চূড়ৱগ্গৱণ্ণনা
১. কম্মক্খন্ধকৱণ্ণনা
অধম্মকম্মদ্ৱাদসককথাৱণ্ণনা
৪. অসম্মুখা কতং হোতীতিআদযো তিকা কেৱলং দেসনামত্তমেৱ. ন হি তীহি এৱ অঙ্গেহি সমোধানেহি অধম্মকম্মং হোতি, একেনপি হোতি এৱ, অযমত্থো ‘‘তিণ্ণং, ভিক্খৱে’’তিআদিপাড়িযা (চূড়ৱ. ৬) সাধেতব্বো. ‘‘অপ্পটিঞ্ঞায কতং হোতী’’তি লজ্জিং সন্ধায ৱুত্তং. কণ্হপক্খে ‘‘অদেসনাগামিনিযা আপত্তিযা কতং হোতী’’তি সুক্কপক্খে ‘‘দেসনাগামিনিযা আপত্তিযা কতং হোতী’’তি ইদং দ্ৱযং পৰতো ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো আকঙ্খমানো সঙ্ঘো তজ্জনীযকম্মং কৰেয্য. অধিসীলে সীলৱিপন্নো হোতী’’তি ইমিনা ৱিৰুজ্ঝতি, অদেসনাগামিনিং আপন্নো হি ‘‘অধিসীলে সীলৱিপন্নো’’তি ৱুচ্চতীতি. যুত্তমেতং, কত্তু অধিপ্পাযো এত্থ চিন্তেতব্বো. এত্থাহ উপতিস্সত্থেৰো ‘‘তজ্জনীযকম্মস্স হি ৱিসেসেন ভণ্ডনকাৰকত্তং অঙ্গ’ন্তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং, তং পাড়িযা আগতনিদানেন যুজ্জতি, তস্মা সব্বত্তিকেসুপি ভণ্ডনং আৰোপেত্ৱা ভণ্ডনপচ্চযা আপন্নাপত্তিৱসেন ইদং কম্মং কাতব্বং, তস্মা ‘অধিসীলে সীলৱিপন্নো’তি এত্থাপি পুব্বভাগে ৱা অপৰভাগে ৱা চোদনাসাৰণাদিকালে ভণ্ডনপচ্চযা আপন্নাপত্তিৱসেনেৱ কাৰেতব্বং, ন কেৱলং সঙ্ঘাদিসেসপচ্চযা কাতব্ব’’ন্তি. ‘‘অদেসনাগামিনিযা আপত্তিযাতি পাৰাজিকাপত্তিযা’তি এত্তকমত্তং ৱত্ৱা পৰতো ‘অধিসীলে পাৰাজিকসঙ্ঘাদিসেসে অজ্ঝাচাৰা’তি পোৰাণগণ্ঠিপদে ৱুত্ত’’ন্তি লিখিতং. ‘‘অধিসীলে সীলৱিপন্নো’তি সঙ্ঘাদিসেসং সন্ধাযা’’তি গণ্ঠিপদে লিখিতং. ইদং পোৰাণগণ্ঠিপদে পুৰিমৱচনেন সমেতি, তস্মা তত্থ পচ্ছিমং পাৰাজিকপদং অত্থুদ্ধাৰৱসেন ৱুত্তং সিযা, অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘অদেসনাগামিনিযাতি পাৰাজিকাপত্তিযা ৱা সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযা ৱা’’তি ৱুত্তং, তত্থ পাৰাজিকাপত্তি অত্থুদ্ধাৰৱসেন ৱুত্তা সিযা. যতো গণ্ঠিপদে ‘‘অধিসীলে সীলৱিপন্নো’তি সঙ্ঘাদিসেসং সন্ধাযা’’তি এত্তকমেৱ লিখিতং, তস্মা সব্বত্থ গণ্ঠিপদে সকলেন নযেন পাৰাজিকাপত্তিপচ্চযা উপ্পন্নভণ্ডনহেতু ন তজ্জনীযকম্মং কাতব্বং পযোজনাভাৱা, সঙ্ঘাদিসেসপচ্চযা কাতব্বন্তি অযমত্থো সিদ্ধো হোতি. ন, সুক্কপক্খে ‘‘দেসনাগামিনিযা আপত্তিযা কতং হোতী’’তি (চূড়ৱ. ৫) ৱচনতোতি চে? ন, একেন পৰিযাযেন সঙ্ঘাদিসেসস্সপি দেসনাগামিনিৱোহাৰসম্ভৱতো,
যেন কম্মেন সন্তজ্জনং কৰীযতি, তং তজ্জনীযকম্মং নাম. যেন কম্মেন নিস্সায তে ৱত্থব্বন্তি নিস্সিযতি ভজাপিযতি নিযস্সো, তং নিযসকম্মং নাম. যেন ততো আৱাসতো, গামতো চ পব্বাজেন্তি কুলদূসকং, তং পব্বাজনীযকম্মং নাম. যেন কম্মেন অক্কুট্ঠগহট্ঠসমঈপমেৱ পটিসাৰিযতি সো অক্কোসকো পচ্ছা পেসিযতি, তং পটিসাৰণীযকম্মং নাম. যেন সমানসংৱাসকভূমিতো উক্খিপিযতি. ছড্ডীযতি সাতিসাৰো ভিক্খুসঙ্ঘেন, তং কম্মং উক্খেপনীযকম্মং নামাতি ৱেদিতব্বং.
১১. ‘‘নিস্সায তে ৱত্থব্ব’’ন্তি গৰুনিস্সযং সন্ধায ৱুত্তং, ন ইতৰন্তি.
২১. অস্সজিপুনব্বসুকৱত্থুস্মিং ‘‘তেসু ৱিব্ভন্তেসুপি কম্মং পটিপ্পস্সম্ভেতুং অনুঞ্ঞাতম্পি সম্মাৱত্তন্তানংযেৱা’’তি লিখিতং. সম্মুখা ৱুত্তমেৱ গিহিপটিসংযুত্তং নাম. পৰম্মুখা ৱুত্তং দেসনং গচ্ছতি.
৪১. খমাপেন্তেন ‘‘খমাহী’’তি ৱত্তব্বমত্তমেৱ, ন উক্কুটিকাদিসামীচিনা পযোজনন্তি. অনুদূতন্তি সহাযন্তি অত্থো.
৫০. অদস্সনেযেৱ উক্খেপনীযং কাতব্বং, ন অঞ্ঞথা. ‘‘তজ্জনীযাদিকৰণকালে আপত্তিং ৰোপেত্ৱা তস্সা অদস্সনে, অপ্পটিকম্মে ৱা ভণ্ডনকাৰকাদিঅঙ্গেহি কাতব্ব’’ন্তি লিখিতং.
তজ্জনীযকম্মাদীসু অযং পকিণ্ণকৱিনিচ্ছযোতি ৱেদিতব্বো. কিং তজ্জনীযকম্মং, তজ্জনীযকম্মস্স কিং মূলং, কিং ৱত্থু, কিং পৰিযোসানং, কস্মা ‘‘তজ্জনীযকম্ম’’ন্তি ৱুচ্চতীতি? কিং তজ্জনীযকম্মন্তি ৱত্থুস্মিং সতি কৰণসম্পত্তি. তজ্জনীযকম্মস্স কিং মূলন্তি সঙ্ঘো মূলং. তজ্জনীযকম্মস্স কিং ৱত্থূতি কলহজাতাপত্তিৱত্থু. কিং পৰিযোসানন্তি ভাৱনাপৰিযোসানং. কস্মা তজ্জনীযকম্মন্তি ৱুচ্চতীতি সঙ্ঘো কলহকাৰকপুগ্গলং কলহে চ ভেদে চ ভযং দস্সেত্ৱা খন্তিযা জনেতি, উপসমে জনেতি, তস্মা ‘‘তজ্জনীযকম্ম’’ন্তি ৱুচ্চতি. কথং তজ্জনীযকম্মং কতং হোতি, কথং অকতং. কিন্তি চ তজ্জনীযকম্মং কতং হোতি, কিন্তি চ অকতং. কেন চ তজ্জনীযকম্মং কতং হোতি, কেন চ অকতং. কত্থ চ তজ্জনীযকম্মং কতং হোতি, কত্থ চ অকতং. কায ৱেলায তজ্জনীযকম্মং কতং হোতি, কায ৱেলায অকতং হোতি? কথং তজ্জনীযকম্মং কতং হোতীতি সমগ্গেন সঙ্ঘেন ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন. কথং অকতং হোতীতি ৱগ্গেন সঙ্ঘেন ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন. কিন্তি চ কতং হোতীতি কৰণসম্পত্তিযা. কিন্তি চ অকতং হোতীতি কৰণৱিপত্তিযা. কেন চ কতং হোতীতি সঙ্ঘেন. কেন চ অকতং হোতীতি গণেন পুগ্গলেন. কত্থ চ কতং হোতীতি যস্স পুগ্গলস্স সঙ্ঘো তজ্জনীযকম্মং কৰোতি, তস্স পুগ্গলস্স সম্মুখীভূতে. কত্থ চ অকতং হোতীতি যস্স পুগ্গলস্স সঙ্ঘো তজ্জনীযকম্মং কৰোতি, তস্স পুগ্গলস্স অসম্মুখীভূতে. কায ৱেলায কতং হোতীতি যদা কলহজাতাপত্তি সংৱিজ্জতি. কায ৱেলায অকতং হোতীতি যদা কলহজাতাপত্তি ন সংৱিজ্জতি. কতিহাকাৰেহি তজ্জনীযকম্মস্স পত্তকল্লং হোতি, কতিহাকাৰেহি অপত্তকল্লং? সত্তহাকাৰেহি তজ্জনীযকম্মস্স পত্তকল্লং হোতি, সত্তহাকাৰেহি অপত্তকল্লং. কতমেহি সত্তহাকাৰেহি পত্তকল্লং, কতমেহি সত্তহাকাৰেহি অপত্তকল্লং হোতি? কলহজাতাপত্তি ন সংৱিজ্জতি, সো ৱা পুগ্গলো অসম্মুখীভূতো হোতি, সঙ্ঘো ৱা ৱগ্গো হোতি, অসংৱাসিকো ৱা পুগ্গলো তস্সং পৰিসাযং সংৱিজ্জতি, অচোদিতো ৱা হোতি অসাৰিতো ৱা, আপত্তিং ৱা অনাৰোপিতো. ইমেহি সত্তহাকাৰেহি তজ্জনীযকম্মস্স অপত্তকল্লং হোতি, ইতৰেহি সত্তহাকাৰেহি পত্তকল্লং হোতি. এৱং সেসকম্মেসূতি.
কম্মক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. পাৰিৱাসিকক্খন্ধকৱণ্ণনা
পাৰিৱাসিকৱত্তকথাৱণ্ণনা
৭৫. পাৰিৱাসিকক্খন্ধকে ‘‘মা মং গামপ্পৱেসনং আপুচ্ছথাতি ৱুত্তে অনাপুচ্ছাপি গামং পৱিসিতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. সঙ্ঘো অত্তনো পত্তট্ঠানে গহেতুং ৱট্টতি. ওণোজনং নাম ৱিস্সজ্জনং. ‘‘তং পন পাৰিৱাসিকেন পাপিতস্স অত্তনা সম্পটিচ্ছিতস্সেৱ পুনদিৱসাদিঅত্থায ৱিস্সজ্জনং কাতব্বং, অসম্পটিচ্ছিত্ৱাযেৱ চে ৱিস্সজ্জেতি, ন লভতী’’তি ৱুত্তং.
