পৰিৱাৰৱণ্ণনা
সোড়সমহাৱাৰৱণ্ণনা
পঞ্ঞত্তিৱাৰৱণ্ণনা
১-২. সীলসমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তিৱিমুত্তিঞাণদস্সনসঙ্খাতস্স ধম্মক্খন্ধসৰীৰস্স সাসনেতি অত্থো. পৰিৱাৰোতি সঙ্গহং যো সমাৰুড়্হো, তস্স পৰিৱাৰস্স. ৱিনযভূতা পঞ্ঞত্তি ৱিনযপঞ্ঞত্তি. ‘‘পঞ্ঞত্তিকালং জানতা’’তি দুকনযৱসেন ৱত্ৱা পুন সুত্তন্তনযেন ৱত্তুং ‘‘অপিচ পুব্বেনিৱাসাদীহী’’তি ৱুত্তং. তত্থ পস্সনং নাম দস্সনত্তা দিব্বচক্খুনা যোজিতং পটিৱেধঞাণদস্সনং. দেসনাপঞ্ঞায পস্সতাতি আসযানুসযাদিকে. পুচ্ছাযাতি সত্তমী. পুনপি এত্থাতি পুচ্ছাৱিস্সজ্জনে. মিচ্ছাদিট্ঠীতি নত্থিকদিট্ঠি অন্তগ্গাহিকদিট্ঠি. ‘‘আজীৱহেতু পঞ্ঞত্তানী’’তি ৱচনতো ইমানি ছ সিক্খাপদানি ঠপেত্ৱা সেসা আচাৰৱিপত্তি নামাতি ৱেদিতব্বং. কাযেন পন আপত্তিং আপজ্জতীতি এত্থ ‘‘পুব্বভাগে সেৱনচিত্তমঙ্গং কত্ৱা কাযদ্ৱাৰসঙ্খাতং ৱিঞ্ঞত্তিং জনযিত্ৱা পৱত্তচিত্তুপ্পাদসঙ্খাতং আপত্তিং আপজ্জতি, কিঞ্চাপি চিত্তেন সমুট্ঠাপিতা ৱিঞ্ঞত্তি, তথাপি চিত্তেন অধিপ্পেতস্স অত্থস্স ৱিঞ্ঞত্তিযা সাধিতত্তা ‘কাযদ্ৱাৰেন আপজ্জতী’তি ৱুত্ত’’ন্তি ইমমত্থং সন্ধায ৱুত্তং, ন ভণ্ডনাদিত্তযৱূপসমং. আপাণকোটিকন্তি জীৱিতপৰিযন্তং কত্ৱা. পোৰাণকেহি মহাথেৰেহীতি সীহড়দীপে মহাথেৰেহি পোত্থকং আৰোপিতকালে ঠপিতাতি অত্থো. ‘‘চতুত্থসঙ্গীতিসদিসা পোত্থকাৰুড়্হসঙ্গীতি অহোসী’’তি ৱুত্তং.
মহাৱিভঙ্গে পঞ্ঞত্তিৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কতাপত্তিৱাৰাদিৱণ্ণনা
১৬৬. কতাপত্তিৱাৰে ‘‘সঙ্ঘিকং মঞ্চং ৱা’’তিআদি অজ্ঝোকাসত্তা ৱিহাৰব্ভন্তৰেপি আপজ্জনতো লেড্ডুপাতাতিক্কমৱসেন ৱুত্তং. দুতিযে সেয্যং সন্থৰিত্ৱাতি অব্ভন্তৰে সন্থৰিতভাৱতো ৱিহাৰতো বহিগমনেপি তংদিৱসানাগমে আপজ্জনতো ‘‘পৰিক্খেপং অতিক্কামেতী’’তি ৱুত্তং.
১৭১. সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেন্তো চতস্সো আপত্তিযোতি এত্থ কিঞ্চাপি তস্মিং সিক্খাপদে তিৰচ্ছানগতপাণোৱ অধিপ্পেতো, অথ খো পাণোতি ৱোহাৰসামঞ্ঞতো অত্থুদ্ধাৰৱসেন ‘‘চতস্সো’’তি ৱুত্তং. এস নযো অঞ্ঞেসুপি এৱৰূপেসু ঠানেসু.
১৭৩. ৱিকালে গামপ্পৱেসনে ‘‘পঠমং পাদং পৰিক্খেপং অতিক্কামেতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’তি ৱুত্তত্তা উপচাৰে নাপজ্জতি, পৰিক্খেপং অতিক্কমিত্ৱাৱ আপজ্জতীতি সিদ্ধমেৱা’’তি ৱদন্তি.
১৯৩. পচ্চযৱাৰে পুৰিমৱাৰতো ৱিসেসো অত্থিযেৱ, ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তো কতি আপত্তিযো আপজ্জতী’’তি ৱুত্তে জতুমট্ঠকস্সোকাসো ন জাতো, ইধ পন ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৱনপচ্চযা’’তি ৱুত্তে পুগ্গলনিদ্দেসাভাৱা জতুমট্ঠকঞ্চ পৱিট্ঠং, এৱং ৱিসেসো অত্থি. তথা এৱৰূপেসু ঠানেসু.
মহাৱিভঙ্গে চ ভিক্খুনিৱিভঙ্গে সোড়সমহাৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সমুট্ঠানসীসৱণ্ণনা
২৫৭. অনত্তাতি অত্তৱিৰহিতা ‘‘অলৱণভোজন’’ন্তিআদীসু ৱিয. কৰুণাসীতলভাৱেন চন্দসদিসো. কিলেসতিমিৰপ্পহানতো আদিচ্চো. যস্মা তে দেসযন্তি, তস্মা অঙ্গীৰসোপি. পিটকে তীণি দেসযি তেসং অঞ্ঞতৰত্তাতি অত্থো. ৱিনযো যদি তিট্ঠতি, এৱং পটিপত্তিসদ্ধম্মাদি নীযতি পৱত্ততীতি অত্থো. অযং পন কথং তিট্ঠতীতি? আহ ‘‘উভতো চা’’তিআদি. পৰিৱাৰেন গন্থিতা তিট্ঠন্তীতি অত্থো. তস্সেৱ পৰিৱাৰস্স সুত্তে. নিযতসমুট্ঠানং কতং, ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো. অসম্ভিন্নসমুট্ঠানানি অসঙ্কৰসমুট্ঠানানি, অঞ্ঞেহি অসদিসসমুট্ঠানানীতি অত্থো. যস্মা পৰিৱাৰে সতি ৱিনযো তিট্ঠতি, ৱিনযে সতি সদ্ধম্মো তিট্ঠতি, যস্মা সমুট্ঠানানি চ সুত্তে দিস্সন্তি, তস্মা সিক্খেতি অত্থো. ‘‘ধম্মকামো সুপেসলো’’তি পৰিৱাৰে গাৰৱজননত্থং ৱুত্তং. তত্থাতি ‘‘দিস্সন্তী’’তি তত্থ. ‘‘একেন সমুট্ঠানেন সমুট্ঠাতীতি পঠমপাৰাজিকং একেন সমুট্ঠানেন সমুট্ঠাতী’’তি ৱুত্তং. পাড়িযঞ্হি নিদ্দিট্ঠসমুট্ঠানঞ্চ দিস্সতি. ‘‘তস্সেৱ পৰিৱাৰস্স, সমুট্ঠানং নিযতো কত’’ন্তি ৱুত্তং পুৰিমনযেতি অত্থো. যথাঞাযন্তি যথাভূতং. ‘‘সঞ্চৰিত্তাভাসনঞ্চা’’তি পাঠো. ‘‘সঞ্চৰিত্তানুভাসনঞ্চা’’তিপি অত্থি. নযৱজ্জেহি ৱিনযৱজ্জেহীতি অত্থো.
পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানৱণ্ণনা
২৫৮. নানুবন্ধে পৱত্তিনিন্তি ‘‘যা পন ভিক্খুনী ৱুত্থাপিতং পৱত্তিনিং দ্ৱে ৱস্সানি নানুবন্ধেয্যা’’তি ৱুত্তসিক্খাপদঞ্চ. অযং পাঠো একচ্চেসু পোত্থকেসু ন দিস্সতি. ছসত্ততি পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানা.
দুতিযপাৰাজিকসমুট্ঠানৱণ্ণনা
২৫৯. ‘‘কুক্কুচ্চং চীৱৰং দত্ৱাতি কুক্কুচ্চুপ্পাদনঞ্চ ধম্মিকানং কম্মানং ছন্দং দত্ৱা খীযনঞ্চ চীৱৰং দত্ৱা খীযনঞ্চা’’তি পাঠো. ‘‘দত্ৱা’’তি উপ্পটিপাটিযা ৱুত্তং, তস্মা ‘‘কুক্কুচ্চং ধম্মিকং দত্ৱাতি পাঠো সুন্দৰো’’তি ৱদন্তি, ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং.
২৬৯. অকতন্তি অভিনৱং.
অন্তৰপেয্যালং
কতিপুচ্ছাৱাৰৱণ্ণনা
২৭১. পটিনিদ্দেসন্তি পুনপ্পুনং নিদ্দিসনং. আপত্তিক্খন্ধেহি ৱিনীতানি সংৱৰানীতি অত্থো. এতেহি আপত্তিক্খন্ধেহি. ‘‘আৰকা’’তি নিৱত্তিঅত্থেন ৱুত্তত্তা তং পুন সৰূপেন ৱত্তুকামো ‘‘ভুসা ৱা’’তি আহ. ‘‘গেহং ধূমেন পুণ্ণং আধূমিত’’ন্তিআদীসু ৱিয ৰাগাদিৱেৰং মণতি ৱিনাসেতি. এতাযাতি ৱিৰতিযা. ৱেল চলনে. নিয্যানং মগ্গং সিনোতি বন্ধতীতি সেতু. ‘‘সেতুঘাতোতি ৱীতিক্কমপটিপক্খভূতা ৱিৰতি, তদত্থনিব্বত্তিকৰচিত্তুপ্পাদো ৱা’’তি ৱুত্তং. ‘‘ধম্মস্সৱনগ্গন্তি ধম্মং সুণন্তানং সমূহ’’ন্তি লিখিতং. সচে ন গচ্ছতি, ৱিক্খিত্তো ৱা নিসীদতি. কাযপ্পাগব্ভিযং কাযদুচ্চৰিতং. ‘‘পমাদে’’তি ৱত্ৱা তদত্থং দস্সেতুং ‘‘সতিৱিপ্পৱাসে’’তি ৱুত্তং.
২৭২-৩. সপৰসন্তানে ৱাতি সসন্তানে ৱা পৰসন্তানে ৱা. তথা ৱিৱদন্তা পনাতি ভেদকৰৱত্থূনি নিস্সায ৱিৱদন্তা. উভযেহিপীতি থেৰনৱেহি. নন্তি মেত্তং কাযকম্মং. যেসং পুগ্গলানং পিযং কৰোতি, তেসং মেত্তাকাযকম্মসঙ্খাতো ধম্মো. এত্তকন্তি আমিসৱিভত্তিদস্সনং. অসুকস্স চাতি পুগ্গলৱিভত্তিদস্সনং. ‘‘দুস্সীলস্স অদাতুম্পি ৱট্টতী’’তি ৱুত্তত্তা এৱ অলজ্জিপৰিভোগো ৱাৰিতো. সব্বেসং দাতব্বমেৱাতি সন্নিট্ঠানেন অজানন্তেন ৱিভাগং অকত্ৱা দাতব্বভাৱং দীপেতীতি একে. ‘‘সব্বেসং দাতব্বমেৱা’’তি ৱুত্তং অট্ঠকথাসু. তত্থ ‘‘অলজ্জিউক্খিত্তকানং পৰিভোগসীসেন সহত্থা ন দাতব্বং, দাপেতব্বন্তি অপৰে’’তি ৱুত্তং. ৱিচিনিত্ৱা দানং ৱিচেয্য দানং. যস্মা অযং ৱিসেসো কাতব্বোযেৱাতি অযং কৰোতি, তস্মা পুগ্গলৱিভাগো ন কতোতি সম্বন্ধো. পকতিৱণ্ণেন ৱিসভাগৱণ্ণেন. ‘‘ইদং নাম আপন্নো’’তি পৰেহি অপৰামসিতব্বতো অপৰামট্ঠানি. অনুলোমেহি গহিতসঙ্খাৰাৰম্মণেহি নিব্বানাৰম্মণং কত্ৱা নিয্যাতি.
