৪. সমথক্খন্ধকৱণ্ণনা

সম্মুখাৱিনযকথাৱণ্ণনা

১৮৬-১৮৭. যত্থ যত্থ কম্মৱাচায ‘‘অয’’ন্তি ৱা ‘‘ইমে’’তি ৱা সম্মুখানিদ্দেসনিযমো অত্থি, সব্বং তং কম্মং সম্মুখাকৰণীযমেৱ, ন কেৱলং তজ্জনীযাদিপঞ্চৱিধমেৱ. পঞ্চৱিধস্সেৱ পন উদ্ধৰিত্ৱা দস্সনং কম্মক্খন্ধকে তাৱ তস্সেৱ পাড়িআৰুড়্হত্তা, চতুৱীসতিযা পাৰাজিকেসু ৱিজ্জমানেসু পাৰাজিককণ্ডে আগতানংযেৱ চতুন্নং উদ্ধৰিত্ৱা দস্সনং ৱিযাতি ৱেদিতব্বং. তত্থ ‘‘পুগ্গলস্স সম্মুখতা হত্থপাসূপগমনমেৱা’’তি ৱুত্তং, তং কাৰণং সম্মুখাকৰণীযস্সপি সম্মুখানিদ্দেসনিযমাভাৱতো. কামং অযমত্থো কম্মক্খন্ধকেযেৱ ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং তজ্জনীযকম্মং অধম্মকম্মঞ্চ হোতি…পে… অসম্মুখাকতং হোতী’’তি (চূড়ৱ. ৪) ৱচনেনেৱ সিদ্ধো, তত্থ পন আপত্তি ন দস্সিতা. ইধ ‘‘যো কৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি তত্থ ভৱিতব্বাপত্তিদস্সনত্থং ইদং আৰদ্ধন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘সম্মুখাৱিনযপতিৰূপকেন ৱূপসন্তম্পি সম্মুখাৱিনযেনেৱ ৱূপসন্তগণনং গচ্ছতীতি দস্সেতুং ‘অধম্মৱাদী পুগ্গলো’তিআদি আৰদ্ধ’’ন্তি ৱুত্তং, লিখিতঞ্চ. এৱং ৱূপসন্তং সম্মুখাৱিনযপতিৰূপকেন ৱূপসন্তং নাম হোতি, ন সম্মুখাৱিনযেন চ অঞ্ঞেন কেনচীতি দস্সেতুং ইদমাৰদ্ধন্তি আচৰিযো.

সতিৱিনযকথাৱণ্ণনা

১৯৫. দব্বস্স কম্মৱাচায ‘‘সঙ্ঘো ইমং আযস্মন্তং দব্ব’’ন্তি সম্মুখানিদ্দেসো নত্থি, তথাপি ‘‘পঠমং দব্বো যাচিতব্বো’’তি ৱচনেন সম্মুখাকৰণীযতা তস্স সিদ্ধা. তথা অঞ্ঞত্থাপি যথাসম্ভৱং লেসো ৱেদিতব্বো. সতিৱেপুল্লপ্পত্তস্স দাতব্বো ৱিনযো সতিৱিনযো.

অমূড়্হৱিনযকথাৱণ্ণনা

১৯৬-৭. ‘‘যস্স উম্মত্তকস্স তংতংৱীতিক্কমতো অনাপত্তি, তাদিসস্সেৱ অমূড়্হৱিনযং দাতুং ৱট্টতীতি অমূড়্হস্স কত্তব্বৱিনযো অমূড়্হৱিনযো’’তি লিখিতং, তং যুত্তং ‘‘সঙ্ঘো গগ্গস্স ভিক্খুনো অমূড়্হস্স অমূড়্হৱিনযং দেতী’’তি ৱচনতো. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, অধম্মিকানি অমূড়্হৱিনযস্স দানানী’’তি ইমস্স ৱিভঙ্গে ‘‘ন সৰামী’’তি ৱচনং ৱীতিক্কমকালং সন্ধায তস্স ৱিভঙ্গস্স পৱত্তত্তা. অমূড়্হৱিনযদানকালে পনস্স অমূড়্হতা ৱিনিচ্ছিতব্বা.

