১০. দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৬৩. দসমে ঘনবদ্ধোতি ঘনমংসেন সম্বদ্ধো, কথিনসংহতসৰীৰোতি অত্থো.
২৬৪. মুখদ্ৱাৰন্তি মুখতো হেট্ঠা দ্ৱাৰং মুখদ্ৱাৰং, গলনাড়িকন্তি অত্থো. এৱঞ্চ নাসিকায পৱিট্ঠম্পি মুখদ্ৱাৰং পৱিট্ঠমেৱ হোতি, মুখে পক্খিত্তমত্তঞ্চ অপ্পৱিট্ঠং. আহাৰন্তি অজ্ঝোহৰিতব্বং কালিকং অধিপ্পেতং, ন উদকং. তঞ্হি ভেসজ্জসঙ্গহিতম্পি অকালিকমেৱ পটিগ্গহিতস্সেৱ কালিকত্তা. উদকে হি পটিগ্গহণং ন ৰুহতি. তেনেৱ ভিক্খুনা তাপিতেন উদকেন চিৰপটিগ্গহিতেন চ অকপ্পিযকুটিযং ৱুত্থেন চ সহ আমিসং ভুঞ্জন্তস্সাপি সামপাকাদিদোসো ন হোতি. ৱক্খতি হি ‘‘ভিক্খু যাগুঅত্থায…পে… উদকং তাপেতি, ৱট্টতী’’তিআদি (পাচি. অট্ঠ. ২৬৫). ভিক্খূ পন এতং অধিপ্পাযং তদা ন জানিংসু. তেনাহ ‘‘সম্মা অত্থং অসল্লক্খেত্ৱা’’তিআদি.
২৬৫. ৰথৰেণুম্পীতি ৰথে গচ্ছন্তে উট্ঠহনৰেণুসদিসৰেণুং. তেন ততো সুখুমং আকাসে পৰিব্ভমনকং দিস্সমানম্পি অব্বোহাৰিকন্তি দস্সেতি. অকল্লকোতি গিলানো.
‘‘গহেতুং ৱা…পে… তস্স ওৰিমন্তেনা’’তি ইমিনা আকাসে উজুং ঠত্ৱা পৰেন উক্খিত্তং গণ্হন্তস্সাপি আসন্নঙ্গভূতপাদতলতো পট্ঠায হত্থপাসো পৰিচ্ছিন্দিতব্বো, ন পন সীসন্ততো পট্ঠাযাতি দস্সেতি. তত্থ ‘‘ওৰিমন্তেনা’’তি ইমস্স হেট্ঠিমন্তেনাতি অত্থো গহেতব্বো.
এত্থ চ পৱাৰণাসিক্খাপদট্ঠকথাযং ‘‘সচে ভিক্খু নিসিন্নো হোতি, আসনস্স পচ্ছিমন্ততো পট্ঠাযা’’তিআদিনা (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-২৩৯) পটিগ্গাহকানং আসন্নঙ্গস্স পাৰিমন্ততো পট্ঠায পৰিচ্ছেদস্স দস্সিতত্তা ইধাপি আকাসে ঠিতস্স পটিগ্গাহকস্স আসন্নঙ্গভূতপাদঙ্গুলস্স পাৰিমন্তভূততো পণ্হিপৰিযন্তস্স হেট্ঠিমতলতো পট্ঠায, দাযকস্স পন ওৰিমন্তভূততো পাদঙ্গুলস্স হেট্ঠিমতলতো পট্ঠায হত্থপাসো পৰিচ্ছিন্দিতব্বোতি দট্ঠব্বং. ইমিনাৱ নযেন ভূমিযং নিপজ্জিত্ৱা উস্সীসে নিসিন্নস্স হত্থতো পটিগ্গণ্হন্তস্সপি আসন্নসীসঙ্গস্স পাৰিমন্তভূততো গীৱন্ততো পট্ঠাযেৱ হত্থপাসো মিনিতব্বো, ন পাদতলতো পট্ঠায. এৱং নিপজ্জিত্ৱা দানেপি যথানুৰূপং ৱেদিতব্বং. ‘‘যং আসন্নতৰং অঙ্গ’’ন্তি হি ৱুত্তং.
পটিগ্গহণসঞ্ঞাযাতি ‘‘মঞ্চাদিনা পটিগ্গহেস্সামী’’তি উপ্পাদিতসঞ্ঞায. ইমিনা ‘‘পটিগ্গণ্হামী’’তি ৱাচায ৱত্তব্বকিচ্চং নত্থীতি দস্সেতি. কত্থচি অট্ঠকথাসু, পদেসেসু ৱা. অসংহাৰিমে ফলকেতি থামমজ্ঝিমেন পুৰিসেন অসংহাৰিযে. পুঞ্ছিত্ৱা পটিগ্গহেত্ৱাতি পুঞ্ছিতেপি ৰজনচুণ্ণসঙ্কায সতি পটিগ্গহণত্থায ৱুত্তং, নাসতি. তং পনাতি পতিতৰজং অপ্পটিগ্গহেত্ৱা উপৰি গহিতপিণ্ডপাতং. অনাপত্তীতি দুৰুপচিণ্ণাদিদোসো নত্থি. ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দস্সামী’’তিআদিপি ৱিনযদুক্কটপৰিহাৰায ৱুত্তং. তথা অকত্ৱা গহিতেপি পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জতো অনাপত্তি এৱ. ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দত্ৱা’’তি ইদম্পি পুৰিমাভোগানুগুণতায ৱুত্তং.
