৪. ভোজনৱগ্গো
১. আৱসথপিণ্ডসিক্খাপদৱণ্ণনা
২০৬. চতুত্থৱগ্গস্স পঠমে ইমেসংযেৱাতি ইমেসং পাসণ্ডানংযেৱ. এত্তকানন্তি ইমস্মিং পাসণ্ডে এত্তকানং.
২০৮. ‘‘গচ্ছন্তো ৱা আগচ্ছন্তো ৱা’’তি ইদং অদ্ধযোজনৱসেন গহেতব্বং. অঞ্ঞে উদ্দিস্স পঞ্ঞত্তঞ্চ ভিক্খূসু অপ্পসন্নেহি তিত্থিযেহি সামঞ্ঞতোপি পঞ্ঞত্তম্পি ভিক্খূনং ন ৱট্টতি এৱ. আৱসথপিণ্ডতা, অগিলানতা, অনুৱসিত্ৱা ভোজনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
আৱসথপিণ্ডসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. গণভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
২০৯. দুতিযে অভিমাৰেতি অভিভৱিত্ৱা ভগৱন্তং মাৰণত্থায পযোজিতে ধনুধৰে. ননু ‘‘ৰাজানম্পি মাৰাপেসী’’তি ৱচনতো ইদং সিক্খাপদং অজাতসত্তুনো কালে পঞ্ঞত্তন্তি সিদ্ধং, এৱঞ্চ সতি পাড়িযং ‘‘তেন খো পন সমযেন ৰঞ্ঞো মাগধস্স…পে… ঞাতিসালোহিতো আজীৱকেসু পব্বজিতো হোতি…পে… বিম্বিসাৰং এতদৱোচা’’তিআদি ৱিৰুজ্ঝতীতি? ন ৱিৰুজ্ঝতি. সো কিৰ আজীৱকো বিম্বিসাৰকালতো পভুতি অন্তৰন্তৰা ভিক্খূ নিমন্তেত্ৱা দানং দেন্তো অজাতসত্তুকালেপি সিক্খাপদে পঞ্ঞত্তেপি ভিক্খূনং সন্তিকে দূতং পাহেসি, ভিক্খূ চ কুক্কুচ্চাযন্তা নিৱাৰেসুং. তস্মা আদিতো পট্ঠায তং ৱত্থু দস্সিতন্তি ৱেদিতব্বং.
২১৫. অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিসদিসং ৰজ্জং ৱিৰজ্জং, ৱিৰজ্জতো আগতা ৱেৰজ্জকা. তে চ যস্মা জাতিগোত্তাদিতো নানাৱিধা, তস্মা নানাৱেৰজ্জকেতিপি অত্থো.
২১৭-৮. ইমস্স সিক্খাপদস্স ৱত্থুৱসেনেৱ ৱিঞ্ঞত্তিতো গণভোজনত্থতা সিদ্ধাতি তং অৱত্ৱা পদভাজনে অসিদ্ধমেৱ নিমন্তনতো গণভোজনং দস্সিতন্তি ৱেদিতব্বং. তেনাহ ‘‘দ্ৱীহাকাৰেহী’’তিআদি. ‘‘যেন কেনচি ৱেৱচনেনা’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘ভোজনং গণ্হথা’’তিআদিসামঞ্ঞনামেনাপি গণভোজনং হোতি. যং পন পাড়িযং অদ্ধানগমনাদিৱত্থূসু ‘‘ইধেৱ ভুঞ্জথা’’তি ৱুত্তৱচনস্স কুক্কুচ্চাযনং, তম্পি ওদনাদিনামং গহেত্ৱা ৱুত্তত্তা এৱ কতন্তি ৱেদিতব্বং. একতো গণ্হন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স দ্ৱাদসহত্থং অমুঞ্চিত্ৱা একতো ঠত্ৱা গণ্হন্তি.
‘‘অম্হাকং চতুন্নম্পি ভত্তং দেহী’’তি ৱুত্তত্তা পাড়ি (ৱণ্ণনা) যং ‘‘ত্ৱং একস্স ভিক্খুনো ভত্তং দেহী’’তিআদিনো ৱুত্তত্তা চ ভোজননামেন ৱিঞ্ঞত্তমেৱ গণভোজনং হোতি, তঞ্চ অঞ্ঞেন ৱিঞ্ঞত্তম্পি একতো গণ্হন্তানং সব্বেসম্পি হোতীতি দট্ঠব্বং. ৱিসুং গহিতং পন ৱিঞ্ঞত্তং ভুঞ্জতো পণীতভোজনাদিসিক্খাপদেহি আপত্তি এৱ.
আগন্তুকপট্টন্তি অচ্ছিন্দিত্ৱা অন্ৱাধিং আৰোপেত্ৱা কৰণচীৱৰং সন্ধায ৱুত্তং. ঠপেতীতি একং অন্তং চীৱৰে বন্ধনৱসেন ঠপেতি. পচ্চাগতং সিব্বতীতি তস্সেৱ দুতিযঅন্তং পৰিৱত্তিত্ৱা আহতং সিব্বতি. আগন্তুকপট্টং বন্ধতীতি চীৱৰেন লগ্গং কৰোন্তো পুনপ্পুনং তত্থ তত্থ সুত্তেন বন্ধতি. ঘট্টেতীতি পমাণেন গহেত্ৱা দণ্ডাদীহি ঘট্টেতি. সুত্তং কৰোতীতি গুণাদিভাৱেন ৱট্টেতি. ৱলেতীতি অনেকগুণসুত্তং হত্থেন ৱা চক্কদণ্ডেন ৱা ৱট্টেতি একত্তং কৰোতি. পৰিৱত্তনং কৰোতীতি পৰিৱত্তনদণ্ডযন্তকং কৰোতি, যস্মিং সুত্তগুড়ং পৱেসেত্ৱা ৱেড়ুনাড়িকাদীসু ঠপেত্ৱা পৰিব্ভমাপেত্ৱা সুত্তকোটিতো পট্ঠায আকড্ঢন্তি.
