৭. কথিনক্খন্ধকৱণ্ণনা

কথিনানুজাননকথাৱণ্ণনা

৩০৬. ‘‘কথিনন্তি পঞ্চানিসংসে অন্তোকৰণসমত্থতায থিৰন্তি অত্থো’’তি লিখিতং. ‘‘পঞ্চ কপ্পন্তী’’তি অৱত্ৱা ‘‘কপ্পিস্সন্তী’’তি অনাগতৱচনং ‘‘ৱো’’তি ইমস্স সামিৱচনপক্খে যুজ্জতি তেসং তস্মিং খণে অনত্থতকথিনত্তা. দ্ৱীসু পনেতেসু অত্থৱিকপ্পেসু পচ্ছিমো যুত্তো সব্বেসম্পি তেসং পাৱেয্যকানং সব্বধুতঙ্গধৰত্তা. নিমন্তনং সাদিযন্তস্সেৱ হি অনামন্তচাৰো পঞ্ঞত্তো, তথা গণভোজনং. অসমাদানচাৰো অনধিট্ঠিততিচীৱৰস্স নত্থি অতেচীৱৰিকস্স যাৱদত্থচীৱৰচতুত্থাদিচীৱৰগ্গহণসম্ভৱতো. ইতৰস্সাপি অনধিট্ঠানমুখেন লব্ভতি. চীৱৰুপ্পাদো অপংসুকূলিকস্সেৱ. ‘‘কথিনত্থতসীমায’’ন্তি উপচাৰসীমং সন্ধায ৱুত্তং. উপচাৰসীমট্ঠস্স মতকচীৱৰাদিভাগিযতায বদ্ধসীমায তত্ৰুপ্পাদাভাৱতো ৱিঞ্ঞেয্যমেতং উপচাৰসীমাৱেত্থ অধিপ্পেতাতি. কথিনত্থাৰং কে লভন্তীতি কে সাধেন্তীতি অত্থো. পঞ্চ জনা সাধেন্তি. কথিনদুস্সস্স হি দাযকা পচ্ছিমকোটিযা চত্তাৰো হোন্তি. একো পটিগ্গাহকোতি. ‘‘তত্ৰ চে, ভিক্খৱে, য্ৱাযং চতুৱগ্গো ভিক্খুসঙ্ঘো ঠপেত্ৱা তীণি কম্মানি উপসম্পদং পৱাৰণং অব্ভান’’ন্তি (মহাৱ. ৩৮৮) চম্পেয্যক্খন্ধকে ৱুত্তত্তা ‘‘ন পঞ্চৱগ্গকৰণীয’’ন্তি গহেতব্বং. ‘‘যস্স সঙ্ঘো কথিনদুস্সং দেতি, তং হত্থপাসে অকত্ৱাপি বহিসীমায ঠিতস্সপি দাতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং হত্থপাসে কত্ৱা এৱ দাতব্বং. কস্মা? ‘‘তস্স কম্মপ্পত্তত্তা’’তি ৱুত্তং. ‘‘তত্ৰুপ্পাদেন তণ্ডুলাদিনা ৱত্থেসু চেতাপিতেসু অত্থতকথিনানমেৱ তানি ৱত্থানি পাপুণন্তি. ৱত্থেহি পন তণ্ডুলাদীসু চেতাপিতেসু সব্বেসং তানি পাপুণন্তী’’তি ৱুত্তং. পঠমপৱাৰণায পৱাৰিতা লভন্তীতি ইদং উক্কট্ঠকোটিযা ৱুত্তং. অন্তৰাযেন অপ্পৱাৰিতানম্পি ৱুত্থৱস্সানং কথিনত্থাৰসম্ভৱতো ইতৰে গণপূৰকে কত্ৱা কথিনং অত্থৰিতব্বন্তি কথং পঞ্ঞাযতীতি চে? ‘‘দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং অত্থতং হোতি কথিনং অত্থাৰকস্স চ অনুমোদকস্স চা’’তি (পৰি. ৪০৩) পৰিৱাৰে একৱচনকৰণতো, তত্থেৱ ‘‘সঙ্ঘস্স অত্থতং হোতি কথিনং, গণস্স পুগ্গলস্স অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি (পৰি. ৪১৪) ৱচনতো চ.

অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে ৱুত্থৱস্সাপি ন লভন্তীতি ইদং কিং একসীমস্মিং, উদাহু নানাসীমস্মিন্তি? কিঞ্চেত্থ – যদি তাৱ একসীমস্মিং, পৰতো ‘‘সচে পন একসীমায বহূ ৱিহাৰা হোন্তি, সব্বে ভিক্খূ সন্নিপাতেত্ৱা একত্থ কথিনং অত্থৰিতব্বং, ৱিসুং ৱিসুং অত্থৰিতুং ন ৱট্টতী’’তি ইমিনা অট্ঠকথাৱচনেন ৱিৰুজ্ঝতি. ইদঞ্হি ৱচনং সব্বেসংযেৱ একো কথিনত্থাৰোতি দীপেতি. অথ নানাসীমস্মিং, উপনন্দস্স একাধিপ্পাযদানানুমতিযা ৱিৰুজ্ঝতি. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘দেথ, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসস্স একাধিপ্পায’’ন্তি (মহাৱ. ৩৬৪). ইদঞ্হি ৱচনং দ্ৱীসুপি আৱাসেসু তস্স কথিনত্থাৰসিদ্ধিং দীপেতীতি. অৱিৰোধোৱ ইচ্ছিতব্বো অপ্পটিসিদ্ধত্তা, তস্মা একসীমস্মিং ৱা নানাসীমস্মিং ৱা নানূপচাৰে অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে ৱুত্থৱস্সাপি ন লভন্তীতি অধিপ্পাযো ৱেদিতব্বো. ‘‘পচ্ছিমিকায উপসম্পন্নো পঠমপৱাৰণায পৱাৰেতুম্পি লভতি, ৱস্সিকো চ হোতি আনিসংসঞ্চ লভতীতি সামণেৰানং ৱস্সূপগমনং অনুঞ্ঞাতং হোতি, সামণেৰা কথিনানিসংসং লভন্তী’’তি ৱদন্তি.

তিণ্ণং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰপ্পহোনকন্তি ইদং ‘‘ন অঞ্ঞত্ৰ সঙ্ঘাটিযা উত্তৰাসঙ্গেন অন্তৰৱাসকেন অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি ইমায পাড়িযা ৱিৰুজ্ঝনং ৱিয দিস্সতি. অযঞ্হি পাড়ি তিণ্ণং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰৱিৰহেনাপি ন অত্থতং হোতি কথিনন্তি দীপেতীতি চে? ন, তদত্থজাননতো, ন তিণ্ণং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰৱিৰহেন ন অত্থতং হোতি কথিনন্তি হি দীপেতুকামো ভগৱা তং পাড়িমাহ. যদি এৱং ‘‘অঞ্ঞত্ৰ সঙ্ঘাটিযা উত্তৰাসঙ্গেন অন্তৰৱাসকেনা’’তি ন ৱত্তব্বা সিযাতি চে? ন, অধিপ্পাযজাননতোৱ. যো সঙ্ঘাটিযা অত্থৰিতুকামো, তস্স অঞ্ঞত্ৰ সঙ্ঘাটিযা ন অত্থতং হোতি. এস নযো ইতৰত্থাপীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. তেনেৱ সুক্কপক্খে ‘‘সঙ্ঘাটিযা অত্থতং হোতী’’তিআদিনা নযেন একমেৱ চীৱৰং ৱুত্তং, এৱং সন্তে ‘‘চতুৱীসতিযা আকাৰেহি অনত্থতং হোতি কথিনং, সত্তৰসহি আকাৰেহি অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি যথাৰহং উক্কট্ঠকোটিযা ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং, তস্মা কণ্হপক্খে উল্লিখিত…পে… নিস্সীমট্ঠানুমোদনানং চতুৱীসতিযা আকাৰানং সম্ভৱন্তানং সব্বেন সব্বং অভাৱেনপি নিমিত্তকতাদীনং অসম্ভৱন্তানং অঞ্ঞতৰভাৱেনপি ন অত্থতং হোতি কথিনন্তি এৱমধিপ্পাযো ৱেদিতব্বো. সুক্কপক্খেপি অহতাহতকপ্প…পে… সীমট্ঠানুমোদনানং সত্তৰসন্নং আকাৰানং সম্ভৱন্তানং অঞ্ঞতৰভাৱেনপি ইতৰেসং সব্বেন সব্বং অভাৱেনপি অত্থতং হোতি কথিনন্তি এৱমধিপ্পাযো ৱেদিতব্বো. অঞ্ঞথা অঞ্ঞমঞ্ঞৱিৰোধো, যথাসম্ভৱং যোজেত্ৱা ৱেদিতব্বো.

