মহাৱগ্গৱণ্ণনা
১. মহাখন্ধকৱণ্ণনা
বোধিকথাৱণ্ণনা
যং খন্ধকে লীনপদাদিভেদ-পকাসনং দানি সুপত্তকালং;
তস্মা অপুব্বং ৱিনযত্থমেৱ, ৱক্খামি সঙ্খেপগহণত্থং.
তত্থ কেনট্ঠেনাযং খন্ধকোতি? খন্ধানং সমূহত্তা ৱিভঙ্গো ৱিয. তে পন কথন্তি? খন্ধানং পকাসনতো দীপনতো. খন্ধাতি চেত্থ পব্বজ্জাদিৱিনযকম্মসঙ্খাতা, চাৰিত্তৱাৰিত্তসিক্খাপদসঙ্খাতা চ পঞ্ঞত্তিযো অধিপ্পেতা. পব্বজ্জাদীনি হি ভগৱতা পঞ্ঞত্তত্তা ‘‘পঞ্ঞত্তিযো’’তি ৱুচ্চন্তি. পঞ্ঞত্তিযঞ্চ খন্ধ-সদ্দো দিস্সতি ‘‘দাৰুক্খন্ধো অগ্গিক্খন্ধো উদকক্খন্ধো’’তিআদীসু ৱিয. তেসং পঞ্ঞত্তিসঙ্খাতানং খন্ধানং পকাসনতো ৱণ্ণনতো পব্বজ্জক্খন্ধকাদযো ৱীসতি ‘‘খন্ধকা’’তি ৱুত্তা, অৱসানে দ্ৱে তংসদিসত্তা ৱেলায সদিসত্তা সীলস্স ৱেলাতি ৱচনং ৱিয. অপিচ ভাগৰাসত্থতাপেত্থ যুজ্জতে তেসং পঞ্ঞত্তীনং ভাগতো চ ৰাসিতো চ ৱিভত্তত্তা. কিং পনেতেসং খন্ধকানং অনুপুব্বকাৰণন্তি? নাযং পুচ্ছা সম্ভৱতি, অঞ্ঞথা ৱুত্তেসুপি তপ্পসঙ্গানতিক্কমনতো. অথ ৱা পব্বজ্জুপসম্পদাপুব্বঙ্গমত্তা সাসনপ্পৱেসনস্স তদত্থসঙ্গহকো মহাখন্ধকো পঠমং ৱুত্তো. কেনাতি চে? ধম্মসঙ্গাহকত্থেৰেহি. ভগৱতা পন তত্থ তত্থ উপ্পন্নৱত্থুং পটিচ্চ তথা তথা ৱুত্তানি, ন ইমিনা অনুক্কমেন. থেৰা পন তং তং পযোজনং পটিচ্চ সমানজাতিকে একজ্ঝং কত্ৱা অনুক্কমেন সজ্ঝাযিংসু. সেসানং পযোজনং তত্থ তত্থেৱ আৱি ভৱিস্সতি.
খন্ধকোৱিদাতি পঞ্ঞত্তিভাগৰাসট্ঠেন নেসং খন্ধত্থকোৱিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদাপাৰপ্পত্তাতি অত্থো. তেসং অনুত্তানত্থানং পদানং সংৱণ্ণনা. কস্মা পনেৱং ৱিসেসিতন্তি? ততো সেসভাগা যুত্তা. মাতিকাট্ঠুপ্পত্তিগ্গহণম্পেত্থ পদভাজনিযগ্গহণেনেৱ ৱেদিতব্বং. যেহি অত্থা যেসং পদৱিসেসানং অট্ঠকথাযং পকাসিতা, তেসং তে পদৱিসেসে পুন ইধ ৱদেয্যাম, ৱণ্ণনায পৰিযোসানং কদা ভৱে তে তে অত্থেতি ৱুত্তং, তং তস্স নিদ্দেসেন যুজ্জতি. উত্তানা চেৱ যা পাড়ি, তস্সা সংৱণ্ণনায কিন্তি ৱত্তব্বং? ন হি অত্থা উত্তানাতি সম্ভৱতি. অধিপ্পাযানুসন্ধীহীতিআদিৱচনেহিপি তং ৱচনং সম্ভৱতীতি চে? ন, অত্থগ্গহণেন চেত্থ পদৱিসেসানং গহিতত্তা. তে হি অত্থতো অনপেতত্থেন, অভিধানত্থেন ৱা অত্থোপচাৰেন ৱা অত্থাতি ৱেদিতব্বা. সংৱণ্ণনানযোতি সংৱণ্ণনা নাম অৱুত্তেসু উহাপোহক্কমনিদস্সনতো ‘‘নযো’’তি ৱুত্তো.
১. উৰুৱেলাতি যথাৱুত্তৱালিকৰাসিৱসেন লদ্ধনামকো গামো, তস্মা সমীপত্থে এতং ভুম্মং. তথাভাৱদস্সনত্থং ‘‘নজ্জা নেৰঞ্জৰায তীৰে’’তিআদি ৱুত্তং. অঞ্ঞথা তস্মিং ৱালিকৰাসিম্হি ৱিহৰতীতি আপজ্জতি, ‘‘উৰুৱেলং পিণ্ডায পাৱিসীতি যেন উৰুৱেলসেনানিগমো’’তিআদিৱচনৱিৰোধো চ. অট্ঠকথাযং পন মূলকাৰণমেৱ দস্সিতং. তত্থ তং সন্ধায ৱুত্তং…পে… দট্ঠব্বোতি নিগমনৱচনং. তং কিমত্থন্তি চে? গামং সন্ধায যথাৱুত্তপদত্থসম্ভৱদস্সনত্থং. ‘‘সো পন গামো তদুপচাৰেন এৱং নামং লভতী’’তি ৱচনং পন অৱুত্তসিদ্ধন্তি কত্ৱা ন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং, অথ ৱা যস্স ‘‘উৰুৱেলা’’তি যথাৱুত্তৱালিকৰাসিস্স, তস্স সমীপগামস্সপি নামং. তত্থ আযস্মা উপালিত্থেৰো ন ইধ গামং সন্ধায ‘‘উৰুৱেলাযং ৱিহৰতী’’তি আহ গোচৰগামপযোজনাভাৱতো. ন হি ভগৱা তং গামং গোচৰং কত্ৱা তদা তত্থ ৱিহাসি, তস্মা এত্থ ৱালিকৰাসিস্স সমীপে বোধিৰুক্খমূলে ৱিহাৰং সন্ধায সো এৱমাহাতি দস্সেতুকামো অট্ঠকথাচৰিযো এৱমাহাতি ৱেদিতব্বং, তস্মা ভগৱতো গামতো দূৰতৰে অৰঞ্ঞে অভিসম্বোধিদীপনেন দুতিযুপ্পত্তিট্ঠাননিযমং তীহি পদেহি অকাসি থেৰোতি ৱেদিতব্বং, অঞ্ঞথা পদত্তযৱচনপযোজনাভাৱতো. তত্থ নদন্তা গচ্ছতীতি নদী. নেলঞ্জলাযাতি ৱত্তব্বে ল-কাৰস্স ৰ-কাৰং কত্ৱা ‘‘নেৰঞ্জৰাযা’’তি ৱুত্তং, কদ্দমসেৱালৱিৰহিতত্তা নিদ্দোসজলাযাতি অত্থো, নীলজলাযাতি তস্সা নামমেৱ ৱা এতং.
বোধিৰুক্খমূলেতি এত্থ চ বোধি ৱুচ্চতি অভিসম্বোধো. সো চ অত্থতো ভগৱতো চতুত্থমগ্গঞাণং হোতি ‘‘ৱিমোক্খন্তিকমেতং নাম’’ন্তি (পটি. ম. ১.১৬২) পটিসম্ভিদাৱচনতো. কিঞ্চাপি তং নামকৰণভূতং চতুত্থফলঞাণম্পি ৱত্তুং সম্ভৱতি, কত্তব্বকিচ্চানং পন কৰণতো তং চতুত্থমগ্গঞাণমেৱ এত্থ বোধীতি ৱেদিতব্বং. তেনেৱ পাড়িযং ‘‘ততিযৱিজ্জায আসৱানং খযঞাণাযা’’তি তদেৱ দস্সিতং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘বোজ্ঝঙ্গা’’তি, ‘‘বোধিপক্খিযা ধম্মা’’তি চ. তত্থ যস্মা চতূসু মগ্গেসু ঞাণং ‘‘বোধী’’তি ৱুচ্চতি, তস্মা সামঞ্ঞতো ৱত্তুকামতাধিপ্পাযৱসেন ‘‘বোধি ৱুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণ’’ন্তি (চূড়নি. খগ্গৱিসাণসুত্তনিদ্দেস ১২১) ৱুত্তং ইধাধিপ্পেতঞাণস্সপি তদন্তোগধত্তা. অথ ৱা পাড়িযং ভগৱতো আদিমগ্গত্তযৱচনস্স ৱুত্তট্ঠানাভাৱা চতুত্থমগ্গঞাণমেৱ ভগৱতো উপ্পন্নং, ন ভগৱা সোতাপন্নাদিভাৱং পত্ৱা বুদ্ধো জাতোতি সমযন্তৰপ্পসঙ্গনিৱাৰণত্থং ‘‘চতূসূ’’তি ৱুত্তং আদিত্তযস্স চতুত্থউপনিস্সযসম্ভৱেন বোধিপৰিযাযসিদ্ধিতো. ‘‘পুগ্গলোপি সেনাসনম্পি উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.১.৯ পচ্চযনিদ্দেস) ৱচনতো ফলহেতুকো ফলজনকো ৰুক্খো ফলৰুক্খোতি ৱিয বোধিহেতুৰুক্খো বোধিৰুক্খোতি ৱেদিতব্বো. এত্থ ‘‘যস্মা কেৱলং বোধীতি ৰুক্খস্সপি নামং, তস্মা বোধী’’তি পৰতো ৱুত্তং. নিগ্ৰোধাদিৰুক্খতো অস্স ৱিসেসনৱচনং পন তদঞ্ঞবোধিমূলপ্পসঙ্গনিৱাৰণত্থং. মগ্গঞাণঞ্হি কুসলমূলত্তা বোধি চ তং মূলঞ্চাতি সঙ্খ্যং লভেয্য. পঠমাভিসম্বুদ্ধো নিসীদতীতি সম্বন্ধো. তেন অভিসম্বুদ্ধদিৱসেন সদ্ধিং অট্ঠাহং একপল্লঙ্কেন নিসিন্নভাৱং দস্সেতি. এত্থ এক-সদ্দো তস্স নিসজ্জাসঙ্খাতস্স পব্বজ্জানুযোগানুৰূপস্স পল্লঙ্কস্স অঞ্ঞেন ইৰিযাপথেন অনন্তৰিযভাৱং অথস্স অকোপিতভাৱং দস্সেতি. ৱিমুত্তিসুখন্তি এত্থ ৱিমুত্তিযং ৱা সুখন্তি ন সম্ভৱতি. পঞ্চমজ্ঝানিকত্তা ভগৱতো ফলসমাপত্তিসঙ্খাতা ৱিমুত্তি এৱ অনুজঙ্ঘনট্ঠেন নিব্বানসুখন্তি ৱিমুত্তিসুখং, তং সমাপজ্জনেন পটিসংৱেদী অনুভৱন্তো নিসীদি. ৱেনেয্যকালানতিক্কমনতো তং অপেক্খমানো নিসীদি, ন ৱিমুত্তিসুখসঙ্গেন.
অথ খোতি অধিকাৰন্তৰাৰম্ভে নিপাতদ্ৱযং. তেন ৱিমুত্তিসুখং পটিসংৱেদযমানো ন পটিচ্চসমুপ্পাদং মনসাকাসি, কিন্তু ততো ৱুট্ঠাযাতি দস্সেতি. পটিৱেধৱসেনেৱ সুমনসিকতস্স পটিচ্চসমুপ্পাদস্স পুনপ্পুনং মনসিকৰণং গম্ভীৰত্তা অস্সাদজননতো, ন অপুব্বনযদস্সনাধিপ্পাযতো. পচ্চক্খভূতসব্বধম্মত্তা ভগৱতো অসম্মোহতো, পটিৱিদ্ধস্স ৱিসযতো ৱা মনসিকৰণং পন ৱিজিতদেসপচ্চৱেক্খণং ৱিয ৰঞ্ঞো অপুব্বং পীতিং জনেতি. ৱুত্তঞ্হি ‘‘অমানুসী ৰতী হোতি, সম্মা ধম্মং ৱিপস্সতো’’তি (ধ. প. ৩৭৩). ৰত্তিযা পঠমং যামন্তি অচ্চন্তসংযোগৱসেন উপযোগৱচনং, তেন তস্স ৱিকপ্পনানত্ততং দস্সেতি. কিঞ্চাপি ‘‘অনুলোমপটিলোমং মনসাকাসী’’তি একতোৱ ৱুত্তং, তথাপি ইমিনা অনুক্কমেনাতি দস্সনত্থং ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা’’তিআদি. তত্থ চ কিঞ্চাপি পৱত্তিমত্তপচ্চৱেক্খণা অধিপ্পেতা কথং পঞ্ঞাযতীতি? পঠমভাৱায, পটিলোমমনসিকৰণং পন অনুলোমে পচ্চযানং, পচ্চযুপ্পন্নানঞ্চ তথাভাৱসাধনত্থং. যস্মা অৱিজ্জায এৱ নিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো, ন অঞ্ঞথা, তস্মা সঙ্খাৰানং অৱিজ্জা পচ্চযো, তস্সা চ সঙ্খাৰা ফলন্তি দীপনতো. তথা নিব্বানপচ্চৱেক্খণায অনুলোমমনসিকৰণং কাৰণনিৰোধা ফলনিৰোধসাধনত্থং. এত্থ চ অনুভাৱতো নিব্বানং দস্সিতং. ন হি তং অৱিজ্জাদিনিৰোধমত্তন্তি. তত্থ ‘‘যতো খযং পচ্চযানং অৱেদী’’তি ৱচনেন অনুলোমো নাধিপ্পেতোতি সিদ্ধং. মগ্গপচ্চৱেক্খণায ৱত্তব্বং নত্থি, উভযত্থপি কিচ্চতো, আৰম্মণতো চ তস্স মগ্গস্স ৱিসযতো চ তত্থ মগ্গো দস্সিতো.