২২০. অনিমন্তিতচতুত্থন্তি অনিমন্তিতো চতুত্থো যস্স ভিক্খুচতুক্কস্স, তং অনিমন্তিতচতুত্থং. এৱং সেসেসুপি. তেনাহ ‘‘পঞ্চন্নং চতুক্কান’’ন্তি. সম্পৱেসেত্ৱাতি তেহি যোজেত্ৱা. গণো ভিজ্জতীতি নিমন্তিতসঙ্ঘো ন হোতীতি অত্থো.
অধিৱাসেত্ৱা গতেসূতি এত্থ অকপ্পিযনিমন্তনাধিৱাসনক্খণে পুব্বপযোগে দুক্কটম্পি নত্থি, ৱিঞ্ঞত্তিতো পসৱনে পন ৱিঞ্ঞত্তিক্খণে ইতৰসিক্খাপদেহি দুক্কটং হোতীতি গহেতব্বং. নিমন্তনং সাদিযথাতি নিমন্তনভত্তং পটিগ্গণ্হথ. তানি চাতি কুম্মাসাদীনি চ তেহি ভিক্খূহি একেন পচ্ছা গহিতত্তা একতো ন গহিতানি.
‘‘ভত্তুদ্দেসকেন পণ্ডিতেন ভৱিতব্বং…পে… মোচেতব্বা’’তি এতেন ভত্তুদ্দেসকেন অকপ্পিযনিমন্তনে সাদিতে সব্বেসম্পি সাদিতং হোতি. একতো গণ্হন্তানং গণভোজনাপত্তি চ হোতীতি দস্সেতি. দূতস্স দ্ৱাৰে আগন্ত্ৱা পুন ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱচনভযেন ‘‘গামদ্ৱাৰে অট্ঠত্ৱা’’তি ৱুত্তং. গণভোজনতা, সমযাভাৱো, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
গণভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
২২১. ততিযে পাড়িযং ভত্তপটিপাটি অট্ঠিতাতি কুলপটিপাটিযা দাতব্বা ভত্তপটিপাটি অট্ঠিতা ন ঠিতা, অব্বোচ্ছিন্না নিৰন্তৰপ্পৱত্তাতি অত্থো. বদৰফলানি পক্খিপিত্ৱা পক্কযাগুআদিকং ‘‘বদৰসাড়ৱ’’ন্তি ৱুচ্চতি.
পাড়িযং পৰম্পৰভোজনেতি যেন পঠমং নিমন্তিতো, তস্স ভোজনতো পৰস্স ভোজনস্স ভুঞ্জনে. ৱিকপ্পনাৱ ইধ অনুপঞ্ঞত্তিৱসেন মাতিকাযং অনাৰোপিতাপি পৰিৱাৰে ‘‘চতস্সো অনুপঞ্ঞত্তিযো’’তি (পৰি. ৮৬) অনুপঞ্ঞত্তিযং গণিতা. তত্থ কিঞ্চাপি অট্ঠকথাযং মহাপচ্চৰিৱাদস্স পচ্ছা কথনেন পৰম্মুখাৱিকপ্পনা পতিট্ঠপিতা, তথাপি সম্মুখাৱিকপ্পনাপি গহেতব্বাৱ. তেনেৱ মাতিকাট্ঠকথাযম্পি ‘‘যো ভিক্খু পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতৰস্স ‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং তুয্হং দম্মী’তি ৱা ‘ৱিকপ্পেমী’তি ৱা এৱং সম্মুখা’’তিআদি (কঙ্খা. অট্ঠ. পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা) ৱুত্তং.
২২৯. খীৰং ৱা ৰসং ৱাতি পঞ্চভোজনামিসং ভত্ততো উপৰি ঠিতং সন্ধায ৱুত্তং. তঞ্হি অভোজনত্তা উপ্পটিপাটিযা পিৱতোপি অনাপত্তি. তেনাহ ‘‘ভুঞ্জন্তেনা’’তিআদি.
ৱিকপ্পনায অকৰণতো অকিৰিযাৱসেন ইদং ৱাচাযপি সমুট্ঠিতন্তি আহ ‘‘ৱচীকম্ম’’ন্তি. পৰম্পৰভোজনতা, সমযাভাৱো, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. কাণমাতাসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৩১. চতুত্থে পাড়িযং পটিযালোকন্তি পচ্ছিমদিসং, পচ্ছাদিসন্তি অত্থো. অপাথেয্যাদিঅত্থায পটিযাদিতন্তিসঞ্ঞায গণ্হন্তস্সাপি আপত্তি এৱ অচিত্তকত্তা সিক্খাপদস্স. অত্তনো অত্থায ‘‘ইমস্স হত্থে দেহী’’তি ৱচনেনাপি আপজ্জনতো ‘‘ৱচীকম্ম’’ন্তি ৱুত্তং. ৱুত্তলক্খণপূৱমন্থতা, অসেসকতা, অপ্পটিপ্পস্সদ্ধগমনতা, অঞ্ঞাতকাদিতা, অতিৰেকপটিগ্গহণন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
কাণমাতাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পঠমপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৩৭. পঞ্চমে ‘‘তি-কাৰং অৱত্ৱা’’তি ইমিনা কাতব্বসদ্দসামত্থিযা লদ্ধং ইতি-পদং কতকালে ন ৱত্তব্বন্তি দস্সেতি. ইধ পন অজানন্তেহি ইতি-সদ্দে পযুত্তেপি অতিৰিত্তং কতমেৱ হোতীতি দট্ঠব্বং.