তত্ৰিদং মুখমত্তনিদস্সনং – কণ্হপক্খে ‘‘উত্তৰাসঙ্গেন অত্থতে কথিনে ন অঞ্ঞত্ৰ সঙ্ঘাটিযা ন অঞ্ঞত্ৰ অন্তৰৱাসকেন অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি ৱচনপ্পমাণতো তং কথিনং অনত্থতং সিযা. সুক্কপক্খে চ ‘‘অনিমিত্তকতেন অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি ৱচনপ্পমাণতো অনিমিত্তকতেন কথিনে অত্থতে তঞ্চে পৰিকথা কতং, তথাপি অত্থতমেৱ কথিনং হোতীতি অযং দুৱিধোপি ৱিৰোধো. যথাৱুত্তনযেন অধিপ্পাযে গহিতে পৰিহাৰো হোতীতি ৱেদিতব্বং.

যো আনিসংসং বহুং দেতীতি ইমিনা পচ্চযলোলভাৱং ৱিয দীপেতি, তথাপি ভগৱতা যাৱদত্থচীৱৰপৰিযেসনপঞ্ঞাপনমুখেন দ্ৱাৰং দিন্নন্তি কত্ৱা সঙ্ঘানুগ্গহত্থং হোতি. ‘‘অকাতুং ন হোতীতি অনাদৰিযেন অকৰোন্তস্স দুক্কট’’ন্তি লিখিতং. অনুমোদামাতি এত্থ সব্বসঙ্গাহিকৱসেন এৱং ৱুত্তং. ‘‘অনুমোদামী’’তি এককেন ৱত্তব্বং, ইতৰথা ‘‘ন ৱট্টতী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং কিৰ ৱুত্তং. কথিনচীৱৰং অধিট্ঠহিত্ৱা ‘‘ইমায সঙ্ঘাটিযা কথিনং অত্থৰামী’’তি ৱাচায ভিন্নমত্তায পুগ্গলস্স অত্থতং হোতি. ‘‘কম্মৱাচা পন একাযেৱ ৱট্টতীতি কথিনদুস্সস্স এৱ কম্মৱাচা, সেসচীৱৰদানে অপলোকনমেৱাতি অত্থো’’তি লিখিতং. একসীমাযাতি একউপচাৰসীমাযাতি অত্থো যুজ্জতি. কেচি পন ‘‘বদ্ধসীমা অধিপ্পেতা একসীমায একট্ঠানে অত্থৰিতে সব্বত্থ অত্থৰিতং হোতি ‘সব্বে ভিক্খূ সন্নিপতিত্ৱা’তি ৱুত্তত্তা, তেহিপি অনুমোদন্তেহি অত্থৰিতমেৱ হোতি, উপচাৰপৰিচ্ছিন্নে তত্থ তত্থ লদ্ধং তেহি তেহি লদ্ধব্বং হোতি. তত্থ পৱিট্ঠেহিপি লভিতব্বং সব্বেহিপি অত্থৰিতত্তা, অযং ৱিসেসো. মহাঅট্ঠকথাযম্পি এৱমেৱ ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, ৱীমংসিতব্বং.