পটিঞ্ঞাতকৰণকথাৱণ্ণনা

২০০. ‘‘অপ্পটিঞ্ঞায ভিক্খূনং কম্মানি কৰোন্তী’’তি আৰভন্তস্স কাৰণং ৱুত্তমেৱ. পটিঞ্ঞাতেন কৰণং পটিঞ্ঞাতকৰণং.

তস্সপাপিযসিকাকথাৱণ্ণনা

২০৭. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং তস্সপাপিযসিকাকম্ম’’ন্তি আৰভিত্ৱা পঞ্চ অঙ্গানি দস্সেত্ৱা পাড়ি গতা, ‘‘সা পেয্যালেন সঙ্খিপিত্ৱা গতাতি ঞাতব্ব’’ন্তি লিখিতং. তথা সুক্কপক্খেপি.

তিণৱত্থাৰকাদিকথাৱণ্ণনা

২১৪. ‘‘সব্বেহেৱ একজ্ঝং সন্নিপতিতব্ব’’ন্তি ছন্দদানস্স পটিক্খিত্তত্তা পৱাৰণক্খন্ধকট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘ভিন্নস্স হি সঙ্ঘস্স সমগ্গকৰণকালে, তিণৱত্থাৰকসমথে, ইমস্মিঞ্চ পৱাৰণসঙ্গহেতি ইমেসু তীসু ঠানেসু ছন্দং দাতুং ন ৱট্টতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ২৪১) ৱুত্তত্তা ইধ আগন্ত্ৱা ৱা ছন্দং দত্ৱা পৰিৱেণাদীসু নিসিন্নাতি ইদং ৱিৰুজ্ঝতি ৱিয খাযতীতি চে? ন খাযতি অধিপ্পাযঞ্ঞূনং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – ৱিসুজ্ঝিতুকামেহি সব্বেহেৱ সন্নিপতিতব্বং, অসন্নিপতিতস্স নত্থি সুদ্ধি ছন্দদাযকস্স. কেৱলং তং কম্মং সন্নিপতিতানং সম্পজ্জতি. অট্ঠকথাযং ৱিসুজ্ঝিতুকামানং ছন্দং দাতুং ন ৱট্টতীতি অধিপ্পাযো. ইতৰথা পাড়িযা চ ৱিৰুজ্ঝতি. ‘‘ঠপেত্ৱা যে ন তত্থ হোতী’’তি হি অযং পাড়ি সন্নিপাতং আগন্ত্ৱা ছন্দং দত্ৱা ঠিতানং অত্থিতং দীপেতি. নিস্সীমগতে সন্ধায ৱুত্তং সিযাতি চে? নিস্সীমগতে ঠপেত্ৱা ইধ কিং, তস্মা যো সামগ্গীউপোসথে ছন্দং দত্ৱা তিট্ঠতি চে, নানাসংৱাসকভূমিযংযেৱ তিট্ঠতি, তস্স ছন্দদাযকস্স পৱাৰণসঙ্গহোপি নত্থি. যো চ তিণৱত্থাৰককম্মে নাগচ্ছতি, সো তাহি আপত্তীহি ন সুজ্ঝতীতি ৱেদিতব্বং. যস্স এতং ন ৰুচ্চতি, তস্স পৰিৱাৰে ৱুত্তপৰিসতো কম্মৱিপত্তিলক্খণং ৱিৰুজ্ঝতি, তত্থ হি কেৱলং ছন্দাৰহানং ছন্দো অনাহটো হোতি সচে, অকতং তব্বিপৰীতেন সম্পত্তিদীপনতোতি ৱুত্তং হোতি. তথা পত্তকল্ললক্খণম্পি ৱিৰুজ্ঝতি. তেসু তীসু ঠানেসু কম্মপ্পত্তাযেৱ সব্বে, ন তত্থ ছন্দাৰহো অত্থীতি চে? ন, চতুৱগ্গাদিকৰণৱিভাজনে অৱিসেসেত্ৱা ছন্দাৰহস্স আগতত্তা, তং সামঞ্ঞতো ৱুত্তং. ইদঞ্চ আৱেণিকলক্খণং, তেনেৱ সতিপি দিট্ঠাৱিকম্মে ইদং পটিকুট্ঠকতং ন হোতীতি চে? ন, নানত্তসভাৱতো. ইধ হি যে পন ‘‘ন মেতং