ছআপত্তিসমুট্ঠানৱাৰাদিৱণ্ণনা
২৭৬. ‘‘পঠমেন আপত্তিসমুট্ঠানেন দুব্ভাসিতং আপজ্জেয্যাতি ন হীতি ৱত্তব্ব’’ন্তি ৱুত্তং ৱাচাচিত্তৱসেনেৱাপজ্জিতব্বতো.
২৭৭. কুটিং কৰোতীতি এত্থ সঞ্চৰিত্তমৱত্ৱা দুক্কটথুল্লচ্চযসঙ্ঘাদিসেসানং একস্মিং ৱত্থুস্মিং পটিপাটিযা উপ্পত্তিদস্সনত্থমিদং ৱুত্তং. ন হি সঞ্চৰিত্তে এৱ আপজ্জতি. ‘‘ইমিনা পন নযেন সব্বত্থ পটিপাটিযা অগ্গহণে কাৰণং ৱেদিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং.
২৮৩. ৱিৱেকদস্সিনাতি তদঙ্গৱিৱেকাদিপঞ্চৱিধৱিৱেকদস্সিনা.
২৮৪. অত্তনো দুট্ঠুল্লন্তি সঙ্ঘাদিসেসং.
২৮৮. ৱিৱাদাধিকৰণপচ্চযাতি অঞ্ঞেহি, অত্তনা ৱা পুব্বভাগে আপন্নপচ্চযাতি অত্থো. ওমসতীতি ‘‘অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো’’তি ৱিৱদন্তো ‘‘ত্ৱং কিং জানাসী’’তিআদিনা ওমসতি. তীহি সমথেহি সম্মুখাৱিনযপটিঞ্ঞাতকৰণতিণৱত্থাৰকেহি. ‘‘সম্মুখাৱিনযঞ্চেত্থ সব্বত্থ ইচ্ছিতব্বতো ‘সম্মুখাৱিনযেন চেৱ পটিঞ্ঞাতকৰণেন চা’তিআদিনা দ্ৱীহিপি যোজিতং. এস নযো সব্বত্থা’’তি ৱুত্তং.
২৯১. ঠপেত্ৱা সত্ত আপত্তিযোতি এত্থ ‘‘কিঞ্চাপি অৱসেসা নত্থি, তথাপি পটিপাটিযা পাটৱজননত্থং পুচ্ছা কতা’’তি ৱুত্তং.
অন্তৰপেয্যালং নিট্ঠিতং.
সমথভেদৱণ্ণনা
অধিকৰণপৰিযাযৱাৰাদিৱণ্ণনা
২৯৩-৪. লোভকাৰণা ৱিৱাদনতো ‘‘লোভো পুব্বঙ্গমো’’তি ৱুত্তং. এৱং সেসেসু. ঠানানীতিআদীনি কাৰণৱেৱচনানি. কাৰণঞ্হি তিট্ঠন্তি এত্থাতি ঠানং, ৱসন্তি এত্থাতি ৱত্থু, ভৱন্তি এত্থাতি ভূমীতি ৱুচ্চতি. কে তিট্ঠন্তি ৱসন্তি ভৱন্তি চাতি? ৱিৱাদাধিকৰণাদযো. কুসলাকুসলাব্যাকতচিত্তো হুত্ৱা ৱিৱদনতো ‘‘নৱ হেতূ’’তি ৱুত্তং. কোধনো হোতি উপনাহীতিআদীনি দ্ৱাদস মূলানি. অক্কোসন্তেন হি চতূসু ৱিপত্তীসু একেন অনুৱদনতো ‘‘চতস্সো ৱিপত্তিযো ঠানানী’’তি ৱুত্তং. চুদ্দস মূলানীতি ৱিৱাদাধিকৰণে ৱুত্তা দ্ৱাদস, কাযো, ৱাচা চ.
২৯৫-৬. সত্ত আপত্তিক্খন্ধা ঠানানীতি এত্থ ‘‘আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা পটিচ্ছাদেন্তস্স যা আপত্তি হোতি, তস্সা আপত্তিযা পুব্বে আপন্না আপত্তি ঠানং হোতী’’তি ৱুত্তং. ‘‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসলন্তি ৱচনতো নত্থি আপত্তাধিকৰণস্স কুসলহেতু, কুসলচিত্তং পন অঙ্গং হোতী’’তি লিখিতং. চত্তাৰি কম্মানি ঠানানীতি এত্থ ‘‘এৱং কত্তব্বন্তি ঠিতপাড়ি কম্মং নাম. ‘যথাঠিতপাড়িৱসেন কৰোন্তানং কিৰিযা কিচ্চাধিকৰণং নামা’’’তি ৱুত্তং, ‘‘পাড়িঅনুসাৰেন পটিকাতব্বলক্খণং ৱা কম্মং. তথেৱ কৰণং কিচ্চাধিকৰণ’’ন্তি চ. ঞত্তিঞত্তিদুতিযঞত্তিচতুত্থকম্মানি ঞত্তিতো জাযন্তি, অপলোকনকম্মং অপলোকনতো, ‘‘কিচ্চাধিকৰণং একেন সমথেন সম্মতি সম্পজ্জতীতি অত্থো’’তি লিখিতং. সিযুন্তি হোন্তি. কথঞ্চ সিযাতি কথং হোতি. ৱিৱাদাধিকৰণস্স দ্ৱেতি তে দ্ৱে ঠপেত্ৱা অঞ্ঞেহি ন সম্মতি.
২৯৭. সাধাৰণাতি তং সমেতব্বা.
২৯৮. তব্ভাগিযাতি তংকোট্ঠাসা.
২৯৯. একাধিকৰণং সব্বে সমথা সমগ্গা হুত্ৱা সমেতুং ভব্বাতি পুচ্ছন্তো ‘‘সমথা সমথস্স সাধাৰণা’’তি আহ. সমথা সমথস্সা সিযা সাধাৰণা সিযা অসাধাৰণা.
৩০০. সমথা সমথস্স তব্ভাগিযৱাৰেপি এসেৱ নযো.
৩০১. ইমে সমথা সমথা, ন সম্মুখাৱিনযোতি অত্থো.
৩০২. ‘‘সমথা ৱিনযো’’তিপি ৱুচ্চতি, তস্মা ৱিনযো সম্মুখাৱিনযোতি ৱিনযৱাৰো উদ্ধটো সিযা. ন সম্মুখাৱিনযোতি সম্মুখাৱিনযং ঠপেত্ৱা সতিৱিনযাদযো সেসসমথা.
৩০৩. সঙ্ঘস্স সম্মুখা পটিঞ্ঞাতে তং পটিজাননং সঙ্ঘস্স সম্মুখতা নাম হোতীতি ‘‘তস্স পটিজাননচিত্তং সন্ধায ‘সম্মুখাৱিনযো কুসলো’তিআদি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. নত্থি সম্মুখাৱিনযো অকুসলোতি ‘‘ধম্মৱিনযপুগ্গলসম্মুখতাহি তিৱঙ্গিকো সম্মুখাৱিনযো এতেহি ৱিনা নত্থি. তত্থ কুসলচিত্তেহি কৰণকালে কুসলো, অৰহন্তানং কৰণকালে অব্যাকতো, এতেসং অকুসলপটিপক্খত্তা অকুসলস্স সম্ভৱো নত্থি, তস্মা ‘নত্থি সম্মুখাৱিনযো অকুসলো’তি ৱুত্ত’’ন্তি লিখিতং. ‘‘যেভুয্যসিকা অধম্মৱাদীহি ৱূপসমনকালে সলাকগ্গাহাপকে ধম্মৱাদিম্হি কুসলা, ধম্মৱাদীনম্পি অধম্মৱাদিম্হি সলাকগ্গাহাপকে জাতে অকুসলা, সব্বত্থ অৰহতো ৱসেনেৱ অব্যাকততা, অনৰহতো সঞ্চিচ্চ সতিৱিনযদানে সতিৱিনযো অকুসলো, অমূড়্হৱিনযো অনুম্মত্তকস্স দানে, পটিঞ্ঞাতকৰণং মূড়্হস্স অজাননতো পটিঞ্ঞাযকৰণে, তস্সপাপিযসিকা সুদ্ধস্স কৰণে, তিণৱত্থাৰকং মহাকলহে, সঞ্চিচ্চ কৰণে চ অকুসল’’ন্তি লিখিতং.
যত্থৱাৰপুচ্ছাৱাৰৱণ্ণনা
৩০৪. লব্ভতীতি পুচ্ছা.
সমথৱাৰৱিস্সজ্জনাৱাৰৱণ্ণনা
৩০৫. যস্মিং সমযে সম্মুখাৱিনযেন চাতিআদি তস্সা ৱিস্সজ্জনং. যস্মিং সমযে সম্মুখাৱিনযেন চ যেভুয্যসিকায চ অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, তস্মিং সমযে যত্থ যেভুয্যসিকা লব্ভতি, তত্থ সম্মুখাৱিনযো লব্ভতীতি এৱং সব্বত্থ সম্বন্ধো. যত্থ পটিঞ্ঞাতকৰণং লব্ভতি, তত্থ সম্মুখাৱিনযো লব্ভতীতি এত্থ একং ৱা দ্ৱে ৱা বহূ ৱা আপত্তিযো আপন্নো ভিক্খু ‘‘ইমং নাম আপত্তিং আপন্নোসী’’তি পুচ্ছিতো ‘‘আমা’’তি আপত্তিং পটিজানাতি, দ্ৱেপি লব্ভন্তি. তত্থ সঙ্ঘসম্মুখতা ধম্মৱিনযপুগ্গলসম্মুখতাতি এৱং ৱুত্তসম্মুখাৱিনযে সঙ্ঘস্স পুৰতো পটিঞ্ঞাতং কতং চে, সঙ্ঘসম্মুখতা. তত্থেৱ দেসিতং চে, ধম্মৱিনযসম্মুখতাযোপি লদ্ধা হোন্তি. অৱিৱদন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিজানন্তি চে, পুগ্গলসম্মুখতা. তস্সেৱ সন্তিকে দেসিতং চে, ধম্মৱিনযসম্মুখতাযোপি লদ্ধা হোন্তি. একস্সেৱ ৱা একস্স সন্তিকে আপত্তিদেসনকালে ‘‘পস্সসি, পস্সামী’’তি ৱুত্তে তত্থ ধম্মৱিনযপুগ্গলসম্মুখতাসঞ্ঞিতো সম্মুখাৱিনযো চ পটিঞ্ঞাতকৰণঞ্চ লদ্ধং হোতি.
সংসট্ঠৱাৰাদিৱণ্ণনা
৩০৬. অধিকৰণানং ৱূপসমোৱ সমথো নাম, সো অধিকৰণং ৱিনা নত্থি, তস্মা ন চ লব্ভা ৱিনিভুজ্জিত্ৱা নানাকৰণং কাতুং.
