১৩. সাস্স
সেতি পঠমন্তাতি সাতি নিদ্দিট্ঠপঠমন্তা, যং পঠমন্তন্তি সাচেতি দস্সিতং পঠমন্তমাহ. পঠমন্তস্স দেৰতাপুণ্ণমাসিত্তভাৰতো তদত্থমভেদেনাহ- ‘সা’তি. কা সা দেৰতাচ্চাহ- ‘লোকপ্পসিদ্ধাযেৰ দেৰতা’তি. যাগসম্পদানম্পি লোকে দেৰতাতি পসিদ্ধন্তি যাগস্স যজিতব্বস্স পুরোডাসাদিনো সম্পদানম্পি পটিগ্গাহকো পিন্দাদি লোকে দেয্যস্স পুরোডাসাদিনো দেৰতা সামীতি পসিদ্ধন্ত্যত্থো, ইন্দো দেৰতা অস্স ইন্দং, আদিচ্চো দেৰতা অস্স আদিচ্চং, হৰি পুরোডাসাদি যাগদব্বং.
মন্তথোমনীযম্পি দেৰতাতি পসিদ্ধন্তি যেন মন্থেন যো থূযতে সো তস্স মন্তস্স দেৰতা সামীতি লোকে পসিদ্ধন্ত্যত্থো মহিন্দো যমো ৰরুণো দেৰতা অস্সাতি ৰিগ্গহো. ৰুত্তনয মেৰাতি ‘‘নক্খত্তেনিন্দুযুত্তেন কালে’’তি সুত্তে ৰুত্তনযমেৰ. জাত্যেকৰচনং মঘাযাতি, তারকরূপানম্পন বহুত্তা মঘাসদ্দো বহুৰচনন্তো. পাণিনীযা ‘‘সাস্মিং পুণ্ণমাসীতি সঞ্ঞায’’ন্তি (৪-২-২১) সুত্তযিত্ৰা ফুস্সী পুণ্ণমাসী অস্মিং ফুস্সো মাসো ফুস্সো অদ্ধমাসো ফুস্সো সংৰচ্ছরোতি সঞ্ঞাযং পটিপাদেন্তি, তেন তেসং ফুস্সী পুণ্ণমাসী অস্মিং পঞ্চদসরত্তেতি এত্থ চ ভতকমাসে চ তদ্ধিতো ন ভৰতি. ইধ পন ‘সঞ্ঞায’ন্তি ৰচনাভাৰে ভতকমাসেপি ছট্ঠ্যত্থে ভৰতীত্যাসঙ্ক ৰিরচযতি ‘ভতকমাসেপি’চ্চাদি. পুণ্ণো মা ইচ্চত্র মাসদ্দো চন্দপরিযাযোতি আহ- ‘মাসদ্দেনে’চ্চাদি. পুণ্ণো মা অস্সন্তি নিব্বচনাতি এত্থ পুণ্ণমাসীসদ্দস্স পুণ্ণো মা অস্সন্তি নীহরিত্ৰা ৰচনাতি অত্থো. ৰুত্তিযা অত্থস্স ফুটীকরণায ৰুত্তং- ‘সো পুণ্ণো তিআদি. তস্সন্তি পুণ্ণমাসিযং. সাপুণ্ণমাসী, ভতকস্স ভতিযা কম্মকারকস্স যো তিংসতি রত্তো মাসো পরিব্বযনিযমিতো, তস্স সম্বন্ধিনী নেতি সম্বন্ধো.
যস্সঞ্চতিথীযন্তি অনিযমেন পটিপদাদিমাহ. অতোএৰ চ নিপাতনাতি ইমস্মাৰ নিপাতনা, তেনেৰাহ- ‘সুত্তে ৰচনমেৰ নিপাতন’ন্তি. মাসসুতিযাচ্চাদো সাধিপ্পাযমত্থং ৰিৰরতি ‘যদিপি’চ্চাদিনা. অস্সাতি সামঞ্ঞৰচনেপি ‘সাস্স দেৰতা পুণ্ণমাসী’তি সুত্তে অস্সাতি অৰিসেসৰচনেপি সোযেৰ পুণ্ণমাসীসদ্দে সূযমানো মাসোযেৰ ছট্ঠ্যত্থো ৰিঞ্ঞাযতীতি সম্বন্ধো.
পঞ্চদসরত্তাদোতি পরেসং সঞ্ঞাগহণেন নিৰত্তিতপঞ্চদসরত্তাদো. অথ অদ্ধমাসসংৰচ্ছরানম্পি উদাহরণত্তে নোপঞ্ঞাসো কস্মা ন কতোচ্চাহ- ‘অদ্ধমাসসংৰচ্ছরান’মিচ্চাদি. এৰম্মঞ্ঞতে ‘‘অদ্ধমাসসংৰচ্ছরানং ন পচ্চযেনোজুকমভিধানমপি তু সংৰচ্ছরেপি ফুস্সাদিমাসসম্ভৰাস্মিং সংৰচ্ছরে ফুস্সেন মাসেন সম্বন্ধা ফুস্সোত্যুপচারীযতে, যথা চ ফুস্সাদিমাসস্স সম্বন্ধী অদ্ধমাসো ফুস্সো অদ্ধমাসোত্যুপচারীযতে, ন পনোজুকন্তি তেসমুদাহরণত্তে নানুপাদান’’ন্তি.