খমতী’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং দিট্ঠাৱিকম্মং কৰোন্তী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২১৪) ৱচনতো ন সঙ্ঘস্স দিট্ঠাৱিকম্মং কতং. তস্মিং সতি পটিকুট্ঠকতমেৱ হোতি. অঞ্ঞথা পুব্বভাগা তা ঞত্তিযো নিৰত্থিকা সিযুং, ন চ পৰিৱাৰট্ঠকথাযং ছন্দাৰহাধিকাৰে নযো দিন্নো. পৱাৰণক্খন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘তীসু ঠানেসু ছন্দং দাতুং ন ৱট্টতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ২৪১) ৱুত্তত্তা ৱিৰুজ্ঝতীতি চে? ন, অট্ঠকথায পমাণভাৱে সতি ‘‘ইধ ছন্দং দত্ৱা পৰিৱেণাদীসু নিসিন্না’’তিআদি ৱচনে সুদ্ধিকামতো এৱ গহিতে সব্বং ন ৱিৰুজ্ঝতীতি একে. ‘‘আগন্ত্ৱা ৱা ছন্দং দত্ৱা পৰিৱেণাদীসু নিসিন্না, তে আপত্তীহি ন ৱুট্ঠহন্তী’’তি ইদং ন ৱত্তব্বং. কস্মা? হেট্ঠা ‘‘সব্বেহেৱ একজ্ঝং সন্নিপতিতব্ব’’ন্তি ছন্দদানস্স পটিক্খেপৱচনতো অট্ঠকথাযং ‘‘তীসু ঠানেসু ছন্দং দাতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তত্তা, অন্ধকট্ঠকথাযম্পি তথেৱ ৱুত্তত্তা চাতি? ন, একজ্ঝমেৱ কম্মে কৰীযমানে যো ইধ ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অম্হাকং…পে… গিহিপটিসংযুত্ত’’ন্তি সাধাৰণঞত্তিং ঠপেত্ৱা পুন ‘‘সুণন্তু মে, আযস্মন্তা’’তিআদিনা অসাধাৰণঞত্তিযো ঠপেত্ৱা ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অম্হাকং…পে… এৱমেতং ধাৰযামী’’তি একতোপক্খিকানং সন্ধিযা কতায তদনন্তৰে কেনচি কৰণীযেন ছন্দং দত্ৱা গচ্ছতি, তস্স আপত্তীহি ৱুট্ঠানং নত্থি. অপৰেসম্পি একতোপক্খিকানং অব্ভন্তৰে ঠিতত্তা ৱিভূতত্তা কৰণস্স অযমত্থোৱ ৱুত্তো. সাধাৰণৱসেন দুতিযায ঞত্তিযা ঠপিতায যে তস্মিং খণে ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচাসু অনাৰদ্ধাসু, অপৰিযোসিতাসু ৱা ছন্দং দত্ৱা গচ্ছন্তি, তেসম্পি ন ৱুট্ঠাতি এৱ. যে ন তত্থ হোন্তীতি পদস্স চ যে ৱুত্তপ্পকাৰেন নযেন তত্থ ন হোন্তীতি অত্থো গহেতব্বো. ৱুত্তপ্পকাৰত্থদীপনত্থঞ্চ অট্ঠকথাযং ‘‘ছন্দং দত্ৱা পৰিৱেণাদীসু নিসিন্না’’তি ইদমেৱ অৱত্ৱা ‘‘যে পন তেহি ৱা সদ্ধিং আপত্তিং আপজ্জিত্ৱাপি তত্থ অনাগতা, আগন্ত্ৱা ৱা ছন্দং দত্ৱা পৰিৱেণাদীসু নিসিন্না’’তি ৱুত্তং, এৱং পুব্বেনাপৰং সন্ধীযতি. ‘‘পাড়িযা চ তত্থ দিট্ঠাৱিকম্মেন কম্মস্স অকুপ্পতা ৱেদিতব্বা’’তি ৱুত্তং.

