কামাৱচৰকুসলং

কাযকম্মদ্ৱাৰকথাৱণ্ণনা

কম্মদ্ৱাৰানন্তিআদিনা পকাসেতব্বস্স সৰূপং পকাসনুপাযঞ্চ দস্সেতি. নিযতৰূপৰূপৱসেনাতি ধম্মসঙ্গহে নিদ্দিট্ঠনিযতৰূপৰূপৱসেন. অঞ্ঞথা কম্মসমুট্ঠানিককাযে হদযৱত্থুপি গহেতব্বং সিযা. একসন্ততিপৰিযাপন্নো উপাদিন্নককাযো ইধ গহিতোতি চক্খাযতনাদীতি ৱুত্তেসু একো ভাৱো হদযৱত্থু চ গহিতন্তি ন সক্কা ৱত্তুং ‘‘চক্খাযতনাদীনি জীৱিতপৰিযন্তানী’’তি সন্নিৱেসস্স ৱিভাৱিতত্তা.

ৱিপ্ফন্দমানৱণ্ণগ্গহণানন্তৰং ৱিঞ্ঞত্তিগ্গহণস্স ইচ্ছিতত্তা চলনাকাৰাৱ ৱাযোধাতু ৱিঞ্ঞত্তিৱিকাৰসহিতাতি কদাচি আসঙ্কেয্যাতি তন্নিৱত্তনত্থং ‘‘পঠমজৱনসমুট্ঠিতা’’তি আহ. দেসন্তৰুপ্পত্তিহেতুভাৱেন চালেতুন্তি এতেন দেসন্তৰুপ্পত্তি চলনং, তংনিমিত্তে চ কত্তুভাৱো উপচৰিতোতি দস্সেতি, অঞ্ঞথা খণিকতা অব্যাপাৰতা চ ধম্মানং ন সম্ভৱেয্যাতি. তদভিমুখভাৱৱিকাৰৱতীতি তংদিসমভিমুখো তদভিমুখো, তস্স ভাৱো তদভিমুখভাৱো, সো এৱ ৱিকাৰো, তংসমঙ্গিনী ৱাযোধাতু তদভিমুখভাৱৱিকাৰৱতী. ইদানি তদভিমুখভাৱৱিকা ৰস্স ৱিঞ্ঞত্তিভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘অধিপ্পাযসহভাৱী’’তিআদি. এৱঞ্চ কত্ৱাতিআদিনা ইমিস্সা অত্থৱণ্ণনায লদ্ধগুণং দস্সেতি. তত্থ আৱজ্জনস্সাতি মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনস্স. যতো বাত্তিংসাতিআদিনা তস্স ৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপকতা ন সক্কা পটিসেধেতুন্তি দস্সেতি.

পচ্চযো ভৱিতুং সমত্থোতি এতেন যথাৱুত্তৱাযোধাতুযা থম্ভনচলনসঙ্খাতকিচ্চনিপ্ফাদনে তস্স আকাৰৱিসেসস্স সহকাৰীকাৰণভাৱমাহ. অনিদস্সনসপ্পটিঘতাদযো ৱিয মহাভূতানং অৱত্থাৱিসেসমত্তং সো আকাৰৱিসেসোতি পৰমত্থতো ন কিঞ্চি হোতীতি ‘‘পৰমত্থতো অভাৱং দস্সেতী’’তি আহ. পৰমত্থতো চিত্তসমুট্ঠানভাৱো পটিসেধিতো. কম্মসমুট্ঠানাদিভাৱস্স পন সম্ভৱোযেৱ নত্থীতি যথাৱুত্তৱিকাৰস্স পৰমত্থতো সব্ভাৱে নকুতোচিসমুট্ঠিতত্তা অপ্পচ্চযত্তং আপন্নং. ন হি ৰূপং অপ্পচ্চযং অত্থি, অপ্পচ্চযত্তে চ সতি নিচ্চভাৱো আপজ্জতি, ন চ নিব্বানৱজ্জো অত্থো সভাৱধম্মো নিচ্চো অত্থি. চিত্তসমুট্ঠানভাৱো ৱিযাতি ৱিঞ্ঞত্তিযা চিত্তসমুট্ঠানউপাদাৰূপভাৱো উপচাৰসিদ্ধোতি দস্সেতি.

ৱিঞ্ঞত্তিযা কৰণভূতায. যং কৰণন্তি যং চিত্তকিৰিযং চিত্তব্যাপাৰং. ৱিঞ্ঞত্তিযা ৱিঞ্ঞাতত্তন্তি ইদমেস কাৰেতীতি যদেতং অধিপ্পাযৱিভাৱনং, এতং ৱিঞ্ঞত্তিৱিকাৰৰহিতেসু ৰুক্খচলনাদীসু ন দিট্ঠং, হত্থচলনাদীসু পন দিট্ঠং, তস্মা ৱিপ্ফন্দমানৱণ্ণৱিনিমুত্তো কোচি ৱিকাৰো অত্থি কাযিককৰণসঙ্খাতস্স অধিপ্পাযস্স ঞাপকোতি ৱিঞ্ঞাযতি. ঞাপকো চ হেতু ঞাপেতব্বমত্থং সযং ঞাতোযেৱ ঞাপেতি, ন সব্ভাৱমত্তেনাতি ৱণ্ণগ্গহণানন্তৰং ৱিকাৰগ্গহণম্পি ৱিঞ্ঞাযতি. তথা হি ৱিসযভাৱমাপন্নো এৱ সদ্দো অত্থং পকাসেতি, নেতৰো. তেনেৱাহ ‘‘ন হি ৱিঞ্ঞত্তী’’তিআদি. যদি পন চিত্তজৰূপানং চলনাকাৰো ৱিঞ্ঞত্তি, চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স ৱিপ্ফন্দমানৱণ্ণাৰম্মণত্তা তেনপি সা গহিতা সিযাতি আসঙ্কায নিৱত্তনত্থং আহ ‘‘চক্খুৱিঞ্ঞাণস্সা’’তিআদি.

তালপণ্ণাদিৰূপানীতিআদিনাপি ৱিঞ্ঞত্তিযা ৱিঞ্ঞাতব্বতং মনোৱিঞ্ঞাণেনেৱ চ ৱিঞ্ঞাতব্বতং দস্সেতি. সঞ্জানাতি এতেনাতি সঞ্ঞাণং, তস্স উদকাদিনো সঞ্ঞাণং তংসঞ্ঞাণং, তস্স আকাৰো তংসঞ্ঞাণাকাৰো, উদকাদিসহচাৰিপ্পকাৰো চ সো তংসঞ্ঞাণাকাৰো চাতি উদকা…পে… কাৰো, তং গহেত্ৱা জানিত্ৱা. তদাকাৰস্সাতি উদকাদিঞাপনাকাৰস্স. যদি যথাৱুত্তৱিকাৰগ্গহণংযেৱ কাৰণং অধিপ্পাযগ্গহণস্স, অথ কস্মা অগ্গহিতসঙ্কেতস্স অধিপ্পাযগ্গহণং ন হোতীতি? ন কেৱলং ৱিকাৰগ্গহণমেৱ অধিপ্পাযগ্গহণস্স কাৰণং, কিঞ্চৰহীতি আহ ‘‘এতস্স পনা’’তিআদি.

