ধম্মুদ্দেসৱাৰকথা
ফস্সপঞ্চমকৰাসিৱণ্ণনা
‘‘তস্মিং সমযে ফস্সো হোতী’’তিআদিকায পাড়িযা ফস্সাদীনং কামাৱচৰতাদিদস্সনে ন তপ্পৰভাৱো, সভাৱদস্সনে এৱ পন তপ্পৰভাৱোতি দস্সেতি ‘‘ন হি ফস্সাদীন’’ন্তিআদিনা.
চিত্তকিৰিযাভাৱেনাতি চিত্তব্যাপাৰভাৱেন. ফস্সস্স সম্পজ্জনমুপ্পজ্জনমেৱ. সন্নিপতিতপ্পৱত্তিযা পচ্চযো হোতীতি এতেন চিত্তাৰম্মণসন্নিপাতকাৰণং ফস্সো চিত্তাৰম্মণসন্নিপাতোতি ৱুত্তোতি দস্সেতি. ফস্সো হি চিত্তস্স আৰম্মণে ফুসনাকাৰেনেৱ পৱত্তিতো তস্স আৰম্মণে সন্নিপতিতপ্পৱত্তিযা পচ্চযোতি চ ৱুচ্চতি. সা চস্স ফুসনাকাৰপ্পৱত্তি সাখগ্গে ঠিতং দিস্ৱা ভূমিসণ্ঠিতস্স অৱীৰকপুৰিসস্স জঙ্ঘচলনং, অম্বিলঅম্বপক্কাদিং খাদন্তং দিস্ৱা মুখে খেড়ুপ্পত্তি, দযালুকস্স পৰং হঞ্ঞমানং দিস্ৱা সৰীৰকম্পনন্তি এৱমাদীসু পৰিব্যত্তা হোতি. তব্বিসেসভূতা ৰূপধম্মাতি যথা পটিহননৱসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং আসন্নতৰং উপ্পজ্জমানেসু ৰূপধম্মৱিসেসেসু সঙ্ঘট্টনপৰিযাযো, এৱং চিত্তাৰম্মণানং ৱিসযকৰণৱিসযভাৱপ্পত্তি পটিহননাকাৰেন হোতি. সো চ চিত্তনিস্সিতো ধম্মৱিসেসো সঙ্ঘট্টনপৰিযাযেন ৱুত্তো, যদাহ ‘‘এৱ’’ন্তিআদি. কেচি পন ‘‘সঙ্ঘট্টনৰসো ফস্সো পঞ্চদ্ৱাৰিকোৱ, ন ইতৰো ৱত্থাৰম্মণসঙ্ঘট্টনাভাৱতো’’তি ৱদন্তি, তং ন যুজ্জতি উপচাৰসিদ্ধত্তা সঙ্ঘট্টনস্স. ইতৰথা পঞ্চদ্ৱাৰিকস্সপি তং ন সম্ভৱেয্যাতি. ইন্দ্ৰিযমনসিকাৰেসু যথাপৱত্তমানেসু তংতংআৰম্মণে ৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তেসং তথাপৱত্তিযেৱ ৱিঞ্ঞাণস্স ৱিসযভাৱকৰণং.
‘‘যং খো, ভিক্খৱে, ইমে পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং ৱুচ্চতি কামানং অস্সাদো’’তিআদিৱচনতো (অ. নি. ৯.৩৪) সুখৱেদনাৱ অস্সাদোতি আহ ‘‘অস্সাদভাৱতো’’তি. ফুসনাদিভাৱেন আৰম্মণগ্গহণং একদেসানুভৱনন্তি অনুপচৰিতমেৱ ফস্সাদীনং অনুভৱনকিচ্চমাহ.
নিমিত্তেনাতি নীলাদিনা দীঘাদিনা চ নিমিত্তেন. এতেনুপাযেনাতি যথা ঞাণপ্পধানে চিত্তুপ্পাদে সঞ্ঞা ঞাণমনুৱত্ততি, এৱং সমাধিপ্পধানে সমাধিন্তি দস্সেতি.
পবন্ধতীতি পট্ঠপেতি সম্পযুত্তধম্মে সকসককিচ্চে পট্ঠপেতি. তেনেৱ হি তদত্থং ৱিৱৰন্তো ‘‘পৱত্তেতী’’তি আহ.