৩০৯-৩১০. সমথা সমথেহি সম্মন্তীতি এত্থ সম্মন্তীতি সম্পজ্জন্তি. অধিকৰণা ৱা পন সম্মন্তি ৱূপসম্মন্তীতি অত্থো, তস্মা ‘‘যেভুয্যসিকা সম্মুখাৱিনযেন সম্মতী’’তি ইমায সম্মুখাৱিনযেন সদ্ধিং সম্পজ্জতি, ন সতিৱিনযাদীহি তেসং তস্সা অনুপকাৰত্তাতি অত্থো. সমথা অধিকৰণেহি সম্মন্তীতি এত্থ সমথা অভাৱং গচ্ছন্তীতি অত্থো.
৩১১. ‘‘সম্মুখাৱিনযো ৱিৱাদাধিকৰণেন ন সম্মতী’’তি পাঠো. যেভুয্যসিকায সমানভাৱতো চ অৱসানে ‘‘সম্মুখাৱিনযো ন কেনচি সম্মতী’’তি (পৰি. ৩১৩) ৱুত্তত্তা চ সম্মুখাৱিনযো সযং সমথেন ৱা অধিকৰণেন ৱা সমেতব্বো ন হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তো. সতিৱিনযো কিচ্চাধিকৰণেন সম্মতি. অমূড়্হৱিনযতস্সপাপিযসিকতিণৱত্থাৰকাপি কিচ্চাধিকৰণেন সম্মন্তি.
৩১৩. ৱিৱাদাধিকৰণং কিচ্চাধিকৰণেন সম্মতীতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে…পে… পঠমং সলাকং নিক্খিপামী’’তি এৱং ৱিৱাদাধিকৰণং কিচ্চাধিকৰণেন সম্মতি. অনুৱাদাধিকৰণআপত্তাধিকৰণাপি কিচ্চাধিকৰণেন সম্মন্তি. ‘‘‘অকতং কম্মং দুক্কটং কম্ম’ন্তি এৱং কিচ্চাধিকৰণম্পি কিচ্চাধিকৰণেন সম্মতীতি এৱং পাঠো ৱেদিতব্বো’’তি লিখিতং. অঞ্ঞতৰস্মিং পন গণ্ঠিপদে ‘‘‘সমথা অধিকৰণেহি সম্মন্তী’তি এত্থ যস্মা সব্বে সমথা কিচ্চাধিকৰণেন সম্মন্তি, তস্মা ‘সমথা কিচ্চাধিকৰণেন সম্মন্তী’তি পাঠো গহেতব্বো’’তি ৱুত্তং.
৩১৪. ৱিৱাদাধিকৰণং কতমং অধিকৰণং সমুট্ঠাপেতীতি ‘‘নাযং ধম্মো’’তি ৱুত্তমত্তেন কিঞ্চি অধিকৰণং ন সমুট্ঠাপেতি.
৩১৮-৯. ‘‘কতমাধিকৰণপৰিযাপন্ন’’ন্তি পাঠো. ৱিৱাদাধিকৰণং ৱিৱাদাধিকৰণং ভজতীতি পঠমুপ্পন্নৱিৱাদং পচ্ছা উপ্পন্নো ভজতি. ৱিৱাদাধিকৰণং দ্ৱে সমথে ভজতীতি ‘‘ইমং ৱূপসমেতুং সমত্থা তুম্হে’’তি ৱদন্তং ৱিয ভজতি ‘‘মযং তং ৱূপসমেস্সামা’’তি ৱদন্তেহি ৱিয দ্ৱীহি সমথেহি সঙ্গহিতং.
সমথভেদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
খন্ধকপুচ্ছাৱাৰৱণ্ণনা
পুচ্ছাৱিস্সজ্জনাৱণ্ণনা
৩২০. নিদানং নাম কালঞ্চ নগৰঞ্চ দেসো চ ভগৱা চ. ৱত্থুপুগ্গলাদি নিদ্দেসো. যানি তত্থ উপসম্পদক্খন্ধকে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ঊনৱীসতিৱস্সো পুগ্গলো উপসম্পাদেতব্বো’’তিআদিনা নযেন উত্তমানি পদানি ৱুত্তানীতি সম্বন্ধো. সা সা তস্স তস্স পদস্স আপত্তীতি ৱুচ্চতীতি যা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ঊনৱীসতিৱস্সো পুগ্গলো উপসম্পাদেতব্বো’’তি পদেন পঞ্ঞত্তা আপত্তি, সা তস্স পদস্সাতি অধিপ্পাযো. চম্মসংযুত্তেতি চম্মক্খন্ধকে.
একুত্তৰিকনযৱণ্ণনা
এককৱাৰৱণ্ণনা
৩২১. একুত্তৰিকনযে আপত্তি জানিতব্বাতি এত্থ আপত্তি নাম কিং পৰমত্থসভাৱা, উদাহু ন ৱত্তব্বসভাৱাতি? ন ৱত্তব্বসভাৱা. ৱুত্তঞ্হি পৰিৱাৰে ‘‘ৱত্থু জানিতব্বং, গোত্তং জানিতব্বং, নামং জানিতব্বং, আপত্তি জানিতব্বা’’তি এতেসং পদানং ৱিভঙ্গে ‘‘মেথুনধম্মোতি ৱত্থু চ গোত্তঞ্চ. পাৰাজিকন্তি নামঞ্চেৱ আপত্তি চা’’তি. নামঞ্চ গোত্তঞ্চ ‘‘নামগোত্তং ন জীৰতী’’তি (সং. নি. ১.৭৬) ৱচনতো সম্মুতিমত্তং, তস্মা ‘‘কুসলত্তিকৱিনিমুত্তা ন ৱত্তব্বধম্মভূতা একচ্চা সম্মুতি এৱা’’তি ৱুত্তং. যং পন ৱুত্তং সমথক্খন্ধকে ‘‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকত’’ন্তি (চূড়ৱ. ২২২), তং ‘‘ৱিৱাদাধিকৰণং সিযা কুসলং, সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকত’’ন্তি (চূড়ৱ. ২২০) এত্থ ৱিয পৰিযাযতো ৱুত্তং. অত্থতো হি ৱিৱাদো নাম একচ্চো সম্মুতিৱিসেসো. যো চিত্তসমঙ্গিনো, সো ‘‘তং চিত্তপৰিযাযেন পন সিযা কুসল’’ন্তিআদি ৱোহাৰলদ্ধো, তথা আপত্তাধিকৰণম্পীতি দট্ঠব্বং. তেনেৱ ৱুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘আপত্তিং আপজ্জমানো হি অকুসলচিত্তো ৱা আপজ্জতি কুসলাব্যাকতচিত্তো ৱা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা). অঞ্ঞথা সমথেহি অধিকৰণীযতা ন সম্ভৱতি. ন হি সমথা কুসলাদিং অকুসলাদিং ৱা অধিকিচ্চপৱত্তন্তি, সমথৱসেন ৱা কুসলাদি সম্মতি. ন চ কুসলস্স ৱিৱাদস্স, অনুৱাদস্স ৱা কুসলাদিসমথেহি ৱূপসমেতব্বতা আপজ্জতীতি তেসং অধিকৰণমত্তমেৱ ন সম্ভৱেয্য, তস্মা অধিকৰণানং, সমথানঞ্চ কুসলাদিভাৱো পৰিযাযদেসনায লব্ভতি, নো অঞ্ঞথা, তেনেৱ সম্মুখাৱিনযে ৱিয আপত্তাধিকৰণে তিকং ন পূৰিতং. সঞ্চিচ্চ আপত্তিং আপজ্জমানস্স যস্মা সঞ্চেতনা একন্ততো অকুসলাৱ হোতি. ইতৰস্স সচিত্তকস্স ৱা অচিত্তকস্স ৱা তদাভাৱমত্তং উপাদায ‘‘অব্যাকত’’ন্তি ৱুত্তং. যথা হি ‘‘তিক্খত্তুং চোদযমানো তং চীৱৰং অভিনিপ্ফাদেয্য, ইচ্চেতং কুসল’’ন্তিআদীসু (পাৰা. ৫৩৮) ন কুসলসদ্দো সুখৱিপাকো, ‘‘সম্পৰাযিকানং অকুসলানং ধম্মানং পটিঘাতাযা’’তিআদীসু (পৰি. ৪৯৮) ন অকুসলা ৱা হোতি. ইতৰস্স সচিত্তকস্স ৱা অচিত্তকস্স ৱা তদাভাৱমত্তং উপাদায ‘‘অব্যাকত’’ন্তি ৱুত্তং. যথা হি দ্ৱিক্খত্তুং চোদযমানো তং চীৱৰং অভিনিপ্ফাদেয্য, যং পনেত্থ ‘‘আপত্তাধিকৰণং অকুসল’’ন্তি ৱুত্তং, তস্স ৱসেন তদকুসলতো সত্ত ৱিনীতৱত্থূনি ৱেদিতব্বানি, ততো চীৱৰন্তি সম্ভৱতো অচীৱৰকা, অন্তৰাপত্তিকা চ. অনন্তৰিকলক্খণপ্পত্তস্স ৱসেন নিযতা চ নামাতি ৱেদিতব্বং. সম্মুতিনিদ্দেসে গৰুকলহুকনিদ্দেসোপি সম্ভৱতি. অঞ্ঞথা ‘‘অনন্তৰাযিকা পণ্ণত্তিৱজ্জা, অনৱজ্জাপণ্ণত্তী’’তি চ ৱুত্তা. কুটিকাৰমহল্লকাপত্তি অন্তৰাযিকা লোকৱজ্জসাৱজ্জপণ্ণত্তিতো. সম্পজানমুসাৱাদো ওমসৱাদাদিতো গৰুকাদি ন সম্ভৱেয্য, ততো ৱা অযং লহুকাদীতি ইদং সব্বং একচ্চানং আচৰিযানং মতং, ‘‘সব্বং অযুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. কস্মা? যস্মা ‘‘পাৰাজিকন্তি নামঞ্চেৱ আপত্তিচা’’তি ৱচনেন চে আপত্তি ন ৱত্তব্বধম্মো সিযা, ৱত্থু চ ন ৱত্তব্বধম্মো সিযা গোত্তেন সমানাধিকৰণভাৱেন ৱুত্তত্তা, তস্মা ‘‘মেথুনধম্মো’’তি পদং অজ্ঝাচাৰসঙ্খাতং ৱত্থুঞ্চ দীপেতি. অজ্ঝাচাৰৱসেনেৱ আপত্তিযা লদ্ধনামং অসাধাৰণনামত্তা ‘‘গোত্ত’’ন্তি চ ৱুচ্চতীতি অযং তত্থ অত্থো.