৩০৮. চতুৱীসতি আকাৰৱন্ততায মহাভূমিকং. ‘‘দীঘসিব্বিতন্তি পচ্ছাকতসিব্বনং, ওৱট্টিত্ৱা সিব্বনং ৱা’’তি লিখিতং. কণ্ডুসং নাম পুব্ববন্ধনং. পঠমচিমিলিকা ঘটেত্ৱা ঠপিতা হোতীতি কথিনদুস্সং দুব্বলং দিস্ৱা তং বলৱতা অত্তনো পকতিদুস্সেন সদ্ধিং ঘটেত্ৱা দুপট্টং কত্ৱা সিব্বিতুকামেহি কথিনদুস্সতো পকতিদুস্সস্স মহন্ততায পঠমং তপ্পমাণানুৰূপং বন্ধকণ্ডুসে ঘটেত্ৱা ৰজ্জুকেহি বন্ধিত্ৱা কতং হোতীতি অধিপ্পাযো. কথিনচীৱৰস্স অপ্পতায পঠমং বদ্ধদুস্সং কুচ্ছিচিমিলিকা হোতি, মহাপচ্চৰিযং, কুৰুন্দিযঞ্চ ৱুত্তৱচননিদস্সনং, ব্যঞ্জনে এৱ ভেদো, অত্থে নত্থীতি দস্সনত্থং কতন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘ইমিনা কিং দীপেতীতি চে? তথাকতং দুপট্টচীৱৰং পকতিচীৱৰস্স মহন্ততায পকতিচীৱৰসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতি, ন কথিনচীৱৰসঙ্খ্যন্তি কস্সচি সিযা, নেৱং দট্ঠব্বং. এৱং কুচ্ছিচিমিলিকভাৱেন ঠিতম্পি কথিনচীৱৰং. মহন্তম্পি তং পকতিচীৱৰং অত্তনো কথিনচীৱৰমেৱাতি. হেট্ঠিমকোটিযা পঞ্চকস্স ইচ্ছিতব্বত্তা কথিনদুস্সং খণ্ডাখণ্ডং বহুধা ছিন্দিত্ৱা সিব্বিতুকামো কথিনচীৱৰতো পট্টং গহেত্ৱা অঞ্ঞস্মিং অকথিনচীৱৰে পট্টমাৰোপেতী’’তি লিখিতং. অথ ৱা বহূনি কথিনদুস্সানি পংসুকূলানি খুদ্দকখুদ্দকানি একচীৱৰত্থায, মহন্তানি চ ঊনত্থায দিন্নানি হোন্তি. কথিনচীৱৰতোতি ভিক্খু একচ্চতো কথিনচীৱৰতো পট্টং গহেত্ৱা অঞ্ঞস্মিং আৰোপেতি. এত্থাহ – কিং পংসুকূলানি কথিনদুস্সানি ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমানি দাতব্বানি, উদাহু খুদ্দকানিপীতি? এত্থ অচীৱৰসঙ্খ্যত্তা খুদ্দকানি দাতুং ন ৱট্টতি. কম্মৱাচা তত্থ ন ৰুহতীতি একে. ‘‘পংসুকূলেন অত্থতং হোতী’’তি পাড়িযং নযদানতো কুচ্ছিচিমিলিকভাৱেন ঠিতস্স কথিনদুস্সস্স অত্তনো সভাৱেন অনধিট্ঠানুপগস্স পুৰাণচীৱৰভাৱেনেৱ অধিট্ঠানাৰহস্সপি কথিনচীৱৰভাৱানুমতিমুখেন অট্ঠকথাযং পদানতো চ খুদ্দকানিপি দাতুং ৱট্টতি. তঞ্হি কথিনত্থাৰকো ঘটেত্ৱা কথিনচীৱৰং কৰিস্সতীতি কত্ৱা কপ্পতীতি একে, যুত্ততৰং গহেতব্বং.