২৩৮-৯. ‘‘পৱাৰিতো’’তি ইদঞ্চ কত্তুঅত্থে নিপ্ফন্নন্তি দস্সেতুং ‘‘কতপৱাৰণো’’তিআদি ৱুত্তং. ভুত্তাৱী-পদস্স নিৰত্থকভাৱমেৱ সাধেতুং ‘‘ৱুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তাহীতি পুথুকাহি. সত্তুমোদকোতি সত্তুং তেমেত্ৱা কতো অপক্কো. সত্তুং পন পিসিত্ৱা পিট্ঠং কত্ৱা তেমেত্ৱা পূৱং কত্ৱা পচন্তি, তং ন পৱাৰেতি. ‘‘পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতমেৱ পটিক্খিপতি নামা’’তি ৱুত্তত্তা যং যং অলজ্জিসন্তকং ৱা অত্তনো অপাপুণকসঙ্ঘিকাদিং ৱা পটিক্খেপতো পৱাৰণা ন হোতীতি দট্ঠব্বং.
আসন্নতৰং অঙ্গন্তি হত্থপাসতো বহি ঠত্ৱা ওনমিত্ৱা দেন্তস্স সীসং আসন্নতৰং হোতি, তস্স ওৰিমন্তেন পৰিচ্ছিন্দিতব্বং.
অপনামেত্ৱাতি অভিমুখং হৰিত্ৱা. ‘‘ইমং ভত্তং গণ্হা’’তি ৱদতীতি কিঞ্চি অনামেত্ৱা ৱদতি. কেৱলং ৱাচাভিহাৰস্স অনধিপ্পেতত্তা গণ্হথাতি গহেতুং আৰদ্ধং কটচ্ছুনা অনুক্খিত্তম্পি পুব্বেপি এৱং অভিহটত্তা পৱাৰণা হোতীতি ‘‘অভিহটাৱ হোতী’’তি ৱুত্তং. উদ্ধটমত্তেতি ভাজনতো ৱিযোজিতমত্তে. দ্ৱিন্নং সমভাৰেপীতি পৰিৱেসকস্স চ অঞ্ঞস্স চ ভত্তপচ্ছিভাজনৱহনে সমকেপীতি অত্থো.
ৰসং গণ্হথাতি এত্থ কেৱলং মংসৰসস্স অপৱাৰণাজনকস্স নামেন ৱুত্তত্তা পটিক্খিপতো পৱাৰণা ন হোতি. মচ্ছৰসন্তিআদীসু মচ্ছো চ ৰসঞ্চাতি অত্থস্স সম্ভৱতো ৱত্থুনোপি তাদিসত্তা পৱাৰণা হোতি, ‘‘ইদং গণ্হথা’’তিপি অৱত্ৱা তুণ্হীভাৱেন অভিহটং পটিক্খিপতোপি হোতি এৱ. কৰম্বকোতি মিস্সকাধিৱচনমেতং. যঞ্হি বহূহি মিস্সেত্ৱা কৰোন্তি, সো ‘‘কৰম্বকো’’তি ৱুচ্চতি.
‘‘উদ্দিস্স কত’’ন্তি মঞ্ঞমানোতি এত্থ ৱত্থুনো কপ্পিযত্তা ‘‘পৱাৰিতোৱ হোতী’’তি ৱুত্তং. তঞ্চে উদ্দিস্স কতমেৱ হোতি, পটিক্খেপো নত্থি. অযমেত্থ অধিপ্পাযোতি ‘‘যেনাপুচ্ছিতো’’তিআদিনা ৱুত্তমেৱত্থং সন্ধায ৱদতি. কাৰণং পনেত্থ দুদ্দসন্তি ভত্তস্স বহুতৰভাৱেন পৱাৰণাসম্ভৱকাৰণং দুদ্দসং, অঞ্ঞথা কৰম্বকেপি মচ্ছাদিবহুভাৱে পৱাৰণা ভৱেয্যাতি অধিপ্পাযো. যথা চেত্থ কাৰণং দুদ্দসং, এৱং পৰতো ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি এত্থাপি কাৰণং দুদ্দসমেৱাতি দট্ঠব্বং. যঞ্চ ‘‘ইদং পন ভত্তমিস্সকমেৱা’’তিআদি কাৰণং ৱুত্তং, তম্পি ‘‘অপ্পতৰং ন পৱাৰেতী’’তি ৱচনেন ন সমেতি. ৱিসুং কত্ৱা দেতীতি ‘‘ৰসং গণ্হথা’’তিআদিনা ৱাচায ৱিসুং কত্ৱা দেতীতি অত্থো গহেতব্বো. ন পন কাযেন ৰসাদিং ৱিযোজেত্ৱাতি. তথা অৱিযোজিতেপি পটিক্খিপতো পৱাৰণায অসম্ভৱতো অপ্পৱাৰণাপহোণকস্স নামেন ৱুত্তত্তা ভত্তমিস্সকযাগুং আহৰিত্ৱা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি ৱুত্তট্ঠানাদীসু ৱিয, অঞ্ঞথা ৱা এত্থ যথা পুব্বাপৰং ন ৱিৰুজ্ঝতি, তথা অধিপ্পাযো গহেতব্বো.
নাৱা ৱা সেতু ৱাতিআদিম্হি নাৱাদিঅভিৰুহনাদিক্খণে কিঞ্চি ঠত্ৱাপি অভিৰুহনাদিকাতব্বত্তেপি গমনতপ্পৰতায ঠানং নাম ন হোতি, জনসম্মদ্দেন পন অনোকাসাদিভাৱেন কাতুং ন ৱট্টতি. অচালেত্ৱাতি ৱুত্তট্ঠানতো অঞ্ঞস্মিম্পি পদেসে ৱা উদ্ধং ৱা অপেসেত্ৱা তস্মিং এৱ পন ঠানে পৰিৱত্তেতুং লভতি. তেনাহ ‘‘যেন পস্সেনা’’তিআদি.