চৰুকেনাতি খুদ্দকভাজনেন. অভিহটত্তাতি দিয্যমানক্খণং সন্ধায ৱুত্তং. দত্ৱা অপনযনকালে পন ছাৰিকা ৱা বিন্দূনি ৱা পতন্তি, পুন পটিগ্গহেতব্বং অভিহাৰস্স ৱিগতত্তাতি ৱদন্তি. তং যথা ন পততি, তথা অপনেস্সামীতি পৰিহৰন্তে যুজ্জতি. পকতিসঞ্ঞায অপনেন্তে অভিহাৰো ন ছিজ্জতি, তং পটিগ্গহিতমেৱ হোতি. মুখৱট্টিযাপি গহেতুং ৱট্টতীতি অভিহৰিযমানস্স পত্তস্স মুখৱট্টিযা উপৰিভাগে হত্থং পসাৰেত্ৱা ফুসিতুং ৱট্টতি.
পাদেন পেল্লেত্ৱাতি ‘‘পাদেন পটিগ্গহেস্সামী’’তিসঞ্ঞায অক্কমিত্ৱা. কেচীতি অভযগিৰিৱাসিনো. ৱচনমত্তমেৱাতি পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধন্তি সদ্দমত্তমেৱ নানং, কাযপটিবদ্ধমেৱ হোতি. তস্মা তেসং ৱচনং ন গহেতব্বন্তি অধিপ্পাযো.
তেন আহৰাপেতুন্তি যস্স ভিক্খুনো সন্তিকং গতং, তং ইধ আনেহীতি আণাপেত্ৱা তেন আহৰাপেতুং ইতৰস্স ৱট্টতীতি অত্থো. ন ততো পৰন্তি তদহেৱ সামং অপ্পটিগ্গহিতং সন্ধায ৱুত্তং. তদহেৱ পটিগ্গহিতং পন পুনদিৱসাদীসু অপ্পটিগ্গহেত্ৱাপি পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি ৱদন্তি.
খিয্যন্তীতি খযং গচ্ছন্তি, তেসং চুণ্ণেহি থুল্লচ্চযঅপ্পটিগ্গহণাপত্তিযো ন হোন্তীতি অধিপ্পাযো. ‘‘নৱসমুট্ঠিত’’ন্তি এতেনেৱ উচ্ছুআদীসু অভিনৱলগ্গত্তা অব্বোহাৰিকং ন হোতীতি দস্সেতি. এসেৱ নযোতি সন্নিধিদোসাদিং সন্ধায ৱদতি. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি. তেন চ পটিগ্গহণঙ্গেসু পঞ্চসুপি সমিদ্ধেসু অজ্ঝোহৰিতুকামতায গহিতমেৱ পটিগ্গহিতং নাম হোতি অজ্ঝোহৰিতব্বেসু এৱ পটিগ্গহণস্স অনুঞ্ঞাতত্তাতি দস্সেতি. তথা বাহিৰপৰিভোগত্থায গহেত্ৱা ঠপিততেলাদিং অজ্ঝোহৰিতুকামতায সতি পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.
কেসঞ্চীতিআদীসু অনুপসম্পন্নানং অত্থায কত্থচি ঠপিযমানম্পি হত্থতো মুত্তমত্তে এৱ পটিগ্গহণং ন ৱিজহতি, অথ খো ভাজনে পতিতমেৱ পটিগ্গহণং ৱিজহতি. ভাজনঞ্চ ভিক্খুনা পুনদিৱসত্থায অপেক্খিতমেৱাতি তগ্গতম্পি আমিসং দুদ্ধোতপত্তগতং ৱিয পটিগ্গহণং ন ৱিজহতীতি আসঙ্কায ‘‘সামণেৰস্স হত্থে পক্খিপিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ঈদিসেসু হি যুত্তি ন গৱেসিতব্বা, ৱুত্তনযেনেৱ পটিপজ্জিতব্বং. ‘‘পত্তগতা যাগূ’’তি ইমিনা পত্তমুখৱট্টিযা ফুট্ঠেপি কূটে যাগু পটিগ্গহিতা, উগ্গহিতা ৱা ন হোতি ভিক্খুনো অনিচ্ছায ফুট্ঠত্তাতি দস্সেতি. আৰোপেতীতি হত্থং ফুসাপেতি. পটিগ্গহণূপগং ভাৰং নাম মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স উক্খেপাৰহং. ন পিদহিতব্বন্তি হত্থতো মুত্তং সন্ধায ৱুত্তং, হত্থগতং পন ইতৰেন হত্থেন পিদহতো, হত্থতো মুত্তম্পি ৱা অফুসিত্ৱা উপৰিপিধানং পাতেন্তস্স ন দোসো.