নিচযসন্নিধি সঙ্ঘাযত্তা সঙ্ঘেন কতত্তা. ৰত্তাতিক্কন্তং নিস্সজ্জিতব্বত্তা ‘‘নিস্সগ্গিয’’ন্তি ৱুচ্চতি. পঞ্চ খণ্ডানি পট্টানি পমাণং অস্সাতি পঞ্চকং. তেন ৱা অতিৰিত্তেন ৱাতি অত্থো. তদহেৱ সঞ্ছিন্নেনাতি সঙ্ঘেন কথিনত্থাৰকস্স কম্মৱাচং ৱত্ৱা দিন্নেনেৱ তদহেৱ সঞ্ছিন্নেন সমণ্ডলিকতেন ভৱিতব্বং. এৱং দিন্নংযেৱ হি পৰিৱাৰে ‘‘পুব্বকৰণং সত্তহি ধম্মেহি সঙ্গহিত’’ন্তি ৱুত্তং, ন দাযকেন দিয্যমানং, তস্মা পৰিনিট্ঠিতপুব্বকৰণমেৱ চে দাযকো সঙ্ঘস্স দেতি, সম্পটিচ্ছিত্ৱা কম্মৱাচায দাতব্বং. তেন চ তস্মিংযেৱ সীমামণ্ডলে অধিট্ঠহিত্ৱা অত্থৰিত্ৱা সঙ্ঘো অনুমোদাপেতব্বো কতপুব্বকৰণস্স পুন কত্তব্বাভাৱতো. অত্থাৰকস্স হত্থগতমেৱ হি সন্ধায ‘‘ন উল্লিখিতমত্তেনা’’তিআদি ৱুত্তং. পৰিনিট্ঠিতপুব্বকৰণম্পি পুন ধোৱিত্ৱা ৱিসিব্বিত্ৱা কাতব্বমেৱ ৱচনপমাণতোতি চে? ন, ছিন্নস্স পুন ছেদাসম্ভৱতো. অঞ্ঞস্মিং ঠানে ছিন্দিতব্বমেৱাতি চে? ন, পব্বজ্জাধিকাৰে ‘‘কেসমস্সুং ওহাৰাপেত্ৱা’’তি ৱচনপ্পমাণতো মুণ্ডিকস্স ছিন্নেপি কেসে পৰিযেসিত্ৱা সিৰস্মিং ঠপেত্ৱা পুন ওহাৰাপেত্ৱা পব্বাজেতব্বপ্পসঙ্গতো, ন ইধ ন-কাৰেন পটিসিদ্ধত্তাতি চে? ন, ‘‘ন অঞ্ঞত্ৰ সঙ্ঘাটিযা’’তি ন-কাৰেন পটিসিদ্ধত্তা উত্তৰাসঙ্গেন অত্থতে অনত্থতং হোতীতি অনিট্ঠপ্পসঙ্গতো, তস্মা অভিনিৱেসো ন কাতব্বো. ‘‘বহিউপচাৰসীমায ঠিতো’’তি ৱুত্তত্তাপি পুব্বে ৱুত্তৱিনিচ্ছযোৱ গহেতব্বো.

৩০৯. অসন্নিধিকতেন অত্থতং হোতি কথিনন্তি এত্থ কিং কথিনত্থাৰমাসেযেৱ দুৱিধোপি সন্নিধি অধিপ্পেতো, উদাহু ততো পুব্বেপি, দাযকেন ৱা কদা দাতব্বং, কিং কথিনত্থাৰমাসেযেৱ, উদাহু ততো পুব্বেপি, কথিনত্থাৰমাসেপি অসুকস্মিং দিৱসেযেৱ অত্থাৰত্থায দম্মীতি দাতুং ৱট্টতি ন ৱট্টতীতি ইদং ৱিচাৰেতব্বং. কথিনত্থাৰমাসে এৱ দুৱিধোপি সন্নিধি. দাযকেনাপি ৱস্সাৱাসিকং ৱিয কথিনচীৱৰং উদ্দিস্স দিন্নং ন ৱট্টতি. কস্মা? ‘‘কথিনদাযকস্স ৱত্তং অত্থী’’তিআদিনা (মহাৱ. অট্ঠ. ৩০৬) নযেন অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা. উক্কট্ঠমত্তমেতন্তি চে? ন, ‘‘কথিনং নাম অতিউক্কট্ঠং ৱট্টতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩০৮) ৱুত্তত্তা. ন আগমনং সন্ধায ৱুত্তন্তি চে? ন, ইদম্পি আগমনমেৱ সন্ধায ৱুত্তং, পুব্বে দিন্নং ন ৱট্টতীতি.

৩১০. কথিনস্সাতি কথিনত্থাৰস্স. উব্ভাৰাযাতি ৱূপসমায, অপ্পৱত্তিযাতি অত্থো. কিমত্থিযং উব্ভাৰনিদস্সনন্তি চে? পঞ্চহি অনাপত্তিকালপৰিযন্তদস্সনেন তেসু সংৱৰুপ্পাদনত্থং. অঞ্ঞথা ‘‘চীৱৰকালসমযো নাম অনত্থতে কথিনে ৱস্সানস্স পচ্ছিমো মাসো, অত্থতে কথিনে পঞ্চ মাসা’’তি (পাৰা. ৬৪৯) ৱিভঙ্গে ৱুত্তত্তা অন্তৰাপক্কমনন্তিকাদিউব্ভাৰাভাৱেপি পঞ্চহি পঞ্চসু মাসেসু অনাপত্তিযেৱাতি মিচ্ছাগাহো সিযা. ততো আপত্তিখেত্তে অনাপত্তিখেত্তসঞ্ঞায তং তং আপত্তিং আপজ্জতি, ইতৰেসঞ্চ ভিক্খূনং লাভন্তৰাযং কৰোতীতি ৱেদিতব্বং.