অধিকৰণকথাৱণ্ণনা

২২০. চিত্তুপ্পাদো ৱিৱাদো. ৱিৱাদসদ্দোপি কাৰণূপচাৰেন কুসলাদিসঙ্খ্যং গচ্ছতি. তং সন্ধায ‘‘সমথেহি চ অধিকৰণীযতায অধিকৰণ’’ন্তি ৱুত্তং. অথ ৱা ৱিৱাদহেতুভূতস্স চিত্তুপ্পাদস্স ৱূপসমেন সম্ভৱস্স সদ্দস্সপি ৱূপসমো হোতীতি চিত্তুপ্পাদস্সপি সমথেহি অধিকৰণীযতা পৰিযাযো সম্ভৱতি. ‘‘কুসলচিত্তা ৱিৱদন্তী’’তি ৱুত্তৱিৱাদেপি ‘‘ৱিপচ্চতায ৱোহাৰো’’তি ৱুত্তং, ন ৱুত্তৱচনহেতুৱসেনাতি ৱেদিতব্বং.

২২২. ‘‘আপত্তিঞ্হি আপজ্জন্তো কুসলচিত্তো ৱা’’তি ৱচনতো কুসলম্পি সিযাতি চে? ন তং আপত্তাধিকৰণং সন্ধায ৱুত্তং, যো আপত্তিং আপজ্জতি, সো তীসু চিত্তেসু অঞ্ঞতৰচিত্তসমঙ্গী হুত্ৱা আপজ্জতীতি দস্সনত্থং ‘‘যং কুসলচিত্তো আপজ্জতী’’তিআদি ৱুত্তং. যো ‘‘পঞ্ঞত্তিমত্তং আপত্তাধিকৰণ’’ন্তি ৱদেয্য, তস্স অকুসলাদিভাৱোপি আপত্তাধিকৰণস্স ন যুজ্জতেৱ ৱিৱাদাধিকৰণাদীনং ৱিযাতি চে? ন, ‘‘নত্থাপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ইমিনা ৱিৰোধসম্ভৱতো. অনুগণ্ঠিপদে পন ‘‘আপত্তাধিকৰণং নাম তথাপৱত্তমানঅকউসলচিত্তুপ্পাদৰূপক্খন্ধানমেতং অধিৱচনং. অৱসিট্ঠেসু কুসলাব্যাকতপঞ্ঞত্তীসু ‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং সিযা অব্যাকত’ন্তি ৱচনতো পঞ্ঞত্তিতাৱ পটিসিদ্ধা কুসলত্তিকে অপৰিযাপন্নত্তা. কুসলপটিসেধেনেৱ তেন সমানগতিকত্তা কিৰিযাব্যাকতানম্পি পটিসেধো ৱেদিতব্বো, কিৰিযাব্যাকতানং ৱিয অনুগমনতো ৱিপাকাব্যাকতানম্পি পটিসেধো কতোৱ হোতি, তথাপি অব্যাকতসামঞ্ঞতো ৰূপক্খন্ধেন সদ্ধিং ৱিপাককিৰিযাব্যাকতানম্পি অধিৱচনন্তি ৱেদিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘কুসলচিত্তং অঙ্গং হোতী’’তি