অথ পনাতিআদিনা ৱিঞ্ঞত্তিযা অনুমানেন গহেতব্বতং দস্সেতি. সাধিপ্পায…পে… নন্তৰন্তি অধিপ্পাযসহিতৱিকাৰেন সহজাতৱণ্ণাযতনগ্গহণসঙ্খাতস্স চক্খুদ্ৱাৰিকৱিঞ্ঞাণসন্তানস্স অনন্তৰং. অধিপ্পাযগ্গহণস্সাতি অধিপ্পাযৱৱত্থাপকস্স ততিযৱাৰে জৱনস্স. অধিপ্পাযসহভূ ৱিকাৰাভাৱে অভাৱতোতি এতেন যথাৱুত্তৱিকাৰং অধিপ্পাযগ্গহণেন অনুমিনোতি. এৱং সতীতিআদিনা যথানুমিতমত্থং নিগমনৱসেন দস্সেতি. তত্থ উদকাদিগ্গহণেনেৱাতি তালপণ্ণাদীনং ৱণ্ণগ্গহণানন্তৰেন পুৰিমসিদ্ধসম্বন্ধানুগ্গহিতেন উদকাদীনং তত্থ অত্থিভাৱৱিজাননেনেৱ. যথা তালপণ্ণাদীনং উদকাদিসহচাৰিপ্পকাৰতং সঞ্ঞাণাকাৰো ৱিঞ্ঞাতোযেৱ হোতি নানন্তৰিযকত্তা, এৱং ৱিপ্ফন্দমানৱণ্ণগ্গহণানন্তৰেন পুৰিমসিদ্ধসম্বন্ধানুগ্গহিতেন গন্তুকামতাদিঅধিপ্পাযৱিজাননেনেৱ ৱিঞ্ঞত্তি ৱিঞ্ঞাতা হোতি তদভাৱে অভাৱতোতি উপমাযোজনা.

সভাৱভূতন্তি অন্ৱত্থভূতং. দ্ৱিধাতি ৱিঞ্ঞাপনতো ৱিঞ্ঞেয্যতো চ. কাযৱিঞ্ঞত্তিযা তথাপৱত্তমানায চেতনাসঙ্খাতস্স কম্মস্স কাযকম্মভাৱো নিপ্ফজ্জতি তায উপলক্খিতব্বত্তা, ন পন চতুৱীসতিযা পচ্চযেসু কেনচি পচ্চযভাৱতোতি দস্সেন্তো ‘‘তস্মিং দ্ৱাৰে সিদ্ধা’’তিআদিমাহ. তেন ৱচীদ্ৱাৰুপ্পন্নাপি পাণাতিপাতাদযো সঙ্গহিতাতি তেসং সঙ্গহিতভাৱং দস্সেতি. অথ ৱা কাযদ্ৱাৰুপ্পন্নায কাযকম্মভূতায চেতনায ৱসেন ‘‘তেন দ্ৱাৰেন ৱিঞ্ঞাতব্বভাৱতো’’তি ৱুত্তং, তস্সাযেৱ দ্ৱাৰন্তৰুপ্পন্নায ৱসেন ‘‘তেন দ্ৱাৰেন নামলাভতো’’তি. মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনস্সপি ৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপকভাৱো নিচ্ছিতোতি ‘‘একাদসন্নং কিৰিযচিত্তান’’ন্তি আহ.

দ্ৱাৰন্তৰচাৰিনোতি দ্ৱাৰন্তৰভাৱেন পৱত্তনকা. দ্ৱাৰসম্ভেদাতি দ্ৱাৰানং সঙ্কৰণতো. দ্ৱাৰানঞ্হি দ্ৱাৰন্তৰভাৱপ্পত্তিযা সতি কাযদ্ৱাৰস্স ৱচীদ্ৱাৰাদিভাৱো, ৱচীদ্ৱাৰস্স চ কাযদ্ৱাৰাদিভাৱো আপজ্জতীতি তংতংদ্ৱাৰুপ্পন্নকম্মানম্পি সঙ্কৰো সিযা. তেনাহ ‘‘কম্মসম্ভেদোপী’’তি. এৱং সতি কাযকম্মং…পে… ৱৱত্থানং ন সিযা. যদি কম্মানি কম্মন্তৰচাৰীনি হোন্তি, কাযকম্মাদিকস্স ৱচীকম্মাদিকভাৱাপত্তিতো ‘‘কম্মসম্ভেদা দ্ৱাৰসম্ভেদোপী’’তি কাযকম্মং কাযকম্মদ্ৱাৰন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞৱৱত্থানং ন সিযাতি ইমমত্থমাহ ‘‘কম্মানম্পি কম্মন্তৰচৰণে এসেৱ নযো’’তি. কম্মন্তৰচৰণং কম্মন্তৰূপলক্খণতা. তেনেৱাহ ‘‘দ্ৱাৰভাৱেনা’’তি. দ্ৱাৰন্তৰচৰণং দ্ৱাৰন্তৰুপ্পত্তি. দ্ৱাৰেতি অত্তনো দ্ৱাৰে. অঞ্ঞস্মিন্তি দ্ৱাৰন্তৰে. কম্মানীতি তংতংদ্ৱাৰিককম্মানি. অঞ্ঞানীতি অঞ্ঞদ্ৱাৰিককম্মানি. দ্ৱাৰে দ্ৱাৰানি ন চৰন্তীতি দ্ৱাৰন্তৰভাৱেন নপ্পৱত্তন্তি, দ্ৱাৰন্তৰং ৱা ন সঙ্কমন্তি. কিঞ্চাপি ৱিঞ্ঞত্তিযা চতুৱীসতিযা পচ্চযেসু যেন কেনচি পচ্চযেন চেতনায পচ্চযভাৱো নত্থি, তথা পন ৱিঞ্ঞত্তিযা পৱত্তমানায এৱ পাণাতিপাতাদি হোতি, নাঞ্ঞথাতি সিযা ৱিঞ্ঞত্তিযা হেতুভাৱো চেতনাযাতি ৱুত্তং ‘‘দ্ৱাৰেহি কাৰণভূতেহী’’তি. কাযকম্মং ৱচীকম্মন্তি কম্মৱৱত্থানস্সেৱ ৱা কাৰণভাৱং সন্ধায ‘‘দ্ৱাৰেহি কাৰণভূতেহী’’তি ৱুত্তং. যদিপি ‘‘দ্ৱাৰেহি কম্মানী’’তি ৱুত্তং, ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱৱত্থিতা’’তি পন ৱুত্তত্তা কম্মেহিপি দ্ৱাৰানি ৱৱত্থিতানীতি অযমত্থোপি সিদ্ধোযেৱাতি দস্সেতুং ‘‘ন কেৱল’’ন্তিআদি ৱুত্তং. অদ্ৱাৰচাৰীহীতি দ্ৱাৰানং সযং ৱৱত্থিতভাৱমাহ, ন পন অৱৱত্থানং, ৱৱত্থানমেৱাতি অধিপ্পাযো. ইদানি তং ৱৱত্থানং ৱিভাৱেতি কম্মানপেক্খাতিআদিনা. তত্থ সমযনিযমিতেন চিত্তেন সমযো ৱিয দ্ৱাৰনিযমিতেহি কম্মেহি দ্ৱাৰানি নিযমিতানীতি অযং সঙ্খেপত্থো.

এৱংসভাৱত্তাতি দ্ৱাৰভূতেহি কাযাদীহি উপলক্খণীযসভাৱত্তা. আণত্তি…পে… মানস্সাতি কাযৱচীকম্মানং ৱচীকাযৱিঞ্ঞত্তীহি পকাসেতব্বতং আহ. কাযাদীহীতি কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তীহি. তস্মাতি যস্মা দ্ৱাৰন্তৰে চৰন্তানিপি কম্মানি সকেন দ্ৱাৰেন উপলক্খিতানেৱ চৰন্তি, তস্মা. নাপি কম্মং দ্ৱাৰস্সাতি যস্মিং দ্ৱাৰন্তৰে কম্মং চৰতি, তস্স দ্ৱাৰস্স অনত্তনিযস্স. তংতংদ্ৱাৰমেৱাতি সকদ্ৱাৰমেৱ. কম্মস্সাতি সকসককম্মস্স. যদি কম্মেহি দ্ৱাৰানি ৱৱত্থিতানি, ‘‘কম্মস্স অনিবদ্ধত্তা’’তি ইদং কথং নীযতীতি আহ ‘‘পুব্বে পনা’’তিআদি.