আদাযসত্তককথাৱণ্ণনা

৩১১. সন্নিট্ঠানন্তিকে দ্ৱেপি পলিবোধা একতো ছিজ্জন্তীতি ইধ, পৰিৱাৰট্ঠকথাযঞ্চ ৱুত্তং ইমিস্সা খন্ধকপাড়িযা সমেতি একতো উভিন্নম্পি ধুৰনিক্খেপস্স কতত্তা. ‘‘ইদং বহিসীমাযমেৱ ৱুত্তং সন্নিট্ঠানন্তিকং সন্ধায ৱুত্তং. যং পন ৱুত্তং পৰিৱাৰে ‘চত্তাৰো কথিনুদ্ধাৰা সিযা অন্তোসীমায উদ্ধৰিয্যন্তি, সিযা বহিসীমায উদ্ধৰিয্যন্তি, নিট্ঠানন্তিকো সন্নিট্ঠানন্তিকো নাসনন্তিকো আসাৱচ্ছেদিকো’তি (পৰি. ৪১৬). তত্থ বহিসীমায সন্নিট্ঠানন্তিকো উদ্ধৰিয্যতীতি ইধ দস্সিতনযোৱ. কথং অন্তোসীমায সন্নিট্ঠানন্তিকো? অকতচীৱৰমাদায ‘ন পচ্চেস্স’ন্তি গতো, গতগতট্ঠানে ফাসুৱিহাৰং অলভন্তো তমেৱ ৱিহাৰং আগচ্ছতি, তস্স চীৱৰপলিবোধো ঠিতো. সো চ ‘নেৱিমং চীৱৰং কাৰেস্স’ন্তি চিত্তে উপ্পন্নমত্তে ছিজ্জতি, তস্মা অন্তোসীমায উদ্ধৰিয্যতি, তস্মা দুৱিধো সন্নিট্ঠানন্তিকো’’তি পোৰাণগণ্ঠিপদে লিখিতং, তং যুত্তং, অঞ্ঞথা অন্তোসীমায ‘‘নেৱিমং চীৱৰং কাৰেস্স’’ন্তি পৱত্তউব্ভাৰো ইতৰেসু সমোধানং ন গচ্ছতীতি অতিৰিত্তো সিযা. সীমাতিক্কন্তিকোতি চীৱৰকালসীমাতিক্কন্তিকো. সউব্ভাৰে চীৱৰপলিবোধো পঠমং ছিজ্জন্তো ৱিয খাযতি, অথ খো সাপেক্খতায চীৱৰকৰণে সউস্সাহোৱ হোতীতি লেসং সন্ধায পৰিৱাৰৱসেন ‘‘দ্ৱে পলিবোধা অপুব্বং অচৰিমং ছিজ্জন্তী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩১১) ৱুত্তং. ‘‘কতচীৱৰো’’তি ৱুত্তত্তা ইধ ন সম্ভৱতি.

৩১৬. সব্বং অত্তনো পৰিক্খাৰং অনৱসেসেত্ৱা পক্কমন্তো ‘‘সমাদায পক্কমতী’’তি ৱুচ্চতি. ‘‘কথিনুদ্ধাৰে ৱিসেসো নত্থি. পুগ্গলাধিপ্পাযৱিসেসেন কেৱলং ৱাৰদস্সনত্থং সমাদাযৱাৰা ৱুত্তা’’তি সব্বেসু গণ্ঠিপদেসু লিখিতং. ইধ পন পুগ্গলাধিপ্পাযেন পযোজনং ৱীমংসিতব্বং. পক্কমনন্তিকস্স অভাৱা ‘‘যথাসম্ভৱ’’ন্তি ৱুত্তং. ৱিপ্পকতেপি ধুৰনিক্খেপৱসেন পক্কমনন্তিকতা সম্ভৱতি, তস্মা পক্কমনন্তিকৱাৰোপি ৱত্তব্বোতি চে? ন, সন্নিট্ঠানন্তিকলক্খণপ্পসঙ্গতো. অকতচীৱৰস্স ন সৱনন্তিকতা চ.

