ভিক্খুনীৱিভঙ্গৱণ্ণনা
১. পাৰাজিককণ্ডৱণ্ণনা
গন্থাৰম্ভৱণ্ণনা
ৱিভঙ্গে ৱিয ভিক্খূনং, ৱিত্থাৰমভিসঙ্খতং;
অকত্ৱা ভিক্খুনীনম্পি, ৱক্খে গণ্ঠিপদক্কমং.
যো ভিক্খুনীনং ৱিভঙ্গো অস্স, তস্স সংৱণ্ণনাক্কমো পত্তোতি অত্থো.
গন্থাৰম্ভৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১. পঠমপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬৫৬-৭. তত্থ তত্থ ঠানুপ্পত্তিকপঞ্ঞা ৱীমংসা. পদপটিপাটিযা এৱাতি মাতিকাপদপটিপাটিযা এৱ. ‘‘ৱুত্তন্তি সঙ্গীতিকানং উপসঙ্কপ্পনানং ৱিভাজনং ৱুত্ত’’ন্তি লিখিতং.
৬৫৮. ‘‘এহিভিক্খুনীতি ভিক্খুনী, তীহি সৰণগমনেহি উপসম্পন্নাতি ভিক্খুনী’’তি ইদং পন দেসনাৱিলাসৱসেন ৱুত্তন্তি একে. অঞ্ঞবুদ্ধকালে অত্থীতি একে, তং ন যুত্তং ৱিয দিস্সতি অম্হাকম্পি বুদ্ধকালে সম্ভৱপ্পসঙ্গতো, এহিভিক্খুনিযা পটিসেধছাযাদিস্সনতো চ. যথাহ ধম্মপদে ৱিসাখাৱত্থুস্মিং (ধ. প. অট্ঠ. ১. ৱিসাখাৱত্থু) ‘‘তস্স চীৱৰদানস্স নিস্সন্দেন ইমং মহালতাপসাধনং লভি. ইত্থীনঞ্হি চীৱৰদানং মহালতাপসাধনভণ্ডেন মত্থকং পপ্পোতি, পুৰিসানং ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰেনা’’তি. তীহি সৰণগমনেহি উপসম্পন্নায পন ভিক্খুনিযা সম্ভৱো অঞ্ঞবুদ্ধকালে কদাচি সিযা, নত্থেৱ অম্হাকং বুদ্ধকালে. দেসনাৱিলাসেন পন ভিক্খুদেসনাক্কমেনেৱ ভিক্খুনিনিদ্দেসো ৱুত্তো, তেনেৱ ভিক্খুসঙ্ঘৱসেন একতোউপসম্পন্না ভিক্খুনিযো ৱিজ্জমানাপি তত্থ ন ৱুত্তা. তাসং অত্থিতা ইমায পৰিৱাৰকথায ৱেদিতব্বা –
‘‘উভো একতো উপসম্পন্না,
উভিন্নং হত্থতো চীৱৰং পটিগ্গণ্হেয্য;
সিযা আপত্তিযো নানা,
পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পৰি. ৪৭৯);
অথ ৱা পুথুজ্জনকালে এহিভিক্খুসৰণগমনেন উপসম্পন্নোৱ ইত্থিলিঙ্গপাতুভাৱেন ভিক্খুনিভাৱে ঠিতা পুৰিসূপসম্পন্নং উপাদায ‘‘এহিভিক্খুনী’’তি, ‘‘তীহি সৰণগমনেহি উপসম্পন্না ভিক্খুনী’’তি চ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. নো চে, তং ৱচনং ৱিৰুজ্ঝেয্যাতি একে, ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং. ‘‘ৱিঞ্ঞূ পটিবলো’’তি দ্ৱিন্নং অৱস্সৱভাৱস্স ইজ্ঝনতো ৱুত্তং. এত্থ যস্মা যং কিঞ্চি আমিসং পটিগ্গণ্হন্তীনং অগ্গহত্থা পুৰিসানং হত্থেহি কদাচি মিস্সীভাৱং গচ্ছন্তি, ৱন্দন্তানং ৱা পুৰিসানং সিৰানি অগ্গপাদেহি মিস্সিতানি কদাচি হোন্তি, কেসচ্ছেদনকালে ৱা সিৰং পুৰিসানং হত্থেহি মিস্সিতং হোতি, চিত্তং নামেতং অতিৰদ্ধগৱেসি, দুৰক্খিযং ৱা, তস্মা ‘‘মা অতিলহুং পাৰাজিকাপত্তি ভিক্খুনীনং হোতূ’’তি বুদ্ধা ভগৱন্তো কাৰুঞ্ঞেন পাৰাজিকক্খেত্তপৰিচ্ছেদং, থুল্লচ্চযক্খেত্তপৰিচ্ছেদঞ্চ ৱিসুং ৱিসুং দেসেসুন্তি ৱেদিতব্বং.
৬৫৯. তব্বহুলনযেন সা ৱুত্তাতি এত্থ অযমনুগণ্ঠিপদক্কমো – যেভুয্যেন কিৰিযসমুট্ঠানত্তা ‘‘কিৰিযসমুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যা’’তি অৱত্ৱা পন ‘‘সাদিযেয্যা’’তি ৱুত্তত্তা অকিৰিযতোপি সমুট্ঠাতীতি ৱেদিতব্বং. যথা চেত্থ, এৱং হেট্ঠা ‘‘মনুস্সিত্থিযা তযো মগ্গে মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তস্স আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তিআদিনা নযেন কিৰিযসমুট্ঠানতং ৱত্ৱা তদনন্তৰং ‘‘ভিক্খুপচ্চত্থিকা…পে… সো চে পৱেসনং সাদিযতি, আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তিআদিনা (পাৰা. ৫৬) নযেন অকিৰিযসমুট্ঠানতাযপি ৱুত্তত্তা পঠমপাৰাজিকস্সাপি তব্বহুলনযেনেৱ কিৰিযসমুট্ঠানতা ৱেদিতব্বা. ন হি পৱেসনসাদিযনাদিম্হি কিৰিযসমুট্ঠানতা দিস্সতি. অঙ্গজাতচলনঞ্চেত্থ ন সাৰতো দট্ঠব্বং ‘‘সো চে পৱেসনং ন সাদিযতি, পৱিট্ঠং ন সাদিযতি, ঠিতং ন সাদিযতি, উদ্ধৰণং সাদিযতি, আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তি (পাৰা. ৫৮) এত্থ ঠিত ন সাদিযনে পকতিযাপি পৰিপুণ্ণচলনত্তা. সাদিযনপচ্চযা হি সেৱনচলনঞ্চেত্থ ন দিস্সতেৱাতি তব্বহুলনযেনেৱ কিৰিযসমুট্ঠানতা গহেতব্বা. তত্থ তত্থ অট্ঠকথাসু কস্মা তব্বহুলনযো অৱুত্তোতি চে? ‘‘যো পন ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৱেয্যা’’তি (পাৰা. ৩৯, ৪২) মাতিকাযং কিৰিযসমুট্ঠানস্স সৰূপেন ৱুত্তত্তা তদনুৰূপৱসেন ৱিভঙ্গনযমনোলোকেত্ৱা ‘‘কিৰিযসমুট্ঠান’’মিচ্চেৱ ৱুত্তং. যথা চেতেসু তব্বহুলনযেন কিৰিযসমুট্ঠানতা ৱুত্তা, তথা সুৰাদীনং অকুসলেনেৱ পাতব্বতা, ন ইতৰথা ‘‘যং অকুসলেনেৱ আপজ্জতি, অযং লোকৱজ্জা, সেসা পণ্ণত্তিৱজ্জা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা) ৱুত্তে লোকৱজ্জপণ্ণত্তিৱজ্জানং নিযমনলক্খণসিদ্ধি হোতি, তথা তং অৱত্ৱা ‘‘যস্সা সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱ হোতি, অযং লোকৱজ্জা. সেসা পণ্ণত্তিৱজ্জা’’তি ৱুত্তে লোকৱজ্জৱচনং নিৰত্থকং সিযা ৱত্থুঅজাননপক্খেপি অকুসলেনেৱ পাতব্বত্তা. যস্মা তত্থ সুৰাপানৱীতিক্কমস্স অকুসলচিত্তুপ্পাদো নত্থি, তস্মা খন্ধকট্ঠকথাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ১০৮) ‘‘মজ্জপানে পন ভিক্খুনো অজানিত্ৱাপি বীজতো পট্ঠায মজ্জং পিৱন্তস্স পাচিত্তিযং, সামণেৰো জানিত্ৱা পিৱন্তো সীলভেদং আপজ্জতি, ন অজানিত্ৱা’’তি ৱুত্তং, ন ৱুত্তং ‘‘ৱত্থুঅজাননপক্খে পাণাতিপাতাদীনং সিদ্ধিকৰঅকুসলচিত্তুপ্পাদসদিসে চিত্তুপ্পাদে সতিপি সামণেৰো সীলভেদং নাপজ্জতী’’তি. অভিনিৱেসৱচনং পাণাতিপাতাদীহি সমানজাতিকত্তা সামণেৰানং সুৰাপানস্স. ‘‘সুৰাদযো পনিমে’’তি ৱত্থুং জানিত্ৱা পাতব্বতাদিৱসেন ৱীতিক্কমন্তস্স অকুসলস্স অসম্ভৱো নত্থি. তেন ৱুত্তং ‘‘যস্স সচিত্তকপক্খে’’তিআদি.