সাতি ৱিঞ্ঞত্তি. তস্সাতি কম্মস্স. কেনচি পকাৰেনাতি চতুৱীসতিযা পচ্চযপ্পকাৰেসু কেনচি পকাৰেন. তংসহজাতাতি এতেন কাযৱিঞ্ঞত্তিযা সব্ভাৱেযেৱ কাযকম্মস্স সব্ভাৱো, নাঞ্ঞথাতি পৰিযাযেন ৱিঞ্ঞত্তিযা কম্মস্স কাৰণভাৱং ৱিভাৱেতি. তেনেৱাহ ‘‘উপ্পত্তিট্ঠানভাৱেন ৱুত্তা’’তি. যথাৱুত্তনিযমেনাতিআদিনা কম্মস্স উপ্পত্তিট্ঠানভাৱে ব্যভিচাৰাভাৱমাহ. তত্থ যথাৱুত্তনিযমেনাতি অট্ঠকথাযং ৱুত্তপ্পকাৰেন ৱৱত্থানযুত্তিসঙ্খাতেন নিযমেন. দ্ৱাৰচৰণেতি অঞ্ঞদ্ৱাৰচৰণে.

কাযকম্মদ্ৱাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱচীকম্মদ্ৱাৰকথাৱণ্ণনা

চতূহি অঙ্গেহীতি এত্থ ‘‘সুভাসিতংযেৱ ভাসতি, নো দুব্ভাসিতং. ধম্মংযেৱ, পিযংযেৱ, সচ্চংযেৱ ভাসতি, নো অলিক’’ন্তি (সং. নি. ১.২১৩; সু. নি. সুভাসিতসুত্ত) যানি অঙ্গানি সুত্তে ৱুত্তানি, তেসং চেতনাসভাৱং দস্সেতুং ‘‘সুভাসিতভাসনা’’তিআদি ৱুত্তং. তথাপৱত্তাতি সুভাসিতভাসনাদিভাৱেন পৱত্তা. সহ সম্ভূতত্তাতি সহেৱ উপ্পন্নত্তা. ন হি ৱচীৱিঞ্ঞত্তি সদ্দৰহিতা অত্থি. তথা হি ‘‘যা তায ৱাচায ৱিঞ্ঞত্তী’’তি ৱুত্তং. ‘‘ৱাচাগিৰা ব্যপথো’’তিআদিনা (ধ. স. ৬৩৬) নাতিসুখুমংযেৱ সদ্দৱাচং ৱত্ৱা ‘‘যা তায ৱাচায ৱিঞ্ঞত্তী’’তি, তায সদ্ধিং যোজেত্ৱা ৱচীৱিঞ্ঞত্তিযা ৱুত্তত্তা ৰূপাযতনং ৱিয ৱত্থুপৰিত্ততাদিনা সদ্দাযতনম্পি অনিন্দ্ৰিযগোচৰো অত্থীতি চ অধিপ্পাযেন ‘‘যা তায…পে… ৱিঞ্ঞাযতী’’তি আহ.

ইদানি অৱিসেসেন চিত্তসমুট্ঠানসদ্দস্স সোতৱিঞ্ঞাণাৰম্মণতা পাড়িযং ৱুত্তাতি ৱিতক্কৱিপ্ফাৰসদ্দো ন সোতৱিঞ্ঞেয্যোতি মহাঅট্ঠকথাৱাদস্স পাড়িযা ৱিৰোধং দস্সেতুং ‘‘চিত্তসমুট্ঠান’’ন্তিআদি ৱুত্তং. এৱং সঙ্গহকাৰস্স অধিপ্পাযে ঠত্ৱা মহাঅট্ঠকথাৱাদস্স পটিসেধেতব্বতং দস্সেত্ৱা ইদানি অত্তনো অধিপ্পাযে ঠত্ৱা তং পৰিহৰিতুং ‘‘মহাঅট্ঠকথাযং পনা’’তিআদিমাহ. সঙ্ঘট্টনাকাৰেন পৱত্তানং ভূতানং সদ্দস্স নিস্সযভাৱতো সঙ্ঘট্টনেন সহেৱ সদ্দো উপ্পজ্জতি. তপ্পচ্চযভাৱোতি উপাদিন্নকঘট্টনস্স পচ্চযভাৱো. চিত্তজপথৱীধাতুযা উপাদিন্নকঘট্টনে পচ্চযো ভৱিতুং সমত্থো চিত্তসমুট্ঠানমহাভূতানং একো আকাৰৱিসেসো অত্থি. তদাকাৰত্তা হি তেসং পথৱীধাতু উপাদিন্নকং ঘট্টেতীতি ইমমত্থং ৱুত্তানুসাৰেন ৱেদিতব্বত্তা ‘‘ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো’’তি ৱত্ৱা তমেৱ ৱুত্তনযং ‘‘তব্বিকাৰান’’ন্তিআদিনা ৱিভাৱেতি. তত্থ অঞ্ঞমঞ্ঞস্স পচ্চযভাৱো তপ্পচ্চযভাৱো ৱুত্তোতি অত্থো. অঞ্ঞম্পি সব্বং ৱিধানন্তি ‘‘ন চিত্তসমুট্ঠানাতি এতেন পৰমত্থতো অভাৱং দস্সেতী’’তিআদিনা অত্তনা ৱুত্তৱিধানং. অট্ঠকথাযং পন ৱুত্তৱিধানং ‘‘হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্ব’’ন্তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তমেৱাতি.

অত্তনো অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নস্স দেসন্তৰে পাৰম্পৰিযেন উপ্পাদনং দেসন্তৰুপ্পাদনপৰম্পৰতা. লদ্ধাসেৱনেনাতি লদ্ধপুব্বাভিসঙ্খাৰেন. চিত্তেনেৱাতি পঠমচিত্তেনেৱ. ‘‘সত্ত জৱনানি সত্ত অক্খৰানি নিব্বত্তেন্তীতি ৱাদং পটিক্খিপিত্ৱা একজৱনৱাৰপৰিযাপন্নানি চিত্তানি একমক্খৰং নিব্বত্তেন্তী’’তি ৱদন্তি. কিঞ্চাপি পঠমচিত্তেনপি ঘট্টনা নিপ্ফজ্জতি, একস্সেৱ পন বহুসো পৱত্তনেন অত্থি কোচি ৱিসেসোতি পুৰিমজৱনসমুট্ঠিতাহি ঘট্টনাহি পটিলদ্ধাসেৱনেন সত্তমজৱনেন সমুট্ঠিতা ঘট্টনা পৰিব্যত্তমক্খৰং নিব্বত্তেতীতি উপত্থম্ভনং নত্থীতি ন সক্কা ৱত্তুং. লদ্ধাভিসঙ্খাৰেন পন পঠমচিত্তেনপি ঘট্টনা বলৱতী হোতীতি অট্ঠকথাযং ‘‘উপত্থম্ভনকিচ্চং নত্থী’’তি ৱুত্তং সিযা, সব্বমেতং ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং.