অকপ্পিযভোজনং ৱাতি কুলদূসনাদিনা উপ্পন্নং, তং ‘‘অকপ্পিয’’ন্তি ইমিনা তেন মিস্সং ওদনাদি অতিৰিত্তং হোতি এৱাতি দস্সেতি. তস্মা যং তত্থ অকপ্পকতং কন্দফলাদি, তং অপনেত্ৱা সেসং ভুঞ্জিতব্বমেৱ.
সো পুন কাতুং ন লভতীতি তস্মিঞ্ঞেৱ ভাজনে কৰিযমানং পঠমকতেন সদ্ধিং কতং হোতীতি পুন সো এৱ কাতুং ন লভতি, অঞ্ঞো লভতি. অঞ্ঞেন হি কততো অঞ্ঞো পুন কাতুং লভতি. অঞ্ঞস্মিং পন ভাজনে তেন ৱা অঞ্ঞেন ৱা কাতুং ৱট্টতি. তেনাহ ‘‘যেন অকতং, তেন কাতব্বং, যঞ্চ অকতং, তং কাতব্ব’’ন্তি. এৱং কতন্তি অঞ্ঞস্মিং ভাজনে কতং. সচে পন আমিসসংসট্ঠানীতি এত্থ মুখাদীসু লগ্গম্পি আমিসং সোধেত্ৱাৱ অতিৰিত্তং ভুঞ্জিতব্বন্তি ৱেদিতব্বং.
২৪১. ৱাচায আণাপেত্ৱা অতিৰিত্তং অকাৰাপনতো অকিৰিযসমুট্ঠানন্তি দট্ঠব্বং. পৱাৰিতভাৱো, আমিসস্স অনতিৰিত্ততা, কালে অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পঠমপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. দুতিযপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৪৩. ছট্ঠে ‘‘ভুত্তস্মি’’ন্তি মাতিকাযং ৱুত্তত্তা ভোজনপৰিযোসানে পাচিত্তিযং. পৱাৰিততা, তথাসঞ্ঞিতা, আসাদনাপেক্খতা, অনতিৰিত্তেন অভিহটপৱাৰণা, ভোজনপঅযোসানন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
দুতিযপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৱিকালভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৪৭. সত্তমে নটানং নাটকাতি নটনাটকা, সীতাহৰণাদীনি.
২৪৮-৯. খাদনীযে খাদনীযত্থন্তি পূৱাদিখাদনীযে ৱিজ্জমানখাদনীযকিচ্চং খাদনীযেহি কাতব্বং জিঘচ্ছাহৰণসঙ্খাতং অত্থং পযোজনং নেৱ ফৰন্তি ন নিপ্ফাদেন্তি. একস্মিং দেসে আহাৰকিচ্চং সাধেন্তং ৱা অঞ্ঞস্মিং দেসে উট্ঠিতভূমিৰসাদিভেদেন আহাৰকিচ্চং অসাধেন্তম্পি ৱা সম্ভৱেয্যাতি আহ ‘‘তেসু তেসু জনপদেসূ’’তিআদি. কেচি পন ‘‘একস্মিং জনপদে আহাৰকিচ্চং সাধেন্তং সেসজনপদেসুপি ৱিকালে ন কপ্পতি এৱাতি দস্সনত্থং ইদং ৱুত্ত’’ন্তিপি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিযকণ্ড ৩.২৪৮-২৪৯) ৱদন্তি. পকতিআহাৰৱসেনাতি অঞ্ঞেহি যাৱকালিকেহি অযোজিতং অত্তনো পকতিযাৱ আহাৰকিচ্চকৰণৱসেন. সম্মোহোযেৱ হোতীতি অনেকত্থানং নামানং, অপ্পসিদ্ধানঞ্চ সম্ভৱতো সম্মোহো এৱ সিযা. তেনেৱেত্থ মযম্পি মূলকমূলাদীনং পৰিযাযন্তৰদস্সনেন অদস্সনং কৰিম্হ উপদেসতোৱ গহেতব্বতো.
যন্তি ৱট্টকন্দং. মুড়ালন্তি থূলতৰুণমূলমেৱ, ৰুক্খৱল্লিআদীনং মত্থকোতি হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ সম্পিণ্ডেত্ৱা ৱুত্তং. অচ্ছিৱাদীনং অপৰিপক্কানেৱ ফলানি যাৱজীৱিকানীতি দস্সেতুং ‘‘অপৰিপক্কানী’’তি ৱুত্তং. হৰীতকাদীনং অট্ঠীনীতি এত্থ মিঞ্জং যাৱকালিকন্তি কেচি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং অট্ঠকথাযং অৱুত্তত্তা.