ৱিজ্জমানতাৱাচী হোতি-সদ্দো, ৱিজ্জমানতা চ সঙ্খতধম্মানং উপ্পজ্জনেন ৱিনা নত্থীতি ‘‘চিত্তং ন তথা অত্থতো নুপ্পজ্জতী’’তি ৱুত্তং. তেন যস্মা চিত্তং ন নুপ্পজ্জতি উপ্পজ্জতি এৱ, তস্মা চিত্তং হোতীতি ৱুত্তন্তি অযমেত্থ অট্ঠকথায অত্থো. এৱমৱট্ঠিতে হোতি-উপ্পজ্জতি-সদ্দানং সমানত্থত্তেন ন কিঞ্চি পযোজনং দিস্সতি. অথ ৱা ভৱনং নাম সত্তা, সত্তা চ উপ্পাদাদিনা সমঙ্গিতাতি ফস্সাদীনং খণত্তযপৰিযাপন্নতা ‘‘ফস্সো হোতী’’তিআদীসু হোতি-সদ্দেন ৱুত্তা. তত্থ যো ভাৱো উপ্পাদসমঙ্গী, ন সো ন হোতি নাম, তস্মা উপ্পজ্জতি-সদ্দেন ৱুচ্চমানস্স অত্থস্স হোতি-সদ্দৱচনীযতা ন ন সম্ভৱতি. উপ্পন্নং হোতীতি এত্থ পন কিঞ্চাপি উপ্পন্ন-সদ্দেনেৱ উপ্পাদাদিসমঙ্গিতা ৱুচ্চতি, তব্ভাৱানতিৱত্তি পন হোতি-সদ্দেন ৱুত্তা খণত্তযৱীতিৱত্তেপি উপ্পন্ন-সদ্দস্স ৱত্তনতো, তস্মা ন এত্থ উপ্পজ্জতি-সদ্দেন সমানত্থতাসব্ভাৱদস্সনং ৱিয উপ্পজ্জতিদস্সনম্পি ৱিৰুজ্ঝতি পাকটকৰণভাৱতো. ইতৰথা ‘‘চিত্তং উপ্পন্নং হোতী’’তি ইমিনাৱ চিত্তস্স ৱিজ্জমানভাৱো দস্সিতোতি কিং পুন ৱিজ্জমানভাৱদস্সনেনাতি ন ন সক্কা ৱত্তুং, সমযৱৱত্থানৱসেন সৱিসেসং ৱুত্তম্পি চিত্তং ফস্সাদীহি সহুপ্পত্তিযা সুট্ঠুতৰং নিব্বিসেসন্তি দস্সেতুং চিত্তস্স পুন ৱচনং. উদ্দিট্ঠধম্মানংযেৱ চেত্থ নিদ্দেসৱাৰে ৱিভজনং, ন ৱিভঙ্গে ৱিয পাড়িযা আৰুড়্হসব্বপদানন্তি ‘‘উদ্দেসৱাৰে সঙ্গণ্হনত্থং নিদ্দেসৱাৰে ৱিভজনত্থ’’ন্তি অযম্পি অত্থো নিচ্চলো. তথা হি ‘‘যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতী’’তিআদীসু মগ্গাদযো ন ৱিভত্তা. অপিচ অধিপতিভাৱেন ইন্দ্ৰিযেসু ৱিয ফস্সৱেদনাসঞ্ঞাচেতনাহি সহ সব্বচিত্তুপ্পাদসাধাৰণৰাসিযং গহেতব্বত্তা সমযৱৱত্থানে ৱুত্তম্পি চিত্তং ফস্সপঞ্চমকে ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
ঝানঙ্গৰাসিৱণ্ণনা
ৱিতক্কনন্তি ৱিতক্কনকিৰিযা, সা চ ৱিতক্কস্স অত্তনো পচ্চযেহি পৱত্তিমত্তমেৱাতি ভাৱনিদ্দেসো ৱসৱত্তিভাৱনিৱাৰণায হোতি. যস্মিং আৰম্মণে চিত্তং অভিনিৰোপেতি, তং তস্স গহণযোগ্যং কৰোন্তো ৱিতক্কো আকোটেন্তো ৱিয পৰিৱত্তেন্তো ৱিয চ হোতীতি তস্স আকোটনলক্খণতা পৰিযাহননৰসতা চ ৱুত্তা. ইদঞ্চ লক্খণং কিচ্চসন্নিস্সিতং কত্ৱা ৱুত্তং. ধম্মানঞ্হি সভাৱৱিনিমুত্তা কাচি কিৰিযা নাম নত্থি, তথা গহেতব্বাকাৰো. বোধনেয্যজনানুৰোধেন পন পৰমত্থতো একসভাৱোপি সভাৱধম্মো পৰিযাযৱচনেহি ৱিয সমাৰোপিতৰূপেহি বহূহি পকাৰেহি পকাসীযতি. এৱঞ্হি সো সুট্ঠু পকাসিতো হোতীতি.