তত্ৰাযং আদিতো পট্ঠায ৱাৰৱিভাৱনা – আদাযৱাৰা সত্ত, তথা সমাদাযৱাৰাতি দ্ৱে সত্তকৱাৰা. ততো পক্কমনন্তিকং ৱজ্জেত্ৱা ৱিপ্পকতচীৱৰস্স আদাযৱাৰা, সমাদাযৱাৰা চাতি দ্ৱে ছক্কৱাৰা. ততো পৰং নিট্ঠানসন্নিট্ঠাননাসনন্তিকানং ৱসেন তীণি তিকানি দস্সিতানি, তত্থ পঠমত্তিকং অন্তোসীমায ‘‘ন পচ্চেস্স’’ন্তি ইমং ৱিধিং অনামসিত্ৱা বহিসীমাযং এৱ ‘‘ন পচ্চেস্স’’ন্তি পৱত্তং, তস্মা পক্কমনন্তিকসীমাতিক্কন্তিকসউব্ভাৰা তত্থ ন যুজ্জন্তি. ‘‘আসাৱচ্ছেদিকো সম্ভৱন্তোপি যথাৱুত্তকাৰণেন ন ৱুত্তো. দুতিযত্তিকং অন্তোসীমায ‘ন পচ্চেস্স’ন্তি পৱত্তং, এত্থ কিঞ্চাপি পক্কমনন্তিকো সম্ভৱতি, তথাপি যেহি চীৱৰপলিবোধো ছিজ্জতি, তেসংযেৱাধিপ্পেতত্তা ন ৱুত্তো’’তি পোৰাণগণ্ঠিপদে ৱুত্তং. সব্বস্মিম্পি পন্নৰসকে ৱিপ্পকতচীৱৰস্সেৱাধিপ্পেতত্তাতি তক্কো. অধিট্ঠানুপগে চ ৱিপ্পকতে সতি ন নিট্ঠানন্তিকো. নিট্ঠানাৱসেসে সতি ন নাসনন্তিকোতি পোৰাণা. ততিযত্তিকং অনধিট্ঠিত-পদেন ৱিসেসেত্ৱা পৱত্তং, অত্থতো পঠমত্তিকেন সমেতি. তস্স অত্থদস্সনপযোজনং কিৰ তং. যস্মা ইমে তযো অত্থৱিকপ্পা ইমেহি এৱ তীহি কথিনুদ্ধাৰেহি সক্কা দস্সেতুং, তস্মা ইমেৱ যোজিতা একসম্বন্ধৱসেন, অঞ্ঞথা পঠমত্তিকং ছক্কং ভৱেয্য ইমস্স পন্নৰসকস্স অন্তে ছক্কং ৱিয. ততিযত্তিকানন্তৰং চতুত্থত্তিকং সম্ভৱন্তং ‘‘অন্তোসীমাযং ‘পচ্চেস্স’’ন্তি ৱচনৱিসেসেন সম্ভৱতি. তথা চ যোজিযমানং ইতৰেহি সৱনন্তিকাদীহি অৱিৰুদ্ধক্কমং হোতি, তস্মা চতুত্থত্তিকং অহুত্ৱা ছক্কং জাতন্তি ৱেদিতব্বং. এৱং তীণি তিকানি একং ছক্কঞ্চাতি পঠমং পন্নৰসকং ৱেদিতব্বং. ইদানি ইদমেৱ পন্নৰসকং উপসগ্গৱিসেসেন দুতিযং সমাদাযপন্নৰসকং নাম কতং. পুন ৱিপ্পকতচীৱৰং আদাযাতি ততিযং পন্নৰসকং, সমাদাযাতি চতুত্থং পন্নৰসকং দস্সিতং. এৱং চত্তাৰি পন্নৰসকানি ৱেদিতব্বানি. তত্থ পঠমদুতিযেসু পন্নৰসকেসু সব্বেন সব্বং অকতচীৱৰং অধিপ্পেতং, ইতৰেসু দ্ৱীসু ৱিপ্পকতন্তি যোজেতব্বং. ‘‘পুব্বে নিবদ্ধট্ঠানে চীৱৰাসায গহেতব্বং, অঞ্ঞত্থ ন ৱট্টতি. উপচ্ছিন্নায চে চীৱৰাসায চীৱৰং উপ্পন্নং, ন তং চীৱৰপলিবোধং কৰোতী’’তি পোৰাণগণ্ঠিপদে ৱুত্তং. নিস্সগ্গিযেসু ততিযকথিনে আগতচীৱৰপচ্চাসা ইধ চীৱৰাসাতি তক্কো. যত্থ চীৱৰাসা, তং ঠানং অধিকৰণূপচাৰেন ‘‘চীৱৰাসা’’ত্ৱেৱ ৱুচ্চতীতি কত্ৱা ‘‘তং চীৱৰাসং পযিৰুপাসতী’’তিআদি ৱুত্তং, তস্মা অনাসায লভতীতি অনাসাযিতট্ঠানে লভতীতিআদিনা অত্থো গহেতব্বো. এত্থ নিট্ঠানসন্নিট্ঠাননাসনআসাৱচ্ছেদিকৱসেন একো ৱাৰোতি ইদমেকং চতুক্কং জাতং, তস্মা পুব্বে ৱুত্তানি তীণি তিকানি আসাৱচ্ছেদিকাধিকানি তীণি চতুক্কানীতি একং অনাসাযদ্ৱাদসকন্তি ৱেদিতব্বং. তদনন্তৰে আসাযদ্ৱাদসকে কিঞ্চাপি পঠমদ্ৱাদসক্কমো লব্ভতি, তথাপি তং নিব্বিসেসন্তি তমেকং দ্ৱাদসকং অৱুত্তসিদ্ধং কত্ৱা ৱিসেসতো দস্সেতুং আদিতো পট্ঠায ‘‘অন্তোসীমায পচ্চেস্স’’ন্তি ৱুত্তং, তং দুতিযচতুক্কে ‘‘সো বহিসীমগতো সুণাতী’’তিআদিৱচনস্স ততিযচতুক্কে সৱনন্তিকাদীনঞ্চ ওকাসকৰণত্থন্তি ৱেদিতব্বং. ইদং পন দ্ৱাদসকং অনাসায ৱসেন লব্ভমানম্পি ইমিনা অৱুত্তসিদ্ধং কত্ৱা ন দস্সিতন্তি ৱেদিতব্বং. এৱমেত্থ দ্ৱে দ্ৱাদসকানি উদ্ধৰিতানি. কৰণীযদ্ৱাদসকেপি যথাদস্সিতঅনাসাযদ্ৱাদসকং, অৱুত্তসিদ্ধং আসাযদ্ৱাদসকঞ্চাতি দ্ৱে দ্ৱাদসকানি উদ্ধৰিতব্বানি. ইদানি দিসংগমিকনৱকং হোতি. তত্থ যস্মা ‘‘দিসংগমিকো পক্কমতী’’তি ৱচনেনেৱ ‘‘ন পচ্চেস্স’’ন্তি ইদং অৱুত্তসিদ্ধমেৱ, তস্মা তং ন ৱুত্তং. এত্তাৱতা আৱাসপলিবোধাভাৱো দস্সিতো.