হিঙ্গুৰুক্খতো পগ্ঘৰিতনিয্যাসো হিঙ্গু নাম. হিঙ্গুজতুআদযো চ হিঙ্গুৱিকতিযোৱ. তত্থ হিঙ্গুজতু নাম হিঙ্গুৰুক্খস্স দণ্ডপত্তানি পচিত্ৱা কতনিয্যাসো. হিঙ্গুসিপাটিকা নাম হিঙ্গুপত্তানি পচিত্ৱা কতনিয্যাসো. অঞ্ঞেন মিস্সেত্ৱা কতোতিপি ৱদন্তি. তকন্তি অগ্গকোটিযা নিক্খন্তসিলেসো. তকপত্তিন্তি পত্ততো নিক্খন্তসিলেসো. তকপণ্ণিন্তি পলাসে ভজ্জিত্ৱা কতসিলেসো. দণ্ডতো নিক্খন্তসিলেসোতিপি ৱদন্তি. ৱিকালতা, যাৱকালিকতা, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
ৱিকালভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৫২-৩. অট্ঠমে তাদিসন্তি অসূপব্যঞ্জনং. যাৱকালিকং ৱা যামকালিকং ৱা…পে… পাচিত্তিযন্তি এত্থ কিঞ্চাপি পাড়িযং খাদনীযভোজনীযপদেহি যাৱকালিকমেৱ সঙ্গহিতং, ন যামকালিকং. তথাপি ‘‘অনাপত্তি যামকালিকং যামে নিদহিত্ৱা ভুঞ্জতী’’তি ইধ চেৱ –
‘‘যামকালিকেন, ভিক্খৱে, সত্তাহকালিকং…পে… যাৱজীৱিকং তদহুপটিগ্গহিতং যামে কপ্পতি, যামাতিক্কন্তে ন কপ্পতী’’তি (মহাৱ. ৩০৫) –
অঞ্ঞত্থ চ ৱুত্তত্তা, ‘‘যামকালিক’’ন্তি ৱচনসামত্থিযতো চ ভগৱতো অধিপ্পাযঞ্ঞূহি অট্ঠকথাচৰিযেহি যামকালিকং সন্নিধিকাৰককতং পাচিত্তিযৱত্থুমেৱ ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. যন্তি পত্তং, ঘংসনকিৰিযাপেক্খায চেতং উপযোগৱচনং. অঙ্গুলিলেখা পঞ্ঞাযতীতি সিনেহাভাৱেপি পত্তস্স সুচ্ছৱিতায পঞ্ঞাযতি. যন্তি যাৱকালিকং, যামকালিকঞ্চ. অপৰিচ্চত্তমেৱাতি নিৰপেক্খতায অনুপসম্পন্নস্স অদিন্নং, অপৰিচ্চত্তঞ্চ যাৱকালিকাদিৱত্থুমেৱ সন্ধায ৱদতি, ন পন তগ্গতপটিগ্গহণং. ন হি ৱত্থুং অপৰিচ্চজিত্ৱা তত্থগতপটিগ্গহণং পৰিচ্চজিতুং সক্কা, ন চ তাদিসং ৱচনমত্থি. যদি ভৱেয্য, ‘‘সচে পত্তো দুদ্ধোতো হোতি…পে… ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিয’’ন্তি ৱচনং ৱিৰুজ্ঝেয্য. ন হি ধোৱনেন আমিসং অপনেতুং ৱাযমন্তস্স পটিগ্গহণে অপেক্খা ৱত্ততি. যেন পুনদিৱসে ভুঞ্জতো পাচিত্তিযং জনেয্য, পত্তে পন ৱত্তমানা অপেক্খা তগ্গতিকে আমিসেপি ৱত্ততি এৱনামাতি আমিসে অনপেক্খতা এত্থ ন লব্ভতি, ততো আমিসে অৱিজহিতপটিগ্গহণং পুনদিৱসে পাচিত্তিযং জনেতীতি ইদং ৱুত্তং. অথ মতং ‘‘যদগ্গেনেত্থ আমিসানপেক্খতা ন লব্ভতি. তদগ্গেন পটিগ্গহণানপেক্খাপি ন লব্ভতী’’তি. তথা সতি যত্থ আমিসাপেক্খা অত্থি, তত্থ পটিগ্গহণাপেক্খাপি ন ৱিগচ্ছতীতি আপন্নং, এৱঞ্চ পটিগ্গহণে অনপেক্খৱিস্সজ্জনং ৱিসুং ন ৱত্তব্বং সিযা. অট্ঠকথাযঞ্চেতম্পি পটিগ্গহণৱিজহনকাৰণত্তেন অভিমতং সিযা, ইদং সুট্ঠুতৰং কত্ৱা ৱিসুং ৱত্তব্বং চীৱৰাপেক্খায ৱত্তমানাযপি পচ্চুদ্ধাৰেন অধিট্ঠানৱিজহনং ৱিয. এতস্মিঞ্চ উপাযে সতি গণ্ঠিকাহতপত্তেসু অৱট্টনতা নাম ন সিযাতি ৱুত্তোৱাযমত্থো. তস্মা যং ৱুত্তং সাৰত্থদীপনিযং ‘‘যং পৰস্স পৰিচ্চজিত্ৱা অদিন্নম্পি সচে পটিগ্গহণে নিৰপেক্খনিস্সজ্জনেন ৱিজহিতপটিগ্গহণং হোতি, তম্পি দুতিযদিৱসে ৱট্টতী’’তিআদি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিযকণ্ড ৩.২৫২-২৫৩), তং ন সাৰতো পচ্চেতব্বং.
