৫. ঈযো

করীযতি সম্বন্ধীযতীতি কম্মং. তঞ্চ নাম জাতি গুণকিরিযাদব্ব সম্বন্ধতো পঞ্চধা ভৰতি. তত্থ নামকম্মং’ ডিত্থো ডৰিত্থোতি নামেন পিণ্ডস্স সম্বন্ধা. জাতিকম্মং গোঅস্সোতি গোত্তাদিজাতিযা পিণ্ডস্স সম্বন্ধা. গুণকম্মং সুক্কোনীলোতি সুক্কাদিনা গুণেন দব্বস্স সম্বন্ধা. কিরিযাকম্মং পাচকো পাযকোতি পাচকাদিকিরিযায দব্বস্স সম্বন্ধা. দব্বকম্মং দণ্ডীৰিসাণীতি দণ্ডাদিনা দব্বেন পিণ্ডস্স সম্বন্ধা. এৰং কম্মস্স পঞ্চপ্পকারসম্ভৰেপিচ্ছাযমত্থে ঈযস্স ৰিধানতো ইচ্ছাসম্বন্ধিযেৰ কম্মং গয্হতীতি কিরিযাকম্মমেৰাত্র গয্হতে অমুকমেৰত্থমুপদস্সেন্তো আহ- ‘যদিপি’চ্চাদি. অযঞ্চ নিপাত সমুদাযো ৰিসেসাভিধাননিমিত্তাস্যুপগমে ৰত্ততে.

তথাপীতিলোকৰুত্তিরযংৰিসেসাভিধানারম্ভে. তংসম্বন্ধিযেৰাতি ইচ্ছাসম্বন্ধিএৰ. অত্তনোপুত্তমিচ্ছতীত্যাদিৰচনিচ্ছাযমত্তসম্বন্ধিনিপুত্তাদো অত্তনোত্যনুৰত্তিযসুত্তন্তরেনপচ্চযোৰিধীযতেপাণিনিনা, এত্থ ত্ৰ(ত্ত)গ্গহণমন্তরেনাত্ত সম্বন্ধিন্যেৰ পুত্তাদো কথং ৰিঞ্ঞাযতে ৰিসেসৰচনাভাৰে হি পরসম্বন্ধিন্যপি পপ্পোতীতীমংচোদ্যমুব্ভাৰয মাহ- ‘অত্তসম্বন্ধিনি’চ্চাদি. ঈযস্স পরসম্বন্ধিন্যপি পসঙ্গোতি সম্বন্ধো. কুতোচাহ-ঈযস্সাইতিধানা’তি. অত্থগ্গহণস্সাৰচনে ঈযস্সানভিধানাতি ভাৰো.

অপ্পত্তিযাতি করণে হেতুম্হি ৰা ততিযা. এত্থাতি অত্তনো পুত্তমিচ্ছতীতেত্থাপি. ন ইট্ঠোতি ঈযপ্পচ্চযো নাভিমতো. নেৰেত্থ ভৰিতব্বন্তি ৰদতো-ধিপ্পাযামাহ ‘সাপেক্খত্ত যেৰেতি ভাৰো’তি. যদি অত্তনো পুত্তমিচ্ছতীতি ৰত্তুমিচ্ছাযং সাপেক্খেত্তেপি সিযা, তদাযমনিট্ঠপ্পসঙ্গোতি দস্সেতুমাহ- ‘যদিচেত্থ’ইচ্চাদি.

অনিট্ঠপ্পসঙ্গস্স সরূপমাহ- ‘অত্তনো পুত্তীযতীতি সিযা’তি. উপ্পজ্জমানেন ঈযেনেৰ অত্তত্থস্সাভিহিতত্তা অত্তসদ্দস্সাপ্পযোগোতি চেতম্পি ন সঙ্গতন্তি পটিপাদযমাহ ‘ন চ সক্কা’তিআদি. কস্মাদেৰং ৰত্তুং ন সক্কাতি আহ- ‘পকতি’চ্চাদি. অপূপাদিকায পকতিযা সমানত্থস্সেৰ ৰিসেসনস্স ৰুত্তিপদে অন্তোভাৰ দস্সনাতি অত্থো. ক্ৰপনেৰং দিট্ঠন্ত্যাহ- ‘তংযথে’চ্চাদি. ‘‘তমস্স সিপ্পং সীলং পণ্যং পহরণং পযোজনং’’তি (৪-২৭) ণিকে আপূপিকো. নতু ভিন্নত্থস্সাতি ব্যতিরেকং দস্সেত্ৰা তং দিট্ঠন্তেন সাধেতুমাহ- ‘দেৰদত্তস্সি’চ্চাদি. কারণমাহ- ‘সাম্যন্তরে’চ্চাদি. দেৰদত্তস্স ধুরুনো কুলন্তি সাম্যন্তরব্যৰচ্ছেদায দেৰদত্তসদ্দস্সো পাদানতো গুরুকুলন্তি ৰুত্তিপদেন দেৰদত্তত্থস্সান্তো ভাৰোতি অত্থো. তমেত্থোপি সমানন্তূপদস্সেন্তো আহ- ‘তথেহাপি’চ্চাদি. অথাত্তনো পুত্তমিচ্ছতীত্যেতস্মিং ৰাক্যে পদস্সান্ৰাখ্যানতো অত্তসদ্দস্সাপ্ফযোগো কিন্ন সিযাতি দস্সেতুমাহ- ‘নচাপি’চ্চাদি.

পদস্সাতি পুত্তীযাদিনো পদস্স. নচাপি অপ্পযোগোতি সম্বন্ধো. কারণমাহ- ‘ঈযন্তস্সা’তিআদি. ঈযন্তো পুত্তীযাদি, নিযোগতো ন পপ্পোতীতি সম্বন্ধো. তব্বাচীসদ্দপ্পযোগন্তি অঞ্ঞৰাচীসদ্দযোগং. সুতগ্গহণন্তি অসুতত্তাতি ৰুত্তসুতগ্গহণং. অত্থপ্পকরণাদ্যুপলক্খণন্ত্যনেন অত্থতো পকরণাদিতোপি পুত্তস্সত্ত নিযতা গম্যতে, সুতসদ্দস্স তু গহণমুপলক্খণত্থন্তি ৰদতি.

ননু চ সুত্তে কম্মাতি ৰুত্তত্তা কম্মসমুদাযতোপীযো সিযা ত্যাসঙ্কিযেৰ (মভা)ৰং সাধযমাহ- ‘কম্মা’তিআদি. ৰত্তুং ইট্ঠা একসখ্যা যস্স কম্মসামঞ্ঞস্স তং তথাৰুত্তং. ৰত্তুমিট্ঠেক সঙ্খ্যস্স গহণমাহ- ‘কম্মসমুদাযতো’তি. কিম্পনাৰযৰতো ন সিযা’ মহন্তম্পুত্তমিচ্ছতী’চ্চত্র পুত্তমিচ্চতোচ্চাসঙ্কিযাহ ‘অৰযৰতোপি সাপেক্খত্তাযেৰা’তি. ন ভতীতি সম্বন্ধো. এৰঞ্চরহি ইদম্পি ন সিজ্ঝতীতি চোদেন্তো আহ ‘চরহি’চ্চাদি. মহা চাযং পুত্তোচেতি মহাপুত্তমিচ্ছতীতি যদেৰং করীযতি তদাযম্পযোগোতি দস্সেন্তো আহ- ‘ভৰিতব্বমেৰে’চ্চাদি.