৩২১. ‘‘চীৱৰপটিৱীসং অপৱিলাযমানো’’তি ইমিনা চীৱৰপলিবোধসমঙ্গিতমস্স দস্সেতি. পটিৱীসোতি অত্তনো পত্তব্বো চীৱৰভাগো. অপৱিলাযমানোতি আকঙ্খমানো. তস্স চীৱৰলাভে সতি ৱস্সংৱুত্থাৱাসে নিট্ঠানসন্নিট্ঠাননাসনন্তিকানং ৱসেন একং তিকং, তেসংযেৱ ৱসেন অন্তৰামগ্গে একং, গতট্ঠানে একন্তি তিণ্ণং তিকানং ৱসেন একং নৱকং ৱেদিতব্বং. ততো পৰং নিট্ঠানসন্নিট্ঠাননাসনন্তি কসীমাতিক্কন্তিকসউব্ভাৰানং ৱসেন ফাসুৱিহাৰপঞ্চকং ৱুত্তং. উভযত্থ সেসকথিনুদ্ধাৰাসম্ভৱো পাকটোৱ. অযং পনেত্থ পঞ্চকে ৱিসেসো – সমাদাযৱাৰো ন সম্ভৱতি ‘‘পচ্চেস্স’’ন্তি পচ্চাগমনাধিপ্পাযতো.

৩২৫. দ্ৱেমে ভিক্খৱে কথিনস্স পলিবোধাতি কথিনত্থাৰস্স অনুপবন্ধনপচ্চযাতি.

কথিনক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.