১২. নক্খ
ততিযন্ততো ৰিজ্ঝত্থং তেনাতি অনুৰত্ততেতি সম্বন্ধো. সুত্তে অযমত্থো ‘‘ইন্দুযুত্তেন নক্খত্তেন লক্খিতো চে কালো, তদা তেন লক্খিতে কালেত্যস্মিং অত্থে ততিযন্ততো নক্খত্তা ণো হোতী’’তি. সুত্তৰিৰরণে তু তঞ্চেত্যাদিকমধিপ্পাযৰসেন ৰুত্তং. তেনাত্যনুৰুত্তিযা ততিযন্ততোতি লব্ভতি নক্খত্তেনাতি সুতত্তাতি, কালেতি পন অত্থনিদ্দেসতো ণপ্পচ্চযাধেয্যস্স কালো আধারোতি ৰিঞ্ঞাযতীতি ‘লক্খিতে কালে’তি ৰুত্তং, ৰিসেস্সগতৰিভত্তিযা ৰিচারিতায ৰিসেসন গতা চ (ৰিচারিতা) নামাতি আহ- ‘নক্খত্তেনে’তিচ্চাদি, ইহ কেচি খন্ধপঞ্চকসঙ্খাতং কিরিযাসভাৰমিচ্ছন্তি অনিচ্চং, অপরে তু দব্বসভাৰং নিচ্চং. তস্সো ভযস্সপি কালস্স চন্দযুত্তেন ফুস্সাদিনা লক্খিযভাৰা লক্খণে ততিযা যুত্তন্তি ৰত্তুমাহ- ‘কিরিযা রূপো কালো’চ্চাদি.
ৰিসেসাৰসাযোতি কালস্স ৰিসেসাৰধারণত্থমেৰ হি ‘ফুস্সী রত্তি’চ্চাদি. লোকে পযুজ্জতে. গুরুনাতি এত্থ গুরু জীৰো, ন নক্খত্তং, চন্দযুত্ততা পনেত্থ অত্থি… চন্দযুত্তেন গুরুনা রত্তিযা লক্খিতত্তা. কত্তিকায লক্খিতো মুহুত্তোতি এত্থ চন্দং ৰিনা কত্তিকায তু কেৰলায মুহুত্তো কালো লক্খিতো ‘কত্তিকা মুহুত্তো’তি. ফুস্সেন লক্খিতা অত্থসিদ্ধীতি এত্থ ফুস্সেনিন্দুযুত্তেন অত্থসিদ্ধি লক্খিতা ন কালো ফুস্সোতি. নক্খত্তযুত্তস্স কালস্স রত্যাদিৰিসেসাপরামাসেন নক্খত্তৰাচিতো উপ্পন্নস্স পচ্চযস্স সুত্তন্তরেন লোপং ৰিধায পুন অঞ্ঞেন সুত্তেন যুত্তাতি দেসৰিধানেন সকলিঙ্গসঙ্খ্যাযুত্তেহি-ট্ঠমভিধানং পরেহি, তদাহ- ‘অহো রত্তো’চ্চাদি.
রত্যাদিৰিসেসাপরামাসেনাতি ফুস্সী রত্তি ফুস্সো অহোতি এৰং রত্যাদিৰিসেসস্স অপরামাসেন অসম্মস্সেন অগ্গহণেন. সকলিঙ্গসঙ্খ্যাযুত্তেনাতি ফুস্সকত্তিকাদীনং যংযং লিঙ্গং যাযা সঙ্খ্যা, অত্তনিযেহি তেহি তেহি লিঙ্গেহি তাহিতাহি চ সঙ্খ্যাহি যুত্তেন নক্খত্তসদ্দেন. ন তদুপলক্খিতো কালোতি কত্তিকা সদ্দোবহুৰচনন্তো বহুতারকত্তা কত্তিকায, তাযকত্তিকায লক্খিতোকালোপরেহিৰিয ন কথীযতীতি অত্থো. অথ তদুপলক্খিতস্সকালস্সেৰকত্তিকাসদ্দেনাভিধানে কো দোসো যে নেৰমুচ্চতেচ্চাহ- ‘অজ্জেতি’চ্চাদি. ইমিনা চ পরমতে দোসো উব্ভাৰিতো, তদত্থত্তে সতীতি তদুপলক্খিতকালত্থত্তে সতি.
সত্তমী সিযাতি নক্খত্তসদ্দা তদ্ধিতলোপন্তা ফুস্সেন পাযসং ভুঞ্জেয্য, ফুস্সে পাযসং ভুঞ্জেয্যা’ত্যাদো আধেয্যন্তরাপেক্খা সিযা সত্তমী, যা সুত্তন্তরেন ৰিধীযতি পাণিনীযেহি, ততো ‘অজ্জকত্তিকা’তেত্থাপ্যাধেয্যন্তরাপেক্খা সত্তমী সিযা লোপন্তত্তা ‘অজ্জকত্তিকাসূ’তি, ন পঠমা. পঠমাযেৰ পনাযং পযোগো ‘অজ্জকত্তিকা,তি. অজ্জেত্যধিকরণপ্পধানো অহোরত্তকালৰাচী সদ্দো, কত্তিকাসদ্দোপি তদ্ধিতলোপেন তক্কালাভিধাযকো, ততো যেৰউভিন্নম্পিসামানাধিকরণ্যা কত্তিকাযোপ্যধিকরণং সম্পজ্জন্তে, তঞ্চ ন ৰিনাধেয্যেন হোতীত্যাধেয্যন্তরাপেক্খাযং তেসু সত্তমীযেৰ সিযা, ন পঠমা (উপ) পজ্জেয্যাত্যধিপ্পাযো. অত্তনোদানি দস্সনে সত্তমিযা অপ্পসঙ্গং পঠমাযেৰোপপত্তিং দস্সেতুমাহ- ‘চন্দে পনূপচারেনে’চ্চাদি, নাধেয্যন্তরাপেক্খাচ্চনেন সত্তমিযা অপ্পসঙ্গমাহ. এৰঞ্চরহি ৰচনমন্তরেন পরেসং ৰিয সত্তমীৰিধাযকং কথং কত্তিকায জাতোচ্চাসঙ্কিয তম্পটিপাদেতুমাহ- ‘কত্তিকায জাতো’চ্চাদি. বহুৰচনন্তত্তেপি কত্তিকায জাতিযমেক ৰচনন্তং. পকারন্তরমাহ- ‘লোপোতি’চ্চাদি. লোপেনাতি কত্তিকাহি ইন্দুযুত্তাহি লক্খিতো কালোতি ৰিগ্গয্হ কতণপ্পচ্চযস্স লোপেন.