কুসলকম্মপথকথা

পাণাতিপাতাদীহি পন ৰিরতিযো অনভিজ্ঝাঅব্যাপাদসম্মাদিট্ঠিযো চাতি ইমে দস কুসলকম্মপথা নাম. তত্থ পাণাতিপাতাদযো ৰুত্তত্থা এৰ. পাণাতিপাতাদীহি এতায ৰিরমন্তি, সযং ৰা ৰিরমতি, ৰিরমণমত্তমেৰ ৰা এতন্তি ৰিরতি. যা পাণাতিপাতা ৰিরমন্তস্স ‘‘যা তস্মিং সমযে পাণাতিপাতা আরতি ৰিরতী’’তি (ধ. স. ২৯৯-৩০১) এৰং ৰুত্তা কুসলচিত্তসম্পযুত্তা ৰিরতি, সা পভেদতো তিৰিধা হোতি – সম্পত্তৰিরতি, সমাদানৰিরতি, সমুচ্ছেদৰিরতীতি.

তত্থ অসমাদিন্নসিক্খাপদানং অত্তনো জাতিৰযবাহুসচ্চাদীনি পচ্চৰেক্খিত্ৰা ‘অযুত্তং অম্হাকং এৰরূপং পাপং কাতু’ন্তি সম্পত্তং ৰত্থুং অৰীতিক্কমন্তানং উপ্পজ্জমানা ৰিরতি ‘সম্পত্তৰিরতী’তি ৰেদিতব্বা – সীহল়দীপে চক্কনউপাসকস্স ৰিয. তস্স কির দহরকালেযেৰ মাতুযা রোগো উপ্পজ্জি. ৰেজ্জেন চ ‘অল্লসসমংসং লদ্ধুং ৰট্টতী’তি ৰুত্তং. ততো চক্কনস্স ভাতা ‘গচ্ছ, তাত, খেত্তং আহিণ্ডাহী’তি চক্কনং পেসেসি. সো তত্থ গতো. তস্মিঞ্চ সমযে একো সসো তরুণসস্সং খাদিতুং আগতো হোতি. সো তং দিস্ৰাৰ ৰেগেন ধাৰন্তো ৰল্লিযা বদ্ধো ‘কিরি কিরী’তি সদ্দমকাসি. চক্কনো তেন সদ্দেন গন্ত্ৰা তং গহেত্ৰা চিন্তেসি – ‘মাতু ভেসজ্জং করোমী’তি. পুন চিন্তেসি – ‘ন মেতং পতিরূপং য্ৰাহং মাতু জীৰিতকারণা পরং জীৰিতা ৰোরোপেয্য’ন্তি. অথ নং ‘গচ্ছ, অরঞ্ঞে সসেহি সদ্ধিং তিণোদকং পরিভুঞ্জা’তি মুঞ্চি. ভাতরা চ ‘কিং তাত সসো লদ্ধো’তি পুচ্ছিতো তং পৰত্তিং আচিক্খি. ততো নং ভাতা পরিভাসি. সো মাতুসন্তিকং গন্ত্ৰা ‘যতো অহং জাতো নাভিজানামি সঞ্চিচ্চ পাণং জীৰিতা ৰোরোপেতা’তি সচ্চং ৰত্ৰা অট্ঠাসি. তাৰদেৰস্স মাতা অরোগা অহোসি.

