৬. উপমা

উপমীযতে পরিচ্ছিজ্জতি সাধীযতীত্যত্থো. কীদিসন্তমুপমানমিচ্চাহ- ‘পসিদ্ধসাধম্যা’ইচ্চাদি. পসিদ্ধো গৰাদি, তস্স সাধম্যা সমান রূপতায যম্পসিদ্ধস্স গৰযাদিনো সাধিযস্স সাধনং তমুপমানন্ত্যত্থো. সমানো ধম্মো-স্সেতি সধম্মো, গৰাদিযেৰ. তস্স ভাৰো সাধম্যং. সাধ্যতে উপমীযতে-নেনেতি সাধনমুপমানং গৰাদি. সাধুতে উপমীযতেতি সাধিযো, গৰযাদি. তস্স সাধনং সাধিযসাধনং.

পুত্তমিৰাচরতীতি এত্থ ‘আৰসথমাৰসতি’চ্চাদো ৰিয আধারত্থস্স ৰিঞ্ঞাযমানত্তা পুত্তে ৰিয মাণৰকে মধুরন্নপানদানাদিকমাচরণং করোতিচ্চেৰমত্থসম্ভৰেন দ্ৰিন্নম্পি উপমানোপমেয্যভাৰোত্যৰগমযিতুমাহ- ‘পুত্তে’ইচ্চাদি. পসিদ্ধেন সাধনভাৰেনুপমানভূতে পুত্তে আচরণম্পি পসিদ্ধন্তি আহ- ‘তম্পসিদ্ধ’ন্তি. তদাচরণেন তেন আচরণেন পুত্তমাণৰকৰিসযমাচরণং ৰা পুত্তমাণৰক সদ্দেনুপচারতো গহেত্ৰা ৰিসযীৰসেন ৰিসযভাৰৰোহারোতিপি যুজ্জতি. ৰাক্যত্থো পনেতস্মিং পক্খে ‘পুত্তমিৰ পুত্তৰিসয মাণৰকমিৰ আচরতি মাণৰকৰিসযমাচরণং করোতী’তি, ৰুত্তিযন্তু যথাৰুত্তমত্থদ্ৰযং যথাযোগং যোজেত্ৰা ৰেদিতব্বং.

ননু চ যজ্জত্রোপমানোপমেয্যভাৰো ৰুত্তিযং ঈযেনেৰ জোতিতোতি ইৰসদ্দো নিৰত্ততে, তদোপমানোপমেয্যভাৰো পুত্ত সদ্দেৰ ৰত্ততে, তং কথমুপমেয্যৰচনস্স মাণৰকসদ্দস্স ৰুত্তত্থস্স পযোগো যুত্তোচ্চাসঙ্কিযাহ- ‘উপমানৰচনতো’চ্চাদি.

তব্বিসিট্ঠাচরণেতি তেনোপমানেন ৰিসিট্ঠে আচরণে. উপমানোপমেয্যভাৰস্সানিৰত্তত্তাতি এত্থাযমধিপ্পাযো ‘উপমান ৰিসিট্ঠাচরণে উপমানৰচনতো ঈযস্স ৰিধানে নোপমেয্যৰচনমন্তরেনোপমানৰচনস্স পৰত্তীতি উপমানোপমেয্যভাৰস্সানিৰত্তী’’তি. অঞ্ঞথাতি যদ্যুপমানোপমেয্যভাৰস্স ঈযেনেৰ জোতিতত্তা তদন্তস্সুপমেয্যে ৰুত্তি সিযাত্যত্থো. পব্বতাযতীতি ‘‘কত্তুতাযো’’তি (৫-৮) আযো. উপমেয্যস্সানিৰত্তত্তা উপমেয্য কত্তুসামঞ্ঞে তিপ্পচ্চযো.