৭৬. পকতিযাৱ নিস্সযোতি এত্থ ‘‘অন্তেৱাসিকানং আলযসব্ভাৱে যাৱ ৱস্সূপনাযিকদিৱসো, তাৱ কপ্পতি, তস্স আলযস্স সব্ভাৱে নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতীতি চে? ন ৱট্টতি. তত্থ ইদানি খমাপেয্যামীতিআদিনা ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. তত্থ একন্তেন ৱিস্সট্ঠত্তা, ইধ পন একন্তেনেৱ দ্ৱিন্নম্পি সমভাৱো ইচ্ছিতব্বো এৱাতি একে. পটিবলস্স ৱা ভিক্খুস্সাতি এত্থ ‘‘লদ্ধসম্মুতিকেন আণত্তোপি গৰুধম্মেহি, অঞ্ঞেহি ৱা ওৱদিতুং ন লভতী’’তি লিখিতং. ততো ৱা পাপিট্ঠতৰাতি এত্থ ‘‘অসঞ্চিচ্চ আপন্নসঞ্চৰিত্ততো সুক্কৱিস্সট্ঠি পাপিট্ঠতৰাতি অযম্পি নযো যোজেতব্বো’’তি ৱুত্তং. পচ্চযন্তি ৱস্সাৱাসিকং. সেনাসনং ন লভতি সেয্যপৰিযন্তভাগিতায. ‘‘উদ্দেসাদীনি দাতুম্পি ন লভতী’’তি ৱদন্তি. ‘‘সচে দ্ৱে পাৰিৱাসিকা গতট্ঠানে অঞ্ঞমঞ্ঞং পস্সন্তি, উভোহিপি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স আৰোচেতব্বং অৱিসেসেন ‘আগন্তুকেন আৰোচেতব্বং, আগন্তুকস্স আৰোচেতব্ব’ন্তি ৱুত্তত্তা’’তি ৱুত্তং. অঞ্ঞৱিহাৰগতেনাপি তত্থ পুব্বে আৰোচিতস্স পুনাৰোচনকিচ্চং নত্থি. ‘‘অনিক্খিত্তৱত্তস্স বহি আৰোচিতস্স যথা পুন ৱিহাৰে আৰোচনকিচ্চং নত্থি, এৱং ‘আগন্তুকসোধনত্থং উপোসথদিৱসে আৰোচেতব্ব’ন্তি ৱচনঞ্হেত্থ সাধক’’ন্তি ৱদন্তি.
৮১. একচ্ছন্নে নিসিন্নস্সাপি ৰত্তিচ্ছেদদুক্কটাপত্তিযো হোন্তীতি একে. অৱিসেসেনাতি পাৰিৱাসিকস্স উক্খিত্তকস্সাতি ইমং ভেদং অকত্ৱা. ‘‘তদহুপসম্পন্নেপি পকতত্তে’’তি ৱচনতো অনুপসম্পন্নেহি ৱসিতুং ৱট্টতি. ‘‘সমৱস্সাতি এতেন অপচ্ছা অপুৰিমং নিপজ্জনে দ্ৱিন্নম্পি ৱত্তভেদাপত্তিভাৱং দীপেতী’’তি লিখিতং.
পাৰিৱাসিকৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মূলাযপটিকস্সনাৰহৱত্তকথাৱণ্ণনা
৮৬. অত্তনো অত্তনো নৱকতৰন্তি পাৰিৱাসিকাদিনৱকতৰং. পঠমং সঙ্ঘমজ্ঝে পৰিৱাসং গহেত্ৱা নিক্খিত্তৱত্তেন পুন একস্সপি সন্তিকে সমাদিযিতুং, নিক্খিপিতুঞ্চ ৱট্টতি. মানত্তে পন নিক্খিপিতুং ৱট্টতি. ঊনে গণে চৰণদোসত্তা ন গহেতুন্তি একে. পঠমং আদিন্নৱত্তং একস্স সন্তিকে যথা নিক্খিপিতুং ৱট্টতি, তথা সমাদিযিতুম্পি ৱট্টতীতি পোৰাণগণ্ঠিপদে.
পাৰিৱাসিকক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. সমুচ্চযক্খন্ধকৱণ্ণনা
সুক্কৱিস্সট্ঠিকথাৱণ্ণনা
৯৭. ‘‘ৱেদযামীতি জানামি, চিত্তেন সম্পটিচ্ছিত্ৱা সুখং অনুভৱামি, ন তপ্পচ্চযা অহং দুক্খিতোতি অধিপ্পাযো’’তি লিখিতং. যস্স মাড়কে নাৰোচিতং, তস্স আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিতব্বং. যস্স আৰোচিতং, তস্স পুন আৰোচনকিচ্চং নত্থি, কেৱলং নিক্খিপিতব্বমেৱ. ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা ৱসন্তস্স উপচাৰসীমাগতানং সব্বেসং আৰোচনকিচ্চং নত্থি. দিট্ঠৰূপানং সুতসদ্দানং আৰোচেতব্বং, অদিট্ঠঅস্সুতানম্পি অন্তোদ্ৱাদসহত্থগতানং আৰোচেতব্বং. ‘‘ইদং ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা ৱসন্তস্স লক্খণ’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘পৰিক্খিত্তস্স ৱিহাৰস্স পৰিক্খেপতো’তিআদি কিঞ্চাপি পাড়িযং নত্থি, অথ খো অট্ঠকথাচৰিযানং ৱচনেন তথা এৱ পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি চ ৱুত্তং. ‘‘অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱাতি দ্ৱাদসহত্থে উপচাৰে সল্লক্খেত্ৱা, অনিক্খিত্তৱত্তানং উপচাৰসীমায আগতভাৱং সল্লক্খেত্ৱা সহৱাসাদিকং ৱেদিতব্ব’’ন্তি চ ৱুত্তং. ‘‘নিক্খিপন্তেন আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিতব্বং, পযোজনং অত্থী’’তি চ ৱুত্তং, ন পন তং পযোজনং দস্সিতং. চিণ্ণমানত্তো ভিক্খু অব্ভেতব্বোতি চিণ্ণমানত্তস্স চ অব্ভানাৰহস্স চ নিন্নানাকাৰণত্তা অঞ্ঞথা ‘‘অব্ভানাৰহো অব্ভেতব্বো’’তি ৱত্তব্বং সিযা. উক্খেপনীযকম্মকতোপি অত্তনো লদ্ধিগ্গহণৱসেন সভাগভিক্খুম্হি সতি তস্স অনাৰোচাপেতুং ন লভতি.
পৰিৱাসকথাৱণ্ণনা
১০২. ‘‘অনন্তৰাযিকস্স পন অন্তৰাযিকসঞ্ঞায ছাদযতো অচ্ছন্নাৱা’’তি পাঠো. অৱেৰিভাৱেন সভাগো অৱেৰিসভাগো. ‘‘সভাগসঙ্ঘাদিসেসং আপন্নস্স পন সন্তিকে আৱি কাতুং ন ৱট্টতী’’তি পসঙ্গতো ইধেৱ পকাসিতং. লহুকেসু পটিক্খেপো নত্থি. তত্থ ঞত্তিযা আৱি কত্ৱা উপোসথং কাতুং অনুঞ্ঞাতত্তা লহুকসভাগং আৱি কাতুং ৱট্টতীতি. সভাগসঙ্ঘাদিসেসং পন ঞত্তিযা আৰোচনং ন ৱট্টতীতি কিৰ. ‘‘তস্স সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকৰিস্সতী’তি (মহাৱ. ১৭১) ৱুত্তত্তা লহুকস্সেৱাযমনুঞ্ঞাতা. ন হি সক্কা সুদ্ধস্স একস্স সন্তিকে সঙ্ঘাদিসেসস্স পটিকৰণং কাতু’’ন্তি লিখিতং. লহুকেসুপি সভাগং আৱি কাতুং ন ৱট্টতীতি, তস্মা এৱ হি ঞত্তিযা আৱিকৰণং অনুঞ্ঞাতং, ইতৰথা তং নিৰত্থকং সিযা. অঞ্ঞমঞ্ঞাৰোচনস্স ৱট্টতি, ততো ন ৱট্টতীতি দীপনত্থমেৱ ঞত্তিযা আৱিকৰণমনুঞ্ঞাতং, তেনেৱ ইধ ‘‘সভাগসঙ্ঘাদিসেসং আপন্নস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. অযমত্থো ‘‘এত্তাৱতা তে দ্ৱে নিৰাপত্তিকা হোন্তি, তেসং সন্তিকে সেসেহি সভাগাপত্তিযো দেসেতব্বা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৱণ্ণনা) ৱচনেন কঙ্খাৱিতৰণিযং পকাসিতোৱ. সঙ্ঘাদিসেসং পন ঞত্তিযা আৰোচেত্ৱা উপোসথং কাতুং ৱট্টতি. তস্সা ঞত্তিযা অযমত্থো যদা সুদ্ধং ভিক্খুং পস্সিস্সতি, তস্স সন্তিকে আৰোচনৱসেন পটিকৰিস্সতি. এৱং পটিকতে ‘‘ন চ, ভিক্খৱে, সাপত্তিকেন পাতিমোক্খং সোতব্বং, যো সুণেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূড়ৱ. ৩৮৬) ৱুত্তাপত্তিতো মোক্খো হোতীতি, তস্মা ‘‘গৰুকং ৱা হোতু লহুকং ৱা, ঞত্তিযা আৱি কাতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং, উভোসু নযেসু যুত্ততৰং গহেতব্বং.
নামঞ্চেৱ আপত্তি চাতি ‘‘তেন তেন ৱীতিক্কমেনাপন্নাপত্তি আপত্তি. নামন্তি তস্সা আপত্তিযা নাম’’ন্তি লিখিতং. আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিতব্বন্তি এত্থ আৰোচনং ৱত্তভেদদুক্কটপঅহৰণপ্পযোজনন্তি ৱেদিতব্বং. অকাৰণমেতন্তি ‘‘সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জি’’ন্তি ৱুত্তে ৱুট্ঠানতো.
দসসতং ৰত্তিসতন্তি দসসতং আপত্তিযো ৰত্তিসতং ছাদেত্ৱাতি যোজেতব্বং. অগ্ঘসমোধানো নাম সভাগৱত্থুকাযো সম্বহুলা আপত্তিযো আপন্নস্স বহুৰত্তিং পটিচ্ছাদিতাপত্তিযং নিক্খিপিত্ৱা দাতব্বো, ইতৰো নানাৱত্থুকানং ৱসেনাতি অযমেতেসং ৱিসেসোতি.
পৰিৱাসকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
‘‘গামস্সাতি ন ৱুত্ত’’ন্তি ৱচনতো কিৰ গামূপচাৰেপি ৱট্টতীতি অধিপ্পাযোতি লিখিতং. ৱুত্তঞ্চ ‘‘অযং পন ৱিসেসো’’তি. ‘‘এত্থ অট্ঠকথাচৰিযাৱ পমাণং. যুত্তং ন দিস্সতী’’তি লিখিতং. অনুগণ্ঠিপদে পন ‘‘অযং পন ৱিসেসো, আগন্তুকস্স…পে… ওক্কমিত্ৱা গচ্ছতি, ৰত্তিচ্ছেদো হোতিযেৱা’’তি ৱচনে হেট্ঠা ‘‘অন্তোঅৰুণে এৱ নিক্খমিত্ৱা গামূপচাৰতো দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱা’’তিআদিনা নযেন গৰুং কত্ৱা ৱচনতো, ভিক্খুনীনং গৰুকৱসেনেৱ তত্থ তত্থ সিক্খাপদানং পঞ্ঞত্তত্তা চ তদনুৰূপৱসেনেৱ অট্ঠকথাচৰিযেন ভিক্খুনীনং গৰুং কত্ৱা মানত্তচৰণৱিধিদস্সনত্থং ‘‘যত্তকা পুৰেভত্তং ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. কুৰুন্দিআদীসু ৱুত্তৱচনেন কৰোন্তস্সপি দোসো নত্থীতি দস্সেতুং কেৱলং লক্খণমত্তমেৱ ৱুত্তং, তদুভযম্পি তেন তেন পৰিযাযেন যুজ্জতি, ৱিনিচ্ছযে পত্তে লক্খণে এৱ ঠাতব্বতো কুৰুন্দিআদীসু ৱুত্তৱচনং পচ্ছা ৱুত্তং. পযোগো পন পুৰিমোৱ. যথা চেত্থ, তথা সচে কাচি ভিক্খুনী দ্ৱে লেড্ডুপাতে অনতিক্কমিত্ৱা অৰুণং উট্ঠপেতি, দোসো নত্থি, তথাপি সব্বট্ঠকথাসু ৱুত্তত্তা ‘‘পুৰিমমেৱ আচিণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তং. পৰিৱাসৱত্তাদীনন্তি ‘‘পৰিৱাসনিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিআদীনং উপচাৰসীমায পৰিচ্ছিন্নত্তা ভিক্খুনুপস্সযস্স উপচাৰসীমাৱ গহেতব্বা, ন গামো’’তি লিখিতং. ‘‘তস্মিং গামে ভিক্খাচাৰো সম্পজ্জতী’তিআদি পৱাৰিতৱসেন ৱুত্তং. ন হি তত্থ অন্তোগামে ৱিহাৰো অত্থী’’তি চ লিখিতং, ‘‘তম্পি তেন পৰিযাযেন যুজ্জতি, ন অত্থতো’’তি চ.
