঅসংৰরদ্ৰারৰসেন নুপ্পজ্জতি. অকুসলং ৰচীকম্মম্পি পঞ্চঅসংৰরদ্ৰারৰসেন নুপ্পজ্জতি, চোপনকাযৰাচাঅসংৰরদ্ৰারৰসেন উপ্পজ্জতি; মনোঅসংৰরদ্ৰারৰসেন নুপ্পজ্জতি. অকুসলং মনোকম্মং অট্ঠঅসংৰরদ্ৰারৰসেনপি উপ্পজ্জতেৰ. কুসলকাযকম্মাদীসুপি এসেৰ নযো.

অযং পন ৰিসেসো – যথা অকুসলকাযকম্মৰচীকম্মানি মনোঅসংৰরদ্ৰারৰসেন নুপ্পজ্জন্তি, ন তথা এতানি. এতানি পন কাযঙ্গৰাচঙ্গং অচোপেত্ৰা সিক্খাপদানি গণ্হন্তস্স মনোসংৰরদ্ৰারেপি উপ্পজ্জন্তি এৰ. তত্থ কামাৰচরং কুসলং চিত্তং তিৰিধকম্মদ্ৰারৰসেন উপ্পজ্জতি, পঞ্চৰিঞ্ঞাণদ্ৰারৰসেন নুপ্পজ্জতি; ‘যমিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং, সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা’তি ইমিনা পন নযেন ছফস্সদ্ৰারৰসেন উপ্পজ্জতি; অট্ঠঅসংৰরদ্ৰারৰসেন নুপ্পজ্জতি, অট্ঠসংৰরদ্ৰারৰসেন উপ্পজ্জতি; দসঅকুসলকম্মপথৰসেন নুপ্পজ্জতি, দসকুসলকম্মপথৰসেন উপ্পজ্জতি; তস্মা ইদম্পি চিত্তং তিৰিধকম্মদ্ৰারৰসেন ৰা উপ্পন্নং হোতু, ছফস্সদ্ৰারৰসেন ৰা, অট্ঠসংৰরদ্ৰারৰসেন ৰা দসকুসলকম্মপথৰসেন ৰা. ‘‘কামাৰচরং কুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতি…পে… রূপারম্মণং ৰা…পে… ধম্মারম্মণং ৰা’’তি ৰুত্তে সব্বং ৰুত্তমেৰ হোতীতি.

দ্ৰারকথা নিট্ঠিতা.

যং যং ৰা পনারব্ভাতি এত্থ অযং যোজনা – হেট্ঠা ৰুত্তেসু রূপারম্মণাদীসু রূপারম্মণং ৰা আরব্ভ, আরম্মণং কত্ৰাতি অত্থো. সদ্দারম্মণং ৰা…পে… ধম্মারম্মণং ৰা আরব্ভ উপ্পন্নং হোতি. এত্তাৰতা এতস্স চিত্তস্স এতেসু আরম্মণেসু যংকিঞ্চি একমেৰ আরম্মণং অনুঞ্ঞাতসদিসং হোতি. ইদঞ্চ একস্মিং সমযে একস্স ৰা পুগ্গলস্স রূপারম্মণং আরব্ভ উপ্পন্নং পুন অঞ্ঞস্মিং সমযে অঞ্ঞস্স ৰা পুগ্গলস্স সদ্দাদীসুপি অঞ্ঞতরং আরম্মণং আরব্ভ উপ্পজ্জতি এৰ. এৰং উপ্পজ্জমানস্স চস্স একস্মিং ভৰে পঠমং রূপারম্মণং আরব্ভ পৰত্তি হোতি, পচ্ছা সদ্দারম্মণন্তি অযম্পি কমো নত্থি. রূপাদীসু চাপি পঠমং নীলারম্মণং পচ্ছা পীতারম্মণন্তি অযম্পি নিযমো নত্থি. ইতি ইমং সব্বারম্মণতঞ্চেৰ, কমাভাৰঞ্চ, কমাভাৰেপি চ নীলপীতাদীসু নিযমাভাৰং দস্সেতুং ‘যং যং ৰা পনারব্ভা’তি আহ. ইদং ৰুত্তং হোতি – ইমেসু রূপাদীসু ন যংকিঞ্চি একমেৰ, অথ খো যং যং ৰা পনারব্ভ উপ্পন্নং হোতি. এৰং উপ্পজ্জমানম্পি চ ‘পঠমং রূপারম্মণং পচ্ছা সদ্দারম্মণং আরব্ভা’তি এৰম্পি অনুপ্পজ্জিত্ৰা যং যং ৰা পনারব্ভ উপ্পন্নং হোতি; ‘পটিলোমতো ৰা অনুলোমতো ৰা, একন্তরিকদ্ৰন্তরিকাদিনযেন ৰা, রূপারম্মণাদীসু যং ৰা তং ৰা আরম্মণং কত্ৰা উপ্পন্নং হোতী’তি অত্থো. রূপারম্মণেসুপি চ ‘পঠমং নীলারম্মণং পচ্ছা পীতারম্মণ’ন্তি ইমিনাপি নিযমেন অনুপ্পজ্জিত্ৰা, যং যং ৰা পনারব্ভ ‘নীলপীতকাদীসু রূপারম্মণেসু যং ৰা তং ৰা রূপারম্মণং আরব্ভ উপ্পন্নং হোতী’তি অত্থো. সদ্দারম্মণাদীসুপি এসেৰ নযো. অযং তাৰ একা যোজনা.

অযং পন অপরা – রূপং আরম্মণং এতস্সাতি রূপারম্মণং…পে… ধম্মো আরম্মণং এতস্সাতি ধম্মারম্মণং. ইতি রূপারম্মণং ৰা…পে… ধম্মারম্মণং ৰা চিত্তং উপ্পন্নং হোতীতি ৰত্ৰা পুন ‘যং যং ৰা পনারব্ভা’তি আহ. তস্সত্থো – এতেসু রূপাদীসু হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ যং ৰা তং ৰা পন আরব্ভ উপ্পন্নং হোতীতি. মহাঅট্ঠকথাযং পন যেৰাপনকে অভিনৰং নত্থি, হেট্ঠা গহিতমেৰ গহিত’ন্তি ৰত্ৰা ‘রূপং ৰা আরব্ভ…পে… ধম্মং ৰা আরব্ভ, ইদং ৰা ইদং ৰা আরব্ভাতি কথেতুং ইদং ৰুত্ত’ন্তি এত্তকমেৰ আগতং.