পকতিআমিসেতি ওদনাদিকপ্পিযযাৱকালিকে. দ্ৱেতি পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং যামকালিকং পুৰেভত্তং সামিসেন মুখেন ভুঞ্জতো সন্নিধিপচ্চযা একং, যামকালিকসংসট্ঠতায যাৱকালিকত্তভজনেন অনতিৰিত্তপচ্চযা একন্তি দ্ৱে পাচিত্তিযানি. ৱিকপ্পদ্ৱযেতি সামিসনিৰামিসপক্খদ্ৱযে. থুল্লচ্চযঞ্চ দুক্কটঞ্চাতি মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযং, সেসেসু দুক্কটং. যাৱকালিকযামকালিকতা, সন্নিধিভাৱো, তস্স অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. পণীতভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৫৯. নৱমে পণীতসংসট্ঠানি ভোজনানি পণীতভোজনানীতি পাড়িযং পন ভোজনানি পুব্বে ৱুত্তত্তা পাকটানীতি অদস্সিতানি, তাদিসেহি পণীতেহি মিস্সত্তা পণীতভোজনানি নাম হোন্তি. তেসং পভেদদস্সনত্থং ‘‘সেয্যথিদং সপ্পি নৱনীত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. সপ্পিভত্তন্তি এত্থ কিঞ্চাপি সপ্পিনা সংসট্ঠং ভত্তং, সপ্পি চ ভত্তঞ্চাতিপি অত্থো ৱিঞ্ঞাযতি, অট্ঠকথাযং পন ‘‘সালিভত্তং ৱিয সপ্পিভত্তং নাম নত্থী’’তিআদিনা ৱুত্তত্তা ন সক্কা অঞ্ঞং ৱত্থুং. অট্ঠকথাচৰিযা এৱ হি ঈদিসেসু ঠানেসু পমাণং.
মূলন্তি কপ্পিযভণ্ডং ৱুত্তং. তস্মা অনাপত্তীতি এত্থ ৱিসঙ্কেতেন পাচিত্তিযাভাৱেপি সূপোদনদুক্কটা ন মুচ্চতীতি ৱদন্তি. ‘‘কপ্পিযসপ্পিনা, অকপ্পিযসপ্পিনা’’তি চ ইদং কপ্পিযাকপ্পিযমংসসত্তানং ৱসেন ৱুত্তং.
২৬১. মহানামসিক্খাপদং নাম উপৰি চাতুমাসপচ্চযপৱাৰণাসিক্খাপদং (পাচি. ৩০৩ আদযো). অগিলানো হি অপ্পৱাৰিতট্ঠানে ৱিঞ্ঞাপেন্তোপি কালপৰিচ্ছেদং, ভেসজ্জপৰিচ্ছেদং ৱা কত্ৱা সঙ্ঘৱসেন পৱাৰিতট্ঠানতো তদুত্তৰি ৱিঞ্ঞাপেন্তেন, পৰিচ্ছেদব্ভন্তৰেপি ন ভেসজ্জকৰণীযেন ৰোগেন ভেসজ্জং ৱিঞ্ঞাপেন্তেন চ সমো হোতীতি ‘‘মহানামসিক্খাপদেন কাৰেতব্বো’’তি ৱুত্তং. পণীতভোজনতা, অগিলানতা, অকতৱিঞ্ঞত্তিযা পটিলাভো, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.
পণীতভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৬৩. দসমে ঘনবদ্ধোতি ঘনমংসেন সম্বদ্ধো, কথিনসংহতসৰীৰোতি অত্থো.
২৬৪. মুখদ্ৱাৰন্তি মুখতো হেট্ঠা দ্ৱাৰং মুখদ্ৱাৰং, গলনাড়িকন্তি অত্থো. এৱঞ্চ নাসিকায পৱিট্ঠম্পি মুখদ্ৱাৰং পৱিট্ঠমেৱ হোতি, মুখে পক্খিত্তমত্তঞ্চ অপ্পৱিট্ঠং. আহাৰন্তি অজ্ঝোহৰিতব্বং কালিকং অধিপ্পেতং, ন উদকং. তঞ্হি ভেসজ্জসঙ্গহিতম্পি অকালিকমেৱ পটিগ্গহিতস্সেৱ কালিকত্তা. উদকে হি পটিগ্গহণং ন ৰুহতি. তেনেৱ ভিক্খুনা তাপিতেন উদকেন চিৰপটিগ্গহিতেন চ অকপ্পিযকুটিযং ৱুত্থেন চ সহ আমিসং ভুঞ্জন্তস্সাপি সামপাকাদিদোসো ন হোতি. ৱক্খতি হি ‘‘ভিক্খু যাগুঅত্থায…পে… উদকং তাপেতি, ৱট্টতী’’তিআদি (পাচি. অট্ঠ. ২৬৫). ভিক্খূ পন এতং অধিপ্পাযং তদা ন জানিংসু. তেনাহ ‘‘সম্মা অত্থং অসল্লক্খেত্ৱা’’তিআদি.
২৬৫. ৰথৰেণুম্পীতি ৰথে গচ্ছন্তে উট্ঠহনৰেণুসদিসৰেণুং. তেন ততো সুখুমং আকাসে পৰিব্ভমনকং দিস্সমানম্পি অব্বোহাৰিকন্তি দস্সেতি. অকল্লকোতি গিলানো.
‘‘গহেতুং ৱা…পে… তস্স ওৰিমন্তেনা’’তি ইমিনা আকাসে উজুং ঠত্ৱা পৰেন উক্খিত্তং গণ্হন্তস্সাপি আসন্নঙ্গভূতপাদতলতো পট্ঠায হত্থপাসো পৰিচ্ছিন্দিতব্বো, ন পন সীসন্ততো পট্ঠাযাতি দস্সেতি. তত্থ ‘‘ওৰিমন্তেনা’’তি ইমস্স হেট্ঠিমন্তেনাতি অত্থো গহেতব্বো.