পটিচ্ছন্নপৰিৱাসাদিকথাৱণ্ণনা
১০৮. ‘‘ৱিসুং মানত্থং চৰিতব্বন্তি মূলায পটিকস্সনং অকত্ৱা ৱিসুং কম্মৱাচাযা’’তি চ লিখিতং. ‘‘সঙ্ঘাদিসেসাপত্তী’’তি ৱুত্তত্তা একোৱ, একৱত্থুম্হি আপন্না সঙ্ঘাদিসেসা থুল্লচ্চযদুক্কটমিস্সকা নাম. মক্খধম্মো নাম ছাদেতুকামতা.
১৪৩. ধম্মতাতি ধম্মতায, তথাতাযাতি অত্থো ‘‘অলজ্জিতা’’তি এত্থ ৱিয.
১৪৮. পুৰিমং উপাদায দ্ৱে মাসা পৰিৱসিতব্বাতি এত্থ ‘‘পৰিৱসিতদিৱসাপি গণনূপগা হোন্তী’’তি লিখিতং.
১৮৪. তস্মিং ভূমিযন্তি তস্সং ভূমিযং. সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জতি পৰিমাণম্পীতিআদি জাতিৱসেনেকৱচনং.
সমুচ্চযক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. সমথক্খন্ধকৱণ্ণনা
সম্মুখাৱিনযকথাৱণ্ণনা
১৮৬-১৮৭. যত্থ যত্থ কম্মৱাচায ‘‘অয’’ন্তি ৱা ‘‘ইমে’’তি ৱা সম্মুখানিদ্দেসনিযমো অত্থি, সব্বং তং কম্মং সম্মুখাকৰণীযমেৱ, ন কেৱলং তজ্জনীযাদিপঞ্চৱিধমেৱ. পঞ্চৱিধস্সেৱ পন উদ্ধৰিত্ৱা দস্সনং কম্মক্খন্ধকে তাৱ তস্সেৱ পাড়িআৰুড়্হত্তা, চতুৱীসতিযা পাৰাজিকেসু ৱিজ্জমানেসু পাৰাজিককণ্ডে আগতানংযেৱ চতুন্নং উদ্ধৰিত্ৱা দস্সনং ৱিযাতি ৱেদিতব্বং. তত্থ ‘‘পুগ্গলস্স সম্মুখতা হত্থপাসূপগমনমেৱা’’তি ৱুত্তং, তং কাৰণং সম্মুখাকৰণীযস্সপি সম্মুখানিদ্দেসনিযমাভাৱতো. কামং অযমত্থো কম্মক্খন্ধকেযেৱ ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং তজ্জনীযকম্মং অধম্মকম্মঞ্চ হোতি…পে… অসম্মুখাকতং হোতী’’তি (চূড়ৱ. ৪) ৱচনেনেৱ সিদ্ধো, তত্থ পন আপত্তি ন দস্সিতা. ইধ ‘‘যো কৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি তত্থ ভৱিতব্বাপত্তিদস্সনত্থং ইদং আৰদ্ধন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘সম্মুখাৱিনযপতিৰূপকেন ৱূপসন্তম্পি সম্মুখাৱিনযেনেৱ ৱূপসন্তগণনং গচ্ছতীতি দস্সেতুং ‘অধম্মৱাদী পুগ্গলো’তিআদি আৰদ্ধ’’ন্তি ৱুত্তং, লিখিতঞ্চ. এৱং ৱূপসন্তং সম্মুখাৱিনযপতিৰূপকেন ৱূপসন্তং নাম হোতি, ন সম্মুখাৱিনযেন চ অঞ্ঞেন কেনচীতি দস্সেতুং ইদমাৰদ্ধন্তি আচৰিযো.
সতিৱিনযকথাৱণ্ণনা
১৯৫. দব্বস্স কম্মৱাচায ‘‘সঙ্ঘো ইমং আযস্মন্তং দব্ব’’ন্তি সম্মুখানিদ্দেসো নত্থি, তথাপি ‘‘পঠমং দব্বো যাচিতব্বো’’তি ৱচনেন সম্মুখাকৰণীযতা তস্স সিদ্ধা. তথা অঞ্ঞত্থাপি যথাসম্ভৱং লেসো ৱেদিতব্বো. সতিৱেপুল্লপ্পত্তস্স দাতব্বো ৱিনযো সতিৱিনযো.
অমূড়্হৱিনযকথাৱণ্ণনা
১৯৬-৭. ‘‘যস্স উম্মত্তকস্স তংতংৱীতিক্কমতো অনাপত্তি, তাদিসস্সেৱ অমূড়্হৱিনযং দাতুং ৱট্টতীতি অমূড়্হস্স কত্তব্বৱিনযো অমূড়্হৱিনযো’’তি লিখিতং, তং যুত্তং ‘‘সঙ্ঘো গগ্গস্স ভিক্খুনো অমূড়্হস্স অমূড়্হৱিনযং দেতী’’তি ৱচনতো. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, অধম্মিকানি অমূড়্হৱিনযস্স দানানী’’তি ইমস্স ৱিভঙ্গে ‘‘ন সৰামী’’তি ৱচনং ৱীতিক্কমকালং সন্ধায তস্স ৱিভঙ্গস্স পৱত্তত্তা. অমূড়্হৱিনযদানকালে পনস্স অমূড়্হতা ৱিনিচ্ছিতব্বা.
পটিঞ্ঞাতকৰণকথাৱণ্ণনা
২০০. ‘‘অপ্পটিঞ্ঞায ভিক্খূনং কম্মানি কৰোন্তী’’তি আৰভন্তস্স কাৰণং ৱুত্তমেৱ. পটিঞ্ঞাতেন কৰণং পটিঞ্ঞাতকৰণং.
তস্সপাপিযসিকাকথাৱণ্ণনা
২০৭. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং তস্সপাপিযসিকাকম্ম’’ন্তি আৰভিত্ৱা পঞ্চ অঙ্গানি দস্সেত্ৱা পাড়ি গতা, ‘‘সা পেয্যালেন সঙ্খিপিত্ৱা গতাতি ঞাতব্ব’’ন্তি লিখিতং. তথা সুক্কপক্খেপি.
তিণৱত্থাৰকাদিকথাৱণ্ণনা
২১৪. ‘‘সব্বেহেৱ একজ্ঝং সন্নিপতিতব্ব’’ন্তি ছন্দদানস্স পটিক্খিত্তত্তা পৱাৰণক্খন্ধকট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘ভিন্নস্স হি সঙ্ঘস্স সমগ্গকৰণকালে, তিণৱত্থাৰকসমথে, ইমস্মিঞ্চ পৱাৰণসঙ্গহেতি ইমেসু তীসু ঠানেসু ছন্দং দাতুং ন ৱট্টতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ২৪১) ৱুত্তত্তা ইধ আগন্ত্ৱা ৱা ছন্দং দত্ৱা পৰিৱেণাদীসু নিসিন্নাতি ইদং ৱিৰুজ্ঝতি ৱিয খাযতীতি চে? ন খাযতি অধিপ্পাযঞ্ঞূনং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – ৱিসুজ্ঝিতুকামেহি সব্বেহেৱ সন্নিপতিতব্বং, অসন্নিপতিতস্স নত্থি সুদ্ধি ছন্দদাযকস্স. কেৱলং তং কম্মং সন্নিপতিতানং সম্পজ্জতি. অট্ঠকথাযং ৱিসুজ্ঝিতুকামানং ছন্দং দাতুং ন ৱট্টতীতি অধিপ্পাযো. ইতৰথা পাড়িযা চ ৱিৰুজ্ঝতি. ‘‘ঠপেত্ৱা যে ন তত্থ হোতী’’তি হি অযং পাড়ি সন্নিপাতং আগন্ত্ৱা ছন্দং দত্ৱা ঠিতানং অত্থিতং দীপেতি. নিস্সীমগতে সন্ধায ৱুত্তং সিযাতি চে? নিস্সীমগতে ঠপেত্ৱা ইধ কিং, তস্মা যো সামগ্গীউপোসথে ছন্দং দত্ৱা তিট্ঠতি চে, নানাসংৱাসকভূমিযংযেৱ তিট্ঠতি, তস্স ছন্দদাযকস্স পৱাৰণসঙ্গহোপি নত্থি. যো চ তিণৱত্থাৰককম্মে নাগচ্ছতি, সো তাহি আপত্তীহি ন সুজ্ঝতীতি ৱেদিতব্বং. যস্স এতং ন ৰুচ্চতি, তস্স পৰিৱাৰে ৱুত্তপৰিসতো কম্মৱিপত্তিলক্খণং ৱিৰুজ্ঝতি, তত্থ হি কেৱলং ছন্দাৰহানং ছন্দো অনাহটো হোতি সচে, অকতং তব্বিপৰীতেন সম্পত্তিদীপনতোতি ৱুত্তং হোতি. তথা পত্তকল্ললক্খণম্পি ৱিৰুজ্ঝতি. তেসু তীসু ঠানেসু কম্মপ্পত্তাযেৱ সব্বে, ন তত্থ ছন্দাৰহো অত্থীতি চে? ন, চতুৱগ্গাদিকৰণৱিভাজনে অৱিসেসেত্ৱা ছন্দাৰহস্স আগতত্তা, তং সামঞ্ঞতো ৱুত্তং. ইদঞ্চ আৱেণিকলক্খণং, তেনেৱ সতিপি দিট্ঠাৱিকম্মে ইদং পটিকুট্ঠকতং ন হোতীতি চে? ন, নানত্তসভাৱতো. ইধ হি যে পন ‘‘ন মেতং খমতী’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং দিট্ঠাৱিকম্মং কৰোন্তী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২১৪) ৱচনতো ন সঙ্ঘস্স দিট্ঠাৱিকম্মং কতং. তস্মিং সতি পটিকুট্ঠকতমেৱ হোতি. অঞ্ঞথা পুব্বভাগা তা ঞত্তিযো নিৰত্থিকা সিযুং, ন চ পৰিৱাৰট্ঠকথাযং ছন্দাৰহাধিকাৰে নযো দিন্নো. পৱাৰণক্খন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘তীসু ঠানেসু ছন্দং দাতুং ন ৱট্টতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ২৪১) ৱুত্তত্তা ৱিৰুজ্ঝতীতি চে? ন, অট্ঠকথায পমাণভাৱে সতি ‘‘ইধ ছন্দং দত্ৱা পৰিৱেণাদীসু নিসিন্না’’তিআদি ৱচনে সুদ্ধিকামতো এৱ গহিতে সব্বং ন ৱিৰুজ্ঝতীতি একে. ‘‘আগন্ত্ৱা ৱা ছন্দং দত্ৱা পৰিৱেণাদীসু নিসিন্না, তে আপত্তীহি ন ৱুট্ঠহন্তী’’তি ইদং ন ৱত্তব্বং. কস্মা? হেট্ঠা ‘‘সব্বেহেৱ একজ্ঝং সন্নিপতিতব্ব’’ন্তি ছন্দদানস্স পটিক্খেপৱচনতো অট্ঠকথাযং ‘‘তীসু ঠানেসু ছন্দং দাতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তত্তা, অন্ধকট্ঠকথাযম্পি তথেৱ ৱুত্তত্তা চাতি? ন, একজ্ঝমেৱ কম্মে কৰীযমানে যো ইধ ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অম্হাকং…পে… গিহিপটিসংযুত্ত’’ন্তি সাধাৰণঞত্তিং ঠপেত্ৱা পুন ‘‘সুণন্তু মে, আযস্মন্তা’’তিআদিনা অসাধাৰণঞত্তিযো ঠপেত্ৱা ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অম্হাকং…পে… এৱমেতং ধাৰযামী’’তি একতোপক্খিকানং সন্ধিযা কতায তদনন্তৰে কেনচি কৰণীযেন ছন্দং দত্ৱা গচ্ছতি, তস্স আপত্তীহি ৱুট্ঠানং নত্থি. অপৰেসম্পি একতোপক্খিকানং অব্ভন্তৰে ঠিতত্তা ৱিভূতত্তা কৰণস্স অযমত্থোৱ ৱুত্তো. সাধাৰণৱসেন দুতিযায ঞত্তিযা ঠপিতায যে তস্মিং খণে ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচাসু অনাৰদ্ধাসু, অপৰিযোসিতাসু ৱা ছন্দং দত্ৱা গচ্ছন্তি, তেসম্পি ন ৱুট্ঠাতি এৱ. যে ন তত্থ হোন্তীতি পদস্স চ যে ৱুত্তপ্পকাৰেন নযেন তত্থ ন হোন্তীতি অত্থো গহেতব্বো. ৱুত্তপ্পকাৰত্থদীপনত্থঞ্চ অট্ঠকথাযং ‘‘ছন্দং দত্ৱা পৰিৱেণাদীসু নিসিন্না’’তি ইদমেৱ অৱত্ৱা ‘‘যে পন তেহি ৱা সদ্ধিং আপত্তিং আপজ্জিত্ৱাপি তত্থ অনাগতা, আগন্ত্ৱা ৱা ছন্দং দত্ৱা পৰিৱেণাদীসু নিসিন্না’’তি ৱুত্তং, এৱং পুব্বেনাপৰং সন্ধীযতি. ‘‘পাড়িযা চ তত্থ দিট্ঠাৱিকম্মেন কম্মস্স অকুপ্পতা ৱেদিতব্বা’’তি ৱুত্তং.