তত্থাহ – ‘‘পটিচ্চসমুপ্পাদং পটিলোমং মনসাকাসী’’তি ন যুজ্জতি, ন হি পটিলোমাপদেসেন নিদ্দিট্ঠং নিব্বানং পটিচ্চসমুপ্পাদো ভৱিতুমৰহতীতি? ৱুচ্চতে – ন, তদত্থজাননতো. অনুলোমপটিলোমন্তি হি ভাৱনপুংসকং. অনুলোমতো, পটিলোমতো চ তং পটিচ্চসমুপ্পাদং মনসাকাসীতি হি তত্থ অত্থো. অঞ্ঞথা নিৰোধস্স পটিলোমপ্পসঙ্গাপত্তিযেৱাপজ্জতি. পটিলোমে চ পনেতস্মিং অনুক্কমনিযমো অনুলোমে অনুক্কমনিযমতো সিদ্ধোতি ৱেদিতব্বং. এৱং সতি পটিচ্চসমুপ্পাদস্স পটিলোমো নাম অপটিচ্চসমুপ্পাদোতি সিদ্ধং হোতি. তেন ৱুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘নিৰোধো হোতীতি অনুপ্পাদো হোতী’’তিআদি. এৱং সন্তে পুব্বাপৰৱিৰোধো হোতি. কথং? পটিচ্চাতি হি ইমিনা ফলস্স পচ্চযপৰিগ্গহেন, পচ্চযানঞ্চ পচ্চযাযত্তুপগমনেন তস্স উপ্পাদাভিমুখভাৱদীপনতো অসমুপ্পাদো ন সম্ভৱতি, তস্মা অপটিচ্চসমুপ্পাদোতি এৱং উভযপটিক্খেপেন পনস্স পটিলোমতা ৱেদিতব্বাতি একে. তং অযুত্তং তস্স অনুলোমভাৱনিযমনতো, অত্থাতিসযাভাৱতো, তস্মা অপ্পটিচ্চসমুপ্পাদো তস্স পটিলোমোতি ৱেদিতব্বং. তেনেৱ ভগৱতা পাড়িযং পচ্চযপচ্চযুপ্পন্ননিৰোধো ৱুত্তো. তত্থ হি ‘‘অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা’’তি এৱং পচ্চযস্স সমুচ্ছিন্নপচ্চযভাৱৱসেন পচ্চযনিৰোধং, ফলস্স পচ্চযপটিগ্গহাভাৱৱসেন পচ্চযুপ্পন্ননিৰোধঞ্চ দীপেতি. দুৱিধো পাড়িযং নিৰোধো অত্থতো অনুপ্পাদো নাম হোতীতি কত্ৱা অট্ঠকথাযং ‘‘নিৰোধো হোতীতি অনুপ্পাদো হোতী’’তি ৱুত্তং. এৱং সন্তে নিব্বানং পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নানং নিৰোধমত্তন্তি আপজ্জতীতি চে? ন, তস্সানুভাৱদীপনাধিপ্পাযতো. ৱিদিতৱেলাযন্তি মনসিকতৱেলাযন্তি অত্থো, অঞ্ঞথা ততো পুব্বে অৱিদিতপ্পসঙ্গতো.
ঝাযতোতি এত্থ কামং লক্খণূপনিজ্ঝানেন ঝাযতো বোধিপক্খিযধম্মা পাতুভৱন্তি, চতুঅৰিযসচ্চধম্মা ৱা পকাসন্তি, তথাপি পুব্বভাগে সমথাদিযানিকৱিভাগদস্সনত্থং আৰম্মণূপনিজ্ঝানগ্গহণং. চতুসচ্চধম্মগ্গহণং কামং অনুলোমপটিচ্চসমুপ্পাদদস্সনাধিকাৰেন ৱিৰুজ্ঝতি, তথাপি ‘‘যো দুক্খং পৰিজানাতি, সো সমুদযং পজহতী’’তি লদ্ধিৱসেন কতন্তি ৱেদিতব্বং.
২. ‘‘পচ্চযক্খযস্সা’’তি কিচ্চপৰিযাযৱসেন ৱুত্তং. তেন পচ্চযনিব্বানং, তদুপনিস্সযনিব্বানঞ্চাতি দুৱিধং নিব্বানং দস্সিতং হোতীতি. কামঞ্চ তং ন কেৱলং পচ্চযক্খযমত্তং কৰোতি, অথ খো পচ্চযুপ্পন্নক্খযম্পি কৰোতি. যতো উভিন্নম্পি নিৰোধো দস্সিতো, তথাপি হেতুনিৰোধা ফলনিৰোধোতি কত্ৱা ‘‘পচ্চযক্খযস্সা’’তি ৱুত্তং. ৱুত্তপ্পকাৰা ধম্মাতি এত্থ চতুসচ্চগ্গহণং পঠমগাথাযং ৱুত্তনযৱিপল্লাসেন কতন্তি ৱেদিতব্বং.
৩. সমুদযনিৰোধসঙ্খাতো অত্থোতি এত্থ সমুদযো কিচ্চৱসেন, নিৰোধো আৰম্মণকিৰিযায. এতেন দ্ৱিপ্পকাৰা নিৰোধা দস্সিতা হোন্তি তস্স অনুভাৱস্স ৱসেনাতি অত্থো. যস্মা পল্লঙ্কাভুজিতট্ঠানঞ্চ ‘‘পল্লঙ্কো’’তি ৱুচ্চতি, তস্মা ফলাধিগমট্ঠানং ‘‘পল্লঙ্ক’’ন্তি ৱুত্তং.
অজপালকথাৱণ্ণনা
৪. সম্মোদীতি হিতকামতায ভগৱা তেন ব্ৰাহ্মণেন সদ্ধিং সম্মোদি. ৱেদেহি অন্তন্তি এত্থ নিব্বানং অন্তো নাম. ৱেদানং ৱা অন্তং গতত্তাতি এত্থ অৰহত্তং. তত্থ পঠমেন ৱেদন্তগূ যস্মা, তস্মা এৱ ৱুসিতব্ৰহ্মচৰিযো. দুতিযেন ৱেদন্তগূ যস্মা, তস্মা ৱুসিতব্ৰহ্মচৰিযোতি এৱং যোজনা কাতব্বা. কিঞ্চাপি ব্ৰাহ্মণস্স চতুসচ্চযুত্তং অত্থতো ৱুত্তং, উদানগাথাযং ৱুত্তপটিৱেধাভাৱং সন্ধায ‘‘ধম্মচক্কপ্পৱত্তন’’ন্তি ৱুচ্চতীতি পৰিহাৰো.
অজপালকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মুচলিন্দকথাৱণ্ণনা
৫. মুচলিন্দৱত্থুম্হি এতমত্থন্তি ইদানি ৱত্তব্বমত্থং সন্ধায ৱুত্তং. তং ৱিৱেকন্তি উপধিৱিৱেকং. ‘‘অব্যাপজ্জং সুখং লোকে’’তি ইমিনা পঠমমগ্গং দস্সেতি তেন সত্তেসু মাৰণৱসেন উপ্পজ্জনকব্যাপাদপ্পহানসিদ্ধিতো. ‘‘পাণভূতেসু সংযমো’’তি ইমিনা দুতিযমগ্গং দস্সেতি. মগ্গী হি পুগ্গলো অৱসিট্ঠব্যাপাদতনুত্তৱসেন পাণভূতেসু সংযতো হোতি ৱিহিংসাধিপ্পাযাভাৱতো. এৱং চত্তাৰো হি মগ্গা অনুক্কমেনাপি গহিতা হোন্তি.
মুচলিন্দকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ৰাজাযতনকথাৱণ্ণনা
৬. ৰাজাযতনং পাতলি. ‘‘চতুদ্দিসা আগন্ত্ৱা’’তি পাঠসেসো. মুখৱট্টিযং কিৰস্স দিন্নানং চতুন্নম্পি লেখাপৰিচ্ছেদো অত্থি, তে ৱাণিজা দেৱতায গাৰৱদস্সনেন ভগৱতো ৰূপকাযদস্সনেন পসন্নত্তা সৰণং অগ্গহেসুং. দেৱতায ‘‘ভগৱা ৰাজাযতনমূলে পঠমাভিসম্বুদ্ধো’’তি ৱচনং সুত্ৱা সাৱকসঙ্ঘাভাৱং, অভিসম্বুদ্ধধম্মসব্ভাৱঞ্চ জানিংসূতি ৱেদিতব্বং. জানন্তীতি বুদ্ধাতি সম্বন্ধো.
ৰাজাযতনকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ব্ৰহ্মযাচনকথাৱণ্ণনা
৭. অধিগতো খো ম্যাযন্তিআদিম্হি ধম্মোতি চতুসচ্চধম্মো, গম্ভীৰত্তা দুদ্দসো. দুদ্দসত্তা দুৰনুবোধো. সন্তোতি নিব্বুতো. পণীতোতি অতপ্পকো. ইদং দ্ৱযং লোকুত্তৰমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. অতক্কাৱচৰোতি তক্কেন আকাৰপৰিৱিতক্কেন ওগাহিতব্বো ন হোতি, ঞাণেনেৱ অৱচৰিতব্বোতি অত্থো. পণ্ডিতৱেদনীযোতি সম্মাপটিপদং পটিপন্নেহি পণ্ডিতেহি ৱেদনীযো. সব্বসঙ্খাৰসমথোতিআদি সব্বং নিব্বানমেৱ. তঞ্হি ফলূপচাৰেন একম্পি সমানং তথা তথা ৱুচ্চতি. ৰামাতি পজা. অনু অনু অচ্ছৰিযা অনচ্ছৰিযা. তেসং ভগৱতো পুব্বভাগপটিপদং সুতপুব্বানং, ধম্মস্স ৱা গম্ভীৰভাৱং অধিগতপুব্বানং. কিঞ্চাপি ভগৱতো চত্তাৰোপি মগ্গা সুখপ্পটিপদা, তথাপি বোধিসত্তপটিপদং সন্ধায ‘‘কিচ্ছেন মে’’তি ৱুত্তং. ‘‘পকাসিতং পকাসিতু’’ন্তি উভযথাপি পাঠো. পৰেতেহি যুত্তেহি. ৰাগৰত্তাতি কামৰাগদিট্ঠিৰাগেহি ৰত্তা. অত্তনিচ্চাদিগাহকা ন দক্খন্তি ন পস্সিস্সন্তি.
৮. সহংপতি কিৰ ‘‘নস্সতি ৱত ভো লোকো’’তি ইমং সদ্দং তথা নিচ্ছাৰেতি, যথা দসসহস্সিলোকধাতুব্ৰহ্মানো সুত্ৱা সন্নিপতিংসু. পঞ্ঞামযে অক্খিম্হি সন্তানানুসযিতৱসেন অপ্পং পৰিত্তং ৰাগাদিৰজং এতেসং, এৱংসভাৱাতি অপ্পৰজক্খজাতিকা. অস্সৱনতাতি অস্সৱনতায.
সমলেহি সত্থাৰেহি. অপাপুৰেতন্তি ৱিৱৰ এতং. অমতস্স দ্ৱাৰন্তি অৰিযমগ্গং, চতুসচ্চধম্মং ৱা. ৱিজ্জত্তযচতুমগ্গঞাণেহি পুনপ্পুনং বুদ্ধং পটিৱিদ্ধং. সেলেতি সিলামযে. ৱিগতৰজত্তা সুখদস্সনযোগ্গে ইতো চ এত্তো চ আগন্ত্ৱা যথা ঠিতো চক্খুমা পুৰিসো সমন্ততো জনতং পস্সেয্য. ত্ৱম্পি সুমেধ সুন্দৰপঞ্ঞ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণাধিগমায সমন্তচক্খু. সব্বকিলেসসঙ্গামানং ৱিজিতত্তা ৱিজিতসঙ্গাম. জাতিকন্তাৰাদিনিত্থৰণত্থং ৱেনেয্যজনসত্থৱাহনসমত্থতায সত্থৱাহ. কামচ্ছন্দইণস্স অভাৱতো অণণ.
৯. বুদ্ধচক্খুনা ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণেন চ আসযানুসযঞাণেন চ. ইমেসঞ্হি দ্ৱিন্নং ঞাণানং ‘‘বুদ্ধচক্খূ’’তি নামং. উপ্পলিনিযন্তি উপ্পলৱনে. এৱং সেসেসুপি. অন্তো নিমুগ্গপোসীনীতি যানি অন্তো নিমুগ্গানেৱ পোসিযন্তি, তত্থ যানি উদকং অচ্চুগ্গম্ম ঠিতানি, তানি সূৰিযৰংসিসম্ফস্সং আগমযমানানি ঠিতানি অজ্জ পুপ্ফনকানি. যানি সমোদকং ঠিতানি, তানি স্ৱে পুপ্ফনকানি. যানি উদকানুগ্গতানি, তানি ততিযদিৱসে পুপ্ফনকানি. উদকা পন অনুগ্গতানি অঞ্ঞানিপি সৰোগউপ্পলাদীনি নাম হোন্তি. যানি নেৱ পুপ্ফিস্সন্তি মচ্ছকচ্ছপভক্খানেৱ ভৱিস্সন্তি, তানি পাড়িনাৰুড়্হানি, আহৰিত্ৱা পন দীপেতব্বানি. এতেহি উগ্ঘটিতঞ্ঞূ ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ নেয্যো পদপৰমোতি চত্তাৰো পুগ্গলা যোজেতব্বা. পচ্চভাসীতি পতি অভাসি.
অপাৰুতাতি ৱিৱটা. পচ্ছিমস্স পদদ্ৱযস্স অযমত্থো. অহঞ্হি অত্তনো পগুণং সুপ্পৱত্তম্পি ইমং পণীতং উত্তমং ধম্মং কাযৱাচাকিলমথসঞ্ঞী হুত্ৱা নাভাসি.
ব্ৰহ্মযাচনকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঞ্চৱগ্গিযকথাৱণ্ণনা
১০. ইদানি পন সব্বো জনো সদ্ধাভাজনং উপনেতু, পূৰেস্সামি নেসং সঙ্কপ্পন্তি. অপ্পৰজক্খজাতিকোতি সমাপত্তিযা ৱিক্খম্ভিতকিলেসত্তা নিক্কিলেসজাতিকো. আজানিস্সতীতি চে ন নিট্ঠানমকংসু ধম্মসঙ্গাহকা তে ৱিনযক্কমঞ্ঞা, অহং দেসেয্যং পটিৱিজ্ঝিস্সতীতি অধিপ্পাযো, ‘‘মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যা’’তি (অ. নি. ৮.১১; পাৰা. ২) এত্থ ৱিয অভূতপৰিকপ্পো কিৰেসো. লোকে তস্স অধিমুত্তভাৱদীপনত্থঞ্হি ইদং ৱচনং অত্তনো তদুপদেসেন অৱিদিতভাৱদীপনত্থং. তস্স অনন্তেৱাসিকভাৱদীপনত্থন্তি এৱমাদীনি পনেত্থ পযোজনানি. ভগৱতোপি খো ঞাণন্তি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং তস্স মৰণাৰম্মণং উপ্পজ্জি. তেন ততো পুব্বে তস্স সতি ধম্মদেসনায খিপ্পং জাননভাৱাৰম্মণন্তি দীপেতি. পৰোপদেসতো অজানিত্ৱা পচ্চক্খতো মৰণসচ্ছিকিৰিযম্পি দস্সেতি. বুদ্ধানম্পি অনেকঞাণসমোধানাভাৱতো সুৱুত্তমেতং. চিত্তপুব্বিকা হি চিত্তপ্পৱত্তি, অঞ্ঞথা নৱসত্তপাতুভাৱপ্পসঙ্গো. সব্বধম্মানং একতো গহণে ৱিৰুদ্ধকালানং একতো জাননপ্পসঙ্গো. ততো একঞাণস্স ৱিতথভাৱপ্পত্তিদোসো, তস্মা সব্বস্স ৱিনানেকঞাণসমোধানং আপজ্জিতধম্মেসু অপ্পটিহতঞাণৱন্তত্তা পন সব্বঞ্ঞূ এৱ ভগৱাতি ৱেদিতব্বং, ন সব্বকালং একতো. আড়াৰাদীনং মৰণাজাননতোতি চে? ন, তস্স জাননেন পুথুজ্জনস্সাপি সব্বঞ্ঞুতাপত্তিপ্পসঙ্গতো. যদাভাৱেন যদাভাৱো তব্ভাৱেন তস্সাভাৱপ্পসঙ্গো লোকে সিদ্ধোতি. ‘‘ভগৱতোপি খো ঞাণং উদপাদী’’তি ৱচনতো তস্স মৰণজাননং সিদ্ধন্তি কত্ৱা ভৱং মতেনেৱ ভগৱা সব্বঞ্ঞূতি সিদ্ধং ন দেৱতাৰোচনতো পুব্বে অজাননতোতি চে? ন, ৱিসেসং পৰিগ্গহেত্ৱা অন্তৰা পজাননতো, দেৱতায সব্বঞ্ঞুভাৱপ্পত্তিদোসতো চ. ন হি সো কস্সচি ৱচনেন অঞ্ঞাসীতি.