ৱচীকম্মদ্ৱাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

মনোকম্মদ্ৱাৰকথাৱণ্ণনা

‘‘সব্বাযপি কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তিযা কাযৱচীদ্ৱাৰভাৱো ৱিয সব্বস্সপি চিত্তস্স মনোদ্ৱাৰভাৱো সম্ভৱতী’’তি দস্সনত্থং অট্ঠকথাযং ‘‘অযং নাম মনো মনোদ্ৱাৰং ন হোতীতি ন ৱত্তব্বো’’তি ৱত্ৱা তংদ্ৱাৰৱন্তধম্মদস্সনত্থং ‘‘অযং নাম চেতনা’’তিআদি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যস্স দ্ৱাৰং মনো, তং দস্সনত্থং ৱুত্ত’’ন্তি. যথা পন তিৱিধচতুব্বিধকাযৱচীকম্মানং দ্ৱাৰভাৱতো কাযকম্মদ্ৱাৰৱচীকম্মদ্ৱাৰানি ৱুত্তানি, এৱং মনোকম্মন্তি ৱুত্তঅভিজ্ঝাদীনং দ্ৱাৰভাৱতো ৱট্টহেতুভূতলোকিযকুসলাকুসলসম্পযুত্তমনো এৱ মনোকম্মদ্ৱাৰন্তি সন্নিট্ঠানং কতন্তি দট্ঠব্বং. চেতনায অত্তনো কিচ্চং আৰদ্ধায সম্পযুত্তাপি তং তং সকিচ্চং আৰভন্তীতি সা নে সকিচ্চে পৱত্তেতি নাম, তথা পৱত্তেন্তী চ সম্পযুত্তে একস্মিং আৰম্মণে অৱিপ্পকিণ্ণে কৰোতি ব্যাপাৰেতি চাতি ৱুচ্চতি, তথা সম্পযুত্তানং যথাৱুত্তং অৱিপ্পকিণ্ণকৰণং সম্পিণ্ডনং আযূহনং ব্যাপাৰাপাদনং ব্যাপাৰণং চেতযনন্তি আযূহনচেতযনানং নানত্তং দস্সেন্তো ‘‘ফস্সাদিধম্মেহী’’তিআদিমাহ. তথাকৰণন্তি যথা ফস্সাদযো সকসককিচ্চে পসুতা ভৱন্তি, তথা কৰণং. তেনেৱ যথাৱুত্তেন অৱিপ্পকিণ্ণব্যাপাৰণাকাৰেন সম্পযুত্তানং কৰণং পৱত্তনন্তি দট্ঠব্বং. কম্মক্খযকৰত্তাতি কম্মক্খযকৰমনস্স কম্মদ্ৱাৰভাৱো ন যুজ্জতীতি অধিপ্পাযো. যতো ‘‘কম্মপথকথা লোকিযা এৱা’’তি ৱদন্তি.

মনোকম্মদ্ৱাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কম্মকথাৱণ্ণনা

সমানকালাপি কাৰণফলকিৰিযা পুব্বাপৰকালা ৱিয ৱত্তুং যুত্তাযেৱ. সেয্যথাপি পটিচ্চসমুপ্পাদে ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি দস্সেতুং ‘‘অথ ৱা’’তিআদিমাহ. চোপনকিৰিযন্তি ৱিঞ্ঞত্তিদ্ৱযং আহ. তস্সা হি চিত্তসমুট্ঠানকাযসদ্দৱাচাহি কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তীহি এৱ ৱা পুৰিমপুৰিমাহি পৱত্তেতব্বত্তা ‘‘কাযৱাচাহি চোপনকিৰিযং কৰোতী’’তি ৱুত্তং তব্বিকাৰানং ভূতানং তথাপৱত্তনতো. অথ ৱা কাযৱাচাহীতি কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তীহি. চোপনকিৰিযন্তি ৰূপকাযস্স থম্ভনচলনকিৰিযং উপাদিন্নকঘট্টনকিৰিযঞ্চ. এসা হি কিৰিযা ‘‘ৰূপকাযং থম্ভেতুং চালেতুং পচ্চযো ভৱিতুং সমত্থো’’তি, ‘‘উপাদিন্নকঘট্টনস্স পচ্চযভূতো’’তি চ ৱুত্তত্তা কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তীহি নিপ্ফজ্জতীতি. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘চোপনকিৰিযানিস্সযভূতা কাযৱাচা’’তি, ‘‘কাযাদীহি কৰণভূতেহি চোপনাভিজ্ঝাদিকিৰিযং কৰোন্তি ৱাসিআদীহি ৱিয ছেদনাদি’’ন্তি চ ইদম্পি ৱচনং সমত্থিতং ভৱতি. ন কেৱলং ধৰমানতাৱ সব্ভাৱো, অথ খো মগ্গেন অসমুচ্ছিন্নতাপীতি দস্সেন্তো ‘‘অনিৰোধিতেৱা’’তি আহ. অসমুচ্ছিন্নতা চ কাযাদীনং তদুপনিস্সযকিলেসাসমুচ্ছেদেনেৱাতি দট্ঠব্বং. ‘‘কাযাদীহি কৰণভূতেহি চোপনাভিজ্ঝাদিকিৰিযং কৰোন্তী’’তি এতেন চোপনাভিজ্ঝাদিকিৰিযানিব্বত্তিদ্ৱাৰেন চেতনানিব্বত্তিযেৱ ৱুত্তাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ‘‘এৱঞ্চ…পে… যুজ্জন্তী’’তি আহ. এৱঞ্চ কত্ৱা কাযে সতি ৱাচায সতীতিআদিৱচনং অনুলোমিতং হোতি. যায চেতনাযাতি কৰণনিদ্দেসো পন কাযাদীনং চোপনাভিজ্ঝাদিকিৰিযায চ চেতনাহেতুকত্তদস্সনত্থং ৱুত্তোতি.

সভাৱতো উপকাৰকতো মগ্গে সতি সব্ভাৱতো চ বোজ্ঝঙ্গা মগ্গে অন্তোগধাতি আহ ‘‘ন চ ন সক্কা’’তিআদি.

কম্মপথং অপ্পত্তানম্পি তংতংদ্ৱাৰে সংসন্দনন্তি যথা কম্মপথং পত্তানং, এৱং কম্মপথং অপ্পত্তানম্পি সতিপি দ্ৱাৰন্তৰুপ্পত্তিযং যথাসকং দ্ৱাৰেহেৱ নামগ্গহণন্তি ৱদন্তি, এৱং সতি অট্ঠকথায ৱিৰোধো. দুতিযত্থস্স চ অভাৱো সিযা, তস্মা তংতংদ্ৱাৰে সংসন্দনন্তি যস্মিং যস্মিং দ্ৱাৰে কম্মপথং অপ্পত্তা অকুসলচেতনাদযো পৱত্তা, তাসং তেন তেনেৱ দ্ৱাৰেন নামগ্গহণং. তং পন তংতংদ্ৱাৰপক্খিকভাৱকৰণতো তত্থ অৱৰোধনন্তি ৱুত্তং. যথা হি কম্মপথং পত্তা কাযকম্মাদিসঙ্খাতা চেতনা দ্ৱাৰন্তৰে উপ্পন্নাপি কাযকম্মাদিনামমেৱ লভন্তি, ন এৱং কম্মপথং অপ্পত্তা. তা পন যত্থ যত্থ দ্ৱাৰে উপ্পজ্জন্তি, তেন তেনেৱ দ্ৱাৰেন কাযদুচ্চৰিতং ৱচীদুচ্চৰিতন্তিআদিনামং লভন্তি. এৱং নামগ্গহণমেৱ হি তেসং তংতংদ্ৱাৰপক্খিককৰণং ৱুত্তং. তেনেৱ হি অট্ঠকথাযং ‘‘কিঞ্চাপি ৱচীদ্ৱাৰে চোপনপ্পত্তং কম্মপথং, অপ্পত্ততায পন কাযকম্মং ন হোতি, কেৱলং ৱচীদুচ্চৰিতং নাম হোতী’’তি ৱুত্তং.