অধিকৰণকথাৱণ্ণনা
২২০. চিত্তুপ্পাদো ৱিৱাদো. ৱিৱাদসদ্দোপি কাৰণূপচাৰেন কুসলাদিসঙ্খ্যং গচ্ছতি. তং সন্ধায ‘‘সমথেহি চ অধিকৰণীযতায অধিকৰণ’’ন্তি ৱুত্তং. অথ ৱা ৱিৱাদহেতুভূতস্স চিত্তুপ্পাদস্স ৱূপসমেন সম্ভৱস্স সদ্দস্সপি ৱূপসমো হোতীতি চিত্তুপ্পাদস্সপি সমথেহি অধিকৰণীযতা পৰিযাযো সম্ভৱতি. ‘‘কুসলচিত্তা ৱিৱদন্তী’’তি ৱুত্তৱিৱাদেপি ‘‘ৱিপচ্চতায ৱোহাৰো’’তি ৱুত্তং, ন ৱুত্তৱচনহেতুৱসেনাতি ৱেদিতব্বং.
২২২. ‘‘আপত্তিঞ্হি আপজ্জন্তো কুসলচিত্তো ৱা’’তি ৱচনতো কুসলম্পি সিযাতি চে? ন তং আপত্তাধিকৰণং সন্ধায ৱুত্তং, যো আপত্তিং আপজ্জতি, সো তীসু চিত্তেসু অঞ্ঞতৰচিত্তসমঙ্গী হুত্ৱা আপজ্জতীতি দস্সনত্থং ‘‘যং কুসলচিত্তো আপজ্জতী’’তিআদি ৱুত্তং. যো ‘‘পঞ্ঞত্তিমত্তং আপত্তাধিকৰণ’’ন্তি ৱদেয্য, তস্স অকুসলাদিভাৱোপি আপত্তাধিকৰণস্স ন যুজ্জতেৱ ৱিৱাদাধিকৰণাদীনং ৱিযাতি চে? ন, ‘‘নত্থাপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ইমিনা ৱিৰোধসম্ভৱতো. অনুগণ্ঠিপদে পন ‘‘আপত্তাধিকৰণং নাম তথাপৱত্তমানঅকউসলচিত্তুপ্পাদৰূপক্খন্ধানমেতং অধিৱচনং. অৱসিট্ঠেসু কুসলাব্যাকতপঞ্ঞত্তীসু ‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং সিযা অব্যাকত’ন্তি ৱচনতো পঞ্ঞত্তিতাৱ পটিসিদ্ধা কুসলত্তিকে অপৰিযাপন্নত্তা. কুসলপটিসেধেনেৱ তেন সমানগতিকত্তা কিৰিযাব্যাকতানম্পি পটিসেধো ৱেদিতব্বো, কিৰিযাব্যাকতানং ৱিয অনুগমনতো ৱিপাকাব্যাকতানম্পি পটিসেধো কতোৱ হোতি, তথাপি অব্যাকতসামঞ্ঞতো ৰূপক্খন্ধেন সদ্ধিং ৱিপাককিৰিযাব্যাকতানম্পি অধিৱচনন্তি ৱেদিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘কুসলচিত্তং অঙ্গং হোতী’’তি ৱিনযে অপকতঞ্ঞুনো সন্ধায ৱুত্তং অপ্পহৰিতকৰণাদিকে সতি. তস্মাতি যস্মা ‘‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ৱত্তুং ন সক্কা, তস্মা কুসলচিত্তং অঙ্গং ন হোতীতি অত্থো. যদি এৱং কস্মা ‘‘তিচিত্তং তিৱেদন’’ন্তি ৱুচ্চতীতি চে? তং দস্সেতুং ‘‘নযিদ’’ন্তিআদি আৰদ্ধন্তি একে. আপত্তিসমুট্ঠাপকচিত্তং অঙ্গপ্পহোনকচিত্তং নাম. ‘‘একন্ততোতি যেভুয্যেনাতি অত্থো, ইতৰথা ৱিৰুজ্ঝতি. কস্মা? ‘যস্সা সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱ হোতী’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা) ৱুত্তত্তা’’তি ৱদন্তি. তেন কিং? ৱিপাকো নত্থি, কস্মা? একন্তাকুসলত্তা, তস্মা কথাৱ তত্থ নত্থি. যত্থ পন অত্থি, তং দস্সেন্তো ‘‘যং পন পণ্ণত্তিৱজ্জ’’ন্তিআদিমাহ. অসঞ্চিচ্চ পন কিঞ্চি অজানন্তস্স…পে… অব্যাকতং হোতীতি ভিক্খুম্হি কম্মট্ঠানগতচিত্তেন নিপন্নে, নিদ্দাযন্তে ৱা মাতুগামো চে সেয্যং কপ্পেতি, তস্স ভিক্খুনো ৱিজ্জমানম্পি কুসলচিত্তং আপত্তিযা অঙ্গং ন হোতি, তস্মা তস্মিং খণে সেয্যাকাৰেন ৱত্তমানৰূপমেৱ আপত্তাধিকৰণং নাম. ভৱঙ্গচিত্তে ৱিজ্জমানেপি এসেৱ নযো. তস্মিঞ্হি খণে উট্ঠাতব্বে জাতে অনুট্ঠানতো ৰূপক্খন্ধোৱ আপত্তি নাম, ন ৱিপাকেন সদ্ধিং. সচে পন ৱদেয্য, তস্স এৱংৱাদিনো অচিত্তকানং কুসলচিত্তং আপজ্জেয্য. কিং ৱুত্তং হোতি? এড়কলোমং গহেত্ৱা কম্মট্ঠানমনসিকাৰেন তিযোজনং অতিক্কমন্তস্স, পণ্ণত্তিং অজানিত্ৱা পদসো ধম্মং ৱাচেন্তস্স চ আপজ্জিতব্বাপত্তিযা কুসলচিত্তং আপজ্জেয্যাতি. আপজ্জতিযেৱাতি চে? নাপজ্জতি. কস্মা? ‘‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ৱচনতো.
চলিতো কাযো, পৱত্তা ৱাচা, অঞ্ঞতৰমেৱ অঙ্গন্তি অঞ্ঞতৰমেৱ আপত্তীতি অত্থো. কেৱলং পঞ্ঞত্তিযা অকুসলাদিভাৱাসম্ভৱতো আপত্তিতা ন যুজ্জতি. আপত্তিং আপজ্জন্তো তীসু অঞ্ঞতৰসমঙ্গী হুত্ৱা আপজ্জতীতি দস্সনত্থং ‘‘যং কুসলচিত্তো’’তিআদি ৱুত্তং. তস্সত্থো – পথৱীখণনাদীসু কুসলচিত্তক্খণে ৱীতিক্কমৱসেন পৱত্তৰূপসম্ভৱতো কুসলচিত্তো ৱা অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতি. তথা অব্যাকতচিত্তো ৱা অব্যাকতৰূপসঙ্খাতং অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতি, পাণাতিপাতাদীসু অকুসলচিত্তো ৱা অকুসলাপত্তিং আপজ্জতি, ৰূপং পনেত্থ অব্বোহাৰিকং. সুপিনপস্সনকালাদীসু পাণাতিপাতাদিং কৰোন্তো সহসেয্যাদিৱসেন আপজ্জিতব্বাপত্তিং আপজ্জন্তো অকুসলচিত্তো অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতীতি ৱেদিতব্বো. ইদং ৱুচ্চতি আপত্তাধিকৰণং অকুসলন্তি অকুসলচিত্তুপ্পাদো. পোৰাণগণ্ঠিপদেসু পন ‘‘পুথুজ্জনো কল্যাণপুথুজ্জনো সেক্খো অৰহাতি চত্তাৰো পুগ্গলে দস্সেত্ৱা তেসু অৰহতো আপত্তাধিকৰণং অব্যাকতমেৱ, তথা সেক্খানং, তথা কল্যাণপুথুজ্জনস্স অসঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমকালে অব্যাকতমেৱ. ইতৰস্স অকুসলম্পি হোতি অব্যাকতম্পি. যস্মা চস্স সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমকালে অকুসলমেৱ হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’ন্তি. সব্বত্থ অব্যাকতং নাম তস্স ৱিপাকাভাৱমত্তং সন্ধায এৱংনামকং জাত’’ন্তি লিখিতং, ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং.
২২৪. ৱিৱাদো ৱিৱাদাধিকৰণন্তি যো কোচি ৱিৱাদো, সো সব্বো কিং ৱিৱাদাধিকৰণং নাম হোতীতি একপুচ্ছা. ‘‘ৱিৱাদো অধিকৰণন্তি ৱিৱাদাধিকৰণমেৱ ৱিৱাদো চ অধিকৰণঞ্চাতি পুচ্ছতি. তদুভযং ৱিৱাদাধিকৰণমেৱাতি পুচ্ছতীতি ৱুত্তং হোতী’’তি পোৰাণগণ্ঠিপদে ৱুত্তং. কেসুচি পোত্থকেসু অযং পুচ্ছা নত্থি. যদি এৱং ইমায ন ভৱিতব্বং ৱিৱাদো ৱিৱাদাধিকৰণং, ৱিৱাদাধিকৰণং ৱিৱাদো, ৱিৱাদাধিকৰণং ৱিৱাদো চেৱ অধিকৰণঞ্চাতি পঞ্চপঞ্হাহি ভৱিতব্বং সিযা. কেসুচি পোত্থকেসু তিস্সো, কেসুচি চতস্সো, পঞ্চ নত্থি. তত্থ দ্ৱে ৱিভত্তা. ইতৰাসু অধিকৰণং ৱিৱাদোতি যং কিঞ্চি অধিকৰণং, ৱিৱাদসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতি, ৱিৱাদো অধিকৰণন্তি যো কোচি ৱিৱাদো, সো সব্বো অধিকৰণসঙ্খ্যং গচ্ছতীতি পুচ্ছতি. এস নযো সব্বত্থ.
২২৮. সম্মুখাৱিনযস্মিন্তি সম্মুখাৱিনযভাৱে.
২৩০. ‘‘অন্তৰেনাতি কাৰণেনা’’তি লিখিতং.
২৩৩. উব্বাহিকায খিয্যনকে পাচিত্তি ন ৱুত্তা তত্থ ছন্দদানস্স নত্থিতায.