এত্থ চ পৱাৰণাসিক্খাপদট্ঠকথাযং ‘‘সচে ভিক্খু নিসিন্নো হোতি, আসনস্স পচ্ছিমন্ততো পট্ঠাযা’’তিআদিনা (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-২৩৯) পটিগ্গাহকানং আসন্নঙ্গস্স পাৰিমন্ততো পট্ঠায পৰিচ্ছেদস্স দস্সিতত্তা ইধাপি আকাসে ঠিতস্স পটিগ্গাহকস্স আসন্নঙ্গভূতপাদঙ্গুলস্স পাৰিমন্তভূততো পণ্হিপৰিযন্তস্স হেট্ঠিমতলতো পট্ঠায, দাযকস্স পন ওৰিমন্তভূততো পাদঙ্গুলস্স হেট্ঠিমতলতো পট্ঠায হত্থপাসো পৰিচ্ছিন্দিতব্বোতি দট্ঠব্বং. ইমিনাৱ নযেন ভূমিযং নিপজ্জিত্ৱা উস্সীসে নিসিন্নস্স হত্থতো পটিগ্গণ্হন্তস্সপি আসন্নসীসঙ্গস্স পাৰিমন্তভূততো গীৱন্ততো পট্ঠাযেৱ হত্থপাসো মিনিতব্বো, ন পাদতলতো পট্ঠায. এৱং নিপজ্জিত্ৱা দানেপি যথানুৰূপং ৱেদিতব্বং. ‘‘যং আসন্নতৰং অঙ্গ’’ন্তি হি ৱুত্তং.
পটিগ্গহণসঞ্ঞাযাতি ‘‘মঞ্চাদিনা পটিগ্গহেস্সামী’’তি উপ্পাদিতসঞ্ঞায. ইমিনা ‘‘পটিগ্গণ্হামী’’তি ৱাচায ৱত্তব্বকিচ্চং নত্থীতি দস্সেতি. কত্থচি অট্ঠকথাসু, পদেসেসু ৱা. অসংহাৰিমে ফলকেতি থামমজ্ঝিমেন পুৰিসেন অসংহাৰিযে. পুঞ্ছিত্ৱা পটিগ্গহেত্ৱাতি পুঞ্ছিতেপি ৰজনচুণ্ণসঙ্কায সতি পটিগ্গহণত্থায ৱুত্তং, নাসতি. তং পনাতি পতিতৰজং অপ্পটিগ্গহেত্ৱা উপৰি গহিতপিণ্ডপাতং. অনাপত্তীতি দুৰুপচিণ্ণাদিদোসো নত্থি. ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দস্সামী’’তিআদিপি ৱিনযদুক্কটপৰিহাৰায ৱুত্তং. তথা অকত্ৱা গহিতেপি পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জতো অনাপত্তি এৱ. ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দত্ৱা’’তি ইদম্পি পুৰিমাভোগানুগুণতায ৱুত্তং.
চৰুকেনাতি খুদ্দকভাজনেন. অভিহটত্তাতি দিয্যমানক্খণং সন্ধায ৱুত্তং. দত্ৱা অপনযনকালে পন ছাৰিকা ৱা বিন্দূনি ৱা পতন্তি, পুন পটিগ্গহেতব্বং অভিহাৰস্স ৱিগতত্তাতি ৱদন্তি. তং যথা ন পততি, তথা অপনেস্সামীতি পৰিহৰন্তে যুজ্জতি. পকতিসঞ্ঞায অপনেন্তে অভিহাৰো ন ছিজ্জতি, তং পটিগ্গহিতমেৱ হোতি. মুখৱট্টিযাপি গহেতুং ৱট্টতীতি অভিহৰিযমানস্স পত্তস্স মুখৱট্টিযা উপৰিভাগে হত্থং পসাৰেত্ৱা ফুসিতুং ৱট্টতি.
পাদেন পেল্লেত্ৱাতি ‘‘পাদেন পটিগ্গহেস্সামী’’তিসঞ্ঞায অক্কমিত্ৱা. কেচীতি অভযগিৰিৱাসিনো. ৱচনমত্তমেৱাতি পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধন্তি সদ্দমত্তমেৱ নানং, কাযপটিবদ্ধমেৱ হোতি. তস্মা তেসং ৱচনং ন গহেতব্বন্তি অধিপ্পাযো.
তেন আহৰাপেতুন্তি যস্স ভিক্খুনো সন্তিকং গতং, তং ইধ আনেহীতি আণাপেত্ৱা তেন আহৰাপেতুং ইতৰস্স ৱট্টতীতি অত্থো. ন ততো পৰন্তি তদহেৱ সামং অপ্পটিগ্গহিতং সন্ধায ৱুত্তং. তদহেৱ পটিগ্গহিতং পন পুনদিৱসাদীসু অপ্পটিগ্গহেত্ৱাপি পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি ৱদন্তি.
খিয্যন্তীতি খযং গচ্ছন্তি, তেসং চুণ্ণেহি থুল্লচ্চযঅপ্পটিগ্গহণাপত্তিযো ন হোন্তীতি অধিপ্পাযো. ‘‘নৱসমুট্ঠিত’’ন্তি এতেনেৱ উচ্ছুআদীসু অভিনৱলগ্গত্তা অব্বোহাৰিকং ন হোতীতি দস্সেতি. এসেৱ নযোতি সন্নিধিদোসাদিং সন্ধায ৱদতি. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি. তেন চ পটিগ্গহণঙ্গেসু পঞ্চসুপি সমিদ্ধেসু অজ্ঝোহৰিতুকামতায গহিতমেৱ পটিগ্গহিতং নাম হোতি অজ্ঝোহৰিতব্বেসু এৱ পটিগ্গহণস্স অনুঞ্ঞাতত্তাতি দস্সেতি. তথা বাহিৰপৰিভোগত্থায গহেত্ৱা ঠপিততেলাদিং অজ্ঝোহৰিতুকামতায সতি পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.