সতিপি পাণাতিপাতাদিচেতনায ৱচীদ্ৱাৰাদীসু পৱত্তিযং যথাৱুত্তযেভুয্যতব্বহুলৱুত্তিযা কাযকম্মাদিভাৱৱৱত্থাপনং কাযাদিকস্স তংতংদ্ৱাৰভাৱৱৱত্থাপনঞ্চ কম্মদ্ৱাৰাভেদনং. তঞ্হি কম্মদ্ৱাৰানং অসংকিণ্ণভাৱেন পতিট্ঠাপনং. যং সন্ধায ‘‘আণত্তিসমুট্ঠিতেসূ’’তি অট্ঠকথাযং ৱক্খতি. কেচি পন ‘‘একেকস্মিং দ্ৱাৰে অনেকেসং কম্মানং পৱত্তিদস্সনম্পি দ্ৱাৰসংসন্দন’’ন্তি ৱদন্তি. যথা পৱত্তো ব্যাপাদো কম্মপথো হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তূ’’তি পৱত্তি ব্যাপাদস্স দস্সিতা. কাযদ্ৱাৰিকচেতনায সহকাৰীকাৰণভাৱতো কাযকম্মৱোহাৰলাভা, অভিজ্ঝাদীনং পৰসন্তকস্স অত্তনো পৰিণামনৱসেন ‘‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তূ’’তিআদিনা চ অপ্পৱত্তত্তা মনোকম্মৱোহাৰৱিৰহা, অচেতনাসভাৱতো ৱা পাণাতিপাতাদিৱসেন অব্বোহাৰিকা, পাণাতিপাতাদিভাৱেন ন ৱত্তব্বাতি অত্থো. এত্থাতি অব্বোহাৰিকভাৱে.

দসৱিধা ইদ্ধি…পে… তব্বা ৱিত্থাৰেনাতি অধিপ্পাযো.

তেনাধিপ্পেতন্তি ‘‘অকুসলং ৱচীকম্মং মনোদ্ৱাৰে সমুট্ঠাতী’’তি ৱদন্তেন অধিপ্পেতং. ‘‘ন উপোসথক্খন্ধকে ৱুত্ত’’ন্তি কস্মা ৱুত্তং, ননু তেন উপোসথক্খন্ধকতো সুত্তং আহটন্তি? কিঞ্চাপি আহটং, তত্থ অৱুত্তোযেৱ পন সো তেন ৱুত্তোতি গহিতোতি দস্সেন্তো ‘‘তত্থ অৱুত্তমেৱা’’তিআদিমাহ.

‘‘সুগতিদুগ্গতীসু উপপজ্জনং সুকতদুক্কটকম্মতো ন হোতি, খন্ধসিৱাদীহি পন হোতীতি গহেত্ৱা ‘নত্থি দিন্ন’ন্তিআদিনা পৰামসন্তস্স ৱসেন ‘মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… পৰিভণ্ডাদীনি কৰোতী’তি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. অভিজ্ঝাদিপধানত্তাতি এতেন ৱিজ্জমানেসুপি ব্যাপাদাদীসু যদা কাযৱচীদ্ৱাৰেসু চেতনা বলৱতী হোতি, ন তথা ইতৰে, তদা পধানভাৱতো চেতনা কাযকম্মং ৱচীকম্মন্তি চ ৱোহাৰং লভতি. সো খো পনস্সা পধানভাৱো পাণাতিপাতাদিসিদ্ধিযা ৱিঞ্ঞাযতি. যদা পন তেসুযেৱ দ্ৱাৰেসু অভিজ্ঝাদযো বলৱন্তো হোন্তি, ন তথা চেতনা, তদা তত্থ ৱিজ্জমানাপি চেতনা অপধানভাৱতো কাযকম্মং ৱচীকম্মন্তি চ ৱোহাৰং ন লভতি. অভিজ্ঝাদযো পন পধানভাৱতো সতিপি কাযঙ্গৱাচঙ্গচোপনে সকেন ৱৱত্থানেন মনোকম্মন্ত্ৱেৱ ৱুচ্চন্তীতি দস্সেতি. যে পন ‘‘তীসুপি দ্ৱাৰেসু কম্মপথভাৱেন অপ্পত্তিযা দ্ৱাৰত্তযেপি কম্মপথপ্পত্তমনোকম্মেন সহ পৱত্তিযা চ চেতনা এত্থ কম্মন্তি ন ৱুচ্চতী’’তি ৱদন্তি, তেহি অভিজ্ঝাদীনং পধানসভাৱংযেৱ সন্ধায ৱুত্তং সিযা. অথ ৱা চেতনায নিপ্পৰিযাযকম্মভাৱতো পৰিযাযকম্মে অনৱৰোধেতব্বত্তা ‘‘অব্বোহাৰিকা’’তি ৱুত্তং. অত্তনো সভাৱেনেৱ পন সা এত্থাপি কম্মন্তি ৱুচ্চতি. যথাহ ‘‘চেতনাহং, ভিক্খৱে, কম্মং ৱদামী’’তিআদি (কথা. ৫৩৯). অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘তস্মিং দ্ৱাৰে সিদ্ধা চেতনা’’তিআদিনা চেতনাযেৱ পধানং কত্ৱা ৱুত্তং. তেনেৱাহ ‘‘সভাৱেনেৱ সা মনোকম্ম’’ন্তিআদি. অথ ৱা কম্মপথপ্পত্তঅভিজ্ঝাদীহি কাযৱচীদ্ৱাৰে সহজাতা চেতনা কাযৱচীকম্মৱসেন অব্বোহাৰিকা চেতনাসঙ্খাতমনোকম্মত্তাতি. যদি অভিজ্ঝাদযো পধানা, ন চেতনা, এৱং সতি অভিজ্ঝাদযো চেত্থ কম্মং, ন চেতনা, অভিজ্ঝাদিপক্খিকা ৱা সা সিযাতি অনুযোগং মনসি কত্ৱা আহ ‘‘তিৱিধা, ভিক্খৱে’’তিআদি. ‘‘চেতনাপি…পে… মনোদ্ৱাৰে এৱ সমুট্ঠহন্তী’’তি ইদং মনোদ্ৱাৰে চেতনায অভিজ্ঝাদীহি মনোকম্মভাৱে নিব্বিসেসভাৱদস্সনন্তি কত্ৱা ‘‘চেতনা…পে… অধিপ্পাযো’’তি আহ. চেতনা চেতনাকম্মং, অভিজ্ঝাদযো চেতনাসম্পযুত্তকম্মন্তি এত্তকমেৱ হি এত্থ ৱিসেসোতি. এত্থ চ চেতনায কাযৱচীকম্মভাৱো সিযাতি আসঙ্কায অভাৱতো মনোদ্ৱাৰে অকুসলকাযৱচীকম্মানং অনুপ্পত্তিতো চ অব্বোহাৰিকাতি ন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

ৱিৰতিৱিসিট্ঠাতি ৱিৰতিতো চেতনায পধানভাৱমাহ. তত্থ ‘‘তিৱিধা, ভিক্খৱে, কাযসঞ্চেতনা’’তিআদিনা (কথা. ৫৩৯) আগমম্হি ‘‘পাণাতিপাতাদিপটিপক্খভূতা’’তি যুত্তিং দস্সেতি. যস্মা চ পট্ঠানে চেতনাৱ ‘‘কম্মপচ্চযো’’তি ৱুত্তা, ন ৱিৰতি, অভিজ্ঝাদযো ৱা, তস্মা নিপ্পৰিযাযেন কম্মং ‘‘চেতনা’’তি অনভিজ্ঝাদযো ‘‘চেতনাপক্খিকা ৱা’’তি ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বং. অসঙ্কৰতো কম্মদ্ৱাৰানি ৱৱত্থপেন্তো ‘‘ৰক্খতী’’তি, ৱিপৰিযাযেন ‘‘ভিন্দতী’’তি ৱুত্তোতি ৰক্খণভিন্দনানি অনাসেত্ৱা নাসেত্ৱা চ কথনন্তি ৱুত্তানীতি.