ৱিপ্ফাৰো নাম ৱিতক্কস্স থিনমিদ্ধপটিপক্খো আৰম্মণে অনোলীনতা অসঙ্কোচো, সো পন অভিনিৰোপনভাৱতো চলনং ৱিয হোতীতি অধিপ্পাযেন ‘‘ৱিপ্ফাৰৱাতি ৱিচলনযুত্তো’’তি ৱুত্তং. উপচাৰপ্পনাসু সন্তানেন পৱত্তিযন্তি এতেন যথা অপুব্বাৰম্মণে পঠমাভিনিপাতভূতো ৱিতক্কো ৱিপ্ফাৰৱা হোতি, ন তথা একস্মিংযেৱ আৰম্মণে নিৰন্তৰং অনুপ্পবন্ধৱসেন পৱত্তিযং, নাতিৱিপ্ফাৰৱা পন তত্থ হোতি সন্নিসিন্নভাৱতোতি দস্সেতি. তেনেৱাহ ‘‘নিচ্চলো হুত্ৱা’’তিআদি.
‘‘পীতিসুখেন অভিসন্দেতী’’তিআদিৱচনতো (দী. নি. ১.২২৬; ম. নি. ১.৪২৭) পীতিযা ফৰণং কাযৱিসযন্তি যথা তং হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘পণীতৰূপেহী’’তি ৱুত্তং.
ৱিসাৰস্স ব্যগ্গভাৱস্স পটিপক্খো সভাৱো অৱিসাৰো, ন ৱিসাৰাভাৱমত্তং. অৱিসাৰাৱিক্খেপানং সমাধানভাৱতো অত্থতো ৱিসেসাভাৱেপি সমুখেন সম্পযুত্তমুখেন চ উভযং ৱুত্তন্তি দস্সেতুং ‘‘অৱিসা…পে… ৱিক্খেপো’’তি ৱুত্তং. ৱিসেসতোতি অতিসযেনাতি ৱা অত্থো গহেতব্বো. সুখঞ্হি সমাধিস্স ৱিসেসকাৰণং ‘‘সুখিনো চিত্তং সমাধিযতী’’তি (দী. নি. ৩.৩৫৯; অ. নি. ৩.৯৬; ৬.১০; ১১.১২) ৱচনতো.