অপিচ কিমিদং তত্থ জাননং নাম তদাৰম্মণঞাণুপ্পত্তীতি চে? ন, লোকে সব্বঞ্ঞুনো অচ্চন্তাভাৱপ্পসঙ্গতো. সাধিকা হি মযা একঞাণক্খণে সব্বং ঞাণং, তদঞ্ঞেসঞ্চ তদঞ্ঞাণানুপ্পত্তি. অপিচ সব্বঞ্ঞুনো সব্বধম্মৱিসযে ঞাণপচ্চুপট্ঠানসিদ্ধি তস্স ঞাণস্স অত্তনাৱ অত্তনো অৱিসযোতি চে? ন, হেতুনিদস্সনানুপ্পত্তিতো. অপিচ ‘‘ভগৱতোপি খো ঞাণং উদপাদী’’তি এত্থ ৱিসেসৱচনং অত্থি. যেন দেৱতাৰোচনুত্তৰকালমেৱ ভগৱতো ঞাণং উদপাদীতি পঞ্ঞাযতি. ন হি ৱচনপুব্বাপৰিযভাৱমত্তেন তদত্থপুব্বাপৰিযতা হোতি, তস্মা অযুত্তমেতং. অভিদোসকালংকতোতি পঠমযামে কালংকতো. ‘‘মজ্ঝিমযামে’’তিপি ৱদন্তি. উভযত্থপি মহাজানিযো. সত্তদিৱসব্ভন্তৰে, একদিৱসব্ভন্তৰে চ পত্তব্বমগ্গফলতো পৰিহীনত্তা মহতী জানি অস্সাতি মহাজানি. তেসু হি দ্ৱীসু আড়াৰো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনভৱে নিব্বত্তো, উদকো ভৱগ্গে, তস্মা নেসং ধম্মদেসনায অক্খণে নিব্বত্তভাৱং সন্ধায ভগৱা এৱং চিন্তেসি, ন ইতো মনুস্সলোকতো চুতিভাৱং সন্ধাযাতি ৱেদিতব্বং. অবুদ্ধৱেনেয্যতঞ্চ সন্ধাযাতি নো তক্কো, অঞ্ঞথা অনিট্ঠপ্পসঙ্গোতি আচৰিযো.
বোধিসত্তস্স জাতকালে সুপিনপটিগ্গাহকা চেৱ লক্খণপৰিগ্গাহকা চ অট্ঠ ব্ৰাহ্মণা. তেসু তযো দ্ৱিধা ব্যাকৰিংসু ‘‘ইমেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো অগাৰং অজ্ঝাৱসন্তো ৰাজা হোতি চক্কৱত্তি, পব্বজন্তো বুদ্ধো’’তি. পঞ্চ ব্ৰাহ্মণা ‘‘অগাৰে ন তিট্ঠতি, বুদ্ধোৱ হোতী’’তি একংসব্যাকৰণাৱ অহেসুং. তেসু পুৰিমা তযো যথামন্তপাৰং গতা. ইমে পন মন্তপাৰং অতিক্কমন্তা অত্তনা লদ্ধং পুঞ্ঞমহত্তং ৱিস্সজ্জেত্ৱা বোধিসত্তং উদ্দিস্স পুৰেতৰমেৱ পব্বজিংসু. ইমে সন্ধায ৱুত্তং ‘‘পঞ্চৱগ্গিযা’’তি. ‘‘তেসং পুত্তা’’তিপি ৱদন্তি, তং অট্ঠকথাযং পটিক্খিত্তং. কস্মা পনেত্থ ভগৱা ‘‘বহূপকাৰা খো মে’’তি চিন্তেসি. কিং উপকাৰকানং এৱ এস ধম্মং দেসেতি, ইতৰেসং ন দেসেতীতি? নো ন দেসেতি. উপকাৰানুস্সৰণমত্তকেনেৱ ৱুত্তন্তি অট্ঠকথানযো. অত্তনো কতঞ্ঞুকতৱেদিভাৱপ্পকাসনত্থং, কতঞ্ঞুতাদিপসংসনত্থং, পৰেসঞ্চ কতঞ্ঞুভাৱাদিনিযোজনত্থং, খিপ্পজাননপ্পসঙ্গনিৱাৰণত্থং.
১১. অন্তৰা চ গযং অন্তৰা চ বোধিন্তি গযায চ বোধিযা চ মজ্ঝে তিগাৱুতন্তৰে ঠানে. বোধিমণ্ডতো হি গযা তীণি গাৱুতানি. বাৰাণসিনগৰং অট্ঠাৰস যোজনানি. উপকো পন বোধিমণ্ডস্স চ গযায চ অন্তৰে ভগৱন্তং অদ্দস. অন্তৰা-সদ্দেন পন যুত্তত্তা উপযোগৱচনং কতং. ঈদিসেসু চ ঠানেসু অক্খৰচিন্তকা একমেৱ অন্তৰাসদ্দং পযুজ্জন্তি, সো দুতিযপদেপি যোজেতব্বো. অযোজিযমানে পন উপযোগৱচনং ন পাপুণাতি. ইধ পন যোজেত্ৱাৱ ৱুত্তোতি.
সব্বাভিভূতি সব্বং তেভূমকধম্মং অভিভৱিত্ৱা ঠিতো. তণ্হক্খযেতি নিব্বানে. ৱিমুত্তোতি আৰম্মণতো ৱিমুত্তো. নত্থি মে পটিপুগ্গলোতি ময্হং পটিপুগ্গলো নাম নত্থি, অসদিসোতি অত্থো, মম সব্বঞ্ঞুভাৱে দোসং দস্সেত্ৱা লোকে ঠাতুং অসমত্থতায মম পচ্চত্থিকপুগ্গলো ৱা নত্থীতি অত্থো. আহঞ্ছং অমতদুন্দুভিন্তি ধম্মচক্খুপটিলাভায অমতভেৰিং পহৰিস্সামীতি গচ্ছামি.
অৰহসি অনন্তজিনো ভৱিতুং যুত্তো ত্ৱন্তি অত্থো. ইদম্পি অত্তনো সত্থুনামং. হুপেয্যাসীতি আৱুসো এৱম্পি নাম ভৱেয্য. পক্কামীতি ৱঙ্কহাৰজনপদং নাম অগমাসি. ভগৱাপি ‘‘তত্থ তস্স মিগলুদ্দকস্স ধীতুযা চাপায উক্কণ্ঠিত্ৱা পুন আগন্ত্ৱা অনাগামী অযং ভৱিস্সতী’’তি উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৱা তেন সদ্ধিং আলপি. সো চ তথেৱাগন্ত্ৱা পব্বজিত্ৱা অনাগামী হুত্ৱা অনুক্কমেন কালং কত্ৱা অৱিহেসু উপ্পজ্জিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি.
১২. সণ্ঠপেসুন্তি কতিকং অকংসু. পধানৱিব্ভন্তোতি পধানতো ভট্ঠো পৰিহীনো. ‘‘অভিজানাথ নু ভাসিতমেত’’ন্তি, ‘‘ৱাচং ভাসিতমেৱ’’ন্তি চ এৱৰূপং কঞ্চি ৱচনভেদং অকাসীতি অধিপ্পাযো. ভগৱন্তং সুস্সূসিংসূতি ভগৱতো ৱচনং সোতুকামা অহেসুং. অঞ্ঞাতি অঞ্ঞায, জানিতুন্তি অত্থো.
১৩. অথ কিমত্থং আমন্তেসীতি? ততোপি সুট্ঠুতৰং পটিজাননত্থং, ধম্মস্স অভিভাৰিযদুল্লভভাৱদীপনত্থং, অক্খৰৱিক্খেপনিৱাৰণত্থঞ্চ. তত্থ দ্ৱেমেতি অন্তদ্ৱযৱচনং অঞ্ঞেসম্পি তদন্তোগধভাৱতো. অপিচ যোজনাৱসেন. তণ্হাঅৱিজ্জাতি হি সংসাৰপ্পৱত্তিযা সীসভূতা দ্ৱে কিলেসা. তে চ সমথৱিপস্সনানং পটিপক্খভূতত্তা অন্তা নাম. তেসু তণ্হাৱসেন কামসুখল্লিকানুযোগং ভজন্তো সমথং পৰিহাপেতি বালো, তথা অৱিজ্জাৱসেন অত্তকিলমথানুযোগং ভজন্তো গচ্ছন্তো ৱিপস্সনন্তি ন সক্কা উভো দ্ৱে অন্তে অপ্পহায অমতং অধিগন্তুন্তি এৱং ৱুত্তা. অপিচ লীনুদ্ধচ্চপহানদস্সনমেতং. লীনো হি নিক্খিত্তৱীৰিযাৰম্ভো কামসুখঞ্চ ভজতি, ইতৰো অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযো অত্তকিলমথং. উভোপি তে ৱীৰিযসমতায পটিপক্খত্তা অন্তা নাম. অপিচ তিস্সো সাসনে পটিপদা ৱুত্তা আগাড়্হা, নিজ্ঝামা, মজ্ঝিমা চ. তত্থ আগাড়্হা ‘‘পাণাতিপাতী হোতি, নত্থি কামেসু দোসো’’তি এৱমাদিকা. নিজ্ঝামা ‘‘অচেলকো হোতি, মুত্তাচাৰো’’তি এৱমাদিকা, মজ্ঝিমা ‘‘অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’তি এৱমাদিকা. তত্থ কামসুখল্লিকানুযোগো আগাড়্হা নাম পটিপদা হোতি সব্বাকুসলমূলত্তা. অত্তকিলমথানুযোগো নিজ্ঝামা নাম অত্তজ্ঝাপনতো. উভোপেতে মজ্ঝিমায পটিপদায পটিপক্খভূতত্তা অন্তা নাম, তস্মা ইমেৱ সন্ধায দ্ৱেমেতি. কিমত্থং ভগৱা ‘‘পব্বজিতেন ন সেৱিতব্বা’’তি পব্বজিতে এৱ অধিকৰোতি, ন গহট্ঠেতি? পব্বজিতানং তদধিমুত্তত্তা, সুখপৰিৱজ্জনসমত্থতায, তদধিকতত্তা চ পব্বজিতা এত্থ অধিকতা, ন গহট্ঠা. যদি এৱং কিমত্থং কামসুখল্লিকানুযোগমাহ, ননু তে পকতিযাপি কামপৰিচ্চাগং কত্ৱা তং নিস্সৰণত্থং পব্বজিতাতি? ন, তেসং অন্তদ্ৱযনিস্সিতত্তা. তে হি ইধ লোকে কামেন ৱিসুদ্ধিমিচ্ছন্তি অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তা তস্সেৱ তপস্স ফলেন পেচ্চ দিব্বে কামে আসীসমানা দড়্হতৰং কামসুখল্লিকানুযোগমনুযুত্তাতি ৱেদিতব্বা. অন্তত্থো পন ইধ কুচ্ছিতট্ঠেন ৱেদিতব্বো ‘‘অন্তমিদং, ভিক্খৱে, জীৱিকানং, যদিদং পিণ্ডোল্য’’ন্তিআদীসু (ইতিৱু. ৯১; সং. নি. ৩.৮০) ৱিয.
যো চাযং কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগোতি এত্থ কামেসূতি ৱত্থুকামো অধিপ্পেতো, দুতিযো কিলেসকামো. তংসম্পযুত্তসুখমেত্থ কামসুখং নাম. তেন ৱিপাকসুখস্স নিৰৱজ্জভাৱং দীপেতীতি. অল্লীযনং নাম তদভিনন্দনা. অনুযোগো নাম ভৱন্তৰে তদনুযোগপত্থনা. হানভাগিযকৰত্তা কুসলপক্খস্স, হীনপুগ্গলভাৱিতত্তা, হীনধাতুপভৱত্তা চ লামকট্ঠেন হীনো. গামনিৱাসিসত্তধম্মত্তা গম্মো. পুথুজ্জনসাধাৰণত্তা পোথুজ্জনিকো. অনৰিযোতি অৰিযানং অনধিপ্পেতত্তা, অৰিযধম্মপটিপক্খত্তা, অনৰিযকৰত্তা, অনৰিযধম্মত্তা, অনৰিযাচিণ্ণত্তা চ ৱেদিতব্বো. অনত্থসঙ্খাতসংসাৰভযাৱহত্তা, অনত্থফলনিব্বত্তকত্তা চ অনত্থসংহিতো. অত্তনো কেৱলং খেদূপগমো অত্তকিলমথো নাম. সো দিট্ঠিগতপুব্বকত্ততপানুক্কমকিৰিযাৱিসেসং নিস্সায পৱত্ততি, তস্স দিট্ঠিৱসেন অনুযোগো অত্তকিলমথানুযোগো নাম. অত্তৱিযোগৱিত্তাপৰিস্সমত্তা, অনুপাযপৱত্তত্তা সম্পজ্জমানো মিগযোনিগোযোনিকুক্কুৰযোনিসূকৰযোনীসু পাতাযতি. ৱিপচ্চমানো নৰকং নেতীতি অনত্থসংহিতো. এতে ত্ৱাতি এতে তু. তথাগতেনাতি অত্তানং অৱিতথাগমনং আৱি কৰোতি, তেনেতং দস্সেতি ‘‘ন মযা পৰিৱিতক্কিতমত্তেন ৱিতক্কিতা, কিন্তু মযা তথাগতেনেৱ সতা অভিসম্বোধিঞাণেন অভিসম্বুদ্ধো’’তি. চক্খুকৰণীতিআদীহি পন তমেৱ পটিপদং থোমেতি. ভেসজ্জং আতুৰস্স ৱিয ‘‘চক্খুকৰণী’’তি ইমিনা ঞাণচক্খুৱিসোধনং ৱুত্তং. ঞাণকৰণীতি ইমিনা অন্ধকাৰৱিধমনং ৱুত্তং. উপসমাযাতি কিলেসপৰিড়াহপটিপ্পস্সদ্ধি ৱুত্তা. অভিঞ্ঞাযাতি সচ্চপটিৱেধনং ৱুত্তং. সম্বোধাযাতি সচ্চপটিৱিজ্ঝনং ৱুত্তং. নিব্বানাযাতি সোপাদিসেসনিব্বানধাতুযা অনুপাদিসেসনিব্বানধাতুযাতি এৱং যথাসম্ভৱং যোজেত্ৱা কথেতব্বং.