ৱিনযে অপকতঞ্ঞুনো সন্ধায ৱুত্তং অপ্পহৰিতকৰণাদিকে সতি. তস্মাতি যস্মা ‘‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ৱত্তুং ন সক্কা, তস্মা কুসলচিত্তং অঙ্গং ন হোতীতি অত্থো. যদি এৱং কস্মা ‘‘তিচিত্তং তিৱেদন’’ন্তি ৱুচ্চতীতি চে? তং দস্সেতুং ‘‘নযিদ’’ন্তিআদি আৰদ্ধন্তি একে. আপত্তিসমুট্ঠাপকচিত্তং অঙ্গপ্পহোনকচিত্তং নাম. ‘‘একন্ততোতি যেভুয্যেনাতি অত্থো, ইতৰথা ৱিৰুজ্ঝতি. কস্মা? ‘যস্সা সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱ হোতী’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা) ৱুত্তত্তা’’তি ৱদন্তি. তেন কিং? ৱিপাকো নত্থি, কস্মা? একন্তাকুসলত্তা, তস্মা কথাৱ তত্থ নত্থি. যত্থ পন অত্থি, তং দস্সেন্তো ‘‘যং পন পণ্ণত্তিৱজ্জ’’ন্তিআদিমাহ. অসঞ্চিচ্চ পন কিঞ্চি অজানন্তস্স…পে… অব্যাকতং হোতীতি ভিক্খুম্হি কম্মট্ঠানগতচিত্তেন নিপন্নে, নিদ্দাযন্তে ৱা মাতুগামো চে সেয্যং কপ্পেতি, তস্স ভিক্খুনো ৱিজ্জমানম্পি কুসলচিত্তং আপত্তিযা অঙ্গং ন হোতি, তস্মা তস্মিং খণে সেয্যাকাৰেন ৱত্তমানৰূপমেৱ আপত্তাধিকৰণং নাম. ভৱঙ্গচিত্তে ৱিজ্জমানেপি এসেৱ নযো. তস্মিঞ্হি খণে উট্ঠাতব্বে জাতে অনুট্ঠানতো ৰূপক্খন্ধোৱ আপত্তি নাম, ন ৱিপাকেন সদ্ধিং. সচে পন ৱদেয্য, তস্স এৱংৱাদিনো অচিত্তকানং কুসলচিত্তং আপজ্জেয্য. কিং ৱুত্তং হোতি? এড়কলোমং গহেত্ৱা কম্মট্ঠানমনসিকাৰেন তিযোজনং অতিক্কমন্তস্স, পণ্ণত্তিং অজানিত্ৱা পদসো ধম্মং ৱাচেন্তস্স চ আপজ্জিতব্বাপত্তিযা কুসলচিত্তং আপজ্জেয্যাতি. আপজ্জতিযেৱাতি চে? নাপজ্জতি. কস্মা? ‘‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ৱচনতো.