ইন্দ্ৰিযৰাসিৱণ্ণনা
তত্থাতি সদ্দহনসঙ্খাতে অধিমোক্খলক্খণে. পুগ্গলো সদ্দহতীতি ইমিনাপি সদ্ধায আহিতৱিসেসানং তংসম্পযুত্তধম্মানং সদ্দহনকিৰিযায কত্তুভাৱমেৱ ৱিভাৱেতি. অৱযৱব্যাপাৰো হি সমুদাযে ৱোহৰীযতীতি. ন কেৱলং পসাদনীযৱত্থুস্মিং অপ্পসাদনাকাৰপ্পৱত্তমেৱ অকুসলং অস্সদ্ধিযং, অথ খো অপ্পসাদনীযৱত্থুস্মিং পসাদনাকাৰপ্পৱত্তম্পীতি দস্সেতুং ‘‘মিচ্ছাধিমোক্খো’’তি ৱুত্তং. তেন পূৰণাদীসু পসাদস্স অস্সদ্ধিযতমাহ. পসাদভূতোতি এতেন অপ্পসাদভূতং অস্সদ্ধিযং নিৱত্তেতি. ৱত্থুগতোতি ইমিনা মিচ্ছাধিমোক্খং. ‘‘পসাদভূতো নিচ্ছযো’’তি ইমিনা পন ৱিভাৱিতমেৱত্থং পাকটং কৰোন্তো ‘‘ন যেৱাপনকাধিমোক্খো’’তি আহ. অকালুস্সিযং পসাদো, তং পন অসঙ্খোভভাৱতো ‘‘অনাৱিলভাৱো’’তি ৱুত্তং. তঞ্হি সম্পযুত্তেসু ৱিদহন্তী সদ্ধা অকালুস্সিযপচ্চুপট্ঠানা. এৱমেতন্তি অধিমুচ্চনাকাৰেন পন গহেতব্বত্তা অধিমুত্তিপচ্চুপট্ঠানা. বুদ্ধাদিৱত্থূনীতি এত্থ ইধলোকপৰলোককম্মফলসম্বন্ধাপি সঙ্গহিতাতি দট্ঠব্বং. ‘‘সদ্ধাহত্থো, মহানাম, অৰিযসাৱকো’’তি, ‘‘সদ্ধীধ ৱিত্তং পুৰিসস্স সেট্ঠ’’ন্তি (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৮৪), ‘‘সদ্ধা বীজং তপো ৱুট্ঠী’’তি (সং. নি. ১.১৯৭; সু. নি. ৭৭) এৱমাদিৱচনতো কুসলধম্মানং আদানাদীসু হত্থাদযো ৱিয সদ্ধা দট্ঠব্বা.
‘‘ইধ ভিক্খুনা কম্মং কত্তব্বং হোতি. তস্স এৱং হোতি ‘কম্মং খো মে কত্তব্বং ভৱিস্সতি, কম্মং খো পন মে কৰোন্তস্স ন সুকৰং বুদ্ধানং সাসনং মনসি কাতুং, হন্দাহং ৱীৰিযং আৰভামি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’’’তি (দী. নি. ৩.৩৩৫) –
আদিকা অনুৰূপপচ্চৱেক্খণা.
তংমূলকানীতি গন্তব্বমগ্গাদিমূলকানি. এত্থ চ মগ্গো গন্তব্বো হোতীতিআদযো অট্ঠকথাযং দস্সনৱসেনেৱ ৱুত্তা, ন পাড়িযং আগতানুক্কমেনাতি দট্ঠব্বং.
কৰণাদিকালে ৱিয চিৰকতাদিআৰম্মণং ৱিভূতং কত্ৱা পৱত্তন্তী সতি তং উপগন্ত্ৱা তিট্ঠন্তী অনিস্সজ্জন্তী চ হোতি. যং আৰম্মণং সম্মুট্ঠং, তং পিলৱিত্ৱা গতং ৱিয চলিতং ৱিয চ হোতি, তপ্পটিপক্খভাৱেন পন অসম্মুট্ঠন্তি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘উদকে অলাবু ৱিযা’’তিআদিমাহ. তত্থ সাৰণন্তি এতেন ‘‘সৰন্তি তাযা’’তি ইমমেৱত্থং ৱিভাৱেতি. সৰণকিৰিযায হি পৱত্তমানানং ধম্মানং তত্থ আধিপচ্চভাৱেন সতি পচ্চযো. তস্সা হি তথা পচ্চযভাৱে সতি তে ধম্মা সাৰিতা অসম্মুট্ঠকতা অপিলাৱিতাহোন্তীতি. ‘‘ইমেহি নাম হেতূহি পচ্চযেহি চ এতে ধম্মা সম্ভৱন্তী’’তি সম্ভৱতো. ‘‘ইমং নাম ফলং নিব্বত্তেন্তী’’তি ফলতো ধম্মা উপ্পজ্জনেন ৱিপচ্চনেন চ নিপ্ফন্না নাম হোন্তীতি. ৱত্থুভূতাতি আৰম্মণভূতা.