কিঞ্চেত্থ যুত্তিৱচনেন অৰহন্তানং অপ্পৱিসনতো সচিত্তকাচিত্তকপক্খেসু অকুসলনিযমোতি চে? ন, ধম্মতাৱসেন সেক্খানম্পি অপ্পৱিসনতো. অচিত্তকপক্খে অকুসলনিযমাভাৱদস্সনত্থং সুপন্তস্স মুখে পক্খিত্তজলবিন্দুমিৱ সুৰাবিন্দুআদযো উদাহৰিতব্বাতি. তব্বহুলনযেন হি অত্থে গহিতে পুব্বেনাপৰং অট্ঠকথায সমেতি. ‘‘সদ্ধিং পাড়িযা অৱিসেসত্থো পৰতো আৱি ভৱিস্সতীতি অপৰে’’তি ৱুত্তং. ইদমেত্থ ৱিচাৰেতব্বং. যদি ৱত্থুজাননপক্খে ৱিনা অকুসলেন মজ্জপানং সিযা, কস্মা নাড়িমজ্ঝং নাতিক্কমতি অৰিযানং পানকাদিসঞ্ঞীনন্তি? সীলভেদৱত্থুৱীতিক্কমো ৱিনাপি চিত্তেন অৰিযানং ধম্মতাৱসেনেৱ ন সম্ভৱতীতি চে, ন, চক্খুপালত্থেৰৱত্থু (ধ. প. অট্ঠ. ১.১) আদিৱিৰোধতোতি. অপিচ ভিক্খুনোপি সামণেৰস্স ৱিয সুৰাপানং সচিত্তকমেৱ কস্মা ন জাতন্তি? অপ্পতিৰূপত্তাতি চে, সামণেৰানম্পি অপ্পতিৰূপমেৱ. সহধম্মিকা এৱ হি তে. মহাসাৱজ্জত্তাতি চে? সামণেৰানম্পি তাদিসমেৱ. সামণেৰানং সচিত্তকমেৱ পাৰাজিকং, ইতৰং দণ্ডকম্মৱত্থূতি চে? ভিক্খূনম্পি মজ্জপানে নত্থি. এত্থ তিকপাচিত্তিযেন ন ভৱিতব্বং. মজ্জে অমজ্জসঞ্ঞিস্স দুক্কটাপত্তি পঞ্ঞাপেতব্বা সিযা. ভিক্খুস্স পাচিত্তিযৱত্থু সামণেৰানং পাৰাজিকং হোতি তিৰচ্ছানগতসামণেৰানং ৱিযাতি চে? অচিত্তকম্পি মজ্জপানাদীনং সামণেৰানং পাৰাজিকং পঞ্ঞাপেতব্বং সিযা. নাচিত্তকং পাৰাজিকং সম্ভৱতীতি চে? ন, পণ্ণত্তিৱজ্জম্পি পাৰাজিকং সম্ভৱতীতি. নিকাযন্তৰপক্খে অযমেৱ দোসো. অম্হাকঞ্হি লোকৱজ্জমেৱ মজ্জপানন্তি. কস্মা পনেত্থ সুৰাপানমেৱ ধম্মতাৱসেন অৰিযা ন কৰোন্তীতি? ন কেৱলং সুৰাপানমেৱ ধম্মতাৱসেন অৰিযা ন কৰোন্তি, পাণেসুপি কোধৱসেন পাণসঞ্ঞিতায সীসচ্ছেদনাদীনি ন কৰোন্তি, সদাৰসঞ্ঞায পৰদাৰং ন ৱীতিক্কমন্তি, অনত্থভঞ্জকসঞ্ঞায অত্থভঞ্জকমুসা ন ৱদন্তি, সম্মাদিট্ঠিসঞ্ঞায মিচ্ছাদিট্ঠিং ন পটিপজ্জন্তীতি ৱেদিতব্বা. আচৰিযাপি সুৰাপানে অকুসলনিযমাভাৱমেৱ ৱদন্তি, তস্মা এৱ মাতিকাট্ঠকথায গণ্ঠিপদে লোকৱজ্জপণ্ণত্তিৱজ্জাধিকাৰে ‘‘সচিত্তকপক্খেঅকুসলন্তি সুৰাপানাদিসঙ্গহত্থং, ইতৰথা যস্স অকুসলমেৱাতি ৱদেয্যা’’তি লিখিতং. কিৰিযসমুট্ঠানতা পনস্স তব্বহুলনযমেৱ, ন পঠমপাৰাজিকে. কথং? কাযসংসগ্গসিক্খাপদং পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং. এত্থ ভিক্খুস্স চ ভিক্খুনিযা চ কাযসংসগ্গভাৱে সতি ভিক্খুনী কাযঙ্গমচোপযমানাপি চিত্তেনেৱ অধিৱাসেন্তী আপজ্জতি, ন এৱং ভিক্খু. ভিক্খু পন চোপযমানোৱ আপজ্জতি, এৱমেৱ পঠমপাৰাজিকেপি চোপনে সতি এৱ আপজ্জতি, নাসতি. পৱেসনং সাদিযতীতি এত্থ পৱেসনসাদিযনং নাম সেৱনচিত্তস্সুপ্পাদনন্তি, এৱং সন্তেপি ‘‘ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং.
পঠমপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দুতিযপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘কিস্স পন ত্ৱং অয্যে জানং পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্ন’’ন্তি ৱচনতো, ‘‘অট্ঠন্নং পাৰাজিকানং অঞ্ঞতৰং পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্ন’’ন্তি (পাচি. ৬৬৬) ৱচনতো, অন্তে ‘‘উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো অট্ঠ পাৰাজিকা ধম্মা’’তিআদিৱচনতো (পাচি. ৬৭৭), পৰিৱাৰে ‘‘সাধাৰণপঞ্ঞত্তি উভতোপঞ্ঞত্তী’’তি (পৰি. ২০১) ৱচনতো চ ভিক্খুনিৱিভঙ্গং পত্ৱা ভগৱা সাধাৰণানি সিক্খাপদানি ভিক্খূনং উপ্পন্নৱত্থুস্মিংযেৱ ‘‘যা পন ভিক্খুনী ছন্দসো মেথুনং ধম্মং পটিসেৱেয্য অন্তমসো তিৰচ্ছানগতেনপি পাৰাজিকা হোতি অসংৱাসা’’তিআদিনা নযেন সৱিসেসম্পি অৱিসেসম্পি মাতিকং নিক্খিপিত্ৱা অনুক্কমেন পদভাজনং, আপত্তিভেদং, তিকচ্ছেদং, অনাপত্তিৱাৰঞ্চ অনৱসেসং ৱত্ৱা ৱিত্থাৰেসি. সঙ্গীতিকাৰকেহি পন অসাধাৰণপঞ্ঞত্তিযোযেৱ ইধ ৱিত্থাৰিতাতি ৱেদিতব্বা.
৬৬৬. তত্থ ‘‘অট্ঠন্নং পাৰাজিকান’’ন্তি ইদং কেৱলং সঙ্গীতিকাৰকানংযেৱ নযতো নিক্খিত্তৱচনং ইতো পুব্বে ছট্ঠসত্তমট্ঠমানং পাৰাজিকানং অপঞ্ঞত্তত্তা. ভগৱতা পন ইদং পঞ্ঞাপিতমাদিসিক্খাপদম্পি উপাদায ‘‘ছন্নং পাৰাজিকান’’ন্তি ৱুত্তং সিযা. ইতো উদ্ধং পঞ্ঞত্তানিপি উপাদায ‘‘অট্ঠন্নং পাৰাজিকান’’ন্তি ৱচনং অপৰভাগে উপ্পন্নন্তি একচ্চে আচৰিযা. অট্ঠকথাযং পন ‘‘ইদঞ্চ পাৰাজিকং পচ্ছা পঞ্ঞত্তং, তস্মা ‘অট্ঠন্ন’ন্তি ৱিভঙ্গে ৱুত্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং, তস্মা অট্ঠকথাচৰিযানং মতেন সিদ্ধমেতং যথাপঞ্ঞত্তানুক্কমৱসেনেৱ সঙ্গীতানীতি. ‘‘অঞ্ঞাসি’’ন্তি পাঠো. অঞ্ঞাসীতি ন গহেতব্বো. ‘‘দুট্ঠুল্লসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱা’’তি ৱচনতো ৱজ্জপটিচ্ছাদিকং যা পটিচ্ছাদেতি, সাপি ৱজ্জপটিচ্ছাদিকআযেৱাতি সিদ্ধং. কিঞ্চাপি ৱজ্জপটিচ্ছাদনং পেমৱসেন হোতি, তথাপি সিক্খাপদৱীতিক্কমচিত্তং দোমনস্সিকমেৱ হোতীতি কত্ৱা ‘‘দুক্খৱেদন’’ন্তি ৱুত্তং.
দুতিযপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ততিযপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬৬৯. ইমং অধিপ্পাযমত্তন্তি ‘‘চোদেত্ৱা সাৰেত্ৱা’’তি এতং. এত্থাযং ৱিচাৰণা – যো ভিক্খু উক্খিত্তকভিক্খুনা সমানদিট্ঠিকো লদ্ধিনানাসংৱাসকো হোতি, সো অৱন্দনীযো, কম্মাকম্মে উক্খিত্তকো ৱিয ন গণপূৰণো, সহসেয্যম্পি ন লভতি, ন তথা ভিক্খুনী. সা হি যাৱ ন সমনুভট্ঠা, তাৱ গণপূৰকা চ হোতি, সংৱাসঞ্চ লভতি. লদ্ধিনানাসংৱাসিকানুৱত্তিকাপি উক্খিত্তানুৱত্তিকাৱ হোতি. উক্খিত্তো চে কালঙ্কতো, তদনুৱত্তকো ভিক্খু লদ্ধিনানাসংৱাসকো হোতিযেৱ. তথা ৱিব্ভন্তেপি তস্মিং তিত্থিযপক্কন্তকেপি সিক্খং পচ্চক্খায সামণেৰভূমিযং ঠিতেপীতি একে. তেসং মতেন উক্খিত্তকে তথাভূতেপি ভিক্খুনী তদনুৱত্তিকা সমনুভাসিতব্বাৱাতি আপজ্জতি. সমনুভাসনকম্মং সঙ্ঘাযত্তং, সঙ্ঘেন সঞ্চিচ্চ পুৰিমকাপত্তিং অপনেতুং ন যুত্তং ৱিয খাযতি. উক্খেপনীযকম্মঞ্চ আপত্তিঅদস্সনমত্তে, অপ্পটিকম্মমত্তে, কুদিট্ঠিঅপ্পটিনিস্সজ্জনমত্তে চ কৰিযতি, তস্স অনুৱত্তনমত্তেন সমনুভাসিত্ৱা সাসনতো চাৱেতব্বানীতি ন যুত্তন্তি চে? ন ৱত্তব্বমেৱ, ইদং অপাৰাজিকৱত্থূসুপি তপ্পসঙ্গতো, অনঞ্ঞৱিসযত্তা চ ৱিনযস্স.
ততিযপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. চতুত্থপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬৭৫. ‘‘লোকস্সাদসঙ্খাতস্স মিত্তসন্থৱস্স ৱসেন তং দস্সেতুং কাযসংসগ্গৰাগেনাতি ৱুত্ত’’ন্তি লিখিতং. তিস্সিত্থিযোতি তীসু ইত্থীসু, তিস্সো ৱা ইত্থিযো. তং ন সেৱেতি তাসু ন সেৱতি. অনৰিযাতি উভতোব্যঞ্জনা. ব্যঞ্জনস্মিন্তি অত্তনো ব্যঞ্জনে. ন সেৱেতি ন সেৱতি. ন চাচৰেতি নাচৰতি. ৱণ্ণাৱণ্ণোতি দ্ৱীহিপি সুক্কৱিস্সট্ঠি. গমনুপ্পাদনন্তি সঞ্চৰিত্তং.
৬৭৬. ‘‘নিৱত্থং ৱা পাৰুতং ৱা’’তি এত্থ নিৱত্থস্স ৱা পাৰুতস্স ৱা ৱত্থস্স গহণং সাদিযতীতি অত্থো.
চতুত্থপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পাৰাজিককণ্ডৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডৱণ্ণনা
১. পঠমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬৮১. আহতকোতি আনীতো, নিযতকোতি অধিপ্পাযো. অকপ্পিযঅড্ডো নাম সঙ্ঘস্স ৱা আৰামিকপুগ্গলস্স ৱা ৱত্থুস্স কাৰণা সঙ্ঘস্স ৱাৰিকভাৱেন সযমেৱ ৱা অধিকৰণট্ঠানং গন্ত্ৱা ‘‘অম্হাকং এসো দাসো, দাসী, ৱাপী, খেত্তং, আৰামো, আৰামৱত্থু, গাৱো, গাৱী, মহিংসী, অজা, কুক্কুটা’’তিআদিনা ৱোহৰতি, অকপ্পিযং. ‘‘অযং অম্হাকং আৰামিকো আৰামিকা, অযং ৱাপী ইত্থন্নামেন সঙ্ঘস্স হত্থে দোহনত্থায দিন্না. ইতো খেত্ততো আৰামতো উপ্পজ্জনকচতুপচ্চযা ইতো গাৱিতো মহিংসিতো অজাতো উপ্পজ্জনকগোৰসা ইত্থন্নামেন সঙ্ঘস্স দিন্না’’তি পুচ্ছিতে ৱা অপুচ্ছিতে ৱা ৱত্তুং ৱট্টতি. ‘‘কত’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘কৰোন্তী’’তি ৱচনেন কিৰ অনেনকতং আৰব্ভ আচিক্খিতা নাম হোতি. গীৱাতি কেৱলং গীৱা এৱ হোতি, ন পাৰাজিকং. কাৰাপেত্ৱা দাতব্বাতি এত্থ সচে আৱুধভণ্ডং হোতি, তস্স ধাৰা ন কাৰেতব্বা, অঞ্ঞেন পন আকাৰেন সঞ্ঞাপেতব্বং. ‘‘তিচিত্তং তিৱেদন’’ন্তি ৱুত্তত্তা ‘‘মানুস্সযৱসেন কোধুস্সযৱসেনা’’তি তব্বহুলনযেন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
পঠমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দুতিযসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬৮৩. ভটিপুত্তকানং কুমাৰভটিকানং গণা ভটিপুত্তগণা. কপ্পন্তি কপ্পিযং. কপ্পগতিকন্তি কপ্পিযসভাৱং. পক্কন্তাসুপীতি অত্তনো পৰিসং ঠপেত্ৱা ইতৰাসু পক্কন্তাসু. পণ্ণত্তিং অজানন্তা অৰিযাপি ৱুট্ঠাপেন্তীতি কত্ৱা ৱা কম্মৱাচাপৰিযোসানে আপত্তিক্খণে ৱিপাকাব্যাকতসমঙ্গিতাৱসেন ৱা ‘‘তিচিত্ত’’ন্তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘পব্বাজনে ন দুক্কট’’ন্তি পোৰাণগণ্ঠিপদে ৱুত্তং.
দুতিযসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ততিযসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬৮৭. ভদ্দাকাপিলানী মহাকস্সপস্স পুৰাণদুতিযা কিৰ. ঞাতীনং কুলং যস্মিং গামকে, তদেতং গামকং ঞাতিকুলং, কুলসন্নিহিতং গামকং অগমাসীতি অত্থো. ‘‘অজং গামং নেতী’’তিআদীসু ৱিয ৱা দ্ৱিকম্মিকং কত্ৱা গামকং অগমাসি ঞাতিকুলং অগমাসীতিপি যুজ্জতি.
৬৯২. ‘‘অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স উপচাৰং অতিক্কামেন্তিযা’’তি ৱচনেনপি এৱং ৱেদিতব্বং – ৱিকালগামপ্পৱেসনে দ্ৱিন্নং লেড্ডুপাতানংযেৱ ৱসেন উপচাৰো পৰিচ্ছিন্দিতব্বো, ইতৰথা যথা এত্থ পৰিক্খেপাৰহট্ঠানং পৰিক্খেপং ৱিয কত্ৱা ‘‘অতিক্কামেন্তিযা’’তি ৱুত্তং, এৱং তত্থাপি ‘‘অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স উপচাৰং অতিক্কমন্তস্সা’’তি ৱদেয্য. যস্মা পন তত্থ পৰিক্খেপাৰহট্ঠানতো উত্তৰি একো লেড্ডুপাতো উপচাৰোতি অধিপ্পেতো, তস্মা তদত্থদীপনত্থং ‘‘অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স উপচাৰং ওক্কমন্তস্সা’’তি ৱুত্তং. যং পন অন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘পৰিক্খেপাৰহট্ঠানংযেৱ ‘উপচাৰ’ন্তি সল্লক্খেত্ৱা পৰিক্খেপপৰিক্খেপাৰহট্ঠানানং নিন্নানাকাৰণদীপনত্থং ‘উপচাৰং ওক্কমন্তস্সা’তি ৱুত্তং পাড়িৱিসেসমসল্লক্খেত্ৱাৱ অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স উপচাৰং অতিক্কমন্তস্স ইধ উপচাৰো পৰিক্খেপো যথা ভৱেয্য, তং উপচাৰং পঠমং পাদং অতিক্কমন্তস্স আপত্তি দুক্কটস্স. দুতিযং পাদং অতিক্কমন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি ৱুত্তং, তং ন গহেতব্বমেৱ পাড়িযা ৱিসেসসব্ভাৱতোতি. ‘‘অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স উপচাৰং ওক্কমন্তিযাতিপি একচ্চেসু দিস্সতি, তং ন গহেতব্বন্তি অপৰে’’তি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘পাড়িৱিসেসমসল্লক্খেত্ৱা’’তি দুৱুত্তং, কস্মা? ৱিকালগামপ্পৱেসনসিক্খাপদেপি কত্থচি ‘‘উপচাৰং অতিক্কমন্তস্সা’’তি পাঠো দিস্সতীতি, সো অন্ধকট্ঠকথাপাঠতো গহিতোতি আচৰিযো. অপৰিক্খিত্তস্স উপচাৰোক্কমনমেৱ পাঠো যুজ্জতি, ন অতিক্কমনং. কস্মা? বহূসু ঠানেসু পাড়িযা অট্ঠকথাহি ৱিৰুজ্ঝনতো, ইমস্মিং ৱাপি সিক্খাপদে ৱিৰুজ্ঝতি. কথং? গণম্হা ওহীযমানায অৰঞ্ঞে আপত্তি হোতি, ন গামে. অথ চ পন নিদস্সনম্পি ‘‘সিক্খাপদা বুদ্ধৱৰেনা’’তি (পৰি. ৪৭৯) গাথা দস্সিতা, তস্মা উপচাৰোক্কমনপৰিযাপন্ননদিং অতিক্কামেন্তিযা হোতি. কিঞ্চ ভিয্যো ‘‘গচ্ছন্তস্স চতস্সো আপত্তিযো, ঠিতস্স চাপি তত্তকাতিআদীনং (পৰি. ৪৭৫) পৰিৱাৰগাথানং অট্ঠকথাহি উপচাৰোক্কমনমেৱ পাঠোতি নিট্ঠং গন্তব্ব’’ন্তি চ ৱুত্তং, সুট্ঠু সল্লক্খেত্ৱা কথেতব্বং.