১৪. কস্মা পনেত্থ ভগৱা অঞ্ঞত্থ ৱিয অনুপুব্বিং কথং অকথেত্ৱা পঠমমেৱ অসেৱিতব্বমন্তদ্ৱযং ৱত্ৱা মজ্ঝিমপটিপদং দেসেসীতি? অত্তাদিমিচ্ছাভিমাননিৱাৰণত্থং, কুম্মগ্গপটিপত্তিনিৱাৰণত্থঞ্চ অন্তদ্ৱযৱজ্জনং ৱত্ৱা অত্তনো ৱিসেসাধিগমদীপননযেন অবাহুল্লিকাদিভাৱদস্সনত্থং, তেসঞ্চ মজ্ঝিমপটিপদাদীপনেন তত্থ অনুযোজনত্থং পচ্ছা সম্মাপটিপদং দেসেসি, ততো তস্স মজ্ঝিমপটিপদাসঙ্খাতস্স অৰিযমগ্গস্স ৱিসযদস্সনত্থং চতুসচ্চধম্মং সঙ্খেপৱিত্থাৰৱসেন দেসেতুকামো ‘‘ইদং খো পন, ভিক্খৱে, দুক্খ’’ন্তিআদিমাহ, অযমেত্থ অনুসন্ধি. ‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চন্তি মে, ভিক্খৱে’’তিআদি সুত্তানুসন্ধিপকআসনত্থং অযমনুক্কমো ৱেদিতব্বো. যথাৱুত্তং পটিপদং সুত্ৱা কিৰ কোণ্ডঞ্ঞো আহ ‘‘কথং ভগৱতা ৱুত্তপটিপদায উপ্পত্তি সিযা. অযঞ্হি পটিপদা কিলেসানং অনুপ্পত্তিযা সতি সম্ভৱতি, ন অঞ্ঞথা. কিলেসানঞ্চ যদি লোভতো উপ্পত্তি খুপ্পিপাসানং ৱিয, তদাসেৱনায অনুপ্পত্তি সিযা, তদৱত্থুস্স ৱা তেসং উপ্পত্তি. তদৱত্থুৱিপৰীতকাযকিলমথাসেৱনায অনুপ্পত্তি সিযা. উভোপেতা ভগৱতা ‘অন্তা’তি ৱুত্তা, তস্মা কথং পনেতিস্সায সম্মাপটিপদায উপ্পত্তি সম্ভৱেয্যা’’তি. ভগৱা আহ অনুপাযাসেৱনতো. কথন্তি চে? –
‘‘সংসাৰমূলতো ঞাণং, তঞ্চ ঞাণা পহিয্যতি;
জীৱিতে সতি তং হোতি, তঞ্চ জীৱিতসাধনে.
‘‘তস্মা ঞাণায মেধাৱী, ৰক্খে জীৱিতমত্তনো;
ঞাণসাধনভূতঞ্চ, সীলঞ্চ পৰিপালযে.
‘‘জীৱিতঞ্চ যথা লোকে, ভিন্নে কাযে ন ৱিজ্জতি;
তথেৱ ভিন্নসীলস্স, নত্থি ঞাণস্স সম্ভৱো.
‘‘তস্মা আযুঞ্চ সীলঞ্চ, ঞাণত্থং ৰক্খতা সতা;
সেৱিতব্বা ন কামাপি, নাপি কাযৱিনাসনা.
‘‘কামেসু গেধমুপগম্ম হিনো গম্মঞ্চ,
অচ্চুদ্ধনো কিলমথং গমুপেতি মূড়্হো;
যো মজ্ঝিমং পটিপদং পৰমং উপেতি,
সো খিপ্পমেৱ লভতে পৰমং ৱিমোক্খ’’ন্তি.
সুত্ৱা তদেতং সুগতস্স ৱাক্যং,
পঞ্ঞং মুনী সো সুতজং লভিত্ৱা;
চিন্তামযং ঞাণ পৱেসমানো,
উচ্ছিন্দযং পঞ্হমিমং অপুচ্ছি.
‘‘নিব্বেধপদট্ঠানং পহায ঘোৰং,
তপং কথমিৱাতি সো ত্ৱং;
ব্ৰূহি তদেৱ হোতি ভিক্খু চৰ,
ৱিৰাগমুপযাতি চ দুক্খসচ্চস্স;
দস্সনেনেৱ দুক্খানুভৱনা,
তম্হি দোসস্স পচ্চযো’’তি.
সুত্ৱাৱ কোণ্ডঞ্ঞো মুনিৱচনং,
ৱুট্ঠায হট্ঠো সহসা অৱোচ;
‘‘উদাহৰ ত্ৱং ভগৱা মমেতং,
ভিক্খু যথা পস্সতি দুক্খসচ্চ’’ন্তি.
চিন্তামযিস্স পঞ্ঞাপৰিপুণ্ণা ভাৱনামযিপঞ্ঞাসম্পত্তি জানিতব্বা ইমেহি ইতি ভগৱা সুত্তমিদমাহাতি কিৰ. কস্মা ভগৱা কোণ্ডঞ্ঞস্স পুৰিমমেৱ সচ্চদেসনং অৱড্ঢেত্ৱা অত্তনো অধিগতক্কমমাহাতি? নাহং কস্সচি আগমং দেসেমি, অপিচ খো সযমেৱ এৱমধিগতোম্হীতি দস্সনত্থং. তত্থ ‘‘পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসূ’’তি ইমিনা ইদং অত্থদ্ৱযং দস্সেতি, ন মযা আড়াৰতো, উদকতো ৱা অযং ধম্মো সুতো, কিন্তু পুব্বে অননুস্সুতেস্ৱেৱ ঞাণং মে উদপাদীতি মজ্ঝিমায পটিপদায আনুভাৱং পকাসেতি. অপিচ যস্মা এৱং পটিপন্নো ৱিনাপি পৰোপদেসেন অৰিযসচ্চানি পস্সতি, তস্মা কথং তুম্হেৱ মমাপদেসেন ন পস্সথাতি.
১৫. চক্খুন্তিআদীনি পঞ্চ পদানি ঞাণৱেৱচনানেৱ. ঞাণঞ্হি সচ্চানং আলোচনতো চক্খুভূতত্থজাননতো ঞাণং. পকাৰেহি জাননতো পঞ্ঞা. কিলেসৱিদাৰণতো, ৱিজ্জনতো চ ৱিজ্জা. সচ্চচ্ছাদকতমৱিনাসনতো, তেসং গতিকোটিপকাসনতো আলোকোতি ৱেদিতব্বং. তত্থ পঠমেন পৰিৱট্টেন সচ্চানং অঞ্ঞমঞ্ঞং অসঙ্কৰতো ঠপনপঞ্ঞং দস্সেতি, দুতিযেন তেসং কত্তব্বাকাৰপৰিচ্ছিন্দনপঞ্ঞং, ততিযেন সচ্চেসু ঞাণকিচ্চসন্নিট্ঠানং দস্সেতি.
১৬. যাৱকীৱঞ্চাতি দ্ৱীহি পদেহি যাৱইচ্চেৱ ৱুত্তং হোতি ‘‘ইতি চিত্তমনো’’তিআদি ৱিয. ৰাগাদীহি অকুপ্পতায অকুপ্পা ৱিমুত্তি. ৱেয্যাকৰণন্তি ধম্মদেসনা. সা হি ধম্মানং ব্যাকৰণতো পকাসনতো ‘‘ৱেয্যাকৰণ’’ন্তি ৱুচ্চতি. ৱিৰজং ৱীতমলন্তি এত্থ ৱিৰজং ৱিসমহেতুৱাদৱিগমতো. ৱীতমলং অহেতুকৱাদৱিগমতো. ৱিৰজং সস্সতদিট্ঠিপ্পহানতো. ৱীতমলং উচ্ছেদদিট্ঠিপ্পহানতো. ৱিৰজং পৰিযুট্ঠানপ্পহানতো. ৱীতমলং অনুসযপ্পহানতো. ধম্মচক্খুন্তি ধম্মমত্তদস্সনং, ন তত্থ সত্তো ৱা জীৱো ৱা কাৰকো ৱা ৱেদকো ৱাতি, তেনেৱাহ ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বন্তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি. ইদঞ্হি তস্স ধম্মচক্খুস্স উপ্পত্তিআকাৰদস্সনত্থং ৱুত্তং. তঞ্হি নিৰোধং আৰম্মণং কত্ৱা কিচ্চৱসেন এৱ সঙ্খতং পটিৱিজ্ঝন্তং উপ্পজ্জতি.
১৭. ধম্মচক্কন্তি এত্থ দেসনাঞাণং অধিপ্পেতং, পটিৱেধঞাণঞ্চ লব্ভতেৱ. এত্থ কিমত্থং দেৱা সদ্দমনুস্সাৱেসুন্তি? নানাদিট্ঠিগতন্ধকাৰৱিধমনতো লদ্ধালোকত্তা, অপাযভযসমতিক্কমনতো অস্সাসং পত্তত্তা, দেৱকাযৱিমানদস্সনতো পীতিপামোজ্জচলিতত্তা চাতি এৱমাদীনেত্থ কাৰণানি ৱদন্তি. পথৱিকম্পনমহাসদ্দপাতুভাৱো চ ধম্মতাৱসেনেৱ হোতীতি একে. দেৱতানং কীড়িতুকামতায পথৱিকম্পো. বহুনো দেৱসঙ্ঘস্স সন্নিপাততো, ভগৱতো সৰীৰপ্পভাজালৱিসজ্জনতো চাতি একচ্চে.
১৮. পব্বজ্জুপসম্পদাৱিসেসন্তি অত্থো. তত্থ ইতি-সদ্দো তস্স এহিভিক্খূপসম্পদাপটিলাভনিমিত্তৱচনপৰিযোসানদস্সনো. তদৱসানো হি তস্স ভিক্খুভাৱো. স্ৱাক্খাতোতিআদি ‘‘এহী’’তি আমন্তনায পযোজনদস্সনৱচনং. ‘‘এহিভিক্খূ’’তি ভগৱা অৱোচ ‘‘স্ৱাক্খাতো ধম্মো চৰ…পে… কিৰিযাযা’’তি চ অৱোচাতি পদসম্বন্ধো. তত্থ চৰ ব্ৰহ্মচৰিযন্তি অৱসিট্ঠং মগ্গত্তযব্ৰহ্মচৰিযং সমধিগচ্ছ. কিমত্থং? সম্মাদুক্খস্সন্তকিৰিযাযাতি অত্থো. ‘‘এহিভিক্খূ’’তি ইমিনা ভগৱতো ৱচনেন নিপ্ফন্নত্তা কাৰণূপচাৰেন ‘‘এহিভিক্খূপসম্পদা’’তি ৱুত্তা. সাৱ তস্সাযস্মতো যাৱজীৱং উপসম্পদা অহোসীতি অত্থো. তেন তস্সা উপসম্পদায সিক্খাপচ্চক্খাতাদিনা ৱিচ্ছেদা ৱা তদঞ্ঞায উপসম্পদায কিচ্চং ৱা নত্থীতি ইদমত্থদ্ৱযং অট্ঠকথাযং দস্সেতি. অট্ঠন্নম্পি উপসম্পদানং এহিভিক্খুওৱাদপটিগ্গহণপঞ্হব্যাকৰণগৰুধম্মপটিগ্গহণূপসম্পদানং চতুন্নং অঞ্ঞতৰায উপসম্পন্নস্স অন্তৰা ৱিচ্ছেদো ৱা তদঞ্ঞূপসম্পদায কিচ্চং ৱা নত্থি, ইতৰস্সত্থীতি. নিকাযন্তৰিকা পনাহু ‘‘বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধানং নিযামোক্কন্তিসঙ্খাতায উপসম্পদায ঞত্তিচতুত্থকম্মুপসম্পদঞ্চ দসৱগ্গপঞ্চৱগ্গকৰণীযৱসেন দ্ৱিধা ভিন্দিত্ৱা দসৱিধোপসম্পদা’’তি. কা পনেত্থ অত্থতো উপসম্পদা নামাতি? তদধিগতকিৰিযাৱসেন নিব্বত্তিযা অসেক্খা তদধিৱাসনচেতনায পৰিভাৱিতপঞ্চক্খন্ধিকা অজ্ঝত্তসন্ততি. কা পনেত্থ পৰিভাৱনা নাম? তব্বিপক্খধম্মজ্ঝাচাৰৱিৰুদ্ধভাৱো, তস্স পত্তিযা তায পৰিভাৱনায ৱসেন কত্থচি ‘‘সমন্নাগতো’’তি ৱুচ্চতি. যথাহ ‘‘লোভেন সমন্নাগতো, ভিক্খৱে, অভব্বো চত্তাৰি সতিপট্ঠানানি ভাৱেতু’’ন্তিআদি. এত্থাহু নিকাযন্তৰিকা ‘‘যথাৱুত্তায উপসম্পদায পত্তিসঙ্খাতো চিত্তৱিপ্পযুত্তো সঙ্খাৰক্খন্ধপৰিযাপন্নো ধম্মো অত্থি, তস্স সন্ততিৱসেন পুব্বাপৰিযং উপ্পজ্জমানস্স যাৱ অৱিচ্ছেদো, তাৱ উপসম্পন্নোতি, অঞ্ঞথা ততো ধম্মন্তৰুপ্পত্তিক্খণে তস্স উপসম্পন্নস্স অনুপসম্পন্নভাৱপ্পসঙ্গো আপজ্জতী’’তি. তে ৱত্তব্বা ‘‘সুত্তং আহৰথা’’তি. তে চে ৱদেয্যুং ‘‘যো তেসং দসন্নং অসেক্খানং ধম্মানং উপাদায পটিলাভসমন্নাগমো অৰিযো হোতি ৱিপ্পহীনোতি এৱমাদীনি নো সুত্তানী’’তি. এৱং সতি অসন্তধম্মেহি, পৰসত্তেহি চ সমন্নাগমদোসপ্পসঙ্গো নেসং পাপুণাতি. কিংকাৰণং? সুত্তসম্ভৱতো. যথাহ – ‘‘ৰাজা, ভিক্খৱে, চক্কৱত্তী সত্তহি ৰতনেহি সমন্নাগতো হোতী’’তি (দী. নি. ৩.১৯৯-২০০ অত্থতো সমানং) ৱিত্থাৰো. ৱসিভাৱো তত্থ সমন্নাগতসদ্দেন ৱুত্তো. তস্সহিতেসু ৰতনেসু ৱসিভাৱো কামচাৰো অত্থীতি চে? এত্থ ৱসিভাৱো সমন্নাগমসদ্দেন ৱুত্তো, অঞ্ঞত্থ পত্তিসঙ্খাতো, তং ধম্মন্তৰন্তি. কিমেত্থ ৱিসেসকাৰণং? নত্থি চ, তস্মা যথাৱুত্তলক্খণাৱ উপসম্পদা. অযমেৱ নযো পব্বজ্জাদীসুপি নেতব্বো.