সতিপি সব্বেসং সাৰম্মণধম্মানং আৰম্মণগ্গহণে ন চিত্তং ৱিয পৰে পৰিচ্ছিজ্জগাহিনোতি ‘‘পৰিচ্ছিন্নোপলদ্ধিৱসেন জানাতী’’তি চিত্তং ৱুত্তং. চেতসিকেসু হি কেচি ৱিসযং পৰিচ্ছিজ্জ গহেতুং ন সক্কোন্তি, কেচি পন পৰিচ্ছেদমত্তেযেৱ তিট্ঠন্তি, ন ৱিঞ্ঞাণং ৱিয ৱিসযং গণ্হন্তীতি যে আসঙ্কিতব্বা, তেসু তদভাৱং দস্সেন্তো ‘‘ন সঞ্ঞা…পে… ৱিজ্ঝনৱসেনা’’তি আহ.
পীতিযা চ সোমনস্সভাৱো আপজ্জতীতি ইদং পীতি চ সোমনস্সঞ্চ পীতিসোমনস্সন্তি পীতিসোমনস্সানং তুল্যযোগং সন্ধায ৱুত্তং. সোমনস্সস্সেৱ পন ‘‘আজঞ্ঞৰথো’’তি ৱিয পীতিযুত্তং সোমনস্সং পীতিসোমনস্সন্তি পধানভাৱো ইচ্ছিতোতি ন পীতিযা সোমনস্সভাৱপ্পত্তি. ন হি পধানে ৱিজ্জমানে অপ্পধানং উপযুজ্জতি, পীতিগ্গহণঞ্চেত্থ পীতিযুত্তস্স সোমনস্সস্স যেভুয্যেন ভাৱতো পৰিব্যত্তকিচ্চতো চ কতং, ন চ নিপ্পীতিকসোমনস্সস্স অসঙ্গহো. ৰুড়্হীসদ্দেসু কিৰিযায অনচ্চন্তিকভাৱতো. পীতিযা পন উপলক্খণভাৱেন অযমত্থো সুট্ঠু যুজ্জতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পীতিউপলক্খিতং ৱা’’তিআদি.
পৱত্তং উপাদিন্নক্খন্ধং. চিৰট্ঠিতিকং হোতীতি এতেন ন কেৱলং অনুপালেতব্বধম্মানং খণট্ঠিতিযাযেৱ, অথ খো পবন্ধানুপচ্ছেদস্সপি জীৱিতং কাৰণন্তি দস্সেতি. অঞ্ঞথা হি আযুক্খযমৰণং ন যুজ্জেয্যাতি. অৱিসেসেনাতি কাৰণৱিসেসানপেক্খেন জীৱিতিন্দ্ৰিযতাসামঞ্ঞেন. যদিপি অৰূপাসঞ্ঞভৱেসু ৰূপাৰূপধম্মা নপ্পৱত্তন্তি, তেহি পন পুৰিমপচ্ছিমভৱেসু চৰিমপঠমধম্মা সমানজাতিযেন অব্যৱহিততায নিৰন্তৰাযেৱ নাম হোন্তীতি ‘‘যাৱ পৰিনিব্বানং অৱিচ্ছিন্নং পৱত্ততী’’তি ৱুত্তং. অনুপালনাদিকস্সাতি অনুপালনপৱত্তনট্ঠপনানিযেৱ ৱদতি. জীৱমানৱিসেসপ্পচ্চযভাৱতোতি সহজাতানং জীৱমানতাৱিসেসস্স পচ্চযভাৱতো. ইন্দ্ৰিযবদ্ধস্স হি মতৰূপতো কম্মজস্স চ উতুজাদিতো ৱিসেসো জীৱিতিন্দ্ৰিযকতোতি.
মগ্গঙ্গৰাসিৱণ্ণনা
অৱিপৰীতনিয্যানিকভাৱেনাতি ইদং সম্মা-সদ্দস্স দিট্ঠি-আদিসদ্দানঞ্চ সমানাধিকৰণতাৱসেন দিট্ঠিআদীনং অৱিসেসভূতস্স নিয্যানিকভাৱস্স সম্মা-সদ্দেন ৱিসেসিতব্বত্তা ৱুত্তং. অৱিপৰীতত্থো হি সম্মা-সদ্দো, ন নিয্যানিকত্থোতি. অৱিপৰীতনিয্যানিকত্থো এৱ ৱা সম্মা-সদ্দো. অনেকত্থা হি নিপাতাতি. এৱমেৱাতি অৱিপৰীতনিয্যানিকভাৱেন.