২৩৬. তস্স খো এতন্তি এসোতি অত্থো ‘‘এতদগ্গ’’ন্তি এত্থ ৱিয.
২৩৮. ‘‘কা চ তস্স পাপিযসিকা’’তি কিৰ পাঠো.
২৪২. ‘‘কিচ্চমেৱ কিচ্চাধিকৰণ’’ন্তি ৱচনতো অপলোকনকম্মাদীনমেতং অধিৱচনং, তং ৱিৱাদাধিকৰণাদীনি ৱিয সমথেহি সমেতব্বং ন হোতি, কিন্তু সম্মুখাৱিনযেন সম্পজ্জতীতি অত্থো.
সমথক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. খুদ্দকৱত্থুক্খন্ধকৱণ্ণনা
খুদ্দকৱত্থুকথাৱণ্ণনা
২৪৪. পুথুপাণিনা কত্তব্বং কম্মং পুথুপাণিকং.
২৪৫. ‘‘কণ্ণতো নিক্খন্তমুত্তোলম্বকাদীনং কুণ্ডলাদীন’’ন্তি লিখিতং. ‘‘কাযূৰ’’ন্তি পাড়িপাঠো. ‘‘কেযূৰাদীনী’’তি আচৰিযেনুদ্ধটং.
২৪৮. ‘‘সাধুগীতং নাম পৰিনিব্বুতট্ঠানে গীত’’ন্তি লিখিতং. দন্তগীতং গাযিতুকামানং ৱাক্ককৰণীযং. দন্তগীতস্স ৱিভাৱনত্থং ‘‘যং গাযিস্সামা’’তিআদিমাহ.
২৪৯. চতুৰস্সৱত্তং নাম চতুপ্পাদগাথাৱত্তং. ‘‘তৰঙ্গৱত্তাদীনি উচ্চাৰণৱিধানানি নট্ঠপযোগানী’’তি লিখিতং. বাহিৰলোমিন্তি ভাৱনপুংসকং, যথা তস্স উণ্ণপাৱাৰস্স বহিদ্ধা লোমানি দিস্সন্তি, তথা ধাৰেন্তস্স দুক্কটন্তি ৱুত্তং হোতি.
২৫১. ৱিৰূপক্খেহীতিআদি সহযোগকৰণৱচনং. সৰবূতি গেহগোড়িকা. সা কিৰ সেতা সৱিসা হোতি. সোহন্তি যস্স মে এতেহি মেত্তং, সোহং নমো কৰোমি ভগৱতোতি সম্বন্ধো. অঞ্ঞম্হি…পে… ছেতব্বম্হীতি ৰাগানুসযে.
২৫২. উট্টিত্ৱাতি পক্খিপিত্ৱা. ওতৰতূতি ইদ্ধিযা ওতাৰেত্ৱা গণ্হাতু. অনুপৰিযাযীতি অনুপৰিব্ভমি.
২৫৩. ন অচ্ছুপিযন্তীতি ন লগ্গন্তি. ৰূপকাকিণ্ণানীতি ইত্থিৰূপাদীহি ৱোকিণ্ণানি.
২৫৪. আলিন্দকমিড্ঢিকাদীনন্তি পমুখমিড্ঢিকাদীনং. পৰিৱত্তেত্ৱা তত্থেৱাতি এত্থ ‘‘পৰিৱত্তেত্ৱা ততিযৱাৰে তত্থেৱ মিড্ঢিযা পতিট্ঠাতী’’তি লিখিতং. পৰিভণ্ডং নাম গেহস্স বহি কুট্টপাদস্স থিৰভাৱত্থং কতা তনুকমিড্ঢিকা ৱুচ্চতি. এত্থ ‘‘পৰিৱট্টিত্ৱা পত্তো ভিজ্জতীতি অধিকৰণভেদাসঙ্কায অভাৱে ঠানে ঠপেতুং ৱট্টতী’’তি লিখিতং. পত্তমাড়কো ৱট্টিত্ৱা পত্তানং অপতনত্থং ৱট্টং ৱা চতুৰস্সং ৱা ইট্ঠকাদীহি পৰিক্খিপিত্ৱা মাড়কচ্ছন্নেন কতো. ‘‘পত্তমণ্ডলিকা পত্তপচ্ছিকা তালপত্তাদীহি কতা’’তি চ লিখিতং. মিড্ঢন্তে আধাৰকে ঠপেতুং ৱট্টতি পত্তসন্ধাৰণত্থং ৱুত্তত্তা. মঞ্চে আধাৰকেপি ন ৱট্টতি নিসীদনপচ্চযা ৱাৰিতত্তা. আসন্নভূমিকত্তা ওলম্বেতুং ৱট্টতি.
২৫৫. ‘‘অংসকূটে লগ্গেত্ৱাতি ৱচনতো অগ্গহত্থে লগ্গেত্ৱা অঙ্কে ঠপেতুং ন ৱট্টতী’’তি কেচি ৱদন্তি, ন সুন্দৰং, ‘‘ন কেৱলং যস্স পত্তো’’তিআদি যদি হত্থেন গহিতপত্তে ভেদসঞ্ঞা, পগেৱ অঞ্ঞেন সৰীৰাৱযৱেনাতি কত্ৱা ৱুত্তং. পাড়িযং পন পচুৰৱোহাৰৱসেন ৱুত্তং. ঘটিকপালমযং ঘটিকটাহং. ছৱসীসস্স পত্তন্তি ‘‘সিলাপুত্তকস্স সৰীৰং, খীৰস্স ধাৰাতিআদিৱোহাৰৱসেন ৱুত্তং. মঞ্চে নিসীদিতুং আগতোতি অত্থো. ‘‘পিসাচিল্লিকাতি পিসাচদাৰকা’’তিপি ৱদন্তি. দিন্নকমেৱ পটিগ্গহিতমেৱ. চব্বেত্ৱাতি খাদিত্ৱা. অট্ঠিকানি চ কণ্টকানি চ অট্ঠিককণ্টকানি. ‘‘এতেসু সব্বেসু পণ্ণত্তিং জানাতু ৱা, মা ৱা, আপত্তিযেৱা’’তি লিখিতং.
২৫৬. ৱিপ্ফাড়েত্ৱাতি ফাড়েত্ৱা. কিণ্ণেন পূৰেতুন্তি সুৰাকিণ্ণেন পূৰেতুং. বিদলকং নাম দিগুণকৰণসঙ্খাতস্স কিৰিযাৱিসেসস্স অধিৱচনং. কস্স দিগুণকৰণং? যেন কিলঞ্জাদিনা মহন্তং কথিনমত্থতং, তস্স. তঞ্হি দণ্ডকথিনপ্পমাণেন পৰিযন্তে সংহৰিত্ৱা দিগুণং কাতব্বং. অঞ্ঞথা খুদ্দকচীৱৰস্স অনুৱাতপৰিভণ্ডাদিৱিধানকৰণে হত্থস্স ওকাসো ন হোতি. সলাকায সতি দ্ৱিন্নং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰং ঞত্ৱা সিব্বিতাসিব্বিতং সুখং পঞ্ঞাযতি. দণ্ডকথিনে কতে ন বহূহি সহাযেহি পযোজনং. ‘‘অসংকুটিত্ৱা চীৱৰং সমং হোতি. কোণাপি সমা হোন্তী’’তি লিখিতং, ‘‘হলিদ্দিসুত্তেন সঞ্ঞাকৰণ’’ন্তি ৱুত্তত্তা হলিদ্দিসুত্তেন চীৱৰং সিব্বেতুম্পি ৱট্টতীতি সিদ্ধং. তত্থ হি কেচি অকপ্পিযসঞ্ঞিনো. পটিগ্গহো নাম অঙ্গুলিকোসো.
২৫৭-৮. পাতীতি পটিগ্গহসণ্ঠানং. পটিগ্গহত্থৱিকন্তি অঙ্গুলিকোসত্থৱিকং. সূচিসত্থকানং পুব্বে আৱেসনত্থৱিকায অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ভেসজ্জত্থৱিক’’ন্তি ৱুত্তং. এত্থ সূচিসত্থকাদীনিপি ঠপেতব্বানীতি নিদানং সূচেতি. সচেপি উপনন্দো ভিক্খু অলজ্জী, তথাপি সন্তকমেতং অমূলচ্ছেদকতভিক্খুনো লজ্জিনোপি সমানস্স কপ্পতীতি যুজ্জতি. ন সম্মতীতি ন পহোতি.
২৬০-১. বহি কুট্টস্স সমন্ততো নীচৱত্থুকং কত্ৱা ঠিতং ‘‘মণ্ডলিক’’ন্তি ৱুচ্চতি. জন্তাঘৰপ্পটিচ্ছাদিনা ছন্নস্স নগ্গিযং যস্স ন পঞ্ঞাযতি, তস্সেৱ পৰিকম্মং কাতব্বং. এস নযো উদকৱত্থপটিচ্ছাদীসুপি.
২৬২-৩. পণিযা নাম পণিযকাৰকা. আকড্ঢনযন্তং আকড্ঢিযমানং কূপস্স উপৰিভাগে পৰিব্ভমতি. অৰহটঘটিযন্তং সকটচক্কসণ্ঠানযন্তং. তস্স অৰে অৰে ঘটিকানি বন্ধিত্ৱা একেন, দ্ৱীহি ৱা পৰিব্ভমিযমানস্স উদকনিব্বাহনং ৱেদিতব্বং. আৱিদ্ধপক্খপাসং নাম যত্থ মণ্ডলাকাৰেন পক্খপাসা বজ্ঝন্তি আৱিদ্ধৱত্থতা ৱিয আৱিদ্ধপক্খপাসকা. পুব্বে পত্তসঙ্গোপনত্থং, ইদানি ঠপেতব্বং ভুঞ্জিতুং আধাৰকো অনুঞ্ঞাতো.
২৭৩. পৰগলং গচ্ছতীতি ইমস্স পযোগাভাৱা ৱট্টতি. কম্মসতেনাতি মহতা উস্সাহেন.
২৭৭-৮. লোহভণ্ডং নাম কংসতো সেসলোহভণ্ডং. মুদ্দিককাযবন্ধনং নাম চতুৰস্সং অকত্ৱা সজ্জিতং. পামঙ্গদসা চতুৰস্সা. মুদিঙ্গসণ্ঠানেনাতি সঙ্ঘাটিযা মুদিঙ্গসিব্বনাকাৰেন ৱৰকসীসাকাৰেন. পৱনন্তোতি পাসন্তো. ‘‘দসামূল’’ন্তি চ লিখিতং. অকাযবন্ধনেন সঞ্চিচ্চ ৱা অসঞ্চিচ্চ ৱা গামপ্পৱেসনে আপত্তি. ‘‘সৰিতট্ঠানতো বন্ধিত্ৱা পৱিসিতব্বং, নিৱত্তিতব্বং ৱা’’তি লিখিতং.
২৭৯. সত্তঙ্গুলং ৱা অট্ঠঙ্গুলং ৱাতি এত্থ ‘‘সুগতঙ্গুলেনা’’তি অৱুত্তত্তা পকতিঅঙ্গুলেন সাৰুপ্পত্থায ৱড্ঢেত্ৱাপি কৰোন্তি চে, ন দোসো.
২৮০. তালৱণ্টাকাৰেন সীহড়িত্থীনং ৱিয.
খুদ্দকৱত্থুক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. সেনাসনক্খন্ধকৱণ্ণনা
ৱিহাৰানুজাননকথাৱণ্ণনা
২৯৪. নিলীযন্তি ভিক্খূ এত্থাতি ৱিহাৰাদযো লেণানি নাম. আগত-ৱচনেন তস্সাগতসঙ্ঘোৱ সামী, ন অনাগতোতি কেচি, তং ন যুজ্জতি সমানলাভকতিকায সিদ্ধত্তা.