চলিতো কাযো, পৱত্তা ৱাচা, অঞ্ঞতৰমেৱ অঙ্গন্তি অঞ্ঞতৰমেৱ আপত্তীতি অত্থো. কেৱলং পঞ্ঞত্তিযা অকুসলাদিভাৱাসম্ভৱতো আপত্তিতা ন যুজ্জতি. আপত্তিং আপজ্জন্তো তীসু অঞ্ঞতৰসমঙ্গী হুত্ৱা আপজ্জতীতি দস্সনত্থং ‘‘যং কুসলচিত্তো’’তিআদি ৱুত্তং. তস্সত্থো – পথৱীখণনাদীসু কুসলচিত্তক্খণে ৱীতিক্কমৱসেন পৱত্তৰূপসম্ভৱতো কুসলচিত্তো ৱা অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতি. তথা অব্যাকতচিত্তো ৱা অব্যাকতৰূপসঙ্খাতং অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতি, পাণাতিপাতাদীসু অকুসলচিত্তো ৱা অকুসলাপত্তিং আপজ্জতি, ৰূপং পনেত্থ অব্বোহাৰিকং. সুপিনপস্সনকালাদীসু পাণাতিপাতাদিং কৰোন্তো সহসেয্যাদিৱসেন আপজ্জিতব্বাপত্তিং আপজ্জন্তো অকুসলচিত্তো অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতীতি ৱেদিতব্বো. ইদং ৱুচ্চতি আপত্তাধিকৰণং অকুসলন্তি অকুসলচিত্তুপ্পাদো. পোৰাণগণ্ঠিপদেসু পন ‘‘পুথুজ্জনো কল্যাণপুথুজ্জনো সেক্খো অৰহাতি চত্তাৰো পুগ্গলে দস্সেত্ৱা তেসু অৰহতো আপত্তাধিকৰণং অব্যাকতমেৱ, তথা সেক্খানং, তথা কল্যাণপুথুজ্জনস্স অসঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমকালে অব্যাকতমেৱ. ইতৰস্স অকুসলম্পি হোতি অব্যাকতম্পি. যস্মা চস্স সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমকালে অকুসলমেৱ হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’ন্তি. সব্বত্থ অব্যাকতং নাম তস্স ৱিপাকাভাৱমত্তং সন্ধায এৱংনামকং জাত’’ন্তি লিখিতং, ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং.

২২৪. ৱিৱাদো ৱিৱাদাধিকৰণন্তি যো কোচি ৱিৱাদো, সো সব্বো কিং ৱিৱাদাধিকৰণং নাম হোতীতি একপুচ্ছা. ‘‘ৱিৱাদো অধিকৰণন্তি ৱিৱাদাধিকৰণমেৱ ৱিৱাদো চ অধিকৰণঞ্চাতি পুচ্ছতি. তদুভযং ৱিৱাদাধিকৰণমেৱাতি পুচ্ছতীতি ৱুত্তং হোতী’’তি পোৰাণগণ্ঠিপদে ৱুত্তং. কেসুচি পোত্থকেসু অযং পুচ্ছা নত্থি. যদি এৱং ইমায ন ভৱিতব্বং ৱিৱাদো ৱিৱাদাধিকৰণং, ৱিৱাদাধিকৰণং ৱিৱাদো, ৱিৱাদাধিকৰণং ৱিৱাদো চেৱ অধিকৰণঞ্চাতি পঞ্চপঞ্হাহি ভৱিতব্বং সিযা. কেসুচি পোত্থকেসু তিস্সো, কেসুচি চতস্সো, পঞ্চ নত্থি. তত্থ দ্ৱে ৱিভত্তা. ইতৰাসু অধিকৰণং ৱিৱাদোতি যং কিঞ্চি অধিকৰণং, ৱিৱাদসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতি, ৱিৱাদো অধিকৰণন্তি যো কোচি ৱিৱাদো, সো সব্বো অধিকৰণসঙ্খ্যং গচ্ছতীতি পুচ্ছতি. এস নযো সব্বত্থ.

২২৮. সম্মুখাৱিনযস্মিন্তি সম্মুখাৱিনযভাৱে.

২৩০. ‘‘অন্তৰেনাতি কাৰণেনা’’তি লিখিতং.

২৩৩. উব্বাহিকায খিয্যনকে পাচিত্তি ন ৱুত্তা তত্থ ছন্দদানস্স নত্থিতায.

২৩৬. তস্স খো এতন্তি এসোতি অত্থো ‘‘এতদগ্গ’’ন্তি এত্থ ৱিয.

২৩৮. ‘‘কা চ তস্স পাপিযসিকা’’তি কিৰ পাঠো.

২৪২. ‘‘কিচ্চমেৱ কিচ্চাধিকৰণ’’ন্তি ৱচনতো অপলোকনকম্মাদীনমেতং অধিৱচনং, তং ৱিৱাদাধিকৰণাদীনি ৱিয সমথেহি সমেতব্বং ন হোতি, কিন্তু সম্মুখাৱিনযেন সম্পজ্জতীতি অত্থো.

সমথক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.