‘‘পদসা গমনমেৱ হি ইধাধিপ্পেতং, তেনেৱ পঠমং পাদং অতিক্কামেন্তিযাতিআদিমাহা’’তি এত্থ ৱিকালগামপ্পৱেসনসিক্খাপদাদীসু তদভাৱা যানেন ৱা ইদ্ধিযা ৱা পৱিসতো, অদ্ধানং গচ্ছতো চ আপত্তীতি দীপেতি. তত্থ অসাৰুপ্পত্তা আপত্তিমোক্খো নত্থীতি একে, ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং. ভিক্খুনীৱিহাৰভূমি ‘‘গামন্তৰ’’ন্তি ন ৱুচ্চতি গামন্তৰপৰিযাপন্নাযপি কপ্পিযভূমিত্তা. ‘‘পৰতো ‘সচে ভিক্খুনীসু মহাবোধিযঙ্গণং পৱিসন্তীসু একা বহি তিট্ঠতি, তস্সা আপত্তী’তিআদিৱচনতো ভিক্খুৱিহাৰো ন কপ্পিযভূমীতি সিদ্ধং, তস্মা কঞ্চিনগৰে খন্ধধম্মৱিহাৰো ৱিয, কাৱীৰপট্টনে সাৰীধম্মৱিহাৰো ৱিয চ অঞ্ঞোপি সো ৱিহাৰো, তস্মা সীমবদ্ধসুখত্থং গামন্তৰভাৱে নিৰন্তৰা অধিট্ঠানত্থং পৱিসন্তিযা, নিক্খমন্তিযাপি গামন্তৰাপত্তি হোতীতি অপৰে’’তি ৱুত্তং. চতুগামসাধাৰণত্তাতি এত্থ এৱংৱিধে ৱিহাৰে সীমং বন্ধন্তেহি চত্তাৰোপি তে গামা সোধেতব্বাতি ৱেদিতব্বা. সংৱিদহিত্ৱা ভিক্খুনিযা ৱা মাতুগামেন ৱা থেয্যসত্থেন ৱা সদ্ধিং তং ৱিহাৰং ওক্কমন্তিযা চতস্সো আপত্তিযো একতোৱ হোন্তি. ‘‘গামন্তৰে গামন্তৰে আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি ৱুত্তাতি একে.
দুতিযপাদুদ্ধাৰে সঙ্ঘাদিসেসোতি এত্থ সচে দুতিযো পাদুদ্ধাৰো কপ্পিযভূমিযং হোতি, ন সঙ্ঘাদিসেসো, অকপ্পিযভূমিযং এৱ সঙ্ঘাদিসেসো. ‘‘উভযতীৰেসু ৱিচৰন্তি, ৱট্টতীতি দস্সনূপচাৰস্সেত্থ সম্ভৱা’’তি লিখিতং, তং যুত্তং. সৱনূপচাৰো হেত্থ নদীপাৰে, গামন্তৰে ৱা অপ্পমাণন্তি. অন্ধকট্ঠকথাযং পন ‘‘পৰতীৰতো নদিং ওতৰিত্ৱা দস্সনূপচাৰতো দাৰূনি, পণ্ণানিৱা মগ্গিত্ৱা আনেতি, অনাপত্তি. তিচীৱৰানি পৰতীৰে ওতাপেতি, অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং. ‘‘ওৰিমতীৰমেৱ আগচ্ছতি, আপত্তী’’তি অতিক্কমিতুকামতায পৱিট্ঠত্তা ৱুত্তং. ‘‘ন্হাযনাদিকিচ্চেন পৱিট্ঠানং কত্থেৱালযসম্ভৱা ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. গামন্তৰে পমাণন্তি অট্ঠকথাযং পৰতীৰতো নদিং ওতৰিত্ৱা দস্সনূপচাৰতো দাৰূনি পণ্ণানি সকগামতো থোকম্পি তৰণৱাৰেন ন ৱট্টতি কিৰ নিক্খমিত্ৱা পৱিসিতুং.
অগামকে অৰঞ্ঞেতি অগামলক্খণে অৰঞ্ঞেতি অত্থো. ইমিনা আপত্তিখেত্তং দস্সিতং. যস্মা ইদং আপত্তিখেত্তং, তস্মা যা ভিক্খুনুপস্সযতো গামস্স ইন্দখীলং অতিক্কমতি, সা অসন্তে গামে গণম্হা ওহীযনাপত্তিং আপজ্জতি. দস্সনসৱনূপচাৰাভাৱেপি পগেৱ গামে ইন্দখীলাতিক্কমনক্খণেযেৱ আপজ্জতি. সচে তত্থ একা ভিক্খুনী অত্থি, তস্সা দস্সনসৱনূপচাৰাতিক্কমনক্খণে আপজ্জতি, অৰঞ্ঞমগ্গগমনকালে এৱাযং ৱিধীতি ন গহেতব্বং. গামতো পন নিক্খমন্তী ইতো পট্ঠায আপজ্জতীতি দস্সনত্থং ‘‘অগামকং অৰঞ্ঞ’’ন্তি ৱুত্তং. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘আৰাধিকা চ হোন্তি সঙ্গাহিকা লজ্জিনিযো, তা কোপেত্ৱা অঞ্ঞত্থ ন গন্তব্বং. গচ্ছতি চে, গামন্তৰনদীপাৰৰত্তিৱিপ্পৱাসগণম্হা ওহীযনাপত্তীহি ন মুচ্চতী’’তিআদি. তত্থ ‘‘গণম্হা ওহীযনাপত্তি সকিংযেৱাপজ্জতি. ইতৰা গামে গামে পাৰে পাৰে অৰুণে অৰুণে চাতি ৱেদিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘ৱুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদীনি অসাধকানি যথাসম্ভৱং গহেতব্বত্তা. ‘‘মহাবোধিযঙ্গণন্তিআদি এৱং গামস্স আসন্নট্ঠানেপি ইমং আপত্তিং আপজ্জতীতি দস্সনত্থং ৱুত্ত’’ন্তি লিখিতং.
ততিযসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. চতুত্থসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬৯৪. পটিৱত্তাতি পটিৱচনং দেন্তি. কম্মদোসন্তি ‘‘অনঞ্ঞায গণস্স ছন্দন্তি এৱমাদী’’তি লিখিতং. কত্তব্বট্ঠানদোসন্তি পোৰাণা. কাৰকগণস্সাতি কাৰকসঙ্ঘস্স. ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱা’তি ৱুত্তত্তা কাৰকসঙ্ঘোপি অযমেৱাতি চে? পঠমমেৱ কাৰকসঙ্ঘং ন আমন্তেত্ৱা বলক্কাৰেনাযং থুল্লনন্দা তং ভিক্খুনিং ওসাৰেসী’’তি পোৰাণগণ্ঠিপদে ৱুত্তং, তস্মা কাৰকভিক্খূনং সম্মুখাপি তেসং অনুমতিং পঠমং অগ্গহেত্ৱা তং কম্মং ন পটিপ্পস্সম্ভেতব্বন্তি সিদ্ধং হোতি, পটিপ্পস্সদ্ধং বলক্কাৰেন ন কাতব্বমেৱাতি অধিপ্পাযো. ‘‘ভিক্খুনীপি দিট্ঠাৱিকম্মং কাতুং লভতী’’তি চ তত্থ ৱুত্তং.
৬৯৮. অসন্তে কম্মকাৰকসঙ্ঘে ওসাৰেতি, অনাপত্তীতি এত্থ কিত্তাৱতা অসন্তো নাম হোতীতি? ইদং সব্বত্থ ন ৱিচাৰিতং. কাৰকানং কালকিৰিযাযাতি একে. একস্সপি অভাৱেনাতি একে. একস্মিং ৰজ্জেতি একে. একৰট্ঠেতি একে. একগামেতি একে. একস্মিং আৱাসেতি একে. যত্থ সক্কা অপলোকেতুন্তি একে. অন্তোঅদ্ধযোজনেতি একে. তত্থ তস্মিং আৱাসে অসন্তে কাৰকসঙ্ঘে ওসাৰেতি, অনাপত্তীতি ইদং পসংসন্তি আচৰিযা. যত্থ সক্কা অপলোকেতুন্তি সামীচি.
চতুত্থসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পঞ্চমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭০১. এতং ন ৱুত্তন্তি ভিক্খুনিযা অৱস্সুতভাৱো দট্ঠব্বোতি এতং নিযমনং ন ৱুত্তং. তং অৱচনং পাড়িযা সমেতি. কতৰপাড়িযাতি? ‘‘অনৱস্সুতোতি জানন্তী পটিগ্গণ্হাতী’’তি ইমায. যদি হি পুগ্গলস্স অৱস্সুতভাৱো ন পমাণং, কিং ইমায পাড়িযা পযোজনং, ‘‘অনাপত্তি উভো অনৱস্সুতা হোন্তি, অনৱস্সুতা পটিগ্গণ্হাতী’’তি এত্তকমেৱ ৱত্তব্বং সিযা. অত্তনো হি অনৱস্সুতভাৱোযেৱ পমাণন্তি. ইমস্স পন অনাপত্তিৱাৰস্স অযমত্থো – উভো চে অনৱস্সুতা, সব্বথাপি অনাপত্তি. অথ ভিক্খুনী অনৱস্সুতা সমানা অৱস্সুতম্পি ‘‘অনৱস্সুতো’’তি সঞ্ঞায তস্স হত্থতো পটিগ্গণ্হাতি, এৱম্পি অনাপত্তীতি. অথ সা অনৱস্সুতাপি অঞ্ঞং অনৱস্সুতং ৱা অৱস্সুতং ৱা ‘‘অৱস্সুতো’’তি জানাতি, দুক্কটমেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং অনন্তৰসিক্খাপদে ‘‘কিস্স ত্ৱং অয্যে ন পটিগ্গণ্হাসীতি. অৱস্সুতো অয্যেতি…পে… নাহং অৱস্সুতা’’তি.
পঞ্চমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. ছট্ঠসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭০৫. তেনাতি তস্মা. যস্মা উয্যোজিকা ন দেতি ন পটিগ্গণ্হাতি, তস্মা পটিগ্গহো ন ৱিজ্জতীতি অত্থো. ইতৰিস্সা পৰিভোগপচ্চযা. ‘‘অকুসলচিত্ত’’ন্তি বাহুল্লেন ৱুত্তং. ‘‘ৱট্টতীতি সঞ্ঞায ৱদন্তিযাপি আপত্তী’’তি ৱদন্তি.