২৯৬-৭. দীপিনঙ্গুট্ঠেনাতি এত্থ ‘‘দীপিনা অকপ্পিযচম্মং দস্সেতী’’তি লিখিতং. থম্ভকৱাতপানং নাম তিৰিযং দাৰূনি অদত্ৱা উজুকং ঠিতেহেৱ দাৰূহি কত্তব্বং. ভিসীনং অনুঞ্ঞাতং ৱট্টতীতি বিম্বোহনে ৱট্টতীতি অত্থো. তূলপূৰিতং ভিসিং অপস্সযিতুং ন ৱট্টতি উণ্ণাদীনংযেৱ অনুঞ্ঞাতত্তা. নিসীদননিপজ্জনং সন্ধায ৱুত্তং, তস্মা অপস্সযিতুং ৱট্টতীতি চে? অকপ্পিযন্তি ন ৱট্টতীতি কেচি. যদি এৱং অকপ্পিযমঞ্চঞ্চ অপস্সযিতুং ন ৱট্টেয্য. যস্মা ৱট্টতি, তস্মা দোসো নত্থি. অপিচ গিলানস্স বিম্বোহনং নিপজ্জিতুম্পি অনুঞ্ঞাতং, তস্মা ভিসিপি ৱট্টতি অপস্সযিতুং. আচৰিযা চ অনুজানন্তি, ৱড়ঞ্জেন্তি চাতি একে. সিম্বলিতূলসুত্তেন সিব্বিতং চীৱৰং ৱট্টতি. কস্মা? কপ্পাসস্স অনুলোমতো. ‘‘অক্কফলসুত্তমযম্পি অক্কৱাকমযমেৱ পটিক্খিত্ত’’ন্তি তে এৱ ৱদন্তি.
২৯৮. অনিবন্ধনীযো অলগ্গো. পটিবাহেত্ৱাতি মট্ঠং কত্ৱা. ‘‘সেতৱণ্ণাদীনং যথাসঙ্খ্যং ইক্কাসাদযো বন্ধনত্থং ৱুত্তা’’তি লিখিতং.
৩০০. পকুট্টং সমন্ততো আৱিদ্ধপমুখং.
৩০৩. সুধালেপোতি সুধামত্তিকালেপো.
৩০৫. আসত্তি তণ্হা. সন্তিং অদৰং.
৩০৭. কেতুন্তি কযেন গহেতুং.
৩০৮. চিতাতি ইট্ঠকাযো কবড়েন নিদ্ধমনৱসেন ছিন্দিত্ৱা কতাতি অত্থো.
৩১০. ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং অন্তেৱাসিকাতি এত্থ ৱীসতিৱস্সং অতিক্কমিত্ৱা ছব্বগ্গিযা উপ্পন্না. ‘‘আৰাধযিংসু মে ভিক্খূ চিত্ত’’ন্তি (ম. নি. ১.২২৫) ৱুত্তত্তা অঞ্ঞস্মিং কালে সাৱত্থিগমনে উপ্পন্নং ৱত্থুং ইধ আপত্তিদস্সনত্থং আহৰিত্ৱা ৱুত্তন্তি যুত্তং ৱিয, ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং. ৱুদ্ধন্তি ৱুদ্ধতৰং.
৩১৩. সন্থৰেতি তিণসন্থৰাদযো.
সেনাসনগ্গাহকথাৱণ্ণনা
৩১৮. ‘‘সেয্যগ্গেনাতি মঞ্চট্ঠানপৰিচ্ছেদেন. ৱিহাৰগ্গেনাতি ওৱৰকগ্গেনা’’তি লিখিতং. থাৱৰাতি নিযতা. পচ্চযেনেৱ হি তন্তি তস্মিং সেনাসনে মহাথেৰা তস্স পচ্চযস্স কাৰণা অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৱা ৱসন্তাযেৱ নং পটিজগ্গিস্সন্তীতি অত্থো. অঘট্টনকম্মং দস্সেতুং ‘‘ন তত্থ মনুস্সা’’তিআদিমাহ. ‘‘ৱিতক্কং ছিন্দিত্ৱা সুদ্ধচিত্তেন গমনৱত্তেনেৱ গন্তব্ব’’ন্তি পাঠো. মুদ্দৱেদিকা নাম চেতিযস্স হম্মিযৱেদিকা. পটিক্কম্মাতি অপসক্কিত্ৱা. সমানলাভকতিকা মূলাৱাসে সতি সিযা, মূলাৱাসৱিনাসেন কতিকাপি ৱিনস্সতি. সমানলাভ-ৱচনং সতি দ্ৱীসু, বহূসু ৱা যুজ্জতি, তেনেৱ একস্মিং অৱসিট্ঠেতি নো মতি. তাৱকালিকং কালেন মূলচ্ছেদনৱসেন ৱা অঞ্ঞেসং ৱা কম্মং অঞ্ঞস্স সিযা নাৱাযং সঙ্গমোতি আচৰিযো. পুগ্গলৱসেনেৱ কাতব্বন্তি অপলোকনকালে সঙ্ঘো ৱস্সংৱুত্থভিক্খূনং পাটেক্কং ‘‘এত্তকং ৱস্সাৱাসিকং ৱত্থং দেতি, ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি পুগ্গলমেৱ পৰামসিত্ৱা দাতব্বং, ন সঙ্ঘৱসেন কাতব্বং. ন সঙ্ঘো সঙ্ঘস্স এত্তকং দেতীতি. ‘‘একস্মিং আৱাসে সঙ্ঘস্স কম্মং কৰোতী’তি ৱচনতো সঙ্ঘৱসেন কাতব্ব’’ন্তি লিখিতং. ন হি তথা ৱুত্তে সঙ্ঘস্স কিঞ্চি কম্মং কতং নাম হোতি. ‘‘সম্মতসেনাসনগ্গাহাপকতো অঞ্ঞেন গাহিতেপি গাহো ৰুহতি অগ্গহিতুপজ্ঝাযস্স উপসম্পদা ৱিযা’’তি লিখিতং. ‘‘কম্মৱাচাযপি সম্মুতি ৱট্টতী’’তি লিখিতং.
অট্ঠপি সোড়সপি জনেতি এত্থ কিং ৱিসুং ৱিসুং, উদাহু একতোতি? একতোপি ৱট্টতি. ন হি তে তথা সম্মতা সঙ্ঘেন কম্মকতা নাম হোন্তি, তেনেৱ সত্তসতিকক্খন্ধকে একতো অট্ঠ জনা সম্মতাতি. তেসং সম্মুতি কম্মৱাচাযপীতি ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচাযপি. অপলোকনকম্মস্স ৱত্থূহি সা এৱ কম্মৱাচা লব্ভমানা লব্ভতি, তস্সা চ ৱত্থূহি অপলোকনকম্মমেৱ লব্ভমানং লব্ভতি, ন অঞ্ঞন্তি ৱেদিতব্বং. ইমং নযং মিচ্ছা গণ্হন্তো ‘‘অপলোকনকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং কাতুং, ঞত্তিদুতিযকম্মঞ্চ অপলোকনকম্মং কাতুং ৱট্টতী’’তি গণ্হাতি, এৱঞ্চ সতি কম্মসঙ্কৰদোসো আপজ্জতি. মগ্গো পোক্খৰণীতি এত্থ মগ্গো নাম মগ্গে কতদীঘসালা, পোক্খৰণীতি নহাযিতুং কতপোক্খৰণী. এতানি হি অসেনাসনানীতি এত্থ ভত্তসালা ন আগতা, তস্মা তং সেনাসনন্তি চে? সাপি এত্থেৱ পৱিট্ঠা ৱাসত্থায অকতত্তা. ভোজনসালা পন উভযত্থ নাগতা. কিঞ্চাপি নাগতা, উপৰি ‘‘ভোজনসালা পন সেনাসনমেৱা’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩১৮) ৱুত্তত্তা সেনাসনং. ‘‘কপ্পিযকুটি চ এত্থ কাতব্বা’’তি ৱদন্তি, তং নেতি একে. ৰুক্খমূলৱেড়ুগুম্বা ছন্না কৱাটবদ্ধাৱ সেনাসনং. ‘‘অলাভকেসু আৱাসেসূতি অলাভকেসু সেনাসনেসূ’’তি লিখিতং, তং যুত্তং. ন হি পাটেক্কং সেনাসনং হোতি. তং সঞ্ঞাপেত্ৱাতি এত্থ পঞ্ঞত্তিং অগচ্ছন্তে বলক্কাৰেনপি ৱট্টতি. অযম্পীতি পচ্চযোপি.
উপনিবন্ধিত্ৱাতি তস্স সমীপে ৰুক্খমূলাদীসু ৱসিত্ৱা তত্থ ৱত্তং কত্ৱাতি অধিপ্পাযো. পৰিযত্তিপটিপত্তিপটিৱেধৱসেন তিৱিধম্পি. ‘‘দসকথাৱত্থুকং দসঅসুভং দসঅনুস্সতি’’ন্তি পাঠো. ‘‘পঠমভাগং মুঞ্চিত্ৱাতি ইদং চে পঠমগাহিতৱত্থুতো মহগ্ঘং হোতী’’তি লিখিতং. ছিন্নৱস্সানং ৱস্সাৱাসিকং নাম পুব্বে গহিতৱস্সাৱাসিকানং পচ্ছা ছিন্নৱস্সানং. ভতিনিৱিট্ঠন্তি ভতিং কত্ৱা ৱিয নিৱিট্ঠং পৰিযিট্ঠং. ‘‘সঙ্ঘিকং পন…পে… ৱিব্ভন্তোপি লভতেৱা’’তি ইদং তত্ৰুপ্পাদং সন্ধায ৱুত্তং. ইমিনা অপলোকনমেৱ পমাণং, ন গাহাপনন্তি কেচি. ৱিনযধৰা পন ‘‘অম্হাকং ৱিহাৰে ৱস্সং উপগতানং একেকস্স তিচীৱৰং সঙ্ঘো দস্সতী’তিআদিনা অপলোকিতেপি অভাজিতং ৱিব্ভন্তকো ন লভতি. ‘অপলোকনকম্মং কত্ৱা গাহিত’ন্তি ৱুত্তত্তা, ‘অভাজিতে ৱিব্ভমতী’তি এৱং পুব্বে ৱুত্তত্তা চা’’তি ৱদন্তি. ‘‘পচ্চযৱসেনাতি গহপতিকং ৱা অঞ্ঞং ৱা ৱস্সাৱাসিকং পচ্চযৱসেন গাহিত’’ন্তি লিখিতং. ‘‘একমেৱ ৱত্থং দাতব্বন্তি তত্থ নিসিন্নানং একমেকং ৱত্থং পাপুণাতী’’তি লিখিতং. দুতিযো থেৰাসনেতি অনুভাগো. পঠমভাগো অঞ্ঞথা থেৰেন গহিতোতি জানিতব্বং.
উপনন্দৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৩২০. তিৱস্সন্তৰেনাতি তিণ্ণং ৱস্সানং অন্তো ঠিতেন. হত্থিম্হি নখো অস্সাতি হত্থিনখো. পাসাদস্স নখো নাম হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদো. গিহিৱিকটনীহাৰেনাতি গিহীহি কতনীহাৰেনেৱ. ‘‘তেহি অত্থৰিত্ৱা দিন্নানেৱ নিসীদিতুং লব্ভন্তি, ন ভিক্খুনা সযং অত্থৰিত্ৱা ৱিস্সজ্জিতব্বং সঙ্ঘেন অত্থৰাপেত্ৱা ৱা’’তি লিখিতং.
অৱিস্সজ্জিযৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৩২১. ‘‘ন ৱিস্সজ্জেতব্বং সঙ্ঘেন ৱা গণেন ৱা পুগ্গলেন ৱা’’তি ৱচনং ‘‘যং অগৰুভণ্ডং ৱিস্সজ্জিযং ৱেভঙ্গিযং সঙ্ঘিকং, তং গণো চে তস্মিং আৱাসে ৱসতি পুগ্গলোপি ৱা, গণেন ৱা পুগ্গলেন ৱা ৱিস্সজ্জিতং সঙ্ঘেন ৱিস্সজ্জিতসদিসমেৱ হোতী’’তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তৱচনং সাধেতি, অঞ্ঞথা এত্থ গণপুগ্গলগ্গহণং নিৰত্থকং. অৰঞ্জৰো উদকচাটি, অলঞ্জলো, বহুউদকগণ্হনকোতি অত্থো. ‘‘ৱট্টচাটি ৱিয হুত্ৱা থোকং দীঘমুখো মজ্ঝে পৰিচ্ছেদং দস্সেত্ৱা কতো’’তি লিখিতং. মংসদিব্বধম্মবুদ্ধসমন্তচক্খুৱসেন পঞ্চ.