পটিগ্গণ্হাতীতি ছাযত্থায উপৰি ধাৰযমানা মহাসাখা যেন কেনচি ছিজ্জেয্য, তত্থ লগ্গৰজং মুখে পাতেয্য চাতি কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা পটিগ্গণ্হাতি. কুণ্ডকেতি মহাঘটে. তস্মিম্পীতি চাটিঘটেপি. গাহাপেত্ৱাতি অপ্পটিগ্গহিতং কালিকং গাহাপেত্ৱা.
দুতিযত্থেৰস্সাতি ‘‘থেৰস্স পত্তং ময্হং দেথা’’তি তেন অত্তনো পৰিচ্চজাপেত্ৱা দুতিযত্থেৰস্স দেতি. এত্থ পনাতি পত্তপৰিৱত্তনে. কাৰণন্তি এত্থ যথা ‘‘সামণেৰা ইতো অম্হাকম্পি দেন্তী’’তি ৱিতক্কো উপ্পজ্জতি, ন তথাতি কাৰণং ৱদন্তি, তঞ্চ যুত্তং. যস্স পন তাদিসো ৱিতক্কো নত্থি, তেন অপৰিৱত্তেত্ৱাপি ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.
নিচ্চালেতুন্তি চালেত্ৱা পাসাণসক্খৰাদিঅপনযং কাতুং. উদ্ধনং আৰোপেতব্বন্তি অনগ্গিকং উদ্ধনং সন্ধায ৱুত্তং. উদ্ধনে পচ্চমানস্স আলুড়নে উপৰি অপক্কতণ্ডুলা হেট্ঠা পৱিসিত্ৱা পচ্চতীতি আহ ‘‘সামংপাকঞ্চেৱ হোতী’’তি.
আধাৰকে পত্তো ঠপিতোতি অপ্পটিগ্গহিতামিসো পত্তো পুন পটিগ্গহণত্থায ঠপিতো. একগ্গহণেনেৱাতি সামণেৰানং গহিতস্স পুন অচ্ছড্ডনৱসেন গহণেন. ভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি ধূমৱট্টিযা তদহুপটিগ্গহিতত্তা ৱুত্তং. ভত্তুগ্গাৰোতিআদি অব্বোহাৰিকপ্পসঙ্গেন ৱিকালভোজনৱিনিচ্ছযদস্সনং. সমুদ্দোদকেনাতি অপ্পটিগ্গহিতেন. হিমকৰকা নাম কদাচি ৱস্সোদকেন সহ পতনকা পাসাণলেখা ৱিয ঘনীভূতউদকৱিসেসা, তেসু পটিগ্গহণকিচ্চং নত্থি. তেনাহ ‘‘উদকগতিকা এৱা’’তি. পুৰেভত্তমেৱ ৱট্টতীতি অপ্পটিগ্গহিতাপত্তীহি অব্বোহাৰিকম্পি ৱিকালভোজনাপত্তীহি সব্বোহাৰিকন্তি দস্সেতি.
লগ্গতীতি মুখে চ হত্থে চ মত্তিকাৱণ্ণং দস্সেতি. বহলন্তি হত্থমুখেসু অলগ্গনকম্পি পটিগ্গহেতব্বং. ৱাসমত্তন্তি ৰেণুখীৰাভাৱং দস্সেতি. আকিৰতি পটিগ্গহেতব্বন্তি পুপ্ফৰসস্স পঞ্ঞাযনতো ৱুত্তং.
মহাভূতেসূতি পাণসৰীৰসন্নিস্সিতেসু পথৱীআদিমহাভূতেসু. সব্বং ৱট্টতীতি অত্তনো, পৰেসঞ্চ সৰীৰনিস্সিতং সব্বং ৱট্টতি. অকপ্পিযমংসানুলোমতায থুল্লচ্চযাদিং ন জনেতীতি অধিপ্পাযো. পততীতি অত্তনো সৰীৰতো ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা পততি. ‘‘ৰুক্খতো ছিন্দিত্ৱা’’তি ৱুত্তত্তা মত্তিকত্থায পথৱিং খণিতুং, অঞ্ঞম্পি যংকিঞ্চি মূলপণ্ণাদিৱিসভেসজ্জং ছিন্দিত্ৱা ছাৰিকং অকত্ৱাপি অপ্পটিগ্গহিতম্পি পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি দট্ঠব্বং. অপ্পটিগ্গহিততা, অননুঞ্ঞাততা, ধূমাদিঅব্বোহাৰিকতাভাৱো, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.
দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো ভোজনৱগ্গো চতুত্থো.