বলৰাসিৱণ্ণনা
পতিস্সৱো ৱচনসম্পটিগ্গহোতি অধিপ্পাযেন ‘‘সপ্পতিস্সৱং পতিস্সৱভূতং তংসভাগঞ্চ যং কিঞ্চি গাৰৱ’’ন্তি আহ. তত্থ তত্থ পাকটভাৱেনাতি অজ্ঝত্তভূতেসু জাতিযাদীসু বহিদ্ধাভূতেসু ভিক্খুআদীসু হিৰোত্তপ্পানং অনুৰূপপচ্চৱেক্খণৱসেন সসম্ভাৰপথৱীআদীসু পথৱীধাতুআদীনং ৱিয ৱিভূতকিচ্চভাৱেনাতি অত্থো.
মূলৰাসিৱণ্ণনা
এৱঞ্হি উপমায সমেতীতি যথা অসুচিম্হি পতিতপুৰিসস্স সতিপি কাযেন অল্লীযনে ভাৱো অনল্লীনো, এৱং অলোভোপি আৰম্মণকৰণৱসেন গহিতেপি আৰম্মণে অলগ্গভাৱেন অনল্লীনভাৱো অনল্লীনাকাৰো এৱ পৱত্ততি. এৱংসভাৱো হি সো ধম্মোতি. কিঞ্চি দুস্সীল্যং দোসসমুট্ঠানং সব্বম্পি দুস্সীল্যং দোসূপনিস্সযন্তি ‘‘দোসসমুট্ঠানতং দোসূপনিস্সযতঞ্চা’’তি ৱুত্তং. তেন অদোসো দোসস্সেৱ উজুৱিপচ্চনীকো, তংমুখেন দুস্সীল্যস্সাতি দস্সেতি.
তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৱত্তনট্ঠেন…পে… আসেৱনট্ঠেন ভাৱনাতি যো সো একত্তুপগতো পঠমজ্ঝানাদিঅপ্পনাচিত্তুপ্পাদো আসন্নূপচাৰাহিতৱিসেসো নীৱৰণাদিপৰিপন্থৱিসুদ্ধিযা ৱিসুদ্ধো, তদাৱৰণৱিসযৱিৰহেন চ সমপ্পৱত্তঅপ্পনাসমাধিসঙ্খাতং মজ্ঝিমং সমথনিমিত্তং পটিপন্নো, এৱং পটিপন্নত্তা এৱ তত্থুপগমনেন তত্থ চ পক্খন্দো, ৱিসোধেতব্বস্স ৱিক্খেপস্স কিলেসসংসগ্গস্স চ অভাৱতো ৱিসোধনসমাধানএকত্তুপট্ঠানব্যাপাৰৱিৰহেন ৱিসুদ্ধিসমথপটিপত্তিএকত্তুপট্ঠানাকাৰে অজ্ঝুপেক্খন্তো অভিব্যত্তৰূপায সহজাততত্ৰমজ্ঝত্তুপেক্খায কিচ্চৱসেন উপেক্খানুব্ৰূহিতো, তস্মিংযেৱ জাতা সমাধিপঞ্ঞাসঙ্খাতা যুগনদ্ধধম্মা. তে যথা অঞ্ঞং অনতিৱত্তমানা হুত্ৱা পৱত্তন্তি, এৱং ভাৱনা ব্ৰূহনা. তথা যানি তত্থ সদ্ধাদীনি ইন্দ্ৰিযানি নানাকিলেসেহি ৱিমুত্তত্তা ৱিমুত্তিৰসেন একৰসানি হুত্ৱা পৱত্তানি. যঞ্চ তত্থ তদুপগং, তেসং অনতিৱত্তনএকৰসভাৱানং অনুচ্ছৱিকং ৱীৰিযং ৱাহীযতি পৱত্তীযতি, যা চস্স তস্মিং খণে পৱত্তা পগুণবলৱভাৱাপত্তিসঙ্খাতা আসেৱনা. সব্বেসং এতেসং আকাৰানং ভাৱনা উপ্পাদনা ৱড্ঢনা, অযং তত্থ জাতানং…পে… আসেৱনট্ঠেন ভাৱনা নাম.