গৰুভণ্ডেন চ গৰুভণ্ডন্তি সংহাৰিমং সন্ধায ৱুত্তং. পত্তচীৱৰং নিক্খিপিতুন্তি অট্টকচ্ছন্নেন কতে মঞ্চে. ৱট্টলোহং নাম পীতৱণ্ণং. পাৰিহাৰিযং ন ৱট্টতীতি আগন্তুকস্স অদত্ৱা পৰিচাৰিকহত্থতো অত্তনো নামং লিখাপেত্ৱা গহেত্ৱা যথাসুখং পৰিহৰিতুং ন ৱট্টতি. ‘‘গিহিৱিকটনীহাৰেনেৱাতি যাৱ অত্তনো কম্মনিব্বত্তি, তাৱ গহেত্ৱা দেতী’’তি লিখিতং. সিখৰং নাম যেন পৰিব্ভমন্তা ছিন্দন্তি. পত্তবন্ধকো নাম পত্তস্স গণ্ঠিআদিকাৰকো. ‘‘পটিমানং সুৱণ্ণাদিপত্তকাৰকো’’তিপি ৱদন্তি. ‘‘অড্ঢবাহূতি কপ্পৰতো পট্ঠায যাৱ অংসকূট’’ন্তি লিখিতং. ইতো পট্ঠাযাতি ইমং পাড়িং আদিং কত্ৱা. দণ্ডমুগ্গৰো নাম যেন ৰজিতচীৱৰং পোথেন্তি. ‘পচ্চত্থৰণগতিক’ন্তি ৱুত্তত্তা, ‘‘তম্পি গৰুভণ্ডমেৱাতি ৱুত্তত্তা চ অপি-সদ্দেন পাৱাৰাদিপচ্চত্থৰণং সব্বং গৰুভণ্ডমেৱা’’তি ৱদন্তি. এতেনেৱ সুত্তেন অঞ্ঞথা অত্থং ৱত্ৱা ‘‘পাৱাৰাদিপচ্চত্থৰণং ন গৰুভণ্ডং, ভাজনীযমেৱ, সেনাসনত্থায দিন্নপচ্চত্থৰণমেৱ গৰুভণ্ড’’ন্তি ৱদন্তি, উপপৰিক্খিতব্বং. গণ্ঠিকাতি চীৱৰগণ্ঠিকা. ভঞ্চকো নাম সৰকো.
নৱকম্মদানকথাৱণ্ণনা
৩২৩-৪. অগ্গড়বন্ধসূচিদ্ৱাৰকৰণমত্তেনপি. ‘‘কপোতভণ্ডিকা নাম ৱড়ভিযা উপৰি ঠপেতব্বৱলযং ৱা তিণচ্ছদনগেহস্স পিট্ঠিৱংসস্স হেট্ঠা ঠপেতব্বং ৱা উভযমস্স গতা দাৰূ’’তি লিখিতং. কাৰন্তৰাতি তদা পুন পৱিসট্ঠং পুব্বপযোজিতানানং ৱচনপাতসেনাসনৱাসো. ন পন পতিসট্ঠতোতি দট্ঠব্বং. সব্বত্থ ৱিনট্ঠৱাসো ন চ পটিসেধকো হোতীতি দট্ঠব্বো. দ্ৱাৰৱাতপানাদীনি অপহৰিত্ৱা দাতুং অসক্কুণেয্যতো ‘‘পটিদাতব্বানিযেৱা’’তি ৱুত্তং. গোপানসিআদযো দেন্তস্স ৱিহাৰো পলুজ্জতীতি ‘‘মূলং ৱা দাতব্ব’’ন্তিআদি ৱুত্তন্তি একে. ‘‘নেৱাসিকা পকতিযা অনত্থতায ভূমিযা ঠপেন্তি চে, তেসম্পি অনাপত্তিযেৱা’’তি লিখিতং. ‘‘দ্ৱাৰৱাতপানাদযো অপৰিকম্মকতাপি অপটিচ্ছাদেত্ৱা ন অপস্সযিতব্বা’’তি লিখিতং.
সঙ্ঘভত্তাদিঅনুজাননকথাৱণ্ণনা
উদ্দেসভত্তকথাৱণ্ণনা
৩২৫. যা ভত্তুদ্দেসট্ঠানভূতায ভোজনসালায পকতিঠিতিকা. দিন্নং পনাতি যথা সো দাযকো দেতি, তং দস্সেন্তো ‘‘সঙ্ঘতো ভন্তে’’তিআদিমাহ. একৱড়ঞ্জন্তি একদ্ৱাৰেন ৱড়ঞ্জিতব্বং. তিচীৱৰপৰিৱাৰন্তি এত্থ ‘‘উদকমত্তলাভী ৱিয অঞ্ঞোপি উদ্দেসভত্তং অলভিত্ৱা ৱত্থাদিমনেকপ্পকাৰং লভতি চে, তস্সেৱ ত’’ন্তি লিখিতং. ‘‘উদ্দেসপত্তে দেথা’তি ৱত্ৱা গহেত্ৱা আগতভাৱেন সঙ্ঘস্স পৰিচ্চত্তং ন হোতিযেৱ তস্সেৱ হত্থে গতত্তা, তস্মা তেহি ৱুত্তক্কমেন সব্বেহি ভাজেত্ৱা ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. পটিপাটিপত্তং ৱা ঠিতিকায ঠিতপত্তং ৱা. ‘‘কূটট্ঠিতিকা নাম অগ্গহেতব্বানম্পি গাহিতত্তা’’তি লিখিতং, ‘‘পণীতভত্তট্ঠিতিকঞ্চ অজানিত্ৱা মিস্সেত্ৱা গাহিতেপি এৱমেৱ পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি চ লিখিতং. তঞ্চে থেয্যায হৰন্তি পত্তহাৰকা, আণাপকস্স গীৱা হোতি. অতিক্কন্তম্পি ঠিতিকং ঠপেত্ৱাতি এত্থ ‘‘তংদিৱসমেৱ চে ভিক্খা লব্ভতি, অপৰদিৱসতো পট্ঠায ন লব্ভতি কিৰা’’তি লিখিতং. পচ্ছা ‘‘সব্বো সঙ্ঘো পৰিভুঞ্জতূ’’তি অৱুত্তেপি ভাজেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং. ‘‘এত্তকে ভিক্খূ সঙ্ঘতো উদ্দিসিত্ৱা দেথা’তি অৱত্ৱা ‘এত্তকানং ভিক্খূনং ভত্তং গণ্হথা’তি দিন্নং সঙ্ঘিকনিমন্তনং নামা’’তি লিখিতং.
নিমন্তনভত্তকথাৱণ্ণনা
পটিপাটিযাতি যথালদ্ধপটিপাটিযা. ৱিচ্ছিন্দিত্ৱাতি ভত্তং গণ্হথাতি পদং অৱত্ৱা. আলোপসঙ্খেপেনাতি অযং নযো নিমন্তনাযমেৱ, উদ্দেসভত্তে পন একস্স পহোনকপ্পমাণে এৱ ঠিতিকা তিট্ঠতি. ‘‘একৱাৰন্তি যাৱ তস্মিং আৱাসে ৱসন্তি ভিক্খূ, সব্বেৱ লভন্তী’’তি লিখিতং.
সলাকভত্তকথাৱণ্ণনা
ন হি বহিসীমায সঙ্ঘলাভোতি এত্থ ‘‘উদ্দেসভত্তাদীসু বহিসীমায ঠিতস্সপি চে উপাসকা দেন্তি, গহেতুং লভন্তি, অত্তনোপি পাপেত্ৱা গহণং অনুঞ্ঞাতং, তথা ইধ ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. ন পাপুণন্তীতি উদ্দিসিত্ৱাপি. ৱাৰগামন্তি দূৰত্তা ৱাৰেন নিগ্গহেন গন্তব্বগামে. ফাতিকম্মমেৱাতি অতিৰেকলাভা চ ভৱন্তি. সম্মুখীভূতস্সাতি যেভুয্যেন চে ভিক্খূ বহিসীমং গতা, সম্মুখীভূতস্স পাপেতব্বং. সভাগত্তা হি একেন লদ্ধং সব্বেসং পহোতি, তস্মিম্পি অসতি অত্তনো পাপেত্ৱা দাতব্বং. ‘‘লদ্ধা ৱা অলদ্ধা ৱা’’তি ৱচনসিলিট্ঠৱসেন ৱুত্তং. ৱিহাৰে অপাপিতং পন…পে… ন ৱট্টতীতি সলাকভত্তং ৱিহাৰে উদ্দিসিযতি. তেন পন দিন্নসলাকেন. তস্সাতি গহেত্ৱা গতস্স. সলাকা গহেতব্বাতি যুত্তং ৱিয. সব্বপোত্থকেসু ‘‘গাহেতব্বা’’তি পাঠো, তস্মা তেনাতি সলাকগ্গাহাপকেনাতি অত্থো. ‘‘চোৰিকায গহিতত্তা ন পাপুণাতী’’তি ৱচনতো ‘‘কুটিসোধনং ৱট্টতী’’তি চ দীপৱাসিনো ৱদন্তি কিৰ. একং মহাথেৰস্সাতি মহাথেৰো ৱিহাৰতো যেভুয্যেন ন গচ্ছতি, ইতৰে কদাচি গচ্ছতি, তস্মা সভাগা চে, অত্তনো পাপেত্ৱা পুন ইতৰেসং দিয্যতি. ৱিহাৰে থেৰস্স পত্তসলাকভত্তন্তি মহাথেৰো এককোৱ ৱিহাৰে ওহীনো, ‘‘অৱস্সং সব্বসলাকা অত্তনো পাপেত্ৱা ঠিতো’’তি পটিস্সযং গন্ত্ৱা আগন্তুকভিক্খূনম্পি অদস্সনতো কুক্কুচ্চং অকত্ৱা ভুঞ্জন্তি.
পক্খিকভত্তকথাৱণ্ণনা
উপোসথদিৱসে আপত্তিদেসনং সন্ধায ‘‘পৰিসুদ্ধসীলান’’ন্তি আহ. লেখং কত্ৱা নিবদ্ধাপিতং. ‘‘আগন্তুকভত্তম্পি গমিকভত্তম্পী’’তি আগন্তুকোৱ হুত্ৱা গচ্ছন্তং সন্ধায ৱুত্তং. অনাথগিলানুপট্ঠাকোপি তেন দিন্নং ভুঞ্জতি চে, তস্সপি পাপেতব্বমেৱ. গুড়পিণ্ডং তালপক্কমত্তং.
সেনাসনক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকৱণ্ণনা
ছসক্যপব্বজ্জাকথাৱণ্ণনা
৩৩০. ‘‘অনুপিযং নামা’’তি একৱচনেন দিস্সতি, সত্তমিযং পন ‘‘অনুপিযায’’ন্তি. ‘‘কাড়ুদাযিপ্পভুতযো দস দূতা’’তি পাঠো. ‘‘ন হেট্ঠাপাসাদা ন হেট্ঠাপাসাদং ৱা’’তি লিখিতং.
৩৩২. পুব্বে পুব্বকালে. ‘‘ৰঞ্ঞো সতো’’তি চ ‘‘ৰঞ্ঞোৱসতো’’তি চ পাঠো.
৩৩৩. ন লাভতণ্হা ইধ কামতণ্হা, ঝানস্স নেসা পৰিহানি হেতু. বুদ্ধত্তসীলং পন পত্থযন্তো ঝানাপি নট্ঠোতি. ননু পত্তভাৱনা. মনোমযন্তি ঝানমনোমযং.
৩৩৪. সত্থাৰোতি গণসত্থাৰো.
৩৩৯. পোত্থনিকন্তি ছুৰিকং.
৩৪০. মনুস্সেতি পুৰিসে.