১৯. কিঞ্চাপি ৱপ্পত্থেৰস্স পাটিপদদিৱসে…পে… অস্সজিত্থেৰস্স চতুত্থিযন্তি এৱং নানাদিৱসেসু পাটেক্কং ধম্মচক্খুং উদপাদি, তথাপি ওৱাদসামঞ্ঞেন ৱপ্পভদ্দিযানং, মহানামঅস্সজীনঞ্চেত্থ একতো ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
২০. ‘‘ৰূপং, ভিক্খৱে, অনত্তা’’তি কিমত্থং আদিতোৱ অনত্তলক্খণং দীপেতীতি? তেসং পুথুজ্জনকালেপি ইতৰলক্খণদ্ৱযস্স পাকটত্তা. তে হি মনাপানং কামানং অনিচ্চতাদস্সনেন সংৱিগ্গা পব্বজিংসূতি অনিচ্চলক্খণং তাৱ নেসং একদেসেন পাকটং, পব্বজিতানঞ্চ অত্তকিলমথানুযোগতো কাযিকদুক্খং, তঞ্চ মানসস্স পচ্চযোতি মানসিকদুক্খঞ্চ পাকটং, তস্মা তদুভযং ৱজ্জিত্ৱা অনত্তলক্খণমেৱ দীপেতুং আৰভি. তঞ্চ দীপেন্তো দুক্খলক্খণেনেৱ দীপেতুং ‘‘ৰূপঞ্চ হিদং, ভিক্খৱে, অত্তা অভৱিস্সা’’তিআদিমাহ. কিমত্থন্তি? অনিচ্চলক্খণতোপি তেসং দুক্খলক্খণস্স সুট্ঠুতৰং পাকটত্তা. তেসঞ্হি অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তত্তা, তপ্পৰাযণভাৱতো চ দুক্খলক্খণং সুট্ঠু পাকটং, তস্মা তেন তাৱ সুট্ঠু পাকটেন অনত্তলক্খণং দীপেত্ৱা পুন তদেৱ তদুভযেনাপি দীপেতুং ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি ৱক্খতি. কল্লং নূতি যুত্তং নু. এতং মমাতি তণ্হাগ্গাহো. এসোহমস্মীতি মানগ্গাহো. এসো মে অত্তাতি দিট্ঠিগ্গাহো. তণ্হাগ্গাহো চেত্থ অট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতৱসেন, মানগ্গাহো নৱৱিধমানৱসেন, দিট্ঠিগ্গাহো দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিৱসেন ৱেদিতব্বো.
পঞ্চৱগ্গিযকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পব্বজ্জাকথাৱণ্ণনা
২৫. যেন সমযেন ভগৱা পঞ্চৱগ্গিযে পঞ্চমিযং অৰহত্তে পতিট্ঠাপেত্ৱা সত্তমিযং নাড়কত্থেৰস্স নাড়কপটিপদং আচিক্খিত্ৱা ভদ্দপদপুণ্ণমাযং যসস্স ইন্দ্ৰিযানং পৰিপক্কভাৱং ঞত্ৱা তং উদিক্খন্তো বাৰাণসিযং ৱিহাসি, তেন সমযেন যসো নামাতি সম্বন্ধো. তস্স কিৰ উপ্পত্তিতো পট্ঠায তস্স কুলস্স কিত্তিসদ্দসঙ্খাতো, পৰিজনসঙ্খাতো ৱা যসো ৱিসেসতো পৱড্ঢতি. তেন তস্স মাতাপিতৰো এৱং নামমকংসু. ‘‘সুখুমালো’’তিআদি কিমত্থং আযস্মতা উপালিত্থেৰেন ৱুত্তন্তি? পচ্ছিমজনস্স নেক্খম্মে সমুস্সাহনজননত্থং. এৱং উত্তমভোগসমপ্পিতানম্পি উত্তমেসু ভোগেসু অপ্পমত্তকেনাপি অসুভনিমিত্তেন ৱিতজ্জেত্ৱা কালাকালং অগণেত্ৱা ৱিৱেকাভিৰতিযা মহন্তং ভোগক্খন্ধং তিণং ৱিয পহায গেহতো নিক্খমনা অহোসি, কস্স পনঞ্ঞস্স ন সিযাতি অধিপ্পাযো. সমঙ্গীভূতস্সাতি তেহি একত্তং উপগতস্স, অৱিৱিত্তস্সাতি অত্থো. নিদ্দা ওক্কমীতি মনাপেসুপি ৱিসযেসু পৱত্তিং নিৱাৰেত্ৱা তস্স চিত্তং অতিক্কমিত্ৱা অভিভৱিত্ৱা অত্তনো ৱসং উপনেসীতি অত্থো. সব্বৰত্তিযো চাতি তযোপি যামে. তেন পৰিজনস্স ৱিকাৰদস্সনে কাৰণং দস্সেতি. ৰত্তি-সদ্দো পনেত্থ কালে সূৰিযাভাৱে, যামে চ পৱত্ততীতি ৱিঞ্ঞেয্যো. যামেৱিধ ৱিঞ্ঞেয্যো তিচীৱৰৱিপ্পৱাসে চ. কচ্ছেতি কচ্ছপস্সে. কণ্ঠেতি কণ্ঠস্স হেট্ঠা. মুদিঙ্গস্স হি উপৰি কণ্ঠং ঠপেত্ৱা সযন্তিযা কণ্ঠে মুদিঙ্গং অদ্দসাতি অত্থো. আড়ম্বৰন্তি পণৱং. উভতোমুখস্স তনুকা দীঘা. ৱিত্থিন্নসমতলস্স ৱাদিতস্স এতং অধিৱচনং. ৱিপ্পলপন্তিযোতি সুপিনদস্সনাদিৱসেন অসম্বন্ধপলাপং ৱিপ্পলপন্তিযো. সুসানং মঞ্ঞেতি সুসানং ৱিয অদ্দস সকং পৰিজনন্তি সম্বন্ধো. আদীনৱোতি অসুভভাৱো. নিব্বিদায চিত্তং সণ্ঠাতীতি ৱিমুচ্চিতুকামতাসঙ্খাতায উক্কণ্ঠায চিত্তং নমীতি অত্থো. উদানং উদানেসীতি ‘‘ইতো পট্ঠায ইমাহি ইত্থীহি সহ নাহং ভৱিস্সামী’’তি অত্তমনৱাচং নিচ্ছাৰেসি. দ্ৱে কিৰ আকাৰা তস্স পমাদসুত্তপৰিজনদস্সনে পাকটা জাতা কিলেসানং বলৱভাৱো, অসুভাকাৰস্স অতিওড়াৰিকভাৱো চ. এৱং সতি ওড়াৰিকতৰে চ অসুভাকাৰে কিলেসৱসেনাযং সব্বোপি লোকো এত্থ পীড়িতো মুচ্ছিতো. অহো কিলেসা বলৱতৰাতি হি পস্সতো পস্সতো তস্স দ্ৱেপি তে আকাৰা পাকটা জাতা, যেনেৱমৱোচাতি.
‘‘সুৱণ্ণপাদুকাযো আৰোহিত্ৱা’’তি এতেনস্স নিস্সঙ্গতায ৱিস্সট্ঠগমনং দীপেতি. সো হি বলৱসংৱেগাভিতুন্নহদযত্তা পৰিজনস্স পবোধে সতিপি অত্তনো গমননিৱাৰণসমত্থভাৱং অসহমানো অত্তানং তক্কেন্তো ৱিস্সট্ঠো অগমাসি. অমনুস্সাতি দেৱতা. তা হি মনুস্সেহি সুগতিপটিৱেধঞাণসণ্ঠানাদিগুণসামঞ্ঞেন ‘‘অমনুস্সা’’তি ৱুচ্চন্তি. ন হি অসমানজাতিকা তিৰচ্ছানাদযো ‘‘অব্ৰাহ্মণা’’তি ৱা ‘‘অৱসলা’’তি ৱা ৱুচ্চন্তি, কিন্তু জাতিসভাগতায এৱ ৱসলাদযো ‘‘অব্ৰাহ্মণা’’তি ৱুচ্চন্তি, এৱং মনুস্সেহি কেনচি আকাৰেন সভাগতায দেৱতা ‘‘অমনুস্সা’’তি ৱুত্তা. অঞ্ঞথা মনুস্সা ন হোন্তীতি তিৰচ্ছানগতাপি ‘‘অমনুস্সা’’তি ৱত্তব্বা ভৱেয্যুং.
২৬. ৱনগহনং দিস্ৱা ‘‘সুমুত্তোহং নগৰতো’’তি পমুদিতত্তা ভগৱতো অৱিদূৰে উদানেসি. ইদং খো যসাতি ভগৱা নিব্বানং সন্ধাযাহ. তঞ্হি তণ্হাদিকিলেসেহি অনুপদ্দুতং, অনুপসট্ঠতঞ্চ দস্সনমত্তেনাপি অস্সাদজননতো. ধম্মং দেসেস্সামীতি যেন তং নিব্বানং ইধ নিসিন্নমত্তোৱ ত্ৱং অধিগমিস্সসীতি অধিপ্পাযো. কিৰাতি অস্সদ্ধেয্যঅব্যত্তিপৰিহাসেসু নিপাতো, ইধ অব্যত্তিযং. সুৱণ্ণপাদুকাযো ওৰোহিত্ৱাতি চ সুৱণ্ণপাদুকাহি ওতৰিত্ৱা. নিস্সক্কত্থে হি ইদং পচ্চত্তৱচনং. তস্স নিসিন্নমত্তস্সেৱ অঞ্ঞং সম্মোদনীযং কথং অকত্ৱা অনামন্তেত্ৱা অনুপুব্বিং কথং কথেসি. সুপৰিপক্কিন্দ্ৰিযত্তা, পটিৱেধক্খণানতিক্কমনত্থং অনুপদ্দুতানুপসট্ঠতানং পাপকধম্মদেসনাভিমুখচিত্তত্তা, সেট্ঠিস্স গহপতিনো অচিৰাগমনদস্সনতো চ. কিমত্থং ভগৱা তস্স সুট্ঠুতৰং সংৱিগ্গহদযস্স ভৱতো মুচ্চিতুকামস্স ভৱাভৱূপাযানিসংসকথং পঠমমেৱ কথেসীতি? সব্বভৱাদীনৱদস্সনত্থং. সো হি মনুস্সলোকস্সেৱ উপদ্দুতউপসট্ঠভাৱং অদ্দস, ন সগ্গানন্তি কদাচি সগ্গলোকং সুখতো মঞ্ঞেয্য. তত্থ সুখসঞ্ঞেন নিব্বানাভিমুখং চিত্তং পেসেয্যাতি সগ্গানম্পি আদীনৱং দস্সেতুকামতায অনুপুব্বিং কথং আৰভি. এত্থ দানং, দানানিসংসং, সীলানিসংসঞ্চ কথেন্তো দানসীলকথং কথেতি নাম. সগ্গৱণ্ণং কথেন্তো সগ্গকথং কথেতি নাম. তত্থ ৱত্থুকামকিলেসকামানং অনিচ্চতং, অপসাদতং, মহাদীনৱতঞ্চ কথেন্তো কামানং আদীনৱং, ওকাৰং, সংকিলেসঞ্চ পকাসেতি. নেক্খম্মে তদভাৱতো চ তংনিস্সৰণতো চ তব্বিপৰীতং আনিসংসং কথেন্তো নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেতি নাম. তত্থ ওকাৰন্তি অৱকাৰং লামকভাৱং. সংকিলেসন্তি সংকিলিস্সনং বাধনং উপতাপনং ৱাতি অত্থো. কল্লচিত্তং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স আনুভাৱেন, দিট্ঠিযোগৱিচিকিচ্ছাযোগানং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযেন ৱিহতত্তা. মুদুচিত্তং সতিন্দ্ৰিযসমাযোগেন, ৱিহিংসাসাৰম্ভাদিকিলেসপৱেসং নিৱাৰেত্ৱা চিত্তমুদুতাদিকুসলধম্মপ্পৱেসনং কৰোন্তং সহজাতং চিত্তং মুদুং কৰোতি. সমাধিন্দ্ৰিযস্স আনুভাৱেন ৱিনীৱৰণচিত্তং. তঞ্হি ৱিসেসতো নীৱৰণৱিপক্খভূতন্তি. ৱীৰিযিন্দ্ৰিযৱসেন উদগ্গচিত্তং. তঞ্হি থিনমিদ্ধসঙ্খাতলীনভাৱৱিপক্খন্তি. সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স আনুভাৱেন পসন্নচিত্তং তস্স পসাদলক্খণত্তা. সামুক্কংসিকাতি এতং ৱিসযৱসেন দেসনং উপালিত্থেৰো পকাসেতি. সচ্চানি হি সামুক্কংসিকদেসনায ৱিসযানি. অঞ্ঞথা দুক্খাদীনি সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনাতি আপজ্জতি তস্স ৱিভাৱনে সচ্চানং নিদ্দিট্ঠত্তা.
২৭. চতুদ্দিসাতি চতূসু দিসাসু. অভিসঙ্খৰেসীতি অভিসঙ্খৰি. কিমত্থন্তি চে? উভিন্নং পটিলভিতব্বৱিসেসন্তৰাযনিসেধনত্থং. যদি সো পুত্তং পস্সেয্য, পুত্তস্সপি ধম্মচক্খুপটিলাভো অৰহত্তুপ্পত্তি, সেট্ঠিস্সপি ধম্মচক্খুপটিলাভো ন সিযা. দিট্ঠসচ্চোপি ‘‘দেহি তে মাতুযা জীৱিত’’ন্তি ৱদন্তো কিমঞ্ঞং ন কৰেয্য. যসোপি তং ৱচনং সুত্ৱা অৰহাপি সমানো সযং অপ্পটিক্খিপিত্ৱা ভগৱন্তং উল্লোকেন্তো কিমঞ্ঞায সণ্ঠহেয্য.
২৮. উভোহিপি পত্তব্বৱিসেসকোটিযা পত্তত্তা ভগৱা পুন তং পটিপ্পস্সম্ভেসি. পুব্বে অগাৰিকভূতোতি তস্স সোতাপন্নকালং সন্ধাযাহ. সোতাপন্নো হি অগাৰমজ্ঝে ৱসনাৰহত্তা অগাৰিযভূতো নাম হোতি অপব্বজিতো. সম্পতি পব্বজিতো সমানো অগাৰমজ্ঝৱসনস্স অভব্বত্তা ‘‘অগাৰিকো’’তি ন ৱুচ্চতি, তস্মা এৱমাহ. যস্স দিট্ঠোতি সম্বন্ধো, যেন দিট্ঠোতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘সেয্যথাপি পুব্বে অগাৰিকভূতো’’তি ৱচনেন লদ্ধনযত্তা পচ্ছা গহপতি গিহিৱেসধাৰিমেৱ যসং সন্ধাযাহ ‘‘যসেন কুলপুত্তেন পচ্ছাসমণেনা’’তি. তত্থ চৰ ব্ৰহ্মচৰিযন্তি আভিসমাচাৰিকসীলং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰ পৰিপূৰেহি তাৱ, যাৱ সম্মাদুক্খস্সন্তকিৰিযা, যাৱ চুতিচিত্তাতি অধিপ্পাযো. লিঙ্গব্ৰহ্মচৰিযং সন্ধাযাতি পোৰাণা, তঞ্চ যুত্তং. লিঙ্গমত্তঞ্হি সন্ধায সো আযস্মা ‘‘লভেয্যাহং, ভন্তে, পব্বজ্জং উপসম্পদ’’ন্তি আহ.