ছট্ঠসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সত্তমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭১২-৪. কম্মৱাচতো পুব্বে আপন্নাপত্তিযো ন পটিপ্পস্সম্ভন্তি. ঞত্তিযা দুক্কটথুল্লচ্চযা পটিপ্পস্সম্ভন্তি সঙ্ঘাদিসেসে পত্তেতি পোৰাণা. তং ‘‘অজ্ঝাপজ্জন্তিযা’’তি পাড়িযা সমেতি. ‘‘সুত্ৱা ন ৱদন্তী’’তি এত্থ সচে জীৱিতব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযভযা ন ৱদন্তি, অনাপত্তি. ‘‘অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞা আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘অনাপত্তি অসমনুভাসন্তিযা’’তি সঙ্ঘাদিসেসং সন্ধায ৱুত্তং.
সত্তমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. অট্ঠমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭১৫. পচ্চাকতাতি পৰাজিতা. কুলদূসকসিক্খাপদস্স, ইমস্স চ নিদানমত্তমেৱ নানাকৰণং. ৱুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘তস্স ৱচনস্স পটিনিস্সগ্গায এৱ ৱচনীযো, ন কুলদূসননিৱাৰণত্থাযা’’তি. এৱং সন্তে উভোপেতা আপত্তিযো অঞ্ঞমঞ্ঞং সভাগত্থা, তস্মা ইদং তস্স অনুপঞ্ঞত্তিসদিসং আপজ্জতি, ততো ইদং নিৰত্থকমেৱ আপজ্জতীতি? ন এৱং দট্ঠব্বং. ৱত্থুৱিসেসতো, কম্মৱাচাৱিসেসতো চ উভিন্নং নানাকৰণং.
অট্ঠমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. নৱমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭২৩. ‘‘কাযিকৱাচসিকেন সংসগ্গেনা’’তি পাঠসেসো.
নৱমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. নিস্সগ্গিযকণ্ডৱণ্ণনা
১. পঠমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭৩৩. পঠমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদং উত্তানমেৱ.
২. দুতিযনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭৪০. ৱত্থুসম্পত্তত্তা ৱা ন তস্সা অনাপন্নকামতায ৱা অনাণত্তিকতায ৱা অকালচীৱৰমদংসু. যথাদানে এৱ উপনেতব্বং, ন ভাজেতব্বং পুগ্গলিকত্তাতি অধিপ্পাযো. অত্থতো হি ইতৰম্পি যথাদানে এৱ উপনেতব্বমেৱ. গণ্ঠিপদে পন ‘‘অয্যায দম্মীতি এৱং পটিলদ্ধন্তি নিস্সট্ঠপটিলদ্ধং. যথাদানেতি দাযকেহি পৰিচ্চত্তৱিধানেন. উপনেতব্বন্তি অকালচীৱৰভাৱেন ভাজেতব্বন্তি অধিপ্পাযো. ইধ ভাজাপিতায লদ্ধচীৱৰমেৱ নিস্সগ্গিযং হোতি, তং ৱিনযকম্মং কত্ৱাপি অত্তনা ন লভতী’’তি লিখিতং. যদি নিস্সট্ঠপটিলদ্ধং সন্ধায ইদং ৱুত্তং সিযা, ‘‘নিস্সজ্জিতব্বং সঙ্ঘস্স ৱা গণস্স ৱা পুগ্গলস্স ৱা দদেয্য, দদেয্যুং, অয্যায দম্মী’’তি ৱুত্তত্তা তীণিপেতানি পদানি ৱত্তব্বানি সিযুং, তস্মা ন কেৱলং নিস্সট্ঠপটিলদ্ধমেৱ যথাদানে উপনেতব্বং, অঞ্ঞাহি ভিক্খুনীহি লদ্ধকোট্ঠাসম্পি যথাদানেযেৱ উপনেতব্বং.
৭৪১. ‘‘অকালচীৱৰে কালচীৱৰসঞ্ঞায অনাপত্তী’’তি পন ভাজনপচ্চযা আপজ্জিতব্বাপত্তিং নাপজ্জতীতি এত্তকমেৱ দীপেতি, ন পটিলদ্ধং, ন যথাদানে দাতব্বন্তি ইমমত্থং দীপেতি. লেসেন পন গণ্হাতি চে, ভণ্ডগ্ঘেন কাৰেতব্বা.
দুতিযনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ততিযনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭৪৪. সকসঞ্ঞায গহিতত্তা পাচিত্তিযং, দুক্কটঞ্চ ৱুত্তং. ইতৰথা ভণ্ডগ্ঘেন কাৰেতব্বং.
ততিযনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. চতুত্থনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭৫২. লেসেন গহেতুকামতা, অঞ্ঞস্স ৱিঞ্ঞুস্স ৱিঞ্ঞাপনং, পটিলাভোতি তীণি অঙ্গানি, তস্মা পঠমং ৱিঞ্ঞত্তং অলভিত্ৱা অঞ্ঞং ততো ঊনতৰম্পি লভেয্য, নিস্সগ্গিযমেৱ অঙ্গসম্পত্তিতো. এস নযো অঞ্ঞত্থাপি.
চতুত্থনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পঞ্চমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭৫৩. ‘‘তেলং গোপেত্ৱা সপ্পিম্পি মে অত্তনো কুলঘৰা’’তি কিৰ পাঠো.
পঞ্চমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. ছট্ঠনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭৫৮-৭৬২. পাৱাৰিকস্সাতি দুস্সৱাণিজকস্স. যায চেতাপিতং, তস্সা নিস্সগ্গিযং, নিস্সট্ঠপটিলাভো চ. ‘‘ইতৰাসং পন জানিত্ৱা ৱস্সগ্গেন পত্তকোট্ঠাসং সাদিযন্তীনম্পি ন নিস্সগ্গিযং, কেৱলং যথাদানে এৱ তাহিপি উপনেতব্ব’’ন্তি ৱদন্তি. ‘‘নিস্সট্ঠং পটিলভিত্ৱাপি যথাদানে উপনেতব্ব’ন্তি ৱুত্তত্তা সেসাহি গহিতং সুগ্গহিত’’ন্তি ৱদন্তি. এত্থ গিলানাযপি ন মোক্খো.
ছট্ঠনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সত্তমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭৬৪. সত্তমে ‘‘সযং যাচিতকেনা’’তি কিঞ্চাপি অৱিসেসেন ৱুত্তং. তথাপি অঞ্ঞদত্থিকেন অত্তুদ্দেসিকেন সঞ্ঞাচিকেনাতি অত্থো ৱেদিতব্বো. অযমত্থো ‘‘ভিক্খুনিযো তেন চ পৰিক্খাৰেন সযম্পি যাচিত্ৱা ভেসজ্জং চেতাপেত্ৱা পৰিভুঞ্জিংসূ’’তি ইমিস্সা পাড়িযা অত্থেন সংসন্দিত্ৱা ৱেদিতব্বো. তস্সাযমত্থো – তেন পৰিক্খাৰেন ভেসজ্জং চেতাপেত্ৱা চ-সদ্দেন সঞ্ঞাচিকেন চ ভেসজ্জং চেতাপেত্ৱাতি ইমমত্থং দীপেন্তো ‘‘সযম্পি যাচিত্ৱা ভেসজ্জং চেতাপেত্ৱা’’তি আহ. অঞ্ঞথা ‘‘তেন পৰিক্খাৰেন ভেসজ্জং চেতাপেত্ৱা সযম্পি যাচিত্ৱা পৰিভুঞ্জিংসূ’’তি ইমিনা অনুক্কমেন পাড়ি ৱত্তব্বা সিযা.
পদভাজনে পন ‘‘সংযাচিকেনাতি সযং যাচিত্ৱা’’তি তস্সেৱ পদস্স অধিপ্পাযমত্তং ৱুত্তং. সা হি পদভাজনধম্মতা. ‘‘সঙ্ঘিকং লাভং পৰিণত’’ন্তিআদিপদানং ভাজনে পন সা পাকটা. অঞ্ঞথা সংযাচিকপদেন কো অঞ্ঞো অতিৰেকত্থো সঙ্গহিতো সিযা, সো ন দিস্সতীতি তদেৱ পদং নিপ্পযোজনং, ইদঞ্চ সিক্খাপদং পুৰিমেন নিন্নানাকৰণং সিযা. অত্তনো হি সন্তকং যথাকামং কৰণীযন্তি. এত্থ চ সঙ্ঘস্স যাচনায ৱসেন একতো হুত্ৱা যাচনায লদ্ধং সংযাচিকন্তি ৱেদিতব্বং. অঞ্ঞথা ইতো পৰেন সংযাচিক-সদ্দেন ইদং নিব্বিসেসং আপজ্জতীতি ‘‘পুগ্গলিকেন সংযাচিকেনা’’তি ইদঞ্চ সিক্খাপদং ৱিসুং ন ৱত্তব্বং সিযা ইধেৱ তেন আপজ্জিতব্বাপত্তিযা সঙ্গহিতত্তা, ন চ সঙ্গহিতা আপত্তিদ্ৱযভাৱতো. মিস্সেত্ৱা চেতাপিতত্তা হি একমেৱ আপত্তীতি চে? ন, সংযাচিকপদস্স নিপ্পযোজনভাৱপ্পসঙ্গতো, এৱং সঙ্ঘিকমহাজনিকপুগ্গলিকানি মিস্সিত্ৱা চেতাপনে একাপত্তিভাৱপ্পসঙ্গতো চ.
সত্তমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. অট্ঠমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭৬৯. গণস্সাতি আভিধম্মিকাদিগণস্স, ঊনচতুৱগ্গস্স চ.
অট্ঠমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. নৱমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭৭৪. সঞ্ঞাচিকেনাতি গণযাচনায লদ্ধেনেৱ, ন অঞ্ঞেন.
নৱমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. দসমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭৭৯. দসমে পন ‘‘যা পন ভিক্খুনী অঞ্ঞদত্থিকেন পৰিক্খাৰেন অঞ্ঞুদ্দিসিকেন পুগ্গলিকেন অঞ্ঞং চেতাপেয্য, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি এৱংৱিধেন ভৱিতব্বং, ‘‘পুগ্গলিকেন সংযাচিকেনা’’তি ইমিনা একাদসমেন ভৱিতব্বং সিযা যথাক্কমেন সম্ভৱতো. কামমেৱ চেতং অট্ঠুপ্পত্তিযা অভাৱতো ন ৱুত্তং, অত্থতো পন গহেতব্বমেৱ. এত্থ পন সঙ্ঘগণপুগ্গলানং পৱাৰিতট্ঠানে, পুগ্গলস্সেৱ ঞাতকট্ঠানে চ অনাপত্তিছাযা দিস্সতি, ইদং সব্বং অম্হাকং তক্কানুসাৰৱসেনেৱ ৱুত্তন্তি কত্ৱা ন সাৰতো দট্ঠব্বং. ৱিচাৰেত্ৱা যথা নিচ্চলকাৰণং দিস্ৱা যং ৱা ৱিনযক্কমকোৱিদা অনুজানন্তি, তং তদেৱ গহেতব্বং. পোৰাণগণ্ঠিপদে পন ‘‘আপদাসুপি অঞ্ঞং গৰুভণ্ডমেৱ চেতাপেতব্বং, ইতৰং ন ৱট্টতি, ভিক্খুস্স পন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং.
দসমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১১. একাদসমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭৮৪. ‘‘দুতিযৱগ্গস্স পঠমে’’তি অৱত্ৱা ‘‘একাদসমে’’তি ইধ ৱুত্তং. কস্মা? ভিক্খুনিৱিভঙ্গে তিংসককণ্ডং পত্ৱা ৱগ্গক্কমস্স অৱুত্তত্তা. যস্মা পৱাৰিতট্ঠানে ৱিঞ্ঞত্তি নাম ন পটিসেধেতব্বা, তস্মা ভগৱা অঞ্ঞাতিকঅপ্পৱাৰিতট্ঠানে ধম্মনিমন্তনৱসেন ৱদেয্য ‘‘যেনত্থো’’তি ৱুত্তায ‘‘চতুক্কংসপৰমং ৱিঞ্ঞাপেতব্ব’’ন্তি পৰিচ্ছেদং দস্সেতীতি ৱেদিতব্বং. অঞ্ঞথা ‘‘নিদানেন সিক্খাপদং ন সমেতি, সিক্খাপদেন চ অনাপত্তিৱাৰো’’তি চ ‘‘অকতৱিঞ্ঞত্তিযা চতুক্কংসপৰমং ৱিঞ্ঞাপেতব্ব’’ন্তি চ অনিট্ঠং আপজ্জতি, তস্মা মাতিকাট্ঠকথাযং চেতাপেতব্বন্তি ঠপেত্ৱা সহধম্মিকে চ ঞাতকপৱাৰিতে চ অঞ্ঞেন কিস্মিঞ্চিদেৱ গুণেন, পৰিতুট্ঠেন চ ৱদেয্য ‘‘যেনত্থো’’তি ৱুত্তস্স ‘‘ৱিঞ্ঞাপেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তনযেন অত্থো দট্ঠব্বো. পোৰাণগণ্ঠিপদে পন ‘‘ইদং পৰিচ্ছিন্নপৱাৰণং সন্ধায ৱুত্তং. অনাপত্তি ঞাতকানং পৱাৰিতানন্তি পন সব্বপ্পকাৰেন পৱত্তং নিচ্চপৱাৰণং সন্ধায ৱুত্তং. নিচ্চপৱাৰণা নাম যদা যেনত্থো, তদা তং ৱদেয্যাথাতি এৱং পৱত্তা. ‘হন্দ সীতপাৱুৰণ’ন্তি দেন্তানং পন অতিৰেকচতুক্কংসম্পি গহেতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. অযমেৱ নযো দসমেপীতি.
একাদসমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ভিক্খুনীৱিভঙ্গে তিংসকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিস্সগ্গিযকণ্ডৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পাচিত্তিযকণ্ডৱণ্ণনা
১. লসুণৱগ্গো
১. পঠমলসুণসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭৯৩-৭. অহং লসুণেনাতি এত্থ ‘‘পৱাৰেমী’’তি পাঠসেসো. বদৰসাড়ৱং কিৰ বদৰফলানি সুক্খাপেত্ৱা চুণ্ণেত্ৱা কত্তব্বা খাদনীযৱিকতি.
পঠমলসুণসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দুতিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮০০. সংহৰাপেয্যাতি ‘‘সংহৰতি ৱা সংহৰাপেতি ৱা’’তি পদভাজনং ৱেদিতব্বং. কিঞ্চাপি এত্থ আপত্তিভেদো ন দস্সিতো, তথাপি খুৰসণ্ডাসকত্তৰিআদিপৰিযেসনঘংসনাদীসু পুব্বপযোগেসু দুক্কটং যুজ্জতি, যথা চেত্থ, এৱং তলঘাতকাদিম্হি চ আপত্তিভেদো পাড়িযং ন ৱুত্তো. যথাসম্ভৱং পন পুব্বপযোগেসু দুক্কটং সম্ভৱতি. এৱং ভিক্খুস্স এত্থ চ লসুণে চ দুক্কটং. ইদং কিৰিযাকিৰিযন্তি পোৰাণা. তত্থ ‘‘কিৰিযাকিৰিয’’ন্তি ন ৱুত্তং.
দুতিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮০২-৬. ততিযচতুত্থসিক্খাপদং উত্তানত্থমেৱ.
৫. পঞ্চমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮১২. পঞ্চমে উদকসুদ্ধিপচ্চযে সতিপি ফস্সসাদিযনে যথাৱুত্তপৰিচ্ছেদে অনাপত্তি. তত্থ দ্ৱিন্নং পব্বানন্তি ‘‘দ্ৱিন্নং অঙ্গুলানং সহপৱেসনে একেকঅঙ্গুলস্স একেকং পব্বং কত্ৱা দ্ৱে পব্বা, একঙ্গুলপ্পৱেসনে দ্ৱিন্নং পব্বানং উপৰি ন ৱট্টতীতি ৱেদিতব্বং. মহাপচ্চৰিযম্পি অযমেৱ নযো দস্সিতো’’তি লিখিতং.
পঞ্চমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮১৫. ছট্ঠসিক্খাপদং উত্তানত্থমেৱ.
৭. সত্তমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮২০-৮২২. ‘‘নগৰং অতিহৰন্তী’’তি পাঠো. ‘‘নগৰদ্ৱাৰে অতিহৰন্তী’’তি কত্থচি, তত্থ দ্ৱাৰেনাতি অত্থো. অযমেৱ ৱা পাঠো. তং পুব্বাপৰৱিৰুদ্ধন্তি ‘‘পুনপি ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং ৱাদং সন্ধায, ন ততো পুব্বে তত্থ ৱুত্তং ৱাদং. এত্থ ‘‘মাতৰম্পি ৱিঞ্ঞাপেত্ৱাতি ৱচনেন ৱিৰুজ্ঝতী’’তি লিখিতং, তং দুল্লিখিতং, ন হি তেন ৱিৰোধং সন্ধায ইদং ৱুত্তন্তি. কৰণে চে পাচিত্তিযং, কাৰাপনেপি পাচিত্তিযেনেৱ ভৱিতব্বং. অথ কাৰাপনে দুক্কটং, কৰণেপি দুক্কটেনেৱ ভৱিতব্বং. ন হি কৰণে ৱা কাৰাপনে ৱা ৱিসেসো অত্থি আপজ্জনে সতীতি অধিপ্পাযো.