কম্মকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ততিযো ৱিকপ্পো পঠমচতুত্থৱিঞ্ঞাণদ্ৱাৰেসুযেৱ লব্ভতি, ন ইতৰত্থ ‘‘সোতং ঘান’’ন্তিআদিনা অৱুত্তত্তা, ইতৰথাপি ৱা অৱিভত্তিকে নিদ্দেসে লব্ভতি. যতো সংৱৰৱসেন পাতিমোক্খসীলং পৱত্ততি, তং দুস্সীল্যন্তি আহ ‘‘দুস্সীল্যং পাণাতিপাতাদিচেতনা’’তি. ইতৰা সংৱৰৱিনিমুত্তা অভিজ্ঝাদোমনস্সযুত্তা তপ্পধানা ৱা অকুসলধম্মা সতিপটিপক্খা অকুসলা ধম্মা. আৰম্মণে চিত্তৱোস্সগ্গৱসেন পৱত্তো অকুসলচিত্তুপ্পাদো পমাদো. ৱীৰিযপনোদনভাৱতো থিনমিদ্ধং ‘‘কোসজ্জ’’ন্তি ৱুত্তং, থিনমিদ্ধপ্পধানো ৱা চিত্তুপ্পাদো.

অসুদ্ধতাতি অকেৱলতা অঞ্ঞেন সম্মিস্সতা. দ্ৱাৰঞ্হি দ্ৱাৰন্তৰিককম্মস্স দ্ৱাৰং হোন্তং তেন মিস্সিতং ৱিয হোতি. তেনেৱাহ ‘‘মুসাৱাদাদিনোপি কাযদ্ৱাৰে পৱত্তিসব্ভাৱা’’তি. কেচি পন ‘‘অৱিঞ্ঞেয্যমানন্তৰানং দ্ৱাৰন্তৰচিত্তানং অন্তৰন্তৰা অপ্পৱত্তিতো সুদ্ধন্তি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, তং অনেকস্সপি জৱনৱাৰস্স কাযকম্মাদিভাৱেন পবন্ধনৱসেন পৱত্তি অত্থীতি কত্ৱা ৱুত্তং. অৱিৰুদ্ধং হোতীতি অকুসলকাযকম্মাদিভাৱেন অৱধাৰেত্ৱা অসংৱৰং ৱত্ৱা পুন তস্সেৱ ৱাচাঅসংৱৰদ্ৱাৰাদীসু উপ্পত্তিৱচনং কাযদ্ৱাৰূপলক্খিতো অসংৱৰো দ্ৱাৰন্তৰে পৱত্তোপি কাযদ্ৱাৰিকো এৱাতি এৱং সংৱণ্ণনায সতি ন ৱিৰুজ্ঝতীতি অত্থো. ইদানি তং অৱিৰুজ্ঝনাকাৰং ‘‘অসংৱৰো হী’’তিআদিনা ৱিভাৱেতি. সদ্ৱাৰেতি অত্তনো দ্ৱাৰে. অসংৱৰো দ্ৱাৰন্তৰে উপ্পজ্জমানোপি সদ্ৱাৰৱসেন উপ্পন্নোতি ৱুচ্চতীতি এতেন ৱাচাঅসংৱৰদ্ৱাৰে উপ্পন্নোপি কাযিকো অসংৱৰো চোপনকাযঅসংৱৰদ্ৱাৰৱসেন উপ্পন্নোত্ৱেৱ ৱুত্তোতি দট্ঠব্বং. এস নযো ইতৰত্থাপি. কম্মং অঞ্ঞদ্ৱাৰেতি কম্মস্স দ্ৱাৰন্তৰচৰণং পাকটন্তি কত্ৱা ৱুত্তং.

এৱং সতীতি চোপনসঙ্খাতে কাযঅসংৱৰদ্ৱাৰে অসংৱৰোতি এত্তকে এৱ গহিতে. কম্মপথভাৱপ্পত্তস্সেৱ কম্মভাৱো অট্ঠকথাযং ৱুত্তোতি আহ ‘‘কম্মপথভাৱপ্পত্ততায ৱচীমনোকম্ম’’ন্তি. সেসন্তি দ্ৱাৰন্তৰানুপলক্খিতং. তথা ন ৱুচ্চতীতি কাযকম্মন্তি ন ৱুচ্চতীতি অত্থো. তত্থেৱ ৱক্খামাতি কম্মপথসংসন্দনে ৱক্খাম. ‘‘সো হি কাযদ্ৱাৰে চোপনপ্পত্তো অকুসলং কাযকম্মং হোতী’’তিআদিনা (ধ. স. অট্ঠ. কম্মপথসংসন্দনকথা) ‘‘চোপনকাযঅসংৱৰদ্ৱাৰৱসেন উপ্পন্নো অকুসলং কাযকম্মমেৱ হোতী’’তিআদিনা চ ৱচীকম্মাদীনঞ্চ কম্মপথপ্পত্তানং অসংৱৰভূতানং কাযকম্মাদিভাৱে আপন্নে ‘‘চতুব্বিধং ৱচীদুচ্চৰিতং অকুসলং ৱচীকম্মমেৱ হোতী’’তিআদিনা অপৱাদেন নিৱত্তি দট্ঠব্বাতি এৱং ৱক্খমানতং সন্ধাযাহ. অন্তোগধতা দট্ঠব্বা পচ্চযসন্নিস্সিতআজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলানং ঞাণৱীৰিযেহি সাধেতব্বত্তাতি অধিপ্পাযো.

অকুসলকম্মপথকথাৱণ্ণনা

সৰসেন অত্তনো সভাৱেন. যায চেতনায পৱত্তমানস্স জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স পচ্চযভূতেসু মহাভূতেসু উপক্কমকৰণহেতু তংমহাভূতপচ্চযা উপ্পজ্জনকমহাভূতা নুপ্পজ্জিস্সন্তি, সা তাদিসপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা পাণাতিপাতো নাম. লদ্ধুপক্কমানি হি ভূতানি ন পুৰিমভূতানি ৱিয ৱিসদানীতি সমানজাতিযানং ভূতানং কাৰণং ন হোন্তীতি. একস্সপি পযোগস্স সহসা নিপ্ফাদনৱসেন কিচ্চসাধিকায বহুক্খত্তুং পৱত্তজৱনেহি লদ্ধাসেৱনায চ সন্নিট্ঠাপকচেতনায ৱসেন পযোগস্স মহন্তভাৱো. সতিপি কদাচি খুদ্দকে চেৱ মহন্তে চ পাণে পযোগস্স সমভাৱে মহন্তং হনন্তস্স চেতনা তিব্বতৰা উপ্পজ্জতীতি ৱত্থুস্স মহন্তভাৱোতি তদুভযং চেতনায বলৱভাৱেনেৱ হোতীতি আহ ‘‘পযোগ…পে… ভাৱতো’’তি. যথাৱুত্তপচ্চযৱিপৰিযাযেপীতি পযোগৱত্থুআদিপচ্চযানং অমহত্তেপি. তংতংপচ্চযেহীতি গুণৱন্ততাদিপচ্চযেহি. এত্থ চ হন্তব্বস্স গুণৱন্ততায মহাসাৱজ্জতা ৱত্থুমহন্ততায ৱিয দট্ঠব্বা. কিলেসানং উপক্কমানং দ্ৱিন্নঞ্চ মুদুতায তিব্বতায চ অপ্পসাৱজ্জতা মহাসাৱজ্জতা চ যোজেতব্বা. পাণো পাণসঞ্ঞিতা ৱধকচিত্তঞ্চ পুব্বভাগসম্ভাৰা, উপক্কমো ৱধকচেতনাসমুট্ঠাপিতো, পঞ্চসম্ভাৰৱতী পাণাতিপাতচেতনাতি সা পঞ্চসম্ভাৰৱিনিমুত্তা দট্ঠব্বা. এস নযো অদিন্নাদানাদীসুপি.