কিমত্থং ভগৱা যসস্স মাতু, পজাপতিযা চ ভত্তকিচ্চং অকত্ৱাৱ ধম্মং দেসেসীতি? যসস্স পব্বজ্জায সোকসল্লসমপ্পিতত্তা দানঞ্চ সোমনস্সিকচিত্তেন ন দদেয্যুং, সত্থৰি চ দোমনস্সপ্পত্তা হুত্ৱা মগ্গপটিৱেধম্পি ন লভেয্যুন্তি ভগৱা পঠমং তাৱ তা ৱিগতসোকসল্লহদযাযো কত্ৱা পুন ভত্তকিচ্চং অকাসি.
৩০. সেট্ঠানুসেট্ঠীনন্তি অনুক্কমসেট্ঠীনন্তি পোৰাণা. ‘‘সেট্ঠিনো চানুসেট্ঠিনো চ যানি কুলানি, তানি সেট্ঠানুসেট্ঠানি কুলানি, তেসং সেট্ঠানুসেট্ঠীনং কুলান’’ন্তি লিখিতং. ধম্মৱিনযোতি সাসনব্ৰহ্মচৰিযং পাৱচনন্তি ইধ অত্থতো একং. অথ ৱা ধম্মেন ৱিনযো, ন দণ্ডসত্থেহীতি ধম্মৱিনযো, ধম্মায ৱিনযো, ন হিংসত্থন্তি ৱা ধম্মতো ৱিনযো, নাধম্মতোতি ৱা ধম্মো ৱিনযো, নাধম্মোতি ৱা ধম্মানং ৱিনযো, ন অঞ্ঞেসন্তি ৱা ধম্মকাযত্তা, ধম্মসামিত্তা ৱা ধম্মো ভগৱা, তস্স ধম্মস্স ৱিনযো, ন তক্কিকানন্তি ৱা ধম্মৱিনযো. সমানাধিকৰণৱসেন ৱা ধম্মৱিনযো নীলুপ্পলং ৱিয, ধম্মো চ ৱিনযো চাতি ধম্মৱিনযো ফলাফলং ৱিয নপুংসকমিতি পুল্লিঙ্গাপদেসতো অস্স লিঙ্গভাৱো সিদ্ধো, যস্স ৱা ধম্মো ৱিনযো, সো ধম্মৱিনযো সেতপটো পুৰিসো ৱিয, ধম্মেন যুত্তো ৱা ৱিনযো ধম্মৱিনযো অস্সৰথো ৱিযাতি এৱমাদিনা নযেন যোজনা ৱেদিতব্বা.
৩৪. ‘‘খণ্ডসীমং নেত্ৱা’’তি ভণ্ডুকম্মাৰোচনপটিহৰণত্থং ৱুত্তং. তেন ‘‘সভিক্খুকে ৱিহাৰে অঞ্ঞম্পি এতস্স কেসে ছিন্দা’’তি ৱত্তুং ন ৱট্টতীতি. পব্বাজেত্ৱাতি ইমস্স অধিপ্পাযপকাসনত্থং ‘‘কাসাযানি অচ্ছাদেত্ৱা এহী’’তি ৱুত্তং. উপজ্ঝাযো চে কেসমস্সুওৰোপনাদীনি অকত্ৱা পব্বজত্থং সৰণানি দেতি, ন ৰুহতি পব্বজ্জা. কম্মৱাচং সাৱেত্ৱা উপসম্পাদেতি, ৰুহতি উপসম্পদা. অপ্পত্তচীৱৰানং উপসম্পদাসিদ্ধিদস্সনতো, কম্মৱিপত্তিযা অভাৱতো চেতং যুজ্জতেৱাতি একে. হোতি চেত্থ –
‘‘সলিঙ্গস্সেৱ পব্বজ্জা, ৱিলিঙ্গস্সাপি চেতৰা;
অপেতপুব্বৱেসস্স, তং দ্ৱযং ইতি চাপৰে’’তি.
ভিক্খুনা হি সহত্থেন ৱা আণত্তিযা ৱা দিন্নমেৱ কাসাৱং ৱট্টতি, অদিন্নং ন ৱট্টতীতি পন সন্তেস্ৱেৱ কাসাৱেসু, নাসন্তেসু অসম্ভৱতোতি তেসং অধিপ্পাযো. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, পব্বাজেতব্বো উপসম্পাদেতব্বো. পঠমং…পে…অনুজানামি, ভিক্খৱে, ইমেহি তীহি সৰণগমনেহি পব্বজ্জং উপসম্পদন্তি এত্থ ইমিনা অনুক্কমেন দিন্নেহি তীহি সৰণগমনেহি পব্বজ্জং উপসম্পদং অনুজানামি কেৱলেহীতি অধিপ্পাযদস্সনতো –
আদিন্নপুব্বলিঙ্গস্স, নগ্গস্সাপি দ্ৱযং ভৱে;
নেতৰস্সাতি নো খন্তি, সব্বপাঠানুলোমতোতি. –
আচৰিযো. আচৰিযেন অদিন্নং ন ৱট্টতীতি এত্থ ‘‘পব্বজ্জা ন ৰুহতীতি ৱদন্তী’’তি লিখিতং. পোৰাণগণ্ঠিপদেপি তথেৱ লিখিতং. উৰাদীনি ঠানানি নাম. সংৱুতাদীনি কৰণানি নাম. ‘‘অনুনাসিকন্তং কত্ৱা একসম্বন্ধং কত্ৱা দানকালে অন্তৰা অট্ঠত্ৱা ৱত্তব্বং. ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা দানেপি যথাৱুত্তট্ঠানে এৱ ৱিচ্ছেদো, অঞ্ঞত্ৰ ন ৱট্টতী’’তি লিখিতং. অনুনাসিকন্তে দিয্যমানে খলিত্ৱা ‘‘বুদ্ধং সৰণং গচ্ছামী’’তি মকাৰেন মিস্সীভূতে খেত্তে ওতিণ্ণত্তা ৱট্টতীতি উপতিস্সত্থেৰো. মিস্সং কত্ৱা ৱত্তুং ৱট্টতি, ৱচনকালে পন অনুনাসিকট্ঠানে ৱিচ্ছেদং অকত্ৱা ৱত্তব্বন্তি ধম্মসিৰিত্থেৰো. ‘‘এৱং কম্মৱাচাযম্পী’’তি ৱুত্তং. উভতোসুদ্ধিযাৱ ৱট্টতীতি এত্থ মহাথেৰো পতিতদন্তাদিকাৰণতায অচতুৰস্সং কত্ৱা ৱদতি, ব্যত্তসামণেৰো সমীপে ঠিতো পব্বজ্জাপেক্খং ব্যত্তং ৱদাপেতি. মহাথেৰেন অৱুত্তং ৱদাপেতীতি ন ৱট্টতি. কম্মৱাচায ইতৰো ভিক্খু চে ৱদতি, ৱট্টতীতি. সঙ্ঘো হি কম্মং কৰোতি, ন পুগ্গলোতি. ন নানাসীমপৱত্তকম্মৱাচাসামঞ্ঞনযেন পটিক্খিপিতব্বত্তা. অথ থেৰেন চতুৰস্সং ৱুত্তং পব্বজ্জাপেক্খং ৱত্তুং অসক্কোন্তং সামণেৰো সযং ৱত্ৱা ৱদাপেতি, উভতোসুদ্ধি এৱ হোতি থেৰেন ৱুত্তস্সেৱ ৱুত্তত্তা. বুদ্ধং সৰণং গচ্ছন্তো অসাধাৰণে বুদ্ধগুণে, ধম্মং সৰণং গচ্ছন্তো নিব্বানং, সঙ্ঘং সৰণং গচ্ছন্তো সেক্খধম্মং, অসেক্খধম্মঞ্চ সৰণং গচ্ছতীতি অগ্গহিতগ্গহণৱসেন যোজনা কাতব্বা. অঞ্ঞথা সৰণত্তযসঙ্কৰদোসো. সব্বমস্স কপ্পিযাকপ্পিযন্তি দসসিক্খাপদৱিনিমুত্তং পৰামাসাপৰামাসাদি. ‘‘আভিসমাচাৰিকেসু ৱিনেতব্বো’’তি ৱচনতো সেখিযউপজ্ঝাযৱত্তাদিআভিসমাচাৰিকসীলমনেন পূৰেতব্বং. তত্থ চাৰিত্তস্স অকৰণে ৱাৰিত্তস্স কৰণে দণ্ডকম্মাৰহো হোতীতি দীপেতি.
পব্বজ্জাকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দুতিযমাৰকথাৱণ্ণনা
৩৫. ‘‘তেন হেতুনা’’তি ৱচনতো পাড়িযং ‘‘যোনিসোমনসিকাৰাসম্মপ্পধানা’’তি হেত্ৱত্থে নিস্সক্কৱচনন্তি ৱেদিতব্বং.
দুতিযমাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উৰুৱেলপাটিহাৰিযকথাৱণ্ণনা
৩৭-৮. ৱসেয্যামাতি ‘‘ত্ৱঞ্চ অহঞ্চ ৱসেয্যামা’’তি পিযৱচনেন তস্স সঙ্গণ্হনত্থং ৱুত্তং কিৰ. তেজসা তেজন্তি আনুভাৱেন আনুভাৱং. তেজোধাতুযা ৱা তেজোধাতুং. উভিন্নং সজোতিভূতানন্তি অনাদৰত্থে সামিৱচনং, ভাৱসত্তমীঅত্থে ৱা. অগ্যাগাৰমেৱ আদিত্তং, ন তত্থ ৱসনকো সত্তজাতিকো. অচিন্তেয্যো হি ইদ্ধিৱিসযো. কস্মা পন ভগৱা অগ্যাগাৰম্পি অনাদিত্তং নাধিট্ঠাসীতি? অত্তনো দুক্খুপ্পাদাভাৱস্স অনতিৱিম্হাদিভাৱপ্পসঙ্গতো. কিমত্থং পৰসন্তকং মহাসম্ভাৰপৱত্তং তং ৱিনাসেতীতি? পুন যথাপোৰাণং ইদ্ধানুভাৱেন কত্তুকামতাধিপ্পাযতো. পৰিযাদিন্নোতি খযং নীতো. তেজসা তেজন্তি আনুভাৱেন আনুভাৱং. অগ্যাগাৰস্স পৰিত্তত্তা ইতৰো অত্থো ন সম্ভৱতি. অযমত্থো ‘‘মক্খং অসহমানো’’তি ইমিনা অতিৱিয সমেতি. ইদ্ধানুভাৱমক্খনঞ্হি তত্থ মক্খো নাম. পত্তেনাতি পদুমপত্তেনাতিপি পোৰাণা. পদুমিনিসণ্ডে ঠিতো হি ভগৱা তত্থ অহোসীতি তেসং মতি.
৩৯. দিন্নন্তি অনুমতিন্তি অত্থো. অভীতো নিব্ভযো. কস্মা? যতো সো মগ্গেন ভযমতীতো. ‘‘সুমনমনসোতি সুন্দৰচিত্তসঙ্খাতমনো. সুমনো এৱ ৱা’’তি লিখিতং. তেজোৱাতি অগ্গি ৱিয. ধাতুকুসলোতি তেজোধাতুম্হি কুসলো. ‘‘ব্যৱহিতা চে’’তি সদ্দলক্খণত্তা চ উপসগ্গো. তেজোধাতুসমাপত্তীসু কুসলো ইচ্চেৱত্থো. উদিচ্ছৰেতি উল্লোকেসুং. ‘‘সংপৰিৱাৰেসু’’ন্তি চ লিখিতং. ইতি এৱং ভণন্তীতি অত্থো. হতাতি সমাতি অত্থো, কাড়কাৱ হোন্তীতি কিৰেত্থ অধিপ্পাযো. ঈসকম্পি ব্যাপাৰং অকত্ৱা উপসমানুৰূপং তিট্ঠন্তি. যে চ অনেকৱণ্ণা অচ্চিযো হোন্তীতি তং দস্সেতুং ‘‘নীলা অথ লোহিতিকা’’তিআদিমাহ.
৪০. চতুদ্দিসাতি চতূসু দিসাসু.
৪৪. পংসুকূলং উপ্পন্নন্তি পৰিযেসমানস্স পটিলাভৱসেন উপ্পন্নং হোতি. চিত্তৱিচিত্তপাটিহীৰদস্সনত্থায চ সা পৰিযেসনা. সা অযং সাযং. তা ইমা তযিমা. দ্ৱে একতো গহেত্ৱা ৱদতি. আযামি অহং আযমহং. এতন্তি এতস্স. যথা মযন্তি যস্মা মযং.
৫০-৫১. উদকৱাহকোতি উদকোঘো. উদকসোতোতি পোৰাণা. ‘‘যায ত্ৱ’’ন্তি পুব্বভাগৱিপস্সনাপটিপদং সন্ধায ৱুত্তং. চিৰপটিকাতি চিৰপভুতি, নাগদমনতো পট্ঠায চিৰপটিকা. ‘‘চিৰপটিসঙ্খা’’তিপি ৱদন্তি. কেসমিস্সন্তিআদিম্হি অব্বোকিণ্ণং ৱিসুং ৱিসুং বন্ধিত্ৱা পক্খিত্তত্তা কেসাদযোৱ কেসমিস্সাতি পোৰাণা. খাৰিকাজমিস্সন্তি এত্থ খাৰী ৱুচ্চতি তাপসপৰিক্খাৰো. জটিলে পাহেসীতি দ্ৱে তযো তাপসে পাহেসি. ‘‘সোড়সাতিৰেকঅড্ঢউড্ঢানি পাটিহাৰিযসহস্সানী’’তি ৱুত্তং.
৫৪. অগ্গিহুত্তে কতপৰিচযত্তা ভগৱা তেসং আদিত্তপৰিযায-মভাসি (সং. নি. ৪.২৮). তত্থ একচ্চং আৰম্মণৱসেন আদিত্তং চক্খাদি ৰাগগ্গিনা, একচ্চং সম্পযোগৱসেন চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা ৱেদযিতাদিকেনেৱ, একচ্চং অভিভূতত্থেন চক্খাদি এৱ জাতিআদিনা, একচ্চং পচ্চযত্থেন, তদেৱ সোকাদিনাতি যথাসম্ভৱমেত্থ আদিত্ততা ৱেদিতব্বা. এত্থ কিঞ্চাপি দুক্খলক্খণমেৱেকং পাকটং, তদনুসাৰেন পন ইতৰং লক্খণদ্ৱযম্পি তেহি দিট্ঠন্তি ৱেদিতব্বং দুক্খাকাৰস্স ইতৰাকাৰদীপনতো. সন্তসুখতণ্হাভিনিৱিট্ঠত্তা পনেসং দুক্খলক্খণপুব্বঙ্গমা দেসনা কতাতি ৱেদিতব্বা.
উৰুৱেলপাটিহাৰিযকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
বিম্বিসাৰসমাগমকথাৱণ্ণনা
৫৫-৭. ৱত্থুকামভূতা ইত্থিযো কামিত্থিযো. দুতিযাদযো অস্সাসকা. যস্মা অনুপ্পন্নে এৱ ভগৱতি বুদ্ধকোলাহলং লোকে পঠমমেৱ ৱস্সসহস্সং উপ্পজ্জতি. ব্ৰহ্মানো চ ব্ৰাহ্মণৱণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৱা ৱেদেসু সহস্সত্তযমত্তং বুদ্ধপটিসংযুত্তং পৰিযত্তিং পক্খিপিত্ৱা ৱাচেন্তি, ভগৱতো জাতিতো পট্ঠায চ বুদ্ধকথা লক্খণঞ্ঞূহি ব্ৰাহ্মণেহি উপ্পাদিতা, পত্থটা লোকে, তস্মা যুজ্জন্তি, ন অঞ্ঞথা. ‘‘তমদ্দস বিম্বিসাৰো, পাসাদস্মিং পতিট্ঠিতো’’তিআদিগাথাহি বোধিসত্তকালে এৱ অভিসিত্ততা বিম্বিসাৰস্স সিদ্ধা.
৫৮. ইধাৱুসো খীণাসৱো ভিক্খু পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনো হোতি ছড়ঙ্গসমন্নাগতো একাৰক্খো চতুৰাপস্সেনো পণুন্নপচ্চেকসচ্চো সমৱযসট্ঠেসনো অনাৱিলসঙ্কপ্পো পস্সদ্ধকাযসঙ্খাৰো সুৱিমুত্তচিত্তো সুৱিমুত্তপঞ্ঞোতি (দী. নি. ৩.৩৪৮, ৩৬০; অ. নি. ১০.১৯) দস অৰিযৱাসা নাম. ৰূপাৰূপসমাপত্তিযো অট্ঠ নিৰোধসমাপত্তি মহাকৰুণাসমাপত্তীতিপি পোৰাণা. তত্থ নীৱৰণা পঞ্চঙ্গা চ. ছড়ঙ্গুপেক্খা ছড়ঙ্গা. সতাৰক্খেন একাৰক্খা. সঙ্খায একং পটিসেৱতি, অধিৱাসেতি, পৰিৱজ্জেতি, সঙ্খায একং ৱিনোদেতীতি অযং চতুৰাপস্সেনো. পুথুসমণব্ৰাহ্মণানং পুথুপচ্চেকসচ্চানি চত্তাৰি পহীনানি, এৱং পণুন্নপচ্চেকসচ্চো. কামেসনা ভৱেসনা পহীনা হোতি, ব্ৰহ্মচৰিযেসনা পটিপ্পস্সদ্ধা, এৱং সমৱযসট্ঠেসনো. কামব্যাপাদৱিহিংসাসঙ্কপ্পো পহীনো হোতি, এৱং অনাৱিলসঙ্কপ্পো, সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি এৱং সুৱিমুত্তচিত্তো হোতি. ৰাগো পহীনো উচ্ছিন্নমূলো…পে… অনুপ্পাদধম্মোতি পজানাতি, দোসো, মোহো অনুপ্পাদধম্মোতি পজানাতি, এৱং সুৱিমুত্তপঞ্ঞোতি.
‘‘ঠানাঠানং ৱিপাকঞ্চ, ঞাণং সব্বত্থগামিনিং;
অনেকধাতুযো লোকং, অধিমুত্তিঞ্চ পাণিনং.
‘‘জানাতি ইন্দ্ৰিযানঞ্চ, পৰোপৰিযতং মুনি;
ঝানাদিসংকিলেসাদি-ঞাণং ৱিজ্জত্তযং তথা’’তি. –
ইমানি দস বলানি. অসেক্খঙ্গানি নাম অসেক্খা সম্মাদিট্ঠি…পে… অসেক্খৱিমুত্তি অসেক্খৱিমুত্তিঞাণদস্সনন্তি. তত্থ দসমং অসেক্খং. এতেহি দসহি চুপেতো পাৰমীহীতি পোৰাণা.
বিম্বিসাৰসমাগমকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপব্বজ্জাকথাৱণ্ণনা
৬০. কিং কাহসীতি কিং কাহতি. ‘‘কিং কৰোতি, কিং কৰোসী’’তি ৱা ব্যঞ্জনং বহুং ৱত্ৱাতি অত্থো. পটিপাদেন্তোতি নিগমেন্তো. ‘‘পচ্চব্যথা, পচ্চব্যথ’’ন্তিপি পঠন্তি. কপ্পনহুতেহীতি এত্থ দসকানং সতং সহস্সং, সহস্সানং সতং সতসহস্সং, সতসহস্সানং সতং কোটি, কোটিসতসহস্সানং সতং পকোটি, পকোটিসতসহস্সানং সতং কোটিপকোটি, কোটিপকোটিসতসহস্সানং সতং নহুতন্তি ৱেদিতব্বং. কপ্পনহুতেহীতি এৱমনুসাৰতো অব্ভতীতং নামাতি খন্ধকভাণকানং পাঠোতি.
৬৩. ‘‘কুলচ্ছেদাযা’’তি পাঠো, কুলুপচ্ছেদাযাতি অত্থো. মনুস্সা ‘‘ধম্মেন কিৰ সমণা সক্যপুত্তিযা নযন্তি, নাধম্মেনা’’তি ন পুন চোদেসুন্তি এৱং পাঠসেসেন সম্বন্ধো কাতব্বো.
এত্তাৱতা থেৰো নিদানং নিট্ঠপেসীতি ৱেদিতব্বং. হোন্তি চেত্থ –
‘‘যং ধম্মসেনাপতি এত্থ মূল-
গন্থস্স সিদ্ধিক্কমদস্সনেন;
নিদাননিট্ঠানমকংসু ধম্ম-
সঙ্গাহকা তে ৱিনযক্কমঞ্ঞূ.
‘‘নিদানলীনত্থপদানমেৱ,
নিদানিট্ঠানমিদং ৱিদিত্ৱা;
ইতো পৰং চে ৱিনযত্থযুত্ত-
পদানি ৱীমংসনমেৱ ঞেয্য’’ন্তি.
সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপব্বজ্জাকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উপজ্ঝাযৱত্তকথাৱণ্ণনা
৬৪. বুদ্ধুপজ্ঝাযকানং ইতৰেসং এহিভিক্খূনং নিৱাসনপাৰুপনকপ্পতো নেসং ৱিসুং ৱিসুং সদিসত্তা ‘‘দুন্নিৱত্থা দুপ্পাৰুতা অনাকপ্পসম্পন্না’’তি ৱুত্তা. ন কেৱলঞ্চ ইত্থম্ভূতা পিণ্ডায চৰন্তি, অপিচ মনুস্সানং ভুঞ্জমানানং উপৰীতিআদি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি পিপাসাসহনতো, ইতৰেসং আকপ্পসম্পত্তিযা পসন্নত্তা চ.
৬৫. কেন কো উপজ্ঝাযো গহেতব্বোতি? ‘‘তদা সো যস্স সন্তিকে পব্বাজিতো, এতৰহি যস্স সন্তিকে উপসম্পদাপেক্খো হোতি. উপজ্ঝাযেন চ সাধূতি সম্পটিচ্ছনং সন্ধাযা’’তি কেহিচি লিখিতং. তং তে এৱং জানন্তি ‘‘উপজ্ঝাযেন ‘সাহূ’তিআদিনা সম্পটিচ্ছিতে সদ্ধিৱিহাৰিকস্স ‘সাধু সুট্ঠু সম্পটিচ্ছামী’তি ৱচনং কেৱলং ভিক্খূহি আচিণ্ণমেৱ, ন কত্থচি দিস্সতি, তস্মা ৱিনাপি তেন উপজ্ঝাযো গহিতোৱ হোতী’’তি. তত্থ সাহূতি সাধূতি ৱুত্তং হোতি. লহূতি লহু, ত্ৱং মম ন ভাৰিযোসীতি ৱুত্তং হোতি. ওপাযিকন্তি উপাযপটিসংযুত্তং, ইমিনা উপাযেন ত্ৱং মে ইতো পট্ঠায ভাৰো জাতোসীতি অত্থো. পতিৰূপন্তি অনুৰূপং তে উপজ্ঝাযগ্গহণন্তি অত্থো.
৬৬. তাদিসমেৱ মুখধোৱনোদকং উতুম্হি একসভাগেতি. ইতো পট্ঠাযাতি ‘‘ন উপজ্ঝাযস্স ভণমানস্সা’’তি এত্থ ৱুত্তন-কাৰতো পট্ঠায. তেন ‘‘নাতিদূৰে গন্তব্বং, নাচ্চাসন্নে গন্তব্ব’’ন্তি এত্থ ৱুত্তন-কাৰেন অনাপত্তীতি দীপেতীতি একে. সচিত্তকা অযং আপত্তি, উদাহু অচিত্তকাতি? অনাদৰিযপচ্চযত্তা সচিত্তকা. অনাদৰিযপচ্চযতা কথং পঞ্ঞাযতীতি চে? অনাদৰিযপচ্চযেহি সঙ্গহিতন্তি. পাতিমোক্খুদ্দেসে সেখিযানং গণপৰিচ্ছেদাকৰণঞ্হি খন্ধকপৰিযাপন্নাপত্তিযা সঙ্গণ্হনত্থং. ইদং পন লক্খণং চাৰিত্তেযেৱ ৱেদিতব্বং, ন ৱাৰিত্তে অকপ্পিযমংসখাদনাদিআপত্তীনং অচিত্তকত্তা. খন্ধকৱাৰিত্তানং তেহি সঙ্গহো, সেখিযৱাৰিত্তেযেৱ অচিত্তকেহি সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিপচ্চযাদীহীতি আচৰিযো. যত্থ যত্থ ন-কাৰেন পটিসেধো কৰীযতি, কিং সব্বত্থ দুক্কটাপত্তীতি? আম. যত্থ অট্ঠকথায নযো ন দস্সিতো, তত্থ সব্বত্থ. পৰতো হি অট্ঠকথাযং ‘‘সচে পন কাড়ৱণ্ণকতা ৱা সুধাবদ্ধা ৱা হোতি নিৰজমত্তিকা, তথাৰূপায ভূমিযা ঠপেতুং ৱট্টতী’’তিআদিনা নযেন নযো দস্সিতো.
এত্থাহ – যস্মা পাড়িযংযেৱ ‘‘সচে উপজ্ঝাযস্স অনভিৰতি উপ্পন্না হোতি, দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতী’’তি (মহাৱ. ৬৬) ভগৱতো ৱচনৱসেন অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযো যুত্তোতি দস্সেতুং ‘‘নাতিদূৰে নাচ্চাসন্নে’’তি এত্থ কো ভগৱতো ৱচনলেসোতি? ৱুচ্চতে – ‘‘পঠমতৰং আগন্ত্ৱা আসনং পঞ্ঞাপেতব্ব’’ন্তিআদীনি ৱদন্তি দেসনিযমনতো. উপজ্ঝাযেন অনুমতংযেৱ পঠমগমনন্তি চে? ন, অসিদ্ধত্তা, সিদ্ধেপি যথাৱুত্তনযসিদ্ধিতো চ. ন হি ৱাৰিত্তস্স অনুমতি অনাপত্তিকৰা হোতি, এৱং সন্তেপি ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং. কোট্ঠকন্তি দ্ৱাৰকোট্ঠকং. ন নিস্সজ্জিতব্বং, ন নিদহিতব্বং ৱা.
উপজ্ঝাযৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নসম্মাৱত্তনাদিকথাৱণ্ণনা
৬৮. অধিমত্তং গেহস্সিতপেমং ন হোতীতি এত্থ গেহস্সিতপেমং ন অকুসলমিচ্চেৱ দট্ঠব্বং খীণাসৱানম্পি সাধাৰণত্তা ইমস্স লক্খণস্স. ন খীণাসৱানং অসম্মাৱত্তনাভাৱতোতি চে? ন, তেসং ন পণামেতব্বং তংসমন্নাগমনসিদ্ধিতো, তস্মা ‘‘মমেস ভাৰো’’তি মমত্তকৰণং তত্থ পেমন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘একো ৱত্তসম্পন্নো…পে… তেসং অনাপত্তী’তি এত্থ ৱিয সচে একো ৱত্তসম্পন্নো ভিক্খু ‘ভন্তে, তুম্হে অপ্পোস্সুক্কা হোথ, অহং তুম্হাকং সদ্ধিৱিহাৰিকং, অন্তেৱাসিকং ৱা গিলানং ৱা উপট্ঠহিস্সামি, ওৱদিতব্বং ওৱদিস্সামি, ইতি কৰণীযেসু উস্সুক্কং আপজ্জিস্সামী’তি ৱদতি, তে এৱাসদ্ধিৱিহাৰিকাদযো ‘ভন্তে, তুম্হেৱ কেৱলং অপ্পোস্সুক্কা হোথা’তি ৱদন্তি, ৱত্তং ৱা ন সাদিযন্তি, ততো পট্ঠায আচৰিযুপজ্ঝাযানং অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং.
নসম্মাৱত্তনাদিকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ৰাধব্ৰাহ্মণৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৭৩. ‘‘পূতিমুত্তন্তি মুত্তং পূতিকাযো ৱিযা’’তি ৱত্ৱাপি ‘‘পূতিভাৱেন মুত্তং পটিনিস্সট্ঠং ভেসজ্জং পূতিমুত্তভেসজ্জ’’ন্তি লিখিতং. সব্বত্থ ইত্থন্নামোতি একোৱ ন-কাৰো হোতি.
ৰাধব্ৰাহ্মণৱত্থুকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আচৰিযৱত্তকথাৱণ্ণনা
৭৬. ‘‘আযস্মতো নিস্সায ৱচ্ছামী’’তি ৱুত্তং. ‘‘আযস্মতো ওৱাদং নিস্সায ৱসামী’’তি পাঠসেসৱসেন ৱেদিতব্বা. নিস্সাযাতি ৱা নিস্সযা, নিস্সযেনাতি ৱুত্তং হোতি. আযস্মতোতি ৱা উপযোগত্থে সামিৱচনং.
আচৰিযৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিকথাৱণ্ণনা
৮৩. দিসং গতোতি তত্থ ধুৰনিক্খিত্তৱাসো হুত্ৱা তিৰোগামং গতো. যত্থ নিস্সযো লব্ভতি, তত্থ গন্তব্বন্তি এত্থাপি উপজ্ঝাযে ৱুত্তনযেনেৱ ‘‘কতিপাহেন গমিস্সামী’’তি গমনে চেস উস্সাহো ৰক্খতি. মা ইধ পটিক্কমীতি মা ইধ গচ্ছ. সভাগা নাম উপজ্ঝাযস্স সিস্সা. তত্থ নিস্সযং গহেত্ৱা. যদি এৱং কো ৱিসেসোতি চে? তেন ইদং ৱুচ্চতি ‘‘অপ্পেৱ নাম খমেয্যা’’তি. ৱসিতুং ৱট্টতীতি উপজ্ঝাযেন পৰিচ্চত্তত্তা উপজ্ঝাযসমোধানং নিৰত্থকন্তি অত্থো. সচে উপজ্ঝাযো চিৰেন অনুগ্গহেতুকামো হোতি, ততো পট্ঠায উপজ্ঝাযোৱ নিস্সযো. উপজ্ঝাযো চে অলজ্জী হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন অনেকক্খত্তুং ৱাৰেত্ৱা অৱিৰমন্তং উপজ্ঝাযং পহায ৱিনাপি নিস্সযপণামনেন অঞ্ঞস্স সন্তিকে নিস্সযং গহেত্ৱা ৱসিতব্বং. উপজ্ঝাযস্স চে লিঙ্গং পৰিৱত্ততি, একদিৱসম্পি ন ৰক্খতি. পক্খপণ্ডকো চে হোতি, নিস্সযজাতিকো চে ‘‘উপজ্ঝাযস্স সুক্কপক্খং আগমেহী’’তি ৱদতি, সযমেৱ ৱা আগমেতি, ৱট্টতি. উপজ্ঝাযো চে উক্খেপনিযকম্মকতো হোতি, নানাসংৱাসকভূমিযং ঠিতত্তা নিস্সযো পটিপ্পস্সম্ভতি. সম্মাৱত্তন্তং পন পস্সিত্ৱা কম্মপটিপ্পস্সদ্ধিং আগমেতুং লভতি. মানত্তাচাৰী চে হোতি, অব্ভানং আগমেতব্বং. দীঘং চে পৰিৱাসং চৰতি, অঞ্ঞস্স সন্তিকে নিস্সযো গহেতব্বো, উপজ্ঝাযসমোধানং অপ্পমাণং. পৰিৱাসমানত্তচাৰিনা হি ন নিস্সযো দাতব্বো. যং পন পাৰিৱাসিকক্খন্ধকট্ঠকথাযং ৱুত্তং ‘‘সদ্ধিৱিহাৰিকানম্পি সাদিযন্তস্স দুক্কটমেৱা’’তিআদি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৭৫), তং যথাৱুত্তমত্থং সাধেতি এৱ. যং পন ৱুত্তং ‘‘সচে সদ্ধাপব্বজিতা কুলপুত্তা ‘তুম্হে, ভন্তে, ৱিনযকম্মমত্তং কৰোথা’’তি ৱত্ৱা ৱত্তং কৰোন্তিযেৱ, গামপ্পৱেসনং আপুচ্ছন্তিযেৱ, তং ৱাৰিতকালতো পট্ঠায অনাপত্তী’’তি. তং ৱত্তসাদিযনপচ্চযা দুক্কটাভাৱমত্তদীপনত্থং, সদ্ধিৱিহাৰিকানং সাপেক্খতং ৱা সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তস্মা তে চে উপজ্ঝাযেন ৱাৰিতানুৰূপমেৱ পটিপজ্জন্তি, নিস্সযো তেসং পটিপ্পস্সদ্ধোতি সিদ্ধং হোতি.
দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱা নিৱত্ততীতি ‘‘এত্তাৱতা দিসাপক্কন্তো নাম হোতি, তস্মা অন্তেৱাসিকে অনিক্খিত্তধুৰেপি নিস্সযো পটিপ্পস্সম্ভতি. আচৰিযুপজ্ঝাযা দ্ৱে লেড্ডুপাতে অনতিক্কম্ম লেড্ডুপাতদ্ৱযব্ভন্তৰে তিৰোৱিহাৰেপি পৰিক্খিত্তে, অপৰিক্খিত্তে ৱা ৱসিতুং ৱট্টতী’’তি লিখিতং. অপৰিক্খিত্তেযেৱাতি নো তক্কোতি আচৰিযো, এত্থ পন অপৰিক্খিত্তস্স পৰিক্খেপাৰহট্ঠানতো ৱিমুত্তে অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে ৱসন্তীতি অধিপ্পাযো. ৱিহাৰোতি চেত্থ ‘‘তাদিসস্স ৱিহাৰস্স অন্তে ঠিতা একা কুটিকা অধিপ্পেতাতি উপতিস্সত্থেৰো’’তি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘সচে উভোপি আচৰিযন্তেৱাসিকা কেনচি…পে… নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতী’’তি ইমিনা সামঞ্ঞতো ৱুত্তেন অট্ঠকথাৱচনেন ধম্মসিৰিত্থেৰৱাদো সমেতি. অপৰিক্খিত্তে ৱাতি দ্ৱিন্নং লেড্ডুপাতানং অন্তো পৰিক্খিত্তো ৱা হোতি অপৰিক্খিত্তো ৱা. ‘‘বহিসীম’’ন্তি চ ৱুত্তত্তা অন্তোৱিহাৰসীমাযং দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱাপি ৱসিতুং ৱট্টতীতি সিদ্ধত্তা পন উপতিস্সত্থেৰৱাদো ন সমেতি. একাৱাসে হি পৰিক্খিত্তে ৱা অপৰিক্খিত্তে ৱা অন্তমসো অন্তোতিযোজনেপি ৱসতো নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতি. সো চ উপচাৰসীমায পৰিচ্ছিন্নো, সা চ উপচাৰসীমা পৰিক্খিত্তস্স ৱিহাৰস্স পৰিক্খেপেন অপৰিক্খিত্তস্স পৰিক্খেপাৰহট্ঠানেন পৰিচ্ছিন্নো একাৱাসো.
উপোসথক্খন্ধকে একাৱাসৱিমতিযং সীমায অনুঞ্ঞাতত্তাতি চে? ন, চীৱৰক্খন্ধকট্ঠকথায ৱিচাৰিতত্তা. যথাহ ‘‘সীমট্ঠকসঙ্ঘো ভাজেত্ৱা গণ্হাতূ’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৭৯). কতৰসীমায ভাজেতব্বং? মহাসিৱত্থেৰো কিৰাহ ‘‘অৱিপ্পৱাসসীমাযা’’তি. ততো নং আহংসু ‘‘অৱিপ্পৱাসসীমা নাম তিযোজনাপি হোতি, এৱং সন্তে তিযোজনে ঠিতা লাভং গণ্হিস্সন্তি, তিযোজনে ঠত্ৱা আগন্তুকৱত্তং পূৰেত্ৱা আৰামং পৱিসিতব্বং ভৱিস্সতি, গমিকো তিযোজনং গন্ত্ৱা সেনাসনং আপুচ্ছিস্সতি, নিস্সযপটিপ্পন্নস্স তিযোজনাতিক্কমে নিস্সযো পটিপ্পস্সম্ভিস্সতি, পাৰিৱাসিকেন তিযোজনং অতিক্কমিত্ৱা অৰুণং উট্ঠাপেতব্বং ভৱিস্সতি, ভিক্খুনিযা তিযোজনে ঠত্ৱা আৰামপ্পৱেসনা আপুচ্ছিতব্বা ভৱিস্সতি, সব্বমেতং উপচাৰসীমাপৰিচ্ছেদৱসেন কাতুং ৱট্টতীতি. তস্মা অন্তোউপচাৰসীমায লেড্ডুপাতদ্ৱযং অতিক্কমিত্ৱাপি ৱসতো নিস্সযো তিযোজনাতিক্কমে নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতীতি সিদ্ধং. কামঞ্চেত্থ উপচাৰসীমায তিযোজনপ্পমাণায, অতিৰেকায ৱা যথাৱুত্তদোসপ্পসঙ্গো সিযাতি. সা হি আৱাসেসু ৱড্ঢন্তেসু ৱড্ঢতি, পৰিহাযন্তেসু পৰিহাযতীতি ৱুত্তত্তা, তস্মা তাদিসস্স ৱিহাৰস্স অন্তে ঠিতা একা কুটি ৱিহাৰোতি ইধাধিপ্পেতা. সাপি তস্সেৱ ৱিহাৰস্স কুটিকাৱ হোতীতি কত্ৱা সো আৱাসো হোতি. নানাৱাসো এৱ চে অধিপ্পেতো, ‘‘অন্তে ঠিতা কুটিকা’’তি ন ৱত্তব্বং. দ্ৱিন্নং লেড্ডুপাতানং অব্ভন্তৰে পন অপৰিক্খিত্তে নানাৱাসে নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতীতি য্ৱাযং ‘‘নো তক্কো’’তি ৱুত্তো, সো তাদিসে নানাৱাসে সেনাসনগ্গাহস্স অপ্পটিপ্পস্সদ্ধিনযেন ৱুত্তো. সেনাসনগ্গাহো হি ‘‘গহণেন গহণং আলযো পটিপ্পস্সম্ভতী’’তি লক্খণত্তা ইতৰত্থ পটিপ্পস্সম্ভতি. তত্ৰাযং পাড়ি ‘‘তেন খো পন সমযেন আযস্মা উপনন্দো সক্যপুত্তো একো দ্ৱীসু আৱাসেসু ৱস্সং ৱসি…পে… দেথ, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসস্স একাধিপ্পায’’ন্তি (মহাৱ. ৩৬৪). অট্ঠকথাযঞ্চস্স এৱং ৱুত্তং ‘‘ইদঞ্চ নানালাভেহি নানূপচাৰেহি একসীমৱিহাৰেহি কথিতং, নানাসীমৱিহাৰে পন সেনাসনগ্গাহো পটিপ্পস্সম্ভতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৬৪). অপৰিক্খিত্তা নানাৱাসা একূপচাৰসঙ্খ্যং গচ্ছন্তি. পৰিক্খিত্তঞ্চ একূপচাৰং অপৰিক্খিত্তসঙ্খ্যং গচ্ছতি. এত্তাৱতা লেড্ডুপাতদ্ৱযব্ভন্তৰে অপৰিক্খিত্তে অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে ৱসতো নিস্সযো পন ন পটিপ্পস্সম্ভতি, পৰিক্খিত্তে পটিপ্পস্সম্ভতি এৱাতি অযমত্থো সাধিতোতি. এত্থাহ – দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱাৱ সতোপি নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতি. ৱুত্তঞ্হি নিস্সগ্গিযট্ঠকথাযং ‘‘সচে গচ্ছন্তানংযেৱ অসম্পত্তেসু দহৰেসু অৰুণং উগ্গচ্ছতি, চীৱৰং নিস্সগ্গিযং হোতি, নিস্সযো পন ন পটিপ্পস্সম্ভতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৯৫)? ৱুচ্চতে – তং উপজ্ঝাযেন সমাগমে সউস্সাহতায ৱুত্তং. ইধ ধুৱৱাসং সন্ধায, তস্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং ন ৱিলোমেন্তি. কেচি পন ‘‘দ্ৱে লেড্ডুপাতং অতিক্কম্মাতি ইদং দেৱসিকং আৰোচেত্ৱা ৱসনৱসেন ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তমেৱাতি মম তক্কো. দেৱসিকং আৰোচেত্ৱা ৱত্থব্বন্তি হি নেৱ পাড়িযং ন অট্ঠকথাযং দিস্সতি, তঞ্চ পন অপকতঞ্ঞূহি আচিণ্ণন্তি ৱেদিতব্বং.
নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উপসম্পাদেতব্বপঞ্চককথাৱণ্ণনা
৮৪. ন অসেক্খেন সীলক্খন্ধেনাতিআদি ‘‘অত্তানমেৱ পঠমং, পতিৰূপে নিৱেসযে’’তি (ধ. প. ১৫৮) ৱচনৱসেন ৱুত্তং, ন আপত্তিঅঙ্গৱসেন. নীলসমাযোগতো নীলং ৱিয ৱুত্তং ‘‘অসেক্খেন ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেনা’’তি. অধিসীলে সীলৱিপন্নো নাম আপজ্জিত্ৱা অৱুট্ঠিতো.
উপসম্পাদেতব্বপঞ্চককথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৮৬. যো সো অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বোতি এত্থ দ্ৱে অত্থৱিকপ্পা – তস্স পসূৰস্স ভিক্খুভাৱং সন্ধায অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো, সো ভিক্খু তংযেৱ তিত্থাযতনং সঙ্কমীতি অযমেকো অত্থো. এৱং তিত্থিযপক্কন্তকো পুন গিহিৱেসেন আগতো অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো, সো আগতো ন উপসম্পাদেতব্বোতি অযমেকো অত্থো. তং অঞ্ঞতিত্থিযপক্কন্তকং ঠপেত্ৱা ‘‘যো সো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো’’তি এত্থ ন গিহিৱেসধাৰণোৱ পুব্বসদ্দেন ৱুত্তো, কিন্তু তস্মিং অত্তনো যথাসমাদিন্নতিত্থিযৱেসে ঠিতোপি. দিট্ঠিৱসেন অতিত্থিযভূতত্তা অতিত্থিযপুব্বো, সো পনাগতো ৱিব্ভন্তো আগচ্ছতি, তস্স পৰিৱাসদানকিচ্চং নত্থি. কিং ইমস্স অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বস্স ভিক্খুৱেসং গহেত্ৱা সৰণগমনেন সামণেৰপব্বজ্জা জাতা, ন জাতাতি? কিঞ্চেত্থ যদি জাতা, ‘‘যো সো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞোপি অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে আকঙ্খতি পব্বজ্জং, আকঙ্খতি উপসম্পদং, তস্স চত্তাৰো মাসে পৰিৱাসো দাতব্বো’’তি (মহাৱ. ৮৬) ৱচনং ৱিৰুজ্ঝতি. অথ ন জাতা, পৰিৱাসকম্মৱাচায পব্বজ্জায অপৰামসনং ৱিৰুজ্ঝতীতি. তত্থ মহাৱিহাৰৱাসিনো ‘‘সামণেৰস্সেৱ সতো পৰিৱাসো দাতব্বো’’তি ৱদন্তি. ইতৰে তথা ন ৱদন্তি. তে হি ‘‘এৱং আৰাধকো খো ভিক্খৱে অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো আগতো উপসম্পাদেতব্বো’তি (মহাৱ. ৮৭) সুত্তপদং পৰিহৰিতব্বং, পুৰে চ পচ্ছা চ ‘অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো’তি ৱচনসামঞ্ঞতো ন সামণেৰো জাতোতি চে, যদি এৱং অপব্বাজেত্ৱাৱ উপসম্পাদেতব্বোতি আপজ্জতি. ততো চ সব্বপঠমং ৱুত্তসুত্তং ৱিৰুজ্ঝতি. ‘তিত্থাযতনং সঙ্কন্তো’তি পাঠোপি ন সুন্দৰং. পাণাতিপাতাদীসু অঞ্ঞতৰং সচে ভিন্দতি, চত্তাৰো মাসে পৰিপুণ্ণেপি পুন পৰিপূৰেতব্বং ৱিয দিস্সতি. ৱুত্তম্পি তস্স সংৱৰং ভিক্খুকৰণত্থায অনুঞ্ঞাতত্তা সীলে ৱত্তব্বং নত্থী’’তি ৱদন্তি, ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং. সৰণানি সচে ভিজ্জন্তি সামণেৰস্সেৱ.
অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বৱত্থুকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.