‘‘আপত্তাধিকৰণস্স কিং পুব্বঙ্গমন্তি? লোভো পুব্বঙ্গমো, দোসো, মোহো, অলোভো, অদোসো, অমোহো পুব্বঙ্গমো’’তি ‘‘কতি হেতূতি? ছ হেতূ তযো অকুসলহেতূ, তযো অব্যাকতহেতূ’’তি চ ৱুত্তত্তা নিপ্পৰিযাযেনেৱ ‘‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকত’’ন্তি ৱুত্তং. সমথক্খন্ধকে পন সন্ধাযভাসিতৱসেন তথা এৱ ৱুত্তং. তস্মা আপত্তাধিকৰণং সভাৱতো নিপ্পৰিযাযেনেৱ অকুসলা চত্তাৰো খন্ধা, ৰূপঅব্যাকতা চ হোন্তি. ‘‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি (চূড়ৱ. ২২২) ৱুত্তত্তা কুসলমেৱ পটিক্খিত্তং, খীণাসৱানং কিৰিযাব্যাকতং নাম হোতীতি কুসলে পটিক্খিত্তে কিৰিযাব্যাকতম্পি পটিক্খিত্তমেৱ হোতি. তস্মিং পটিক্খিত্তে সব্বথা অৱাৱটং ৱিপাকাব্যাকতং পটিক্খিত্তমেৱ হোতি. নিব্বানাব্যাকতে ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি একে, তং অযুত্তং ‘‘ছ হেতুযো’’তি ৱুত্তত্তা. কিঞ্চাপি ৱুত্তং সামঞ্ঞেন, তথাপি ৱিপাকহেতুযেৱ তত্থ অধিপ্পেতো, ন কিৰিযাহেতু, তে হি কুসলসভাৱা চ, তস্মা ৰূপং, ৱিপাকাব্যাকতঞ্চাপত্তি. তত্থ অকুসলাপত্তিতো ৱিনীতৱত্থূনি. ইতৰস্সাপি আদিতো ছাদনা কুসলচিত্ততোতি ৱুত্তং হোতি. অন্তৰাযিকনিযতসাৱজ্জপঞ্ঞত্তিভাৱোপি চস্সা ৱেৱচনৱসেন ৱেদিতব্বো পণ্ণত্তিৱজ্জায, সঞ্চিচ্চ আপন্নায চ, তস্মা ‘‘জীৱিতিন্দ্ৰিযং সিযা সাৰম্মণং সিযা অনাৰম্মণ’’ন্তি ৱচনং ৱিয একন্তাকুসলং অনেকন্তাকুসলঞ্চ লোকৱজ্জং, একন্তাব্যাকতং ভূতাৰোচনং অনেকন্তাব্যাকতঞ্চ সেসং পণ্ণত্তিৱজ্জং একতো সম্পিণ্ডেত্ৱা ‘‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং সিযাব্যাকত’’ন্তি ৱুত্তং. সমথক্খন্ধকে পন পণ্ণত্তিৱজ্জমেৱ সন্ধায তথা ৱুত্তং. ৱুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযং, গণ্ঠিপদে চ ‘‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকতং, নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’ন্তি এত্থ সন্ধাযভাসিতৱসেন অত্থো ৱেদিতব্বো. যস্মিঞ্হি পথৱিখণনাদিকে আপত্তাধিকৰণে অপকতঞ্ঞুনো সন্ধায অপ্পহৰিতকৰণাদিকালে কুসলচিত্তং অঙ্গং হোতি, খণনাদিপযোগসঙ্খাতং ৰূপাব্যাকতং আপত্তিসমুট্ঠাপেন্তং হোতীতি অধিপ্পাযো’’তি. যং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘অত্থাপত্তি কুসলচিত্তো আপজ্জতি, কুসলচিত্তো ৱুট্ঠাতী’’তিআদি. তস্মিঞ্হি সতি ন সক্কা ৱত্তুং ‘‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি. যস্মা আপত্তিসমুট্ঠাপকং চিত্তং সন্ধায ৱুত্তং ন হোতি, তস্মা ন যিদং অঙ্গপ্পহোনকচিত্তং সন্ধায ৱুত্তং. যদি তং সন্ধায ৱুত্তং, ‘‘সিযা কুসল’’ন্তি চ ৱত্তব্বং ভৱেয্য, ন চ ৱুত্তং. তস্মা ইদং পন সন্ধায ৱুত্তং – যং তাৱ আপত্তাধিকৰণং লোকৱজ্জং, তং একন্ততো অকুসলমেৱ, তত্থ ‘‘সিযা অকুসল’’ন্তি ৱিকপ্পো নত্থি. যং পন পণ্ণত্তিৱজ্জং, তং যস্মা সঞ্চিচ্চ ‘‘ইমং আপত্তিং ৱীতিক্কমামী’’তি ৱীতিক্কমন্তস্সেৱ অকুসলং হোতি, অসঞ্চিচ্চ পন কিঞ্চি অজানন্তস্স সহসেয্যাদিৱসেন আপজ্জতো ৰূপৱিপাকং অব্যাকতং হোতি অনুট্ঠানতো. তস্মা তস্স পণ্ণত্তিৱজ্জস্স সঞ্চিচ্চাসঞ্চিচ্চৱসেন ইমং ৱিকপ্পভাৱং সন্ধায ইদং ৱুত্তং ‘‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকতং, নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি.
সচে পন কোচি ৱিনযে অপকতঞ্ঞূ ‘‘যং কুসলচিত্তো আপজ্জতি, ইদং ৱুচ্চতি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ৱদেয্য, তস্সেৱংৱাদিনো অচিত্তকানং এড়কলোমাদিসমুট্ঠানানম্পি কুসলচিত্তসমঙ্গিকালে তাসং আপত্তীনং কুসলচিত্তো আপজ্জেয্য, ন ৱা আপজ্জতি. কিংকাৰণং? ন চ তত্থ ৱিজ্জমানম্পি কুসলচিত্তং আপত্তিযা অঙ্গং. অত্তভাৱো সভাৱো পকতীতি ৱুত্তং হোতি. কতৰং পন তস্সা আপত্তিযা তদা অঙ্গসভাৱোতি? ৱুচ্চতে – কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তিৱসেন পন চলিতস্স কাযস্স, পৱত্তায ৱাচায চাতি এতেসং দ্ৱিন্নং চলিতপ্পৱত্তানং কাযৱাচানং অঞ্ঞতৰমেৱ অঙ্গসভাৱো, তঞ্চ ৰূপক্খন্ধপৰিযাপন্নত্তা অব্যাকতন্তি. কিং ৱুত্তং হোতি? কাযো, ৱাচা চ তদা আপত্তাধিকৰণন্তি ৱুত্তং হোতি. যা পনেত্থ অকুসলাপত্তিক্খণে কাযৱাচাযো অব্যাকতভাৱো, তা অব্বোহাৰিকা হোন্তি কাযৱচীকম্মকালে মনোকম্মং ৱিয. তদা হি কাযৱাচাযো আপত্তিকৰাদিট্ঠানে তিট্ঠন্তি. যং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘আপত্তিকৰা ধম্মা জানিতব্বা. কতি মূলানীতি ছ আপত্তিসমুট্ঠানানি মূলানী’’তিআদি. যদা পন কাযৱাচাযো আপত্তিযা অঙ্গমেৱ হোন্তি, তদা ‘‘চিত্তং চিত্তাধিপতেয্য’’ন্তি (ধ. স. অট্ঠ. ১ কামাৱচৰকুসলৱণ্ণনা) ৱচনং ৱিয পুব্বপযোগানং অপৰপযোগস্স পচ্চযভাৱতো আপত্তিকৰাদিপঞ্ঞত্তিং ন ৱিজহন্তি. যথা তব্ভাৱেপি ‘‘আপত্তাধিকৰণস্স কতি ৱত্থূনীতি? সত্ত আপত্তিক্খন্ধা ৱত্থূনি. কতি ভূমিযোতি? সত্ত আপত্তিক্খন্ধা ভূমিযো’’তি ৱুত্তং. তথা তব্ভাৱেপি আপত্তিকৰা ‘‘আপত্তিসমুট্ঠানা’’ইচ্চেৱ ৱুচ্চন্তীতি ৱেদিতব্বা. এত্তাৱতা আপত্তি নাম চত্তাৰো অকুসলক্খন্ধা সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমকালে ভূতাৰোচনং ঠপেত্ৱা সব্বাপি অৱিসেসতো, ৱিসেসতো পন সব্বাপি একন্তাকুসলা অকুসলা, অনেকন্তাকুসলা পন গিৰগ্গসমজ্জচিত্তাগাৰসঙ্ঘানিইত্থালঙ্কাৰগন্ধৱণ্ণকৱাসিতপিঞ্ঞাকপ্পভেদা, ভিক্খুনিআদীনং উম্মদ্দনপৰিমদ্দনপ্পভেদা চাতি দসপ্পভেদা সকনামেহি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱত্থুজাননসচিত্তককালে এৱ অকুসলা, তদভাৱতো অচিত্তককালে ৱিনা অনাপত্তাধিকৰণেন কম্মট্ঠানাদিসীসেন কুসলচিত্তেন তং তং ৱত্থুং ৱীতিক্কমন্তস্স আপত্তি কেৱলং ৰূপঅব্যাকতমেৱ.
কেচি পনেত্থ ‘‘অপ্পকাসে ঠানে কটিসুত্তকসঞ্ঞায সঙ্ঘাণিং, মত্তিকাসঞ্ঞায গন্ধৱণ্ণকাদিং ৱা ধাৰেন্তিযাপি আপত্তি, তস্মা অচিত্তকাযেৱা’’তি ৱণ্ণযন্তি. তে ‘‘সঙ্ঘাণিযা অসঙ্ঘাণিসঞ্ঞায ধাৰেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি পাঠাভাৱং দস্সেত্ৱা পটিক্খিপিতব্বা. সুৰাপানাপত্তি পন অচিত্তকাপি একন্তাকুসলাৱ. তেনেৱ ‘‘মজ্জে অমজ্জসঞ্ঞী পিৱতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি (পাচি. ৩২৮) ৱুত্তং. যস্মা পনেত্থ আবাধপচ্চযাপি ন সক্কা ৱিনা অকুসলেন সুৰাপানং পাতুং, তস্মা যথাৱুত্তেসু অনেকন্তাকুসলেসু ৱিয লোকৱজ্জেসু ইধ ‘‘সুৰাপানেসু অনাপত্তি আবাধপচ্চযা’’তি ন ৱুত্তং. সূপসংপাকাদি পন অমজ্জমেৱ. তত্থ কুক্কুচ্চৱিনোদনত্থং ‘‘অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং উদকদন্তপোণে ৱিয. ভূতাৰোচনাপত্তি ৰূপাব্যাকতমেৱ, অচিত্তককালে সহসেয্যাদি ৰূপৱিপাকাব্যাকতমেৱ, তত্থ সুপিনন্তো ৱিজ্জমানম্পি অকুসলং অনঙ্গত্তা অব্বোহাৰিকং হোতি. কুসলে কথাৱ নত্থি অনাপত্তি সভাৱত্তা কুসলস্স. তথা কিৰিযাতি ইমিনা নযেন সব্বত্থ যথাসম্ভৱং অকুসলং ৱা সুদ্ধৰূপং ৱা সৱিপাকং ৱাতি তিধা ভিজ্জতীতি অযমত্থো দস্সিতো হোতি.
তত্থ ঠপেত্ৱা সুৰাপানং একচ্চঞ্চ পণ্ণত্তিৱজ্জং, একন্তাকুসলঞ্চ সচিত্তকমেৱ, ভূতাৰোচনং অচিত্তকমেৱ, সেসং সহ সুৰাপানেন অনেকন্তাকুসলং লোকৱজ্জঞ্চ অনেকন্তাব্যাকতং পণ্ণত্তিৱজ্জঞ্চ যেভুয্যেন সচিত্তকাচিত্তকন্তি সব্বসিক্খাপদং তিপ্পভেদং হোতি. যং পনেত্থ সচিত্তকমেৱ, তং মেথুনাদিৱত্থুজাননচিত্তেনেৱ সচিত্তকং, সব্বং সেখিযং পণ্ণত্তিজাননচিত্তেনেৱ সচিত্তকং ‘‘অনাদৰিযং পটিচ্চা’’তি ৱচনতোতি সচিত্তকং দুৱিধং হোতি. একন্তাচিত্তকং পণ্ণত্তিজাননচিত্তাভাৱেন, ন ৱত্থুজাননচিত্তাভাৱেন. তদভাৱতো একন্তাকুসলং সুৰাপানং, একন্তাব্যাকতং সঞ্চৰিত্তং, ৱত্থুজাননচিত্তস্স ৱা পণ্ণত্তিজাননচিত্তস্স ৱা উভিন্নং অভাৱেন অচিত্তকভাৱেন অচিত্তকং হোতি. সুৰাপানং পন সচিত্তকং হোতি ৱত্থুজাননচিত্তেনেৱ. অৰিযপুগ্গলানং ইতৰেসং উভিন্নং ৱা অঞ্ঞতৰস্স ভাৱেন সেসং চিত্তকাচিত্তকং. ৱিসেসতো চ ৱত্থুজাননচিত্তাভাৱেন, অপকতঞ্ঞুনো পণ্ণত্তিজাননচিত্তাভাৱেন ৱা অচিত্তকভাৱেন অচিত্তকং হোতি. তত্থ একন্তাচিত্তকঞ্চ সচিত্তকঞ্চ ‘‘অচিত্তক’’মিচ্চেৱ ৱুচ্চতি. অযং তাৱ ‘‘আপত্তি জানিতব্বা’’তি এত্থ ৱিনিচ্ছযো.