কেসঞ্চীতিআদীসু অনুপসম্পন্নানং অত্থায কত্থচি ঠপিযমানম্পি হত্থতো মুত্তমত্তে এৱ পটিগ্গহণং ন ৱিজহতি, অথ খো ভাজনে পতিতমেৱ পটিগ্গহণং ৱিজহতি. ভাজনঞ্চ ভিক্খুনা পুনদিৱসত্থায অপেক্খিতমেৱাতি তগ্গতম্পি আমিসং দুদ্ধোতপত্তগতং ৱিয পটিগ্গহণং ন ৱিজহতীতি আসঙ্কায ‘‘সামণেৰস্স হত্থে পক্খিপিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ঈদিসেসু হি যুত্তি ন গৱেসিতব্বা, ৱুত্তনযেনেৱ পটিপজ্জিতব্বং. ‘‘পত্তগতা যাগূ’’তি ইমিনা পত্তমুখৱট্টিযা ফুট্ঠেপি কূটে যাগু পটিগ্গহিতা, উগ্গহিতা ৱা ন হোতি ভিক্খুনো অনিচ্ছায ফুট্ঠত্তাতি দস্সেতি. আৰোপেতীতি হত্থং ফুসাপেতি. পটিগ্গহণূপগং ভাৰং নাম মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স উক্খেপাৰহং. ন পিদহিতব্বন্তি হত্থতো মুত্তং সন্ধায ৱুত্তং, হত্থগতং পন ইতৰেন হত্থেন পিদহতো, হত্থতো মুত্তম্পি ৱা অফুসিত্ৱা উপৰিপিধানং পাতেন্তস্স ন দোসো.
পটিগ্গণ্হাতীতি ছাযত্থায উপৰি ধাৰযমানা মহাসাখা যেন কেনচি ছিজ্জেয্য, তত্থ লগ্গৰজং মুখে পাতেয্য চাতি কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা পটিগ্গণ্হাতি. কুণ্ডকেতি মহাঘটে. তস্মিম্পীতি চাটিঘটেপি. গাহাপেত্ৱাতি অপ্পটিগ্গহিতং কালিকং গাহাপেত্ৱা.
দুতিযত্থেৰস্সাতি ‘‘থেৰস্স পত্তং ময্হং দেথা’’তি তেন অত্তনো পৰিচ্চজাপেত্ৱা দুতিযত্থেৰস্স দেতি. এত্থ পনাতি পত্তপৰিৱত্তনে. কাৰণন্তি এত্থ যথা ‘‘সামণেৰা ইতো অম্হাকম্পি দেন্তী’’তি ৱিতক্কো উপ্পজ্জতি, ন তথাতি কাৰণং ৱদন্তি, তঞ্চ যুত্তং. যস্স পন তাদিসো ৱিতক্কো নত্থি, তেন অপৰিৱত্তেত্ৱাপি ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.
নিচ্চালেতুন্তি চালেত্ৱা পাসাণসক্খৰাদিঅপনযং কাতুং. উদ্ধনং আৰোপেতব্বন্তি অনগ্গিকং উদ্ধনং সন্ধায ৱুত্তং. উদ্ধনে পচ্চমানস্স আলুড়নে উপৰি অপক্কতণ্ডুলা হেট্ঠা পৱিসিত্ৱা পচ্চতীতি আহ ‘‘সামংপাকঞ্চেৱ হোতী’’তি.
আধাৰকে পত্তো ঠপিতোতি অপ্পটিগ্গহিতামিসো পত্তো পুন পটিগ্গহণত্থায ঠপিতো. একগ্গহণেনেৱাতি সামণেৰানং গহিতস্স পুন অচ্ছড্ডনৱসেন গহণেন. ভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি ধূমৱট্টিযা তদহুপটিগ্গহিতত্তা ৱুত্তং. ভত্তুগ্গাৰোতিআদি অব্বোহাৰিকপ্পসঙ্গেন ৱিকালভোজনৱিনিচ্ছযদস্সনং. সমুদ্দোদকেনাতি অপ্পটিগ্গহিতেন. হিমকৰকা নাম কদাচি ৱস্সোদকেন সহ পতনকা পাসাণলেখা ৱিয ঘনীভূতউদকৱিসেসা, তেসু পটিগ্গহণকিচ্চং নত্থি. তেনাহ ‘‘উদকগতিকা এৱা’’তি. পুৰেভত্তমেৱ ৱট্টতীতি অপ্পটিগ্গহিতাপত্তীহি অব্বোহাৰিকম্পি ৱিকালভোজনাপত্তীহি সব্বোহাৰিকন্তি দস্সেতি.
লগ্গতীতি মুখে চ হত্থে চ মত্তিকাৱণ্ণং দস্সেতি. বহলন্তি হত্থমুখেসু অলগ্গনকম্পি পটিগ্গহেতব্বং. ৱাসমত্তন্তি ৰেণুখীৰাভাৱং দস্সেতি. আকিৰতি পটিগ্গহেতব্বন্তি পুপ্ফৰসস্স পঞ্ঞাযনতো ৱুত্তং.
মহাভূতেসূতি পাণসৰীৰসন্নিস্সিতেসু পথৱীআদিমহাভূতেসু. সব্বং ৱট্টতীতি অত্তনো, পৰেসঞ্চ সৰীৰনিস্সিতং সব্বং ৱট্টতি. অকপ্পিযমংসানুলোমতায থুল্লচ্চযাদিং ন জনেতীতি অধিপ্পাযো. পততীতি অত্তনো সৰীৰতো ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা পততি. ‘‘ৰুক্খতো ছিন্দিত্ৱা’’তি ৱুত্তত্তা মত্তিকত্থায পথৱিং খণিতুং, অঞ্ঞম্পি যংকিঞ্চি মূলপণ্ণাদিৱিসভেসজ্জং ছিন্দিত্ৱা ছাৰিকং অকত্ৱাপি অপ্পটিগ্গহিতম্পি পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি দট্ঠব্বং. অপ্পটিগ্গহিততা, অননুঞ্ঞাততা, ধূমাদিঅব্বোহাৰিকতাভাৱো, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.
দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো ভোজনৱগ্গো চতুত্থো.