৩৪১. একৰত্তাধিকাৰেন ৰক্খং পচ্চাসীসন্তা ঈদিসাতি দস্সনত্থং ‘‘পঞ্চিমে’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘পুব্বে ৰক্খস্সেত’’ন্তি ৱুত্তত্তা ময্হং পন ৰক্খণে কিচ্চং নত্থীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. পৰূপক্কমেন তথাগতং জীৱিতা ৱোৰোপেয্যাতি ইদং আণত্তিযা আগতত্তা এৱং ৱুত্তং.
৩৪২. মা আসদোতি মা ৱধকচিত্তেন উপগচ্ছ. ইতোতি ইমম্হা জীৱিতম্হা. ‘‘যতোতি যস্মা, যতোতি ৱা গতস্সা’’তি লিখিতং. ‘‘পটিকুটিতোতি অপসক্কিত্ৱা সঙ্কুচিতো হুত্ৱা ৱা পটিসক্কতী’’তি লিখিতং.
৩৪৩. তিকভোজনন্তি তীহি ভুঞ্জিতব্বভোজনং. ‘‘তিকভোজনীয’’ন্তিপি পাঠো. পৰিকপ্পতো হি তিণ্ণং ভুঞ্জিতুং অনুজানামি, ততো উদ্ধং গণভোজনমেৱ হোতি, তস্সাপি ইদমেৱ ৱুত্তং. ইধ অপুব্বং নত্থি. ‘‘অকতৱিঞ্ঞত্তিলদ্ধং তিণ্ণং ভুঞ্জন্তানং কিঞ্চাপি তং গণভোজনং নাম ন হোতি, ৱিঞ্ঞত্তিৱসেন পন ন ৱট্টতী’’তি লিখিতং. তযো অত্থৱসে পটিচ্চাতি এত্থাপি ‘‘মা পাপিচ্ছাপক্খং নিস্সায সঙ্ঘং ভিন্দেয্যু’’ন্তি পেসলানং ভিক্খূনং ফাসুৱিহাৰাযাতি যোজেতব্বং. কুলানুদ্দযতায চাতি কুলানং পসাদৰক্খণত্থং. ৱজ্জন্তি ৱজ্জমেৱ. ‘‘ৱজ্জমিমং ফুসেয্যা’’তি লিখিতং. ‘‘ৱজ্জনীযং পুগ্গলং ফুসেয্যা’’তি ৱুত্তং. ‘‘ইমস্স মনো ন ফুসেয্যা’’তি ৱত্তব্বম্পি সিযা. চক্কভেদন্তি সাসনভেদং. আযুকপ্পন্তি এত্থ কিঞ্চাপি অৱীচিম্হি আযুপৰিমাণং নত্থি, যেন পন কম্মেন যত্তকং অনুভৱিতব্বং, তস্স আযুকপ্পন্তি ৱেদিতব্বং.
৩৪৫. ‘‘অঞ্ঞতৰং আসনং গহেত্ৱা নিসীদী’’তি ৱচনতো ৱিসভাগট্ঠানং গতস্স পেসলস্সপি ভিক্খুনো তেসং আসনে নিসীদিতুং ৱট্টতীতি সিদ্ধং. আগিলাযতীতি ৰুজ্জতি. আদেসনাপাটিহাৰিযানুসাসনিযাতি তস্স তস্স চিত্তাচাৰং আদিস্স আদিস্স দেসনা, আদেসনাপাটিহাৰিযানুসাসনী. ইদ্ধি এৱ পাটিহাৰিযং ইদ্ধিপাটিহাৰিযং, ইদ্ধিপাটিহাৰিযসংযুত্তায অনুসাসনিযা ওৱদতীতি অত্থো. ননু তং আৱুসোতি এত্থ তং ৱচনং ননু মযা ৱুত্তোসীতি অত্থো.
৩৪৬-৯. সুৱিক্খালিতন্তি সুধোতং. সংখাদিত্ৱাতি সুট্ঠু খাদিত্ৱা. ‘‘মহিং ৱিকুব্বতোতি মহাৱিসালো’’তি লিখিতং. তস্স ভিসং ঘসমানস্স. তত্থ নদীসু জগ্গতোতি পালেন্তস্স. ‘‘কিং? হত্থিযূথং গন্তু’’ন্তি ৱদন্তি. ‘‘অসংপাতো’তি পাঠো, অপত্তো হুত্ৱাতি অত্থো’’তি লিখিতং. ‘‘অপাযবহুত্তা পুন দস্সিতো’’তি ৱুত্তং. ‘‘এৱংসতেতি এৱং অস্স তে আসৱা’’তি লিখিতং.
৩৫০. ‘‘ৱোসানং পৰিনিট্ঠানং ৱা’’তি চ লিখিতং. জাতূতি দড়্হত্থে নিপাতো. মা উদপজ্জথাতি মা উপ্পজ্জেয্য. ‘‘সো পমাদমনুযুঞ্জন্তো’’তি পাঠো. অনাদৰং কুসলেসু. উদধি মহাতি কিত্তকো মহা? ভেস্মা যাৱ ভযানকো, তাৱ মহাতি ৱুত্তং হোতি.
৩৫১. ন খো, উপালি, ভিক্খুনী সঙ্ঘং ভিন্দতীতি এত্থ ভিক্খু সঙ্ঘং ন ভিন্দতি, ভিক্খুনী সঙ্ঘং ভিন্দতীতি কেচি, নেতং গহেতব্বং. কেৱলং ‘‘সঙ্ঘো’’তি ৱুত্তে ভিক্খুসঙ্ঘোৱ অধিপ্পেতো. ‘‘সঙ্ঘস্স দেতি, উভতোসঙ্ঘস্স দেতি চা’’তি (মহাৱ. ৩৭৯) মাতিকাৱচনম্পি সাধেতি. তস্মিং অধম্মদিট্ঠিভেদে ধম্মদিট্ঠি সিযা. ‘‘সীলসতিভেদেসুপি সমানো ধম্মং কাতুন্তি সঙ্ঘভেদে ৱেমতিকোপি তাদিসো ৱা’’তি লিখিতং. ৱিনিধাযাতি অত্তনো ৱঞ্চনাধিপ্পাযতং ছাদেত্ৱা.
সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. ৱত্তক্খন্ধকৱণ্ণনা
আগন্তুকৱত্তকথাৱণ্ণনা
৩৫৭. একস্মিং গামে অঞ্ঞৱিহাৰতো আগতোপি আগন্তুকোৱ. তত্থ কেচি এৱং ৱদন্তি ‘‘আৱাসিকো কত্থচি গন্ত্ৱা সচে আগতো, ‘তেনাপি আগন্তুকভত্তং ভুঞ্জিতব্ব’ন্তি ৱুত্তত্তা দূৰাগমনং ৱুত্তং হোতি, ন গামে, তস্মা ন যুত্ত’’ন্তি. তে ৱত্তব্বা ‘‘আগন্তুকভত্তং নাম গহট্ঠেহি ঠপিতং. যস্মিং নিবদ্ধং, ততো অঞ্ঞগামতোতি আপন্নং. তথা ৱিহাৰাধিকাৰত্তা অঞ্ঞৱিহাৰতো আগতোপি আগন্তুকো ৱা’’তি আচৰিযানং সন্নিট্ঠানং. পানীযং পুচ্ছিতব্বং, পৰিভোজনীযং পুচ্ছিতব্বন্তি উদ্ধৰিত্ৱা ঘটসৰাৱাদিগতং সন্ধায পঠমং, দুতিযং কূপতড়াকাদিগতন্তি আচৰিযো. দুতিযৱাৰে অত্তনো ৱসনট্ঠানত্তা ৱিসুং পুচ্ছিতব্বমেৱ, তস্মা ৱুত্তং এতং ‘‘পৰিচ্ছিন্নভিক্খো ৱা গামো’’তি. বহূসু পোত্থকেসু দুৱিধাপি যুজ্জতি.
অনুমোদনৱত্তকথাৱণ্ণনা
৩৬২-৪. পঞ্চমে অনুমোদনত্থায নিসিন্নে. ‘‘মনুস্সানং পৰিৱিসনট্ঠানন্তি যত্থ মনুস্সা সপুত্তদাৰা আৱসিত্ৱা দেন্তী’’তি লিখিতং. ইমস্মিং খন্ধকে আগন্তুকাৱাসিকগমিকানুমোদনভত্তগ্গপিণ্ডচাৰিকাৰঞ্ঞকসেনাসনজন্তাঘৰৱচ্চকুটিউপজ্ঝাচৰিযসদ্ধিৱিহাৰিকন্তেৱাসিকৱত্তানি চুদ্দস মহাৱত্তানি নাম. অগ্গহিতগ্গহণেন গণিযমানানি অসীতি খন্ধকৱত্তানি নাম হোন্তি.
ৱত্তক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকৱণ্ণনা
পাতিমোক্খুদ্দেসযাচনকথাৱণ্ণনা
৩৮৩-৪. ‘‘নন্দিমুখী’’তি লিখিতং. আযতকেনেৱাতি আদিম্হি এৱ. যন্তি যস্মা. সৱন্তিযো মহানদিযো. ‘‘মহন্তভূতান’’ন্তি পাঠো. পত্তাতি পত্ৱা. ‘‘সমূলিকায ঠপেতি অকতাযা’’তি ঠপনকস্স সঞ্ঞামূলৱসেন ৱুত্তং. তং ৱত্থুং অৱিনিচ্ছিনিত্ৱাৱ পৰিসা ৱুট্ঠাতি.
অত্তাদানঅঙ্গকথাৱণ্ণনা
৩৯৮-৯. ‘‘অত্তাদানন্তি সযং পৰেহি চোদিতো অত্তানং সোধেতুং অনাদিযিত্ৱা পৰেসং ৱিপ্পটিপত্তিং দিস্ৱা সাসনং সোধেতুং অত্তনা আদিতব্ব’’ন্তি লিখিতং. ৱস্সাৰত্তোতি ৱস্সকালো. সপ্পটিমাসোতি আকড্ঢনযুত্তোতি অধিপ্পাযো.
৪০১. উপদহাতব্বোতি উপ্পাদেতব্বো, ৱিপ্পটিসাৰমুখেন ধাৰেতব্বোতি অধিপ্পাযো.
পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ভিক্খুনিক্খন্ধকৱণ্ণনা
মহাপজাপতিগোতমীৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৪০২-৩. সূনেহীতি সুতেহি. ‘‘সেতট্টিকা নাম ৰোগজাতী’’তি পাড়ি. ‘‘সেতট্ঠিকা’’তি অট্ঠকথা. ‘‘পটিসম্ভিদাপত্তখীণাসৱগ্গহণেন ঝানানিপি গহিতানেৱ হোন্তি. ন হি নিজ্ঝানিকানং সব্বপ্পকাৰা সম্পত্তি ইজ্ঝতী’’তি লিখিতং.
ভিক্খুনীউপসম্পদানুজাননকথাৱণ্ণনা
৪০৪. যদগ্গেন যং দিৱসং আদিং কত্ৱা. তদেৱাতি তস্মিং এৱ দিৱসে. ‘‘অনুঞত্তিযা’’তি পাঠো. ‘‘অনুপঞ্ঞত্তিযা’’তি ন সুন্দৰং.
৪০৫. ‘‘পটিগ্গণ্হামি যাৱজীৱং অনতিক্কমনীযো’’তি ৱত্ৱা ইদানি কিং কাৰণা ৱৰং যাচতীতি চে? পৰূপৱাদৱিৱজ্জনত্থং. দুব্বুদ্ধিনো হি কেচি ৱদেয্যুং ‘‘মহাপজাপতিযা পঠমং সম্পটিচ্ছিতত্তা উভতোসঙ্ঘস্স যথাৱুড্ঢঅভিৱাদনং ন জাতং. গোতমী চে ৱৰং যাচেয্য, ভগৱা অনুজানেয্যা’’তি.
৪০৮. ৱিমানেত্ৱাতি অপৰজ্ঝিত্ৱা.
৪১০-৩. কম্মপ্পত্তাযোপীতি কম্মাৰহাপি. আপত্তিগামিনিযোপীতি আপত্তিং আপন্নাযোপি. দ্ৱে তিস্সো ভিক্খুনিযোতি দ্ৱীহি তীহি ভিক্খুনীহি. ‘‘মনোসিলিকাযা’’তি পাঠো.