মূলৱিসুদ্ধিযা অন্তৰাপত্তীতি অন্তৰাপত্তিং আপজ্জিত্ৱা মূলাযপটিকস্সনং কত্ৱা ঠিতেন আপন্নাপত্তি. অযং অগ্ঘৱিসুদ্ধিযা অন্তৰাপত্তীতি সম্বহুলা আপত্তিযো আপজ্জিত্ৱা তাসু সব্বচিৰপটিচ্ছন্নৱসেন অগ্ঘসমোধানং গহেত্ৱা ৱসন্তেন আপন্নাপত্তি. ‘‘পুনপি আপজ্জিস্সামী’’তি সউস্সাহেনেৱ চিত্তেন. ‘‘অযং ভিক্খুনিযা এৱা’’তি লিখিতং. ‘‘পাৰাজিকমেৱা’’তি ইদঞ্চ ভূতৱসেন দস্সেতুং ৱুত্তং. ‘‘এৱং দেসিতে পন যা কাচি আপত্তি ন ৱুট্ঠাতীতি অপৰে, তং ন গহেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘ধম্মিকস্স পটিস্সৱস্স অসচ্চাপনে’’তি ৱুত্তত্তা অধম্মিকপটিস্সৱে দুক্কটং ন হোতি. ‘‘পুব্বে সুদ্ধচিত্তস্স ‘তুম্হে ৱিব্ভমথা’তি ৱুত্তে ‘সাধূ’তি পটিস্সুণিত্ৱা সচে ন ৱিব্ভমতি অনাপত্তি, এৱং সব্বত্থা’’তি চ ৱুত্তং. ‘‘আৱিকৰো জানিতব্বো’’তিপি পাড়ি. কালেন ৱক্খামি, নো অকালেনা’’তিআদীসু পঞ্চদসসু ধম্মেসু. ভব্বাপত্তিকা নাম আপত্তিং আপজ্জিতুং ভব্বা.
দুকৱাৰৱণ্ণনা
৩২২. নিদহনে আতপে. ‘‘একৰত্তম্পি চে ভিক্খু তিচীৱৰেন ৱিপ্পৱসেয্য (পাৰা. ৪৭২). ছাৰত্তপৰমং তেনা’’তিআদিনা (পাৰা. ৬৫৩) ৱুত্তাপত্তিকো গণপূৰকো হুত্ৱাপি কম্মং কোপেতি নানাসংৱাসকত্তা. কম্মেন ৱা সলাকগ্গাহেন ৱাতি এত্থ উদ্দেসো চেৱ কম্মঞ্চ একন্তি এত্থ পাতিমোক্খুদ্দেসোতি ৱা কম্মন্তি ৱা অত্থতো একমেৱ, তেসু যং কিঞ্চি কতে সঙ্ঘভেদো হোতীতি অত্থো. পুব্বভাগাতি সঙ্ঘভেদতো পুব্বভাগা. ‘‘পমাণ’’ন্তি ইমেসং দ্ৱিন্নং অঞ্ঞতৰেন ভেদো হোতি, ন ইতৰেহীতি ৱুত্তং. ৱিনযে সিদ্ধা ৱিনযসিদ্ধা, ৰোমজনপদে জাতং ৰোমকং, অনুঞ্ঞাতলোণত্তা দুকেসু ৱুত্তাতি.
তিকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৩. ৱো তুম্হেহি ন সমুদাচৰিতব্বং. ৱচীসম্পযুত্তং কাযকিৰিযং কত্ৱাতি কাযেন নিপচ্চকাৰং কত্ৱাতি অত্থো. উপঘাতেতি ৱিনাসেতি. ওমদ্দিত্ৱাতি অভিভৱিত্ৱা. ৱদতোতি ৱদন্তস্স. ‘‘বালস্স নিস্সযো দাতব্বো’’তি দুকে আগতং, ইধ পন ‘‘ন দাতব্বো’’তি ৱুত্তং, আপত্তিবাহুল্লং সন্ধায নাদাতব্বং, ‘‘ইমস্মা ৱিহাৰা পৰং মা নিক্খমাহি, ৱিনযধৰানং ৱা সন্তিকং আগচ্ছ ৱিনিচ্ছযং দাতু’’ন্তি ৱুত্তে তস্স ৱচনং ন গহেতব্বন্তি অত্থো. তিকভোজনং নাম সচে তযো হুত্ৱা ভুঞ্জন্তি, গণভোজনেন অনাপত্তি, ইদং সন্ধায তিকং. ‘‘পসুত্তো’’তি বাহুল্লতো ৱুত্তং. অথ ৱা নিপজ্জিত্ৱাতি অত্থো. ‘‘ইদং ঠপেত্ৱা গচ্ছামি, তাৱকালিকং ভন্তে দেথাতি ৱুত্তে ‘নৱকম্মাদিঅত্থং ৱিনা দাতুং ন ৱট্টতী’’তি লিখিতং. ৱিকপ্পেত্ৱা ঠপিতং ৱস্সিকসাটিকং পচ্ছিমে পাটিপদদিৱসে নিৱাসেন্তো দুক্কটং আপজ্জতীতি অত্থো. অপচ্চুদ্ধৰিত্ৱাতি পচ্চুদ্ধৰণং অকত্ৱাতি অত্থো. ‘‘ৱিকপ্পেতু’’ন্তি ৱচনতো অৱিকপ্পনপচ্চযা আপত্তি হেমন্তে আপজ্জতি, ৱিকপ্পনা পন কত্তিকপুণ্ণমদিৱসে কাতব্বাতি দস্সনত্থং ৱুত্তন্তি ঞাতব্বং. অযং নযো অৱিকপ্পনং সন্ধায, পুৰিমো ৱিকপ্পিতপৰিভোগপচ্চযাপত্তিং সন্ধায. ৱত্থপটিচ্ছাদি সব্বকপ্পিযতাযাতি ৱত্থপটিচ্ছাদি সব্বত্থ কপ্পিযত্তাতি অত্থো. কেচি ইমমত্থং অসল্লক্খেত্ৱা ‘‘ৱত্থপটিচ্ছাদি সব্বকপ্পিযতা তায পটিচ্ছন্নেনা’’তি লিখন্তি. ‘‘ৱত্থমেৱ পটিচ্ছাদি ৱত্থপটিচ্ছাদী’’তি ৱিগ্গহত্তা ‘‘তাযা’’তি ন যুজ্জতি. ‘‘তেনা’’তি ভৱিতব্বত্তাতি ইদং সব্বং অঞ্ঞতৰস্মিং গণ্ঠিপদে লিখিতং, ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং.
চতুক্কৱাৰৱণ্ণনা
৩২৪. চতূহাকাৰেহি আপত্তিং আপজ্জতি…পে… কম্মৱাচায আপজ্জতীতি এত্থ যঞ্হি আপত্তিং কম্মৱাচায আপজ্জতি, ন তত্থ কাযাদযোতি আপন্নং, ততো কম্মৱাচায সদ্ধিং আপত্তিকৰা ধম্মা সত্তাতি আপজ্জতি, এৱং সতি ‘‘ছ আপত্তিসমুট্ঠানানী’’তি ৱচনৱিৰোধো, তানি এৱ আপত্তিকৰা ধম্মা নাম. অথ তত্থাপি কাযাদযো একতো ৱা নানাতো ৱা লব্ভন্তি, চতূহাকাৰেহীতি ন যুজ্জতীতি ‘‘ছহাকাৰেহি আপত্তিং আপজ্জতী’’তি ৱত্তব্বং সিযাতি এৱং এতানি সুত্তপদানি ৱিৰোধিতানি হোন্তি. কথং অৱিৰোধিতানি? সৱিঞ্ঞত্তিকাৱিঞ্ঞত্তিকভেদভিন্নত্তা. কাযাদীনং যা কিৰিযা আপত্তি, নং একচ্চং কাযেন সৱিঞ্ঞত্তিকেন আপজ্জতি, একচ্চং সৱিঞ্ঞত্তিকায ৱাচায, একচ্চং সৱিঞ্ঞত্তিকাহি কাযৱাচাহি আপজ্জতি, যা পন অকিৰিযা আপত্তি, তং একচ্চং কম্মৱাচায আপজ্জতি, তঞ্চ খো অৱসিট্ঠাহি অৱিঞ্ঞত্তিকাহি কাযৱাচাহিযেৱ, ন ৱিনা ‘‘নো চে কাযেন ৱাচায পটিনিস্সজ্জতি, কম্মৱাচাপৰিযোসানে আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তি (পাৰা. ৪১৪) ৱচনতো, অৱিসেসেন ৱা একচ্চং আপত্তিং কাযেন আপজ্জতি, একচ্চং ৱাচায, একচ্চং কাযৱাচাহি. যং পনেত্থ কাযৱাচাহি, তং একচ্চং কেৱলাহি কাযৱাচাহি আপজ্জতি, একচ্চং কম্মৱাচায আপজ্জতীতি অযমত্থো ৱেদিতব্বোতি এৱং অৱিৰোধিতানি হোন্তি.
তত্ৰাযং সমাসতো অত্থৱিভাৱনা – কাযেন আপজ্জতীতি কাযেন সৱিঞ্ঞত্তিকেন অকত্তব্বং কত্ৱা একচ্চং আপজ্জতি, অৱিঞ্ঞত্তিকেন কত্তব্বং অকত্ৱা আপজ্জতি, তদুভযম্পি কাযকম্মং নাম. অকতম্পি হি লোকে ‘‘কত’’ন্তি ৱুচ্চতি ‘‘দুক্কটং মযা, যং মযা পুঞ্ঞং ন কত’’ন্তি এৱমাদীসু, সাসনে চ ‘‘ইদং তে, আৱুসো আনন্দ, দুক্কটং, যং ত্ৱং ভগৱন্তং ন পুচ্ছী’’তি (চূড়ৱ. ৪৪৩) এৱমাদীসু, এৱমিধ ৱিনযপৰিযাযেন কাযেন অকৰণম্পি ‘‘কাযকম্ম’’ন্তি ৱুচ্চতি. অযমেৱ নযো ‘‘ৱাচায আপজ্জতী’’তিআদীসু. পুৰতীতি পুৰিসো, পুৰ অগ্গগমনে. পুৰতীতি পুৰতো গচ্ছতি সব্বকম্মেসু পুব্বঙ্গমো হোতি. পঠমুপ্পন্নৱসেনাতি পঠমকপ্পিযেসু হি পঠমং পুৰিসলিঙ্গং উপ্পজ্জতি, ‘‘পুৰিম’’ন্তি সঙ্খং গতং পুৰিসলিঙ্গং জাযতীতি অত্থো. সতং তিংস চাতি এত্থ অসাধাৰণাপি পাৰাজিকা নো অন্তোগধাযেৱ জাতা পাৰাজিকাপন্নানং ভিক্খুভাৱায অভব্বত্তা. ‘‘অসাধাৰণৱচনেন পন সামঞ্ঞেন উদ্ধটানী’’তি ৱদন্তি. ‘‘সতঞ্চেৱ তিংসঞ্চ সিক্খাপদানীতি পাঠো’’তি চ ৱদন্তি. ভিক্খুস্স চ ভিক্খুনিযা চ চতূসু পাৰাজিকেসূতি সাধাৰণেসু এৱ. অত্থি ৱত্থুনানত্ততা নো আপত্তিনানত্ততাতি পঠমপঞ্হো ইধ দুতিযো নাম. অত্থি আপত্তিসভাগতা নো ৱত্থুসভাগতাতি এতেন ৱিসেসো নত্থি. মন্তাভাসাতি মতিযা ভাসা. ‘‘অভিৱাদনাৰহাতি যথানিসিন্নাৱ সীসং উক্খিপিত্ৱা ৱন্দন্তি. নৱমভিক্খুনিতো পট্ঠায অনুট্ঠিতব্বতো আসনা ন পচ্চুট্ঠেন্তি. অৱিসেসেনাতি উপজ্ঝাযস্স, ইতৰস্স ৱা ৱিপ্পকতভোজনস্স, সমীপগতো যো কোচি ৱুড্ঢতৰোতি অত্থো. ৱিপ্পকতভোজনেনাপি হি উট্ঠহিত্ৱা আসনং দাতব্বং. ইধ ন কপ্পন্তীতি ৱদন্তোপীতি পচ্চন্তিমজনপদেসু ঠত্ৱা ‘‘ইধ ন কপ্পন্তী’’তি ৱদন্তো ৱিনযাতিসাৰদুক্কটং আপজ্জতি. কপ্পিযঞ্হি ‘‘ন কপ্পতী’’তি ৱদন্তো পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দতি নাম. তথা ইধ কপ্পন্তীতিআদীসুপি ঠত্ৱা ‘‘ইধ কপ্পন্তী’’তি ৱদন্তো ৱিনযাগতভিক্খু ৱিনযো পুচ্ছিতব্বোতি অত্থো.