যস্মা পনাযং ভাৱনাকাৰো ‘‘পঠমস্স ঝানস্স পটিপদাৱিসুদ্ধি আদী’’তিআদিনাপি (পটি. ম. ১.১৫৮) পাড়িযং আগতো এৱ, ঞাণেন চ সংকিলেসৱোদানেসু তং তং আদীনৱং আনিসংসঞ্চ দিস্ৱা তথা তথা নিপ্ফাদেতব্বো, তস্মা ‘‘এৱং ৱুত্তায পঞ্ঞাসাধনায ভাৱনাযা’’তি ৱুত্তং. অপ্পৱত্তীতি যস্মিং ধম্মে সতি যথাৱুত্তা ভাৱনা নপ্পৱত্ততি, সো ধম্মো পটিপক্খভাৱনাপৰামসনেন অভাৱনাতি ৱুত্তোতি অধিপ্পাযো. ন হি অভাৱমত্তস্স অমোহো পটিপক্খোতি যুজ্জতীতি. তপ্পটিপক্খভূতা অকুসলা কামচ্ছন্দাদযো দট্ঠব্বা. পমাদৱিসেসো ৱা অভাৱনা. সো হি ‘‘কুসলানং ৱা ধম্মানং অনাসেৱনা অভাৱনা অবহুলীকম্ম’’ন্তিআদিনা নিদ্দিট্ঠোতি.
একন্তেন অলব্ভনেয্যদস্সনত্থং ‘‘জৰাধম্মো’’তি ৱুত্তং. তথা হি পাড়িযং ‘‘জাতিধম্মানং, ভিক্খৱে, সত্তানং এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জতী’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.৩৭৩) ইচ্ছিতালাভো ৱিভত্তো. অলোভানুভাৱেন কাযানুপস্সনায, অমোহানুভাৱেন চিত্তধম্মানুপস্সনায সিদ্ধি পাকটাযেৱাতি অপাকটং অদোসানুভাৱেন ৱেদনানুপস্সনাসিদ্ধিং ৱিভাৱেন্তো ‘‘সুখৱিপৰিণামে’’তিআদিমাহ. অযঞ্চ যোজনা অলোভাদীনং ৱিসেসপচ্চযতং সন্ধায কতা, অৱিসেসেন পন সব্বে সব্বেসং পচ্চযা. সভাৱতো সঙ্কপ্পতো চ উপ্পন্নস্স দুক্খস্স অসহনৱসেনেৱ উপ্পজ্জতীতি দোসো তংদস্সনস্স আসন্নপটিপক্খো, ন ৰাগো ৱিয দূৰপটিপক্খো.
কম্মপথৰাসিৱণ্ণনা
অভিজ্ঝাদযো ৱিয অনভিজ্ঝাদযোপি ন একন্তং কম্মপথভূতাযেৱাতি আহ ‘‘কম্মপথতাতংসভাগতাহী’’তি. মনোকম্মপথভাৱেন পৱত্তনকম্মভাৱতো হি এতেসং কম্মপথৰাসিভাৱেন সঙ্গহো, ন সব্বদা কম্মপথাযেৱাতি. তেন যো অঞ্ঞোপি ধম্মো অনিযতো কম্মপথভাৱেন পাকটো চ, তস্সপি কম্মপথতাৱচনং ন ৱিৰুজ্ঝতীতি দস্সেতি.