৮২৩. সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতীতি অপ্পটিক্খিপিত্ৱা ‘‘সাধূ’’তি ৱত্তুং ৱট্টতীতি অধিপ্পাযো. ন হি পটিগ্গহেতুং ৱট্টতি. অনামাসত্তা ‘‘আমকধঞ্ঞং পন ঞাতকপৱাৰিতট্ঠানেপি ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. অনুগণ্ঠিপদে পন ‘‘কপ্পিযেন লদ্ধং ধঞ্ঞং ভজ্জিত্ৱা ভুঞ্জন্তিযা দুক্কটং. অপৰণ্ণেপি এসেৱ নযো’’তি চ ‘‘অনাপত্তি আবাধপচ্চযাতি ৱচনতো সত্ত ধঞ্ঞানিপি অনামাসানীতি সিদ্ধং, তেনেৱ হেট্ঠা অট্ঠকথাযং দুক্কটৱত্থুম্হি সত্ত ধঞ্ঞানিপি গহিতানি অনামাসানী’’তি চ ৱুত্তানি. আমাসানি কপ্পিযৱত্থূনি চ যদি ভৱেয্যুং, যথা ঞাতকপৱাৰিতে সন্ধায ‘‘অপৰণ্ণং ৱিঞ্ঞাপেতী’’তি অৱিসেসেন ৱুত্তং, এৱং ‘‘অনাপত্তি ঞাতকানং পৱাৰিতানং অঞ্ঞস্স অত্থায ৱিঞ্ঞাপেতি, উম্মত্তিকায আদিকম্মিকাযা’’তি ৱত্তব্বং. যস্মা দুক্কটৱত্থুত্তা চ অনামাসত্তা চ মাতৰম্পি সত্তৱিধং ধঞ্ঞং ৱিঞ্ঞাপেতুং ন ৱট্টতি, তস্মা তদত্থদীপনত্থং সত্তৱিধং ধঞ্ঞং সন্ধায ‘‘অনাপত্তি আবাধপচ্চযা’’তি ৱুত্তং, যথা ভিক্খুনিযা আবাধপচ্চযা ৱট্টতি, তথা ভিক্খুস্সাপীতি চ. যথা ৱা পন ভিক্খুনিযা ভজ্জনাদীনি কাৰাপেতুং ন ৱট্টতি, এৱং ভিক্খুস্সাপি. ৱুত্তম্পি চেতং অন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘অঞ্ঞতৰো বালভিক্খু কপ্পিযং অজানন্তো এতদৱোচ ‘আমকধঞ্ঞং সম্পটিচ্ছিতুং ভিক্খূনং ন ৱট্টতি. এতং ধঞ্ঞং ভজ্জিত্ৱা কোট্টেত্ৱা পচিত্ৱা যাগুখজ্জকং ভত্তঞ্চ দেথা’তি, আণাপকস্সেৱ ভিক্খুস্স আপত্তি, সব্বেসং অনাপত্তী’’তি. তস্মা ‘‘সঙ্ঘৱাৰিকানং ধঞ্ঞং কোট্টেথা’’তি আৰামিকানং ৱত্তুঞ্চ ন ৱট্টতি. ‘‘দিৱসং পৰিব্বযং গণ্হথ, তণ্ডুলে সম্পাদেথ, ত্ৱং এত্তকে গণ্হ, ত্ৱং এত্তকে’’তি এৱমাদীনি পন ৱত্তুং ৱট্টতীতি চ. যং পন ‘‘অৱিঞ্ঞত্তিযা লব্ভমানং পন নৱকম্মত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং, তম্পি হেট্ঠা ‘‘ইমং তড়াকং খেত্তং ৱত্থুং ৱিহাৰস্স দেমা’তি ৱুত্তে ‘সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং নযং সন্ধায ৱুত্তত্তা সুৱুত্তমেৱ. ‘‘নৱকম্মত্থায ধঞ্ঞং দেমা’’তি ৱুত্তে ‘‘সাধূ’’তি ৱত্তব্বং. যং পন হেট্ঠা ‘‘তত্থ নিস্সগ্গিযৱত্থুং অত্তনো ৱা সঙ্ঘগণপুগ্গলচেতিযানং ৱা অত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টতি…পে… দুক্কটৱত্থুং সব্বেসম্পি অত্থায সম্পটিচ্ছতো দুক্কটমেৱা’’তি ৱুত্তং, তম্পি সুৱুত্তমেৱ. কস্মা? ‘‘চেতিযস্স অত্থায ধঞ্ঞং দাতুকামোম্হি, তুম্হে ভন্তে তদত্থায সম্পটিচ্ছথা’’তি ৱুত্তে পটিগ্গহেতুং অকপ্পিযত্তা. ‘‘ইদং পন তাদিসং ন হোতী’’তি চ ৱুত্তং. সব্বোপাযং উপতিস্সত্থেৰৱাদো কিৰ. ধম্মসিৰিত্থেৰো পনেৱমাহ ‘‘পুব্বেপি নৱকম্মত্থায পটিগ্গহো ন ৱাৰিতো, সঙ্ঘস্সত্থায পটিগ্গহিতম্পি পটিগ্গাহকস্সেৱ অকপ্পিয’’ন্তি.
সত্তমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. অট্ঠমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮২৪. পোৰাণা ‘‘নিব্বিট্ঠৰাজভটো’’তি পঠন্তি. তস্সত্থো ৱাৰিতভত্তৱেতনো ৰাজভটোতি. ‘‘তঞ্ঞেৱ ভটপথন্তি তংযেৱ ভত্তৱেতন’’ন্তি অত্থং ৱদন্তি. উম্মুকন্তি অলাতং.
৮২৬. এত্থ ছড্ডিতং কিৰিযা. অনোলোকনং অকিৰিযা.
অট্ঠমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. নৱমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৩২. ‘‘সামিকে অপলোকেত্ৱা ছড্ডেতী’’তি কত্থচি পোত্থকে নত্থি, কত্থচি অত্থি, অত্থিভাৱোৱ সেয্যো কিৰিযাকিৰিযত্তা সিক্খাপদস্স. ইধ খেত্তপালকা, আৰামাদিগোপকা চ সামিকা এৱ. ‘‘সঙ্ঘস্স খেত্তে, আৰামে চ তত্থ কচৱৰং ন ছড্ডেতব্বন্তি কতিকা চে নত্থি, ভিক্খুস্স ছড্ডেতুং ৱট্টতি সঙ্ঘপৰিযাপন্নত্তা, ন ভিক্খুনীনং. তাসম্পি ভিক্খুনিসঙ্ঘসন্তকে ৱুত্তনযেন ৱট্টতি, ন তত্থ ভিক্খুস্স, এৱং সন্তেপি সাৰুপ্পৱসেনেৱ কাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং.
নৱমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. দসমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৩৩. সাধুকীড়িতগীতং ৱাতি এত্থ পাচিণ্ণগীতম্পি সোতুং ন ৱট্টতি. ‘‘গীতুপসঞ্হিতং পন ধম্মং সোতুং ৱট্টতীতি দীঘনিকাযট্ঠকথাযং ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. পোৰাণগণ্ঠিপদে পন ‘‘ধম্মগীতম্পি ন ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘বুদ্ধস্স গাযাম ৱাদেমাতি ৱুত্তে সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টতি, দুক্কটং হোতী’’তি ৱুত্তং, ‘‘পূজং কৰোম, জাতকং ৱা ৱত্থুং ৱা দেসেমাতি ৱুত্তে ‘সাধূ’তি সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতী’’তি চ ৱুত্তং.
৮৩৬. একপযোগো নাম একদিৱসাৱলোকনং. তেসংযেৱাতি যেসং নচ্চং পস্সতি. ‘‘ভিক্খুনী সযম্পি নচ্চিতুং ৱা গাযিতুং ৱা ৱাদিতুং ৱা ন লভতী’’তিআদি ইধ সিক্খাপদে নত্থি. কস্মা? এড়কলোমসমুট্ঠানত্তা. যদি এৱং কস্মা ৱুত্তন্তি চে? সুত্তানুলোমমহাপদেসতো. যদি নচ্চাদীনি পস্সিতুং ৱা সোতুং ৱা ন লভতি, পগেৱ অত্তনা কাতুন্তি নযতো লব্ভমানত্তা ৱুত্তং. ইতৰথা মহাপদেসা নিৰত্থকা সিযুং. এৱমঞ্ঞত্থাপি নযো নেতব্বো. ‘‘সমুট্ঠানম্পি ইধ ৱুত্তমেৱ অগ্গহেত্ৱা ছসমুট্ঠানৱসেন গহেতব্ব’’ন্তি লিখিতং. তং ‘‘অঞ্ঞে নচ্চ, গায, ৱাদেহী’’তি ৱত্তুং ন লব্ভতীতিআদিৱচীকম্মং সন্ধায লিখিতঞ্চে, তং সুলিখিতং এড়কলোমসমুট্ঠানে ৱাচায অভাৱতো. ‘‘সযম্পি নচ্চিতু’’ন্তিআদিকাযকম্মঞ্চে সন্ধায লিখিতং, দুল্লিখিতং. এড়কলোমসমুট্ঠানঞ্হি একন্ততো কাযকম্মং হোতি, তস্মা উদ্ধটং অগ্গহেত্ৱা আদিসদ্দেন সঙ্গহিতমেৱ ইধ গহেতব্বন্তি. এতং এড়কলোমসমুট্ঠানত্তাতি এত্থ কাৰণৱচনে সুত্তানুলোমমহাপদেসতোতি এত্থ পন উদ্ধটং গহেতব্বং, এৱং যথালাভৱসেন তং লিখিতন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘আহচ্চভাসিতসিক্খাপদৱসেন এড়কলোমসমুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তন্তি উপতিস্সত্থেৰো. ‘‘এড়কলোমসমুট্ঠানঞ্চে ইদং সিক্খাপদং, আণাপকো মুচ্চেয্য, ন চ মুচ্চতী’’তি ৱুত্তং. তং ‘‘কস্মা’’তি ৱুত্তে ‘‘সব্বঅট্ঠকথাসু ৱুত্ত’’ন্তি অট্ঠকথাচৰিযো আহাতি ধম্মসিৰিত্থেৰো.
৮৩৭. আৰামে ঠত্ৱাতি ন কেৱলং ঠত্ৱা, ততো গন্ত্ৱা পন সব্বিৰিযাপথেহিপি লভতি. ‘‘আৰামে ঠিতাতি পন আৰামপৰিযাপন্নাতি অত্থো, ইতৰথা নিসিন্নাপি ন লভেয্যা’’তি লিখিতং, তং সুলিখিতমেৱ.
দসমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
লসুণৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. অন্ধকাৰৱগ্গৱণ্ণনা
১. পঠমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৩৯. ‘‘দিৱাপি অন্ধকাৰং অত্থি, তপ্পটিসেধনত্থং ‘ৰত্তন্ধকাৰে’তি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি পোৰাণা. সন্তিট্ঠেয্যাতি এত্থ ঠানাপদেসেন চতুব্বিধোপি ইৰিযাপথো সঙ্গহিতো, তস্মা পুৰিসস্স হত্থপাসে তেন সদ্ধিং চঙ্কমনাদিং কৰোন্তিযা পাচিত্তিযমেৱ. ‘‘সল্লপেয্য ৱা’’তি কেৱলং নিদানৱসেন ৱুত্তং ৱিসেসাভাৱতো. ‘‘সল্লপেয্যৱাতি পুৰিসস্স হত্থপাসে ঠিতা সল্লপতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি হি ৱুত্তং, তং ন যুত্তন্তি একে. কস্মা? যস্মা তস্স পুৰিসস্স হত্থপাসে ঠিতেনেৱ একং পাচিত্তিযং. সল্লপনেনপি অপৰম্পি একং আপজ্জতীতি নাপজ্জতি, কথং পঞ্ঞাযতীতি? অঙ্গৱসেন. ইমস্স হি ৰত্তন্ধকাৰতা, পুৰিসস্স হত্থপাসে ঠানং ৱা সল্লপনং ৱা, সহাযাভাৱো, ৰহোপেক্খতাতি ইমানি চত্তাৰি অঙ্গানি ৱুত্তানি. তত্থ যদি ঠানপচ্চযা একা আপত্তি ৱিসুং সিযা, তস্সা চত্তাৰি অঙ্গানি সিযুং. যদি সল্লপনপচ্চযা একা, তস্সাপি পঞ্চ অঙ্গানি সিযুং. তস্মা মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘চত্তাৰি ৱা পঞ্চ ৱা অঙ্গানী’’তি ৱত্তব্বং সিযা, ন চ ৱুত্তং, তস্মা সল্লপনপচ্চযা ৱিসুং নত্থীতি. অত্থিযেৱ, মাতিকাট্ঠকথাৱচনঞ্চ তদত্থমেৱাতি একে. কথং? সহুপ্পত্তিতো দ্ৱিন্নং আপত্তীনং. কিং ৱুত্তং হোতি? সল্লপনে সতি ঠানপচ্চযা আপজ্জিতব্বং চতুৰঙ্গিকং, সল্লপনপচ্চযা আপজ্জিতব্বং চতুৰঙ্গিকন্তি দ্ৱে পাচিত্তিযানি সহুপ্পন্নানি একতো আপজ্জন্তীতি. ইদং অযুত্তং পাড়িৱিৰোধতো. পাড়িযঞ্হি ‘‘সল্লপেয্য ৱাতি পুৰিসস্স হত্থপাসে ঠিতা সল্লপতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি ৱুত্তং. যদি দ্ৱে সিযুং, ‘‘আপত্তি দ্ৱিন্নং পাচিত্তিযান’’ন্তি ন ৱত্তব্বতা সিযাতি. অযং নযো দুতিযাদীসুপি যথাযোগং ৱেদিতব্বো. এত্থ দুতিযেনাপি সদ্ধিং যদি ভিক্খুনিযা ৰহোপেক্খতা অত্থি, সো চে পুৰিসো, ন দুতিযো, পুৰিসগণনায আপত্তিযো. অথ দুতিযা ভিক্খুনী হোতি, তস্সা চ তেন পুৰিসেন সদ্ধিং ৰহোপেক্খতা অত্থি, সা চ ভিক্খুনী ন দুতিযা হোতি. উভিন্নম্পি আপজ্জতীতি একে, ৱিচাৰেত্ৱা পন গহেতব্বং. পোৰাণগণ্ঠিপদে পন ৱুত্তং ‘‘হত্থপাসে ঠানেন দুক্কট’’ন্তি, তং পাড়িযা ৱিৰুজ্ঝতি. ‘‘পুৰিসস্স হত্থপাসে তিট্ঠতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি হি পাড়ি, কিংবহুনা. চতুত্থসিক্খাপদে মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযিকউয্যোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘সন্তিট্ঠনাদীসু তীণি পাচিত্তিযানী’’তিআদিৱচনতো ৱত্থুগণনায আপত্তি ৱেদিতব্বা. ‘‘অঙ্গানি চেত্থ চত্তাৰি পঞ্চ ৱা’’তি ৱত্তব্বন্তি সন্নিট্ঠানং.
পঠমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২-৩-৪. দুতিযততিযচতুত্থসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৪২-৬. দুতিযততিযচতুত্থানি উত্তানানি. সব্বত্থ ‘‘সল্লপতীতি যং কিঞ্চি তিৰচ্ছানকথং কথেতী’’তি পোৰাণগণ্ঠিপদে ৱুত্তং.
৮৫২. চতুত্থে পনাযং ৱিসেসো – ‘‘একেনেকা’’তি পঠমং ৱুত্তত্তা দুতিযিকং ৱা ভিক্খুনীনং উয্যোজেয্য, পাচিত্তিযং ন সম্ভৱতীতি চে? সম্ভৱতি. কস্মা? সন্তিট্ঠনাদিত্তযমত্তাপেক্খত্তা, তস্স ৱচনস্সাপি ৱা অঞ্ঞাযপি ৰহোপেক্খনস্সাদসম্ভৱে সতি উভিন্নং একত্থসম্ভৱতো চ সাধিতমেতং. ‘‘হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা সন্তিট্ঠতি ৱা সল্লপতি ৱা’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং. কস্মা ‘‘নিকণ্ণিকং ৱা জপ্পেতী’’তি ন ৱুত্তং? হত্থপাসাতিক্কমে অসম্ভৱতো. তস্স ততিযস্স পদস্স পচ্ছিন্নত্তা সম্ভৱন্তম্পি ‘‘দুতিযিকং ৱা উয্যোজেতী’’তি ন ৱুত্তং, তস্মা অত্থতো হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা সন্তিট্ঠতি ৱা সল্লপতি ৱা দুতিযিকং ৱা উয্যোজেতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি ৱুত্তং হোতি. এস নযো যক্খেন ৱাতিআদীসুপি. তত্থ ‘‘হত্থপাসে’’তি ৱা ‘‘হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা’’তি ৱা ন ৱুত্তং উভযত্থ দুক্কটত্তা. অনাপত্তিৱাৰেপি অসম্ভৱতো ‘‘নিকণ্ণিকং ৱা জপ্পেতী’’তি ন ৱুত্তন্তি চে? সম্ভৱতি সতি কৰণীযে নিকণ্ণিকং ৱা জপ্পেতীতি সম্ভৱতো. অথ কস্মা এৱং ন ৱুত্তন্তি চে? অনৱজ্জকথাযং নিকণ্ণিকজপ্পনে পযোজনাভাৱা, ধম্মকথাযম্পি উদাযিং আৰব্ভ পটিসিদ্ধত্তা চ.
দুতিযততিযচতুত্থসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পঞ্চমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৫৬. ‘‘কুলং নাম চত্তাৰি কুলানী’’তি ৱুত্তত্তা তিত্থিযাৰামে কপ্পতি তস্স কুলৱোহাৰাভাৱতোতি একে. তিত্থিযানং খত্তিযাদিপৰিযাপন্নত্তা ন কপ্পতীতি একে. তস্স কপ্পিযভূমিত্তা ন যুত্তন্তি চে? ন, যথাৱুত্তখত্তিযাদীনং সম্ভৱতো. তথাপি গোচৰকুলং ইধাধিপ্পেতং. ‘‘উপচাৰো দ্ৱাদসহত্থো’’তি লিখিতং.
পঞ্চমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. ছট্ঠসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৬০. ‘‘নিসীদন্তিযা একা, নিপজ্জন্তিযা একা’’তি অৱত্ৱা ‘‘নিসীদিত্ৱা গচ্ছন্তিযা’’তিআদি ন ৱত্তব্বং. ন হি গমনপচ্চযা এসা আপত্তীতি? ন, পৰিযোসানাধিপ্পাযৱসেন ৱুত্তত্তা. ‘‘নিসীদিত্ৱা নিপজ্জন্তিযা দ্ৱে’’তি ৱচনেনপি গমনং ইধ নাধিপ্পেতন্তি দস্সিতং হোতি, তথা ‘‘নিপজ্জিত্ৱা নিসীদন্তিযা দ্ৱে’’তিপি ৱত্তব্বং. যদি এৱং ‘‘তস্মিং অভিনিপজ্জতি, আপত্তি দ্ৱিন্নং পাচিত্তিযান’’ন্তি কস্মা ন ৱুত্তন্তি চে? অনিসীদিত্ৱাপি নিপজ্জনসম্ভৱতো. নিপজ্জনত্থায নিসীদিত্ৱা নিপজ্জন্তিযা নিপজ্জনকপযোগত্তা একা আপত্তীতি কেচি.
ছট্ঠসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সত্তমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৬৭. অনাপত্তিৱাৰে ‘‘ধুৱপঞ্ঞত্তে’’তি ন ৱুত্তং ‘‘সন্থৰিত্ৱা ৱা সন্থৰাপেত্ৱা ৱা’’তি ৱুত্তত্তা. ইধ ছট্ঠে ৱুত্তনযেন পকতিযা পঞ্ঞত্তে অভিনিসীদতি ৱা অভিনিপজ্জতি ৱা, পাচিত্তিযমেৱ. অঞ্ঞত্থ ধুৱপঞ্ঞত্তং. ইধ ৱুত্তনযেন সন্থৰিত্ৱা ৱা সন্থৰাপেত্ৱা ৱা অভিনিসীদতি ৱা অভিনিপজ্জতি ৱা, পাচিত্তিযমেৱ. উভযত্থাপি পঞ্চমে ৱুত্তনযেন অনাপুচ্ছা পক্কমেয্য, পাচিত্তিযমেৱ, অনাপত্তিৱাৰে মাতিকাযং ৱুত্তকালতো অঞ্ঞকালস্স অপৰামট্ঠত্তাতি নো তক্কোতি আচৰিযো. অপিচ অত্থাপত্তিকালে আপজ্জতি, নো ৱিকালেতিআদিত্তিকে, অত্থাপত্তি ৰত্তিং আপজ্জতি, নো দিৱাতিআদিত্তিকে চ অট্ঠকথাযং ইধ পঞ্চমছট্ঠসত্তমসিক্খাপদেহি সঙ্গহিতাপত্তীনং অপৰামট্ঠত্তা যথাসম্ভৱং তিৱিধকালে তিৱিধমেতং যোজেত্ৱা দস্সেতুং ৱট্টতি এৱ মহাপদেসনযানুলোমতো.
সত্তমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. অট্ঠমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৬৯. অট্ঠমে ভিক্খুস্স দুক্কটং সম্ভৱতি.