পঞ্চকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৫. ন উপেতি পুগ্গলো. ‘‘নিমন্তিতো সভত্তো সমানো সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছা’’তি (পাচি. ২৯৯) ৱচনতো নিমন্তনাভাৱা পিণ্ডপাতিকস্স অনামন্তচাৰো ৱট্টতি. ‘‘গিলানসমযো’’তিআদিনা আভোগং কত্ৱা ভোজনং অধিট্ঠহিত্ৱা ভোজনং নাম. ‘‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং ইত্থন্নামস্স দম্মী’’তি এৱং অৱিকপ্পনা. পৰম্মুখে অগুণৱচনং অযসো. সম্মুখা গৰহা. সীলদিট্ঠিব্যসনানং ৱিনযপৰিযাপন্নত্তা তেহি সদ্ধিং ইতৰে পঞ্চকং পূৰেতুং ৱুত্তা. ‘‘ৱিনযধৰপঞ্চমেন গণেনা’’তি (মহাৱ. ২৫৯) ৱুত্তত্তা পঞ্চকং জাতং. অঞ্ঞতৰস্মিং ৱিহাৰে একো থেৰোতি অত্থো. ‘‘যোনকৱিসযতোতি চীনট্ঠানা’’তি লিখিতং. অট্ঠ কপ্পে অনুস্সৰীতি পুব্বেনিৱাসঞাণং নিব্বত্তেসীতি অত্থো. অনন্তৰে ঠানে ঠত্ৱাতি অত্থো. ঞত্তিযা কম্মপ্পত্তো হুত্ৱাতি ঞত্তিট্ঠপিতকালে কম্মপ্পত্তো হোতি. পুন কম্মৱাচায কম্মসিদ্ধি. ঞত্তিখেত্তন্তি ঞত্তিযাৱ কাতব্বট্ঠানং তস্সা খেত্তং, ঞত্তিদুতিযাদিকম্মে পঠমট্ঠপনং তস্সা ওকাসো নাম. আৰঞ্ঞকে ইদঞ্চিদঞ্চানিসংসন্তি এৱং ইদমত্থিতন্তি অত্থো.
ছক্কৱাৰৱণ্ণনা
৩২৬. ‘‘ছব্বস্সপৰমতা ধাৰেতব্ব’’ন্তি ৱিভঙ্গে পাঠত্তা এৱং ৱুত্তং. চুদ্দসপৰমানি নৱ ছক্কানি হোন্তি. কথং? পঠমং একং ছক্কং, সেসেসু অট্ঠসু একেকেন সদ্ধিং একেকন্তি এৱং তীণি ছক্কানি অন্তৰপেয্যালে ৱুত্তানি. কথং? ‘‘চতুত্থেন আপত্তিসমুট্ঠানেন ছ আপত্তিযো আপজ্জতী’’তিআদিনা নযেন পঞ্চমেন, ছট্ঠেন চ তীণি ছক্কানি. লোভাদযো ছ ৱিৱাদমূলানি, তথা অনুৱাদস্স. দীঘসো ছ ৱিদত্থিযো ৱস্সিকসাটিকায. তিৰিযং ছ ৱিদত্থিযো সুগতচীৱৰস্স. ৱিপ্পকতচীৱৰং আদায পক্কমনে নিট্ঠানন্তিকো, সন্নিট্ঠাননাসন সৱন সীমাতিক্কন্তিকসহুব্ভাৰাতি ছ, সমাদায ৱাৰেপি ছাতি ছক্কদ্ৱযং. সত্তকে পক্কমনন্তিকেন সহ সত্ত.
সত্তকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৭. ছক্কে ৱুত্তানিযেৱ সত্তকৱসেন যোজেতব্বানীতি ছক্কে ৱুত্তচুদ্দসপৰমানি সত্তকৱসেন যোজেতব্বানি. সত্তমে অৰুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযন্তি ‘‘ছাৰত্তপৰমং তেন ভিক্খুনা তেন চীৱৰেন ৱিপ্পৱসিতব্বং, ততো চে উত্তৰি ৱিপ্পৱসেয্যা’’তি এৱং ৱুত্তং নিস্সগ্গিযং হোতি. চম্পেয্যক্খন্ধকে সুগতচীৱৰভাণৱাৰস্স পৰতো ‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুস্স ন হোতি আপত্তি দট্ঠব্বা, তমেনং চোদেতি সঙ্ঘো ৱা সম্বহুলা ৱা একপুগ্গলো ৱা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তসত্তকাতি.
অট্ঠকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৮. তেন সদ্ধিং উপোসথাদিকৰণং আনিসংসো, অকৰণং আদীনৱো, তস্মা এতে অট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেনাতি অত্থো. ‘‘অযসো অক্কোসো’’তি ৱুত্তং. পুব্বেৱস্স হোতি ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি, ৱিনিধায দিট্ঠিং খন্তিং ৰুচিং ভাৱং সঞ্ঞন্তি এৱং অকপ্পিযকতং হোতি অপ্পটিগ্গহিতকতন্তিআদযো অট্ঠ অনতিৰিত্তা. সপ্পিআদি অট্ঠমে অৰুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযং হোতি. অট্ঠৱাচিকা ভিক্খুনীনং উপসম্পদা উভতোঞত্তিচতুত্থত্তা. ৱস্সিকসাটিকদানাদীনি অট্ঠ ৱৰানি.
নৱকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৯. নৱহি ভিক্খূহি ভিজ্জতি. মনুস্সমংসৱজ্জেহি নৱ মংসেহি ৱিনিচ্ছযো. সুন্দৰং ন সুন্দৰন্তি সঙ্ঘাটিআদীনি নৱ চীৱৰানি. তানেৱ অধিট্ঠিতকালতো পট্ঠায ন ৱিকপ্পেতব্বানি, অধিট্ঠিতকালতো পট্ঠায অপচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ন ৱিকপ্পেতব্বানীতি অধিপ্পাযো. নৱ ৱিদত্থিযো সুগতচীৱৰস্স. ‘‘ৱগ্গং ভিক্খুনিসঙ্ঘং ৱগ্গসঞ্ঞী ওৱদতী’’তিআদিনা নযেন অধম্মকম্মে দ্ৱে নৱকানি পাচিত্তিযৱসেন ৱুত্তানি.
দসকৱাৰৱণ্ণনা
৩৩০. ‘‘ওৰমত্তকঞ্চ অধিকৰণং হোতি, ন চ গতিগত’’ন্তিআদিনা (চূড়ৱ. ২০৪) দস অধম্মিকা সলাকগ্গাহা. ৱিপৰীতা ধম্মিকা. সমথক্খন্ধকে ৱুত্তেহি সমন্নাগতো হোতীতি সম্বন্ধো. ‘‘সংকচ্চিকং ৱা পক্খিপিত্ৱা দসা’’তি ৱুত্তং কপ্পিযত্তা এতেসং. মাতুৰক্খিতাদযো দস ইত্থিযো. ধনক্কীতাদযো দস ভৰিযা. ‘‘সিক্খাসম্মুতিং দত্ৱা দসৱস্সায তস্সা দ্ৱাদসৱস্সকালে সযম্পি দ্ৱাদসৱস্সা ভৱিস্সতী’’তি ৱুট্ঠাপনসম্মুতি সাদিতব্বা. ‘‘ৱিনযধৰস্সেৱ ‘আপত্তানাপত্তিং ন জানাতী’তি আৰব্ভ যাৱ ‘উভযানি খো পনস্স…পে… অনুব্যঞ্জনসো’তি পঞ্চঙ্গানি ৱত্ৱা পুনপি ‘আপত্তানাপত্তিং ন জানাতি’চ্চেৱ আৰব্ভ যাৱ ‘অধিকৰণে চ ন ৱিনিচ্ছযকুসলো হোতী’তি পঞ্চ ৱুত্তা, তে তথা তথা পঞ্চ পঞ্চ কত্ৱা দস হোন্তী’’তি লিখিতং. ‘‘দসৱস্সায ভিক্খুনিযা নিস্সযো দাতব্বো’’তি একচ্চেসু পোত্থকেসু নত্থি, কিঞ্চাপি নত্থি, পাঠো এৱ পন হোতি.
একাদসকৱাৰৱণ্ণনা
৩৩১. ন ৱোদাযন্তি ন পকাসেন্তি. ৰোগমেৱ ৰোগাতঙ্কং. ৰোগন্তৰাযং ৱা.
একুত্তৰিকনযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উপোসথাদিপুচ্ছাৱিস্সজ্জনাৱণ্ণনা
৩৩২. ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পৱাৰেমী’’তিআদি পৱাৰণকথা নাম ৱিনীতগাথাসু ৱিয.