মন্তপৰিজপ্পনেন পৰস্স সন্তকহৰণং ৱিজ্জামযো, ৱিনা মন্তেন পৰসন্তকস্স কাযৱচীপযোগেহি আকড্ঢনং তাদিসইদ্ধিযোগেন ইদ্ধিমযো পযোগোতি অদিন্নাদানস্সপি ছ পযোগা সাহত্থিকাদযো ৱেদিতব্বা.

অভিভৱিত্ৱা ৱীতিক্কমনে মিচ্ছাচাৰো মহাসাৱজ্জো, ন তথা উভিন্নং সমানচ্ছন্দভাৱে. ‘‘চত্তাৰো সম্ভাৰাতি ৱুত্তত্তা অভিভৱিত্ৱা ৱীতিক্কমনে সতিপি মগ্গেনমগ্গপটিপত্তিঅধিৱাসনে পুৰিমুপ্পন্নসেৱনাভিসন্ধিপযোগাভাৱতো মিচ্ছাচাৰো ন হোতি অভিভুয্যমানস্সা’’তি ৱদন্তি. সেৱনচিত্তে সতি পযোগাভাৱো ন পমাণং ইত্থিযা সেৱনপ্পযোগস্স যেভুয্যেন অভাৱতো. পুৰিসস্সেৱ হি যেভুয্যেন সেৱনপ্পযোগো হোতীতি ইত্থিযা পুৰেতৰং সেৱনচিত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা নিপন্নাযপি মিচ্ছাচাৰো ন সিযাতি আপজ্জতি, তস্মা পুৰিসস্স ৱসেন উক্কংসতো চত্তাৰো সম্ভাৰা ৱুত্তাতি দট্ঠব্বং. অঞ্ঞথা ইত্থিযা পুৰিসকিচ্চকৰণকালে পুৰিসস্সপি সেৱনপ্পযোগাভাৱতো মিচ্ছাচাৰো ন সিযাতি. কেচি পন ‘‘অত্তনো ৰুচিযা পৱত্তিতস্স তীণি অঙ্গানি, বলক্কাৰেন পৱত্তিতস্স তীণীতি সব্বানি অগ্গহিতগ্গহণেন চত্তাৰী’’তি ৱদন্তি, ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং.

দুট্ঠচিত্তস্স অমৰণাধিপ্পাযস্স ফৰুসকাযৱচীপযোগসমুট্ঠাপিকা ফৰুসচেতনা ফৰুসৱাচা. মৰণাধিপ্পাযে পন সতি অত্থসিদ্ধিতদভাৱেসু পাণাতিপাতা ব্যাপাদা চ হোন্তীতি. যং পতি ফৰুসৱাচা পযুজ্জতি, তস্স সম্মুখাৱ সীসং এতি. ‘‘পৰম্মুখেপি ফৰুসৱাচা হোতী’’তি ৱদন্তি.

যদি চেতনায সব্বদা কম্মপথভাৱাভাৱতো অনিযতো কম্মপথভাৱোতি কম্মপথৰাসিম্হি অৱচনং, ননু অভিজ্ঝাদীনম্পি কম্মপথং অপ্পত্তানং অত্থিতায অনিযতো কম্মপথভাৱোতি তেসম্পি কম্মপথৰাসিযং অৱচনং আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি, কম্মপথতাতংসভাগতাহি তেসং তত্থ ৱুত্তত্তা. যদি এৱং চেতনাপি তত্থ ৱত্তব্বা সিযাতি? সচ্চমেতং, সা পন পাণাতিপাতাদিকাতি পাকটো তস্সা কম্মপথভাৱোতি ন ৱুত্তং সিযা. চেতনায হি ‘‘চেতনাহং, ভিক্খৱে, কম্মং ৱদামি,’’‘‘তিৱিধা, ভিক্খৱে, কাযসঞ্চেতনা অকুসলং কাযকম্ম’’ন্তিআদিৱচনেহি কম্মভাৱো দীপিতো. কম্মংযেৱ চ সুগতিদুগ্গতীনং তদুপ্পজ্জনসুখদুক্খানঞ্চ পথভাৱেন পৱত্তং কম্মপথোতি ৱুচ্চতীতি পাকটো তস্সা কম্মপথভাৱো. অভিজ্ঝাদীনং পন চেতনাসমীহনভাৱেন সুচৰিতদুচ্চৰিতভাৱো, চেতনাজনিততংবন্ধতিভাৱেন সুগতিদুগ্গতিতদুপ্পজ্জনসুখদুক্খানং পথভাৱো চাতি ন তথা পাকটো কম্মপথভাৱোতি তে এৱ কম্মপথৰাসিভাৱেন ৱুত্তা. অতথাজাতিযত্তা ৱা চেতনা তেহি সদ্ধিং ন ৱুত্তা সিযা. ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং.

পাণাতিপাতাদীনং আৰম্মণানেৱ তব্বিৰতিআৰম্মণানীতি পঞ্চ সিক্খাপদা পৰিত্তাৰম্মণা এৱাতি ৱচনেন অদিন্নাদানাদীনং সত্তাৰম্মণতাৱচনস্স ৱিৰোধং চোদেতি. তথা হি ৱক্খতি ‘‘ৱীতিক্কমিতব্বতোযেৱ হি ৱেৰমণী নাম হোতী’’তি. সযমেৱ পৰিহৰিস্সতীতি সিক্খাপদৱিভঙ্গে পঞ্হপুচ্ছকৱণ্ণনং সন্ধায ৱদতি. তত্থ হি ‘‘যস্মা সত্তোতি সঙ্খ্যং গতে সঙ্খাৰেযেৱ আৰম্মণং কৰোতি, তস্মা পৰিত্তাৰম্মণাতি ৱুচ্চন্তী’’তি ৱুত্তং.

দুগ্গততাদীনীতি আদি-সদ্দেন ‘‘অলদ্ধালাভো লদ্ধৱিনাসো ইচ্ছিতানং ভোগানং কিচ্ছপটিলাভো ৰাজাদীহি সাধাৰণভোগতা দুক্খৱিহাৰো সাসঙ্কৱিহাৰো’’তি এৱমাদযো সঙ্গহিতা. কেচি পন ‘‘দিট্ঠেৱ ধম্মে ভোগজানিআদযো নিস্সন্দফল’’ন্তি ৱদন্তি.

কুসলকম্মপথকথাৱণ্ণনা

তাসঞ্চ ৱিৰতীনং চেতনাসম্পযুত্তত্তা চেতনাদ্ৱাৰেন সুগতিদুগ্গতিতদুপ্পজ্জনসুখদুক্খানং পথভাৱো যুত্তোতি অধিপ্পাযো.