পস্সদ্ধাদিযুগলৱণ্ণনা
সমন্তি সম্মা. চেতিযৱন্দনাদিঅত্থন্তি চেতিযৱন্দনাদিহেতু. সমথচতুসচ্চকম্মট্ঠানৱসেন তব্ভেদৱসেন চ সব্বকম্মট্ঠানভাৱনাভিযুত্তানং মুদুমজ্ঝিমতিক্খিন্দ্ৰিযতাদিভেদৱসেন সব্বযোগীনং চিত্তস্স লীনুদ্ধচ্চাদিকালৱসেন সব্বদা হিতাহিতধম্মূপলক্খণভাৱতো যথাসভাৱং পটিৱেধভাৱতো চ সতিসম্পজঞ্ঞানং পাৰিবন্ধকহৰণভাৱনাৱড্ঢনানি অৱিসেসতো দট্ঠব্বানি. যথা অপ্পনাকোসল্লেন ৱিনা সমথো সমথমন্তৰেন যথাভূতাৱবোধো চ নত্থীতি নানাক্খণিকা সমাধিপঞ্ঞা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৱিসেসকাৰণং, এৱং পটিৱেধে একক্খণিকাপীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং নিমিত্তভাৱেনা’’তি. পঞ্ঞায হি সাতিসযং অৱভাসিযমানে ৱিসযে সমাধি একত্তৱসেন অপ্পেতুং সক্কোতি, সমাধিম্হি চ মজ্ঝিমং সমথনিমিত্তং পটিপন্নে পঞ্ঞা আৰম্মণেসু ৱিসদা ৱহতীতি. সমং পৱত্তাতি অঞ্ঞমঞ্ঞানতিৱত্তনেন সমং অৱিসমং একৰসভাৱেন পৱত্তা. অঞ্ঞমঞ্ঞসহাযভাৱূপগমনেন যোগিনো মনোৰথধুৰাকড্ঢনে ৰথধুৰাকড্ঢনে ৱিয আজানেয্যযুগো যুগলকো হুত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞানতিৱত্তমানেন নদ্ধা বদ্ধা ৱিযাতি ৱা যুগনদ্ধা. অধিচিত্তমনুযুত্তেহি ৱীৰিযসমাধযো সমং যোজেতব্বাতি ইমস্স ৱিসেসস্স দস্সনত্থং পুব্বে গহিতাপি তে পুন গহিতাতি দস্সেতুং ৱীৰিযসমাধিযোজনত্থাযাতি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. তং পন সমাধিৱীৰিযযোগস্স ৱিভাৱনং হোতীতি ‘‘যোগৱচনত্থাযাতি অত্থো’’তি আহ.
যেৱাপনকৱণ্ণনা
যথা তথা ৱাতি সম্মা মিচ্ছা ৱা. অনধিমুচ্চন্তোতি ‘‘ইদং কৰিস্সামি, এতং কৰিস্সামী’’তি এৱং পৱত্তপুব্বভাগসন্নিট্ঠানহেতুকেন পযোগকালসন্নিট্ঠানেন অনিচ্ছিনন্তো. যত্থ হি অনিচ্ছযো, তত্থ অপ্পটিপত্তি এৱাতি. সংসপ্পনং সংসযো. সো হি ‘‘আসপ্পনা পৰিসপ্পনা’’তি ৱুত্তো. অসতিপি ব্যাপাৰে তত্ৰমজ্ঝত্ততায সতি তংসম্পযুত্তধম্মা সকসককিচ্চৱসেন অনূনানধিকতায অলীনঅনুদ্ধততায চ সংৱত্তন্তীতি সা তেসং তথাপৱত্তিযা পচ্চযভূতা ঊনাধিকভাৱং নিৱাৰেতি ৱিযাতি ঊনাধিকনিৱাৰণৰসা ৱুত্তা. তথা পৱত্তিপচ্চযত্তাযেৱ তেসু ধম্মেসু মজ্ঝত্ততাতি চ ৱুত্তা.
ঝানপদস্সাতি ঝানসদ্দস্স. তেসূতি পঞ্চসু. পঞ্চ হি অঙ্গানি ঝানপদস্স অত্থোতি ইদং সংৱণ্ণিযমানত্তাযেৱ ইমং চিত্তুপ্পাদং সন্ধায ৱুত্তং. ন হি সব্বস্মিং চিত্তুপ্পাদে পঞ্চেৱ ঝানঙ্গানি. পদসমূহো ৱাক্যং, পদকোট্ঠাসো ৱা ফস্সপঞ্চমকাদি ধম্মৰাসি. ৱুত্তং পূৰিতন্তি ছপণ্ণাসাদিতায পূৰণৱসেন. ফস্সপচ্চযা ৱেদনা ‘‘ফুট্ঠো ৱেদেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতী’’তিআদিৱচনতো (সং. নি. ৪.৯৩) ফস্সো ৱেদনাদীনং পচ্চযো. যদিপি ছন্দাদযো যথাৱুত্তৰাসিকিচ্চাভাৱতো তেসু ন ৱত্তব্বা, ৱিসুং ৰাসিঅন্তৰভাৱেন পন সৰূপতো ৱত্তব্বাতি চোদনং মনসি কত্ৱা ‘‘ৱুত্তানম্পী’’তিআদিমাহ.
ধম্মুদ্দেসৱাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.