অত্থৱসপকৰণৱণ্ণনা
৩৩৪. দস অত্থৱসে পটিচ্চাতি এত্থ তস্স তস্স সিক্খাপদস্স পঞ্ঞাপনে গুণৱিসেসদীপনতো, অপঞ্ঞাপনে আদীনৱদস্সনতো চ সঙ্ঘসুট্ঠুতা হোতি. তত্থ যথাসম্ভৱং লোকৱজ্জস্স অপণ্ণত্তিসম্ভৱস্স পঞ্ঞাপনে পযোগৱিসুদ্ধি গুণো. পণ্ণত্তিসম্ভৱস্স পন সেখিযস্স লোকৱজ্জস্স পঞ্ঞাপনে পটিপত্তিৱিসুদ্ধি গুণো, পণ্ণত্তিৱজ্জস্স আসযৱিসুদ্ধি গুণো অপ্পিচ্ছাদিগুণাৱহনতো, তেনেৱাহ ‘‘সুভৰতায সুপোসতায অপ্পিচ্ছতায অপ্পিচ্ছস্স ৱণ্ণং ভাসিত্ৱা’’তি. সমণাচাৰৱিসুদ্ধি চস্স গুণোতি ৱেদিতব্বং. অথ ৱা লোকৱজ্জস্স পঞ্ঞাপনে সঙ্ঘসুট্ঠুতা হোতি পাকটাদীনৱতো, পণ্ণত্তিৱজ্জস্স পঞ্ঞাপনে সঙ্ঘফাসুতা হোতি পাকটানিসংসত্তা. তথা পঠমেন দুম্মঙ্কূনং নিগ্গহো, দুতিযেন পেসলানং ফাসুৱিহাৰো, পঠমেন সম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতো, দুতিযেন দিট্ঠধম্মিকানং, তথা পঠমেন অপ্পসন্নানং পসাদো, দুতিযেন পসন্নানং ভিয্যোভাৱো, তথা পঠমেন সদ্ধম্মট্ঠিতি, দুতিযেন ৱিনযানুগ্গহো হোতীতি ৱেদিতব্বো. পৰিৱাৰনযেন ৱা পঠমেন পাপিচ্ছানং ভিক্খূনং পক্খুপচ্ছেদো, দুতিযেন গিহীনং অনুকম্পা হোতি. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘দ্ৱে অত্থৱসে পটিচ্চ তথাগতেন সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং গিহীনং অনুকম্পায পাপিচ্ছানং পক্খুপচ্ছেদাযা’’তি (পৰি. ৪৯৮). তথা দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকানং ৱেৰানং ৱজ্জানং অকুসলানং ৱসেনপি যোজনা কাতব্বা. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘দ্ৱে অত্থৱসে…পে… পঞ্ঞত্তং দিট্ঠধম্মিকানং ৱেৰানং সম্পৰাযিকানং ৱেৰানং পটিঘাতাযা’’তিআদি (পৰি. ৪৯৮). অপিচেত্থ সব্বম্পি অকতৱিঞ্ঞত্তিপটিসংযুত্তং, গিহীনং পীড়াপটিসংযুত্তং, তেসং পসাদভোগক্খযৰক্খাপটিসংযুত্তঞ্চ গিহীনং অনুকম্পায পঞ্ঞত্তং নাম, কুলদূসকগণভোজনানি পাপিচ্ছানং পক্খুপচ্ছেদায পঞ্ঞত্তং. সব্বং লোকৱজ্জং দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকৱেৰাদিপটিঘাতায, মাতুগামেন সংৱিধানং দিট্ঠধম্মিকৱেৰাদিসংৱৰায পঞ্ঞত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অপিচেত্থ আদিতো পট্ঠায দসঅত্থৱসপকৰণমেৱ নিস্সায ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.
ৱত্থুৱীতিক্কমেন যং, একন্তাকুসলং ভৱে;
তং সঙ্ঘসুট্ঠুভাৱায, পঞ্ঞত্তং লোকৱজ্জতো.
পাৰাজিকাদিং,
পঞ্ঞত্তিজাননেনেৱ, যত্থাপত্তি ন অঞ্ঞথা;
তং ধম্মট্ঠিতিযা ৱাপি, পসাদুপ্পাদবুদ্ধিযা.
ধম্মদেসনাপটিসংযুত্তং ইতৰঞ্চ সেখিযং, ইদং পণ্ণত্তিসম্ভৱং লোকৱজ্জং নাম. ৱত্থুনো, পঞ্ঞত্তিযা ৱা ৱীতিক্কমচেতনাযাভাৱেপি পটিক্খিত্তস্স কৰণে, কত্তব্বস্স অকৰণে ৱা সতি যত্থ আপত্তি পহোতি, তং সব্বং ঠপেত্ৱা সুৰাপানং পণ্ণত্তিৱজ্জন্তি ৱেদিতব্বং. তত্থ উক্কোটনকে পাচিত্তিযং, ‘‘যো পন ভিক্খু ধম্মিকানং কম্মানং ছন্দং দত্ৱা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জেয্য, পাচিত্তিযং (পাচি. ৪৭৫), যো পন ভিক্খু সঙ্ঘে ৱিনিচ্ছযকথায ৱত্তমানায ছন্দং অদত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমেয্য, পাচিত্তিযং (পাচি. ৪৮০), যো পন ভিক্খু সমগ্গেন সঙ্ঘেন চীৱৰং দত্ৱা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জেয্য…পে… পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৪৮৫) এৱমাদি সঙ্ঘফাসুতায পঞ্ঞত্তং. ‘‘অঞ্ঞৱাদকে ৱিহেসকে পাচিত্তিযং (পাচি. ১০১), পাৰাজিকাদীহি অনুদ্ধংসনে সঙ্ঘাদিসেসাদি চ দুম্মঙ্কূনং নিগ্গহায, অনুপখজ্জনিক্কড্ঢনউপস্সূতিসিক্খাপদাদি পেসলানং ফাসুৱিহাৰায, সব্বং লোকৱজ্জং দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতায, সব্বং পণ্ণত্তিৱজ্জং দিট্ঠধম্মিকানমেৱ সংৱৰায. সব্বং গিহিপটিসংযুত্তং অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায পসন্নানং ৱা ভিয্যোভাৱায চ. ৱিসেসেন অৰিট্ঠসমণুদ্দেসসিক্খাপদং, সামঞ্ঞেন পচ্চযেসু মৰিযাদপটিসংযুত্তঞ্চ সদ্ধম্মট্ঠিতিযা, ‘‘অপ্পিচ্ছস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্সা’’তি (দী. নি. ৩.৩৫৮; অ. নি. ৮.৩০) আদিসুত্তমেত্থ সাধকং. ‘‘সিক্খাপদৱিৱণ্ণকে (পাচি. ৪৩৯) মোহনকে পাচিত্তিয’’ন্তিআদি (পাচি. ৪৪৪) ৱিনযানুগ্গহায পঞ্ঞত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘ভূতগামপাতব্যতায পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৯০) ইদং কিমত্থন্তি চে? অপ্পসন্নানং পসাদায, পসন্নানং ভিয্যোভাৱায চ. কথং?
‘‘ভূতগামো সজীৱোতি, অৱিপল্লত্তদিট্ঠিনো;
তস্স কোপনসঞ্ঞায, পসাদো বুদ্ধসাৱকে.
‘‘নিজ্জীৱসঞ্ঞিতংপেতং, অকোপেন্তো কথং মুনি;
জীৱং কোপেয্য নিদ্দোসো, মচ্ছমংসানুজাননে.
এৱম্পি –
‘‘তস্স কোপনসঞ্ঞায, পসাদো বুদ্ধসাৱকে;
যতো তিত্থকৰাৱিমে, ৱিৰতা ভূতগামতো;
লোকস্স চিত্তৰক্খত্থং, ততোপি ৱিৰতো মুনী’’তি. –
পসন্নানং ভিয্যোভাৱো হোতি.
ৱিৱিত্তসেনাসনভোগতণ্হাৱসেননিজ্জীৱমিতাৰক্খং;
বুদ্ধোভিনিন্নঞ্চ ৱিৱজ্জযন্তো;
সিক্খাপদং তত্থ চ পঞ্ঞপেসি.
নিজ্জীৱস্সাপি মংসস্স, খাদনকং যতিং পতি;
নিন্দমানং জনং দিস্ৱা, ভূতগামং পৰিচ্চজি.
তিকোটিপৰিসুদ্ধত্তা, মচ্ছমংসানুজাননে;
পটিচ্চ মংসানুজাননং, কম্মে দিট্ঠিপ্পসঙ্গভযা.
অপৰিক্খকস্স লোকস্স, পৰানুদ্দযতায চ;
ভূতগামপাতব্যতায, পাণাতিপাতপ্পসঙ্গভযা.
তত্থ পৰিযাযৱচনং অনুজানি ভগৱা, উদ্দিস্স কতং পটিক্খিপি পৰস্স ৱা পাপপ্পসঙ্গভযেন. ইধ পন ভূতগামপাতব্যতায পাপাভাৱঞাপনত্থং অত্তুদ্দেসিকং ৱিহাৰং, কুটিঞ্চ অনুজানীতি ৱেদিতব্বং. পকিৰিযন্তি এত্থ তে তে পযোজনৱিসেসসঙ্খাতা অত্থৱসাতি অত্থৱসপকৰণন্তি.
মহাৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঠমগাথাসঙ্গণিকৱণ্ণনা
সত্তনগৰেসু পঞ্ঞত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা
৩৩৫. ৱচনসম্পটিচ্ছনত্থে ৱা নিপাতোতি অত্থো. অড্ঢুড্ঢসতানীতি তীণি সতানি, পঞ্ঞাসানি চ. ৱিগ্গহন্তি মনুস্সৱিগ্গহং. অতিৰেকং ৱাতি দসাহপৰমং অতিৰেকচীৱৰং. কাড়কন্তি ‘‘সুদ্ধকাড়কান’’ন্তি (পাৰা. ৫৫২-৫৫৪) ৱুত্তকাড়কং. ভূতন্তি ভূতাৰোচনং. পৰম্পৰভত্তন্তি পৰম্পৰভোজনং. ভিক্খুনীসু চ অক্কোসোতি যা পন ভিক্খুনী ভিক্খুং অক্কোসেয্য ৱা পৰিভাসেয্য ৱা (পাচি. ১০২৯). অন্তৰৱাসকন্তি অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা চীৱৰপটিগ্গহণং. ৰূপিযন্তি ৰূপিযসব্বোহাৰং. সুত্তন্তি সামং সুত্তং ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা তন্তৱাযেহি. উজ্ঝাপনকেতি উজ্ঝাপনকে খীযনকে. পাচিতপিণ্ডন্তি ভিক্খুনীপঅপাচিতপিণ্ডপাতং. চাৰিত্তন্তি নিমন্তিতো সভত্তো সমানো সন্তং. চীৱৰং দত্ৱাতি সমগ্গেন সঙ্ঘেন চীৱৰং দত্ৱা. ৱোসাসন্তীতি ভিক্খূ পনেৱ কুলেসু নিমন্তিতা ভুঞ্জন্তি (পাচি. ৫৫৮), তত্থ চেসা. গিৰগ্গচৰিযাতি ‘‘যা পন ভিক্খুনী নচ্চং ৱা গীতং ৱা’’তি (পাচি. ৮৩৪) চ, ‘‘অন্তোৱস্সং চাৰিকং চৰেয্যা’’তি (পাচি. ৯৭০) চ ৱুত্তদ্ৱযং. ছন্দদানেনাতি পাৰিৱাসিকছন্দদানেন সিক্খমানং ৱুট্ঠাপেয্য (পাচি. ১১৬৭). পাৰাজিকানি চত্তাৰি, ভিক্খুনীনং সঞ্ঞাচিককুটিঞ্চ কোসিযমিস্সসন্থতঞ্চ সেয্যা চ অনুপসম্পন্নেন সহ পথৱীখণনং. গচ্ছ দেৱতেতি ভূতগামপাতব্যতা সপ্পাণকউদকসিঞ্চনন্তি অত্থো. মহাৱিহাৰোতি মহল্লকৱিহাৰো. অঞ্ঞন্তি অঞ্ঞৱাদকং. দ্ৱাৰন্তি যাৱদ্ৱাৰকোসা. ‘‘অনাদৰিযপাচিত্তীতি চ সহধম্মিকং ৱুচ্চমানো’’তি পাঠো. পযোপানন্তি সুৰুসুৰুকাৰকং. এড়কলোমানি পত্তো চাতি এড়কলোমধোৱাপনঞ্চ ঊনপঞ্চবন্ধনপত্তো চ. ওৱাদো চেৱ ভেসজ্জন্তি ভিক্খুনুপস্সযং উপসঙ্কমিত্ৱা ওৱাদো তদুত্তৰিভেসজ্জৱিঞ্ঞাপনঞ্চ. সূচি অৰঞ্ঞকোতি ‘‘অট্ঠিমযং ৱা দন্তমযং ৱা ৱিসাণমযং ৱা সূচিঘৰ’’ন্তি (পাচি. ৫১৭) চ ‘‘যানি খো পন তানি আৰঞ্ঞকানি সেনাসনানি সাসঙ্ক…পে… পটিদেসেতব্ব’’ন্তি (পাচি. ৫৭০) চ. ওৱাদোতি যা পন ভিক্খুনী ওৱাদায ৱা সংৱাসায ৱা ন গচ্ছেয্য (পাচি. ১০৫৫). পাৰাজিকানি চত্তাৰীতিআদি দ্ৱীসু নগৰেসু পঞ্ঞত্তসম্পিণ্ডনং.