কম্মপথসংসন্দনকথাৱণ্ণনা

তথাতি কম্মপথপ্পত্তানং. কেচীতি ধম্মসিৰিত্থেৰং সন্ধাযাহ. সো হি কম্মপথপ্পত্তানমেৱ দুস্সীল্যাদীনং সুসীল্যাদীনঞ্চ কম্মপথেহি অত্থতো নানত্তাভাৱদস্সনং, তেসং ৱা ফস্সদ্ৱাৰাদীহি অৱিৰোধভাৱেন দীপনং কম্মপথসংসন্দনন্তি ৱদতি. কম্মপথতা নত্থীতি এতেন যথাৱুত্তানং অসংৱৰসংৱৰানং তেসং ৱাদে কম্মপথসংসন্দনে অসঙ্গহিততং দস্সেতি. যে পন সঙ্গহং লভন্তি, তেসং গহণে পযোজনাভাৱং দস্সেতুং ‘‘তিৱিধ…পে… দস্সনেনা’’তি ৱুত্তং. এৱং পুৰিমপক্খে সঙ্খেপতো দোসং ৱত্ৱা দুতিযপক্খেপি ৱত্তুং ‘‘ন চ দুচ্চৰিতান’’ন্তিআদিমাহ. তেন যে দুচ্চৰিতসুচৰিতঅসংৱৰসংৱৰা অনুচৰীযন্তি, তেসং কাযকম্মাদিতা ৱিধীযতীতি দস্সেতি. ‘‘পঞ্চফস্সদ্ৱাৰৱসেন উপ্পন্নো অসংৱৰো অকুসলং মনোকম্মমেৱ হোতী’’তিআদিনা হি ৱুত্তন্তি. যদি চাতিআদিনা অনৱসেসপৰিযাদানাভাৱমাহ. উপ্পত্তি ন ৱত্তব্বাতি কম্মপথ…পে… ৱদন্তেহি ‘‘মনোকম্মং ছফস্সদ্ৱাৰৱসেন উপ্পজ্জতী’’তি ন ৱত্তব্বন্তি অত্থো. অথ ৱা যদি কম্মপথপ্পত্তানেৱ দুস্সীল্যাদীনি কাযকম্মাদিনামেহি অট্ঠকথাযং ৱুত্তানীতি এৱং ৱদন্তেহি অট্ঠকথাচৰিযেহি মনোকম্মস্স ছফস্সদ্ৱাৰৱসেন উপ্পত্তি ন ৱত্তব্বাতি অত্থো. তংতংকম্মভাৱস্স ৱুত্তত্তাতি ‘‘তিৱিধং কাযদুচ্চৰিতং অকুসলং কাযকম্মমেৱ হোতী’’তিআদিং (ৱিভ. ৯১৩) সন্ধাযাহ.

কম্মন্তৰম্পি তংদ্ৱাৰিককম্মমেৱ সিযাতি পাণাতিপাতাদিকস্স ৱচীকম্মাদিভাৱমাসঙ্কতি. তস্মাতি যস্মা কেসঞ্চি অসংৱৰানং সংৱৰানঞ্চ কম্মপথতা নত্থি, কাযদুচ্চৰিতাদীনঞ্চ কম্মপথেহি নানত্তাভাৱদস্সনেন পযোজনং নত্থি, ন চ দুচ্চৰিতাদীনং ফস্সদ্ৱাৰানং ৱসেন উপ্পত্তি দীপিতা, ন চাযং ৱিধি নিৰৱসেসসঙ্গাহিকা, কম্মানঞ্চ সঙ্কৰো আপজ্জতি, অট্ঠকথাযঞ্চ পুব্বাপৰৱিৰোধো, তস্মাতি অত্থো. সমাননামতা কাযকম্মাদিতা. সামঞ্ঞনামাৱিজহনং কাযকম্মাদিভাৱাৱিজহনং. উভযেসন্তি কম্মপথাকম্মপথানং. উপ্পত্তিপৰিযাযৱচনাভাৱতোতি এতেন ফস্সদ্ৱাৰঅসংৱৰদ্ৱাৰাদীনং তংদ্ৱাৰিককম্মানঞ্চ অত্থতো নানত্তাভাৱেপি তথা তথা পৱত্তদেসনাৱসেন তে ৱিচাৰিতাতি দস্সেতি. ‘‘অকুসলং কাযকম্মং পঞ্চফস্সদ্ৱাৰৱসেন ন উপ্পজ্জতী’’তিআদিকো দুতিযৱিনিচ্ছযো.

কাযে ৱাচায চ…পে… সিদ্ধিতোতি এতেন চোপনপ্পত্তং অকুসলং মনোকম্মং চোপনং অপ্পত্ততো ৱিসেসেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘কাযৱচীকম্ম’’ন্তি ৱুত্তং, ন পন কাযৱচীকম্মভাৱতোতি দস্সেতি. তেন কাযৱচীগহণং যথাৱুত্তচোপনপ্পত্তং এৱ ৱিভাৱেতীতি দট্ঠব্বং. তেনেৱাহ – ‘‘চোপনপ্পত্তং অকুসলং কাযদ্ৱাৰে ৱচীদ্ৱাৰে চ মনোকম্মং হোতী’’তি. তং-সদ্দে ৱুত্তে যং-সদ্দো অব্যভিচাৰিতসম্বন্ধতায ৱুত্তোযেৱ হোতীতি কত্ৱা ‘‘যং উপ্পজ্জতী’’তি ৱুত্তং. উপ্পাদমত্তপৰিচ্ছিন্নেনাতি ছফস্সদ্ৱাৰিককম্মেনাতি অত্থো. মত্ত-সদ্দেন ৱিসেসনিৱত্তিঅত্থেন মনোকম্মতাৱিসেসং নিৱত্তেতি. নিযমস্স এৱ-সদ্দস্স অকতত্তা ‘‘কাযৱচীকম্মমেৱ হোতী’’তি অৱুত্তত্তা. ইদানি নিযমাকৰণেন লদ্ধগুণং দস্সেন্তো ‘‘ন পন সব্বম্পী’’তিআদিমাহ.

‘‘নিযমস্স অকতত্তা’’তিআদি পুৰিমনযোতি অধিপ্পেতো. ৱত্তুঅধিপ্পাযানুৰোধিনী সদ্দপ্পৱত্তীতি সমাসপদে একদেসোপি আকড্ঢীযতি অধিকাৰৱসেনাতি অধিপ্পাযেন ‘‘কম্ম-সদ্দমত্তেন সম্বন্ধং কত্ৱা’’তি ৱুত্তং. যং পন ৱদন্তীতিআদিনা এত্থ পদকাৰমতস্স অযুত্ততং দস্সেতি. তত্থ চেতনাপক্খিকানন্তি কাযৱচীকম্মভূতচেতনাপক্খিকানং. সতন্তি সমানানং. তংতংদ্ৱাৰকম্মপথানঞ্চাতি ইদং ইমস্স চিত্তস্স কম্মপথভাৱেন পৱত্তং কালং সন্ধায ৱুত্তং, ন সব্বদা, কম্মপথভাৱেনেৱ পৱত্তনতো. চ-সদ্দেন ৱা অকম্মপথসঙ্গহো দট্ঠব্বো. অথ ৱা তংতংদ্ৱাৰা চ তংতংদ্ৱাৰকম্মপথা চ তংতংদ্ৱাৰকম্মপথাতি ‘‘তংতংদ্ৱাৰা’’তি পদেন অকম্মপথানং সংৱৰানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. তেন সভাৱেনাতি মনোকম্মস্স দ্ৱাৰভাৱেন, ন অত্তনোতি অধিপ্পাযো. এৱমিধাপীতি চিত্তজনিতো চিত্তসম্পযুত্তস্স কম্মস্স দ্ৱাৰভাৱো চিত্তেপি উপচৰিতোতি অত্থো. ৱত্তব্বমেৱ নত্থি অনন্তৰপচ্চযভূতমনোৰহিতস্স চিত্তস্স অভাৱতোতি.

দ্ৱাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কমাভাৱনিযমাভাৱে সব্বাৰম্মণতাদীতি আদি-সদ্দেন সঙ্গণ্হাতি. ন হি…পে… অত্থীতি পধানে অসম্ভৱতো অপ্পধানং অধিকৰীযতীতি দস্সেতি.