সমাদিন্নসিক্খাপদানং পন সিক্খাপদসমাদানে চ ততুত্তরিঞ্চ অত্তনো জীৰিতম্পি পরিচ্চজিত্ৰা ৰত্থুং অৰীতিক্কমন্তানং উপ্পজ্জমানা ৰিরতি ‘সমাদানৰিরতী’তি ৰেদিতব্বা. উত্তরৰড্ঢমানপব্বতৰাসীউপাসকস্স ৰিয. সো কির অম্বরিযৰিহারৰাসিনো পিঙ্গলবুদ্ধরক্খিতত্থেরস্স সন্তিকে সিক্খাপদানি গহেত্ৰা খেত্তং কসতি. অথস্স গোণো নট্ঠো. সো তং গৰেসন্তো উত্তরৰড্ঢমানপব্বতং আরুহি. তত্র নং মহাসপ্পো অগ্গহেসি. সো চিন্তেসি – ‘ইমাযস্স তিখিণৰাসিযা সীসং ছিন্দামী’তি. পুন চিন্তেসি – ‘ন মেতং পতিরূপং য্ৰাহং ভাৰনীযস্স গরুনো সন্তিকে সিক্খাপদানি গহেত্ৰা ভিন্দেয্য’ন্তি এৰং যাৰততিযং চিন্তেত্ৰা ‘জীৰিতং পরিচ্চজামি, ন সিক্খাপদ’ন্তি অংসে ঠপিতং তিখিণদণ্ডৰাসিং অরঞ্ঞে ছড্ডেসি. তাৰদেৰ নং মহাৰাল়ো মুঞ্চিত্ৰা অগমাসীতি.

অরিযমগ্গসম্পযুত্তা পন ৰিরতি ‘সমুচ্ছেদৰিরতী’তি ৰেদিতব্বা, যস্সা উপ্পত্তিতো পভুতি ‘পাণং ঘাতেস্সামী’তি অরিযপুগ্গলানং চিত্তম্পি নুপ্পজ্জতীতি.

ইদানি যথা অকুসলানং এৰং ইমেসম্পি কুসলকম্মপথানং ধম্মতো কোট্ঠাসতো আরম্মণতো ৰেদনাতো মূলতোতি পঞ্চহাকারেহি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো –

তত্থ ‘ধম্মতো’তি এতেসু হি পটিপাটিযা সত্ত চেতনাপি ৰট্টন্তি, ৰিরতিযোপি; অন্তে তযো চেতনাসম্পযুত্তাৰ.

‘কোট্ঠাসতো’তি পটিপাটিযা সত্ত কম্মপথা এৰ, নো মূলানি. অন্তে তযো কম্মপথা চেৰ মূলানি চ. অনভিজ্ঝা হি মূলং পত্ৰা ‘অলোভো কুসলমূলং’ হোতি. অব্যাপাদো ‘অদোসো কুসলমূলং’, সম্মাদিট্ঠি ‘অমোহো কুসলমূলং’.

‘আরম্মণতো’তি পাণাতিপাতাদীনং আরম্মণানেৰ এতেসং আরম্মণানি. ৰীতিক্কমিতব্বতোযেৰ হি ৰেরমণী নাম হোতি. যথা পন নিব্বানারম্মণো অরিযমগ্গো কিলেসে পজহতি, এৰং জীৰিতিন্দ্রিযাদিআরম্মণাপেতে কম্মপথা পাণাতিপাতাদীনি দুস্সীল্যানি পজহন্তীতি ৰেদিতব্বা.

‘ৰেদনাতো’তি সব্বে সুখৰেদনা ৰা হোন্তি মজ্ঝত্তৰেদনা ৰা. কুসলং পত্ৰা হি দুক্খৰেদনা নাম নত্থি.

‘মূলতো’তি পটিপাটিযা সত্ত কম্মপথা ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন ৰিরমন্তস্স অলোভঅদোসঅমোহৰসেন তিমূলা হোন্তি; ঞাণৰিপ্পযুত্তচিত্তেন ৰিরমন্তস্স দ্ৰিমূলা. অনভিজ্ঝা ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন ৰিরমন্তস্স দ্ৰিমূলা হোতি; ঞাণৰিপ্পযুত্তচিত্তেন একমূলা. অলোভো পন অত্তনাৰ অত্তনো মূলং ন হোতি. অব্যাপাদেপি এসেৰ নযো. সম্মাদিট্ঠি অলোভাদোসৰসেন দ্ৰিমূলাৰ হোতি. ইমে দস কুসলকম্মপথা নাম.