চতুৱিপত্তিৱণ্ণনা
৩৩৬. একতিংসা যে গৰুকাতি উভতো অট্ঠ পাৰাজিকা, ভিক্খূনং তেৰস, ভিক্খুনীনং দস চ সঙ্ঘাদিসেসা. সাধাৰণাসাধাৰণৱসেন অট্ঠ অনৱসেসা নাম পাৰাজিকানি. তদেৱাতি সীলৱিপত্তিংযেৱ. ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘পাৰাজিক’’ন্তিআদিনা অপুচ্ছিতমেৱ ৱিস্সজ্জিতং. ‘‘তত্থ যো চাযং, অক্কোসতি হসাধিপ্পাযো’’তি পাঠো. দুট্ঠুল্লৱিভাৱনৱসেনাগতৱিপত্তিং ঠপেত্ৱা পুচ্ছাপটিপাটিযা যাৱততিযকপঞ্হং ৱিস্সজ্জিতুমাৰভি. উক্খিত্তানুৱত্তিকা ভিক্খুনী অট্ঠ যাৱততিযকসঙ্ঘাদিসেসা ইধ পুচ্ছিতত্তা অনন্তৰপঞ্হা নাম জাতা.
ছেদনকাদিৱণ্ণনা
৩৩৭. পমাণাতিক্কন্তমঞ্চনিসীদনকণ্ডুপটিচ্ছাদিৱস্সিকসাটিকাসুগতচীৱৰপ্পমাণং ভিক্খুনীনং উদকসাটিকাতি ছ ছেদনকানি. চীৱৰৱিপ্পৱাসসম্মুতিআদযো চতস্সো সম্মুতিযো. ‘‘অযং তত্থ সামীচী’’তি এৱং আগতা সত্ত সামীচিযো.
অসাধাৰণাদিৱণ্ণনা
৩৩৮. পুব্বে ৱুত্তচুদ্দসপৰমানেৱ অন্তৰপঞ্হে নিট্ঠপেত্ৱা পুৰিমপঞ্হং ৱিস্সজ্জেন্তো. ধোৱনঞ্চ পটিগ্গহোতি গাথা অট্ঠকথাচৰিযানং. দ্ৱে লোমানি এড়কলোমতিযোজনপৰমানি.
দ্ৱেৱীসতি খুদ্দকাতি –
‘‘সকলো ভিক্খুনিৱগ্গো, পৰম্পৰঞ্চ ভোজনং;
অনতিৰিত্তং অভিহটং, পণীতঞ্চ অচেলকং;
জানং দুট্ঠুল্লছাদনং.
‘‘ঊনং মাতুগামেন সদ্ধিং, যা চ অনিক্খন্তৰাজকে;
সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছা, ৱিকালে গামপ্পৱেসনং.
‘‘নিসীদনে চ যা সিক্খা, ৱস্সিকায চ সাটিকা;
দ্ৱাৱীসতি ইমা সিক্খা, খুদ্দকেসু পকাসিতা’’তি. –
পাঠো. ‘‘কুলেসু চাৰিত্তাপত্তী’’তি পাঠো ন গহেতব্বো সাধাৰণত্তা তস্স সিক্খাপদস্স. ছচত্তাৰীসা চিমেতি ছচত্তাৰীস ইমে. ‘‘পাৰাজিকানি সঙ্ঘাদিসেসো’’তি এৱং ৱুত্তসিক্খাপদে এৱ ৱিভজিত্ৱা ৱুত্তত্তা ৱিভত্তিযো নাম. সাধাৰণন্তি অট্ঠন্নম্পি সাধাৰণং. পাৰাজিকভূতা ৱিভত্তিযো পাৰাজিকৱিভত্তিযো. সাধাৰণে সত্তৱজ্জো সঙ্ঘাদিসেসো. অঞ্ঞতৰস্মিং গণ্ঠিপদে ‘‘অথ ৱা ‘দ্ৱে উপোসথা দ্ৱে পৱাৰণা চত্তাৰি কম্মানি পঞ্চেৱ উদ্দেসা চতুৰো ভৱন্তি, নঞ্ঞথা’তি পাড়িং উদ্ধৰন্তি. তত্থ ‘চত্তাৰি কম্মানী’তি ৱিসেসাভাৱা উদ্ধৰিতপোত্থকমেৱ সুন্দৰং, পুব্বেপি ৱিভত্তিমত্তদস্সনৱসেনেৱ চেতং ৱুত্তং. ‘ন সমথেহি ৱূপসমনৱসেনা’তি ৱত্ৱা চত্তাৰি কম্মৱিভজনে ‘সমথেহি ৱূপসম্মতী’তি ন ৱিসেসিতং উপোসথপ্পৱাৰণানংযেৱ ৱিভাগত্তা. কস্মা? এত্থাপি ‘উপোসথপ্পৱাৰণানংযেৱ ৱিসেসেত্ৱা নযং দেথা’তি ৱুত্তত্তা, অধম্মেন ৱগ্গাদিকম্মেন আপত্তিযোপি ৱূপসম্মন্তীতি আপজ্জনতোতি ৱেদিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং, ৱিচাৰেতব্বং. দ্ৱীহি চতূহি তীহি কিচ্চং একেনাতি দ্ৱীহি ৱিৱাদাধিকৰণং, চতূহি অনুৱাদাধিকৰণং, তীহি আপত্তাধিকৰণং, একেন কিচ্চাধিকৰণং সম্মতীতি অত্থো.
পাৰাজিকাদিআপত্তিৱণ্ণনা
৩৩৯. নিব্বচনমত্তন্তি ৱেৱচনমত্তং. সেসেতি আদিতো সেসা মজ্ঝন্তা. পদন্তি সিক্খাপদং. সদ্ধাচিত্তং পসন্নচিত্তন্তি অত্থো, ‘‘সন্তাচিত্ত’’ন্তি ৱা পাঠো. অনাড়িযন্তি দলিদ্দং. কিঞ্চাপি ইদং নিব্বচনং ‘‘গৰুকং লহুকঞ্চা’’তিআদিপঞ্হে নত্থি, ‘‘হন্দ ৱাক্যং সুণোম তে’’তি ইমিনা পন ৱচনেন সঙ্গহিতস্সত্থস্স দীপনত্থং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘আকাসো পক্খিনং গতী’’তি চ পাঠো অত্থি, সো জাতিৱসেন যুজ্জতি. পক্খীনন্তি উজুকমেৱ.
পঠমগাথাসঙ্গণিকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অধিকৰণভেদৱণ্ণনা
উক্কোটনভেদাদিৱণ্ণনা
৩৪০. অধিকৰণউক্কোটেন সমথানং উক্কোটং দস্সেতুন্তি অধিকৰণানি সত্তহি সমথেহি সম্মন্তি, তানি উক্কোটেন্তো সত্ত সমথে উক্কোটেতি নামাতি অধিপ্পাযো. পসৱতীতি সম্ভৱতি. ‘‘অনুৱাদাধিকৰণে লব্ভন্তী’তিআদীনি ‘ধম্মো অধম্মো’তিআদীনং সমানত্তা তেসু ৱিসেসতো লব্ভন্তী’’তি ৱুত্তং. অনিহতন্তি সুত্তাদিনা. অৱিনিচ্ছিতন্তি ‘‘আপত্তিঅনাপত্তী’’তিআদিনা. ‘‘তত্থ জাতকং অধিকৰণং উক্কোটেতি…পে… তিণৱত্থাৰকং উক্কোটেতী’’তি দসেৱ ৱুত্তা. ‘‘সম্মুখাৱিনযপটিঞ্ঞাতকৰণযেভুয্যসিকা অৱুত্তত্তা উক্কোটেতুং ন সক্কা, কম্মৱাচাপি তেসং নত্থি. তস্মা তে উক্কোটেতুং ন সক্কাতি ৱদন্তী’’তি লিখিতং. পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছযেনেৱাতি ৱিনযলক্খণং ৱিনা কেৱলং ধম্মদেসনামত্তৱসেনেৱাতি অত্থো. খন্ধকতো ৱা পৰিৱাৰতো ৱা আনীতসুত্তেন. নিজ্ঝাপেন্তি দস্সেন্তি. পুব্বে ধম্মৱিনযেন ৱিনিচ্ছিতং অধিকৰণং উপজ্ঝাযাদীনং অত্থায ‘‘অধম্মং ধম্মো’’তিআদীনি দীপেত্ৱাতি অত্থো. ৱিসমানি কাযকম্মাদীনি নিস্সিতত্তা ৱিসমনিস্সিতো. এৱং সেসেসু.
অধিকৰণনিদানাদিৱণ্ণনা
৩৪২-৩. কিংসম্ভাৰন্তি কিংপৰিক্খাৰং, এত্থ কিন্তি লিঙ্গসামঞ্ঞমব্যযং. পুব্বে উপ্পন্নৱিৱাদং নিস্সায পচ্ছা উপ্পজ্জনকৱিৱাদো ৱিৱাদনিদানং নাম. আপত্তাধিকৰণপচ্চযা চতস্সো আপত্তিযো আপজ্জতীতি ভিক্খুনী জানং পাৰাজিকং ধম্মং পটিচ্ছাদেতি পাৰাজিকং, ৱেমতিকা পটিচ্ছাদেতি থুল্লচ্চযং, ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং পটিচ্ছাদেতি পাচিত্তিযং, আচাৰৱিপত্তিং পটিচ্ছাদেতি দুক্কটং. পুব্বে কতউক্খেপনিযাদিকিচ্চং নিস্সায উপ্পজ্জনককিচ্চানং. কীদিসানং? সমনুভাসনাদীনং ৱসেন. তং হীতি অধিকৰণং.
৩৪৪. অধিকৰণেসু যেন অধিকৰণেন সম্মন্তি, তং দস্সেতুন্তি যদা অধিকৰণেহি সম্মন্তি, তদা কিচ্চাধিকৰণেনেৱ সম্মন্তি, ন অঞ্ঞেহীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং, ন একন্ততো অধিকৰণেনেৱ সম্মন্তীতি দস্সনত্থং.
৩৪৮. আপত্তাধিকৰণে সঙ্ঘো ৱিৱদতীতি আপত্তানাপত্তীতি এৱং.
৩৫৩. সমুট্ঠানাভাৱতো সম্মুখাৱিনযে কম্মস্স কিৰিযাকৰণমিচ্চাদিনা অৱিভজিত্ৱাৱ সতিৱিনযাদীনং ছন্নংযেৱ ছ সমুট্ঠানানি ৱিভত্তানি. তং কস্মা? কম্মসঙ্গহাভাৱেন, সতিৱিনযাদীনং ৱিয সঙ্ঘসম্মুখতাদীনং কিচ্চযতা নাম নত্থীতি অধিপ্পাযো.
অধিকৰণভেদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দুতিযগাথাসঙ্গণিকৱণ্ণনা
চোদনাদিপুচ্ছাৱিস্সজ্জনাৱণ্ণনা
৩৫৯. ৱিগ্গাহিককথন্তি অত্থো. নিসামযাতি সল্লক্খেহি. ‘‘কাৰয’’ ইতি পাঠো. পুব্বাপৰং ন জানাতি, তস্মা অকোৱিদো হোতীতি একে. অযং পন দুৱিধেপি কিচ্চে কেনচি ইৰিযাপথেন.