৬. ভেসজ্জক্খন্ধকৱণ্ণনা
পঞ্চভেসজ্জাদিকথাৱণ্ণনা
২৬০. ‘‘যং ভেসজ্জঞ্চেৱ অস্সা’’তি পৰতো ‘‘তদুভযেন ভিয্যোসো মত্তায কিস্সা হোন্তী’’তিআদিনা ৱিৰোধদস্সনতো নিদানানপেক্খং যথালাভৱসেন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. যথানিদানং কস্মা ন ৱুত্তন্তি চে? তদঞ্ঞাপেক্খাধিপ্পাযতো. সব্ববুদ্ধকালেপি হি সপ্পিআদীনং সত্তাহকালিকভাৱাপেক্খাতি তথা ৱচনেন ভগৱতো অধিপ্পাযো, তেনেৱ ‘‘আহাৰত্থঞ্চ ফৰেয্য, ন চ ওড়াৰিকো আহাৰো পঞ্ঞাযেয্যা’’তি ৱুত্তং. তথা হি কালে পটিগ্গহেত্ৱা কালে পৰিভুঞ্জিতুন্তি এত্থ চ কালপৰিচ্ছেদো ন কতো. কুতোযেৱ পন লব্ভা তদঞ্ঞাপেক্খাধিপ্পাযো ভগৱতো মূলভেসজ্জাদীনি তানি পটিগ্গহেত্ৱা যাৱজীৱন্তি কালপৰিচ্ছেদো. যং পন ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তানি পঞ্চ ভেসজ্জানি কালে পটিগ্গহেত্ৱা কালে পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি ৱচনং, তং ‘‘সন্নিধিং কত্ৱা অপৰাপৰস্মিং দিৱসে কালে এৱ পৰিভুঞ্জিতুং অনুজানামী’’তি অধিপ্পাযতো ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অঞ্ঞথা অতিসযত্তাভাৱতো ‘‘যং ভেসজ্জঞ্চেৱ অস্সা’’তিআদি ৱিতক্কুপ্পাদো ন সম্ভৱতি. পণীতভোজনানুমতিযা পসিদ্ধত্তা আবাধানুৰূপসপ্পাযাপেক্খায ৱুত্তানীতি চে? তঞ্চ ন, ভিয্যোসো মত্তায কিসাদিভাৱাপত্তিদস্সনতো. যথা ‘‘উচ্ছুৰসং উপাদায ফাণিত’’ন্তি ৱুত্তং, তথা ‘‘নৱনীতং উপাদায সপ্পি’’ন্তি ৱত্তব্বতো নৱনীতং ৱিসুং ন ৱত্তব্বন্তি চে? ন, ৱিসেসদস্সনাধিপ্পাযতো. যথা ফাণিতগ্গহণেন সিদ্ধেপি পৰতো উচ্ছুৰসো ৱিসুং অনুঞ্ঞাতো উচ্ছুসামঞ্ঞতো গুড়োদকট্ঠানে ঠপনাধিপ্পাযতো. তথা নৱনীতে ৱিসেসৱিধিদস্সনাধিপ্পাযতো নৱনীতং ৱিসুং অনুঞ্ঞাতন্তি ৱেদিতব্বং. ৱিসেসৱিধি পনস্স ভেসজ্জসিক্খাপদট্ঠকথাৱসেন ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘পচিত্ৱা সপ্পিং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুকামেন অধোতম্পি পচিতুং ৱট্টতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২২). তত্থ সপ্পি পক্কাৱ হোতি, নাপক্কা. তথা ফাণিতম্পি. নৱনীতং অপক্কমেৱ.
এত্থাহ – নৱনীতং ৱিয উচ্ছুৰসোপি সত্তাহকালিকপাড়িযং এৱ ৱত্তব্বোতি? ন ৱত্তব্বো. কস্মা? সত্তাহকালিকপাড়িযং ৱুত্তে উচ্ছুৰসো গুড়াপদেসেন যথা অগিলানস্স ফাণিতং পটিসিদ্ধং, তথা উচ্ছুৰসোপীতি আপজ্জতি, অৱুত্তে পন গুড়ং ৱিয সো ফাণিতসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি. ইধ অৱত্ৱা পচ্ছা ৱচনেন গুড়োদকট্ঠানেৱ ঠপিতো হোতি. তদত্থমেৱ পচ্ছাভত্তং ৱট্টনকপানকাধিকাৰে ৱুত্তো, তস্মা এৱ যামকালিকোতি চে? ন, অট্ঠকথাৱিৰোধতো. ন উপাদাযত্থস্স নিস্সযত্থত্তাতি চে? কিং ৱুত্তং হোতি – ‘‘উচ্ছুৰসং উপাদায উচ্ছুৱিকতি ফাণিতন্তি ৱেদিতব্বা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৩) যদেতং নিস্সগ্গিযট্ঠকথাৱচনং, তত্থ ‘‘উপাদাযা’’তি ইমস্স নিস্সায পচ্চযং কত্ৱাতি অত্থোতি. ন, পৰতো অপৰকিৰিযায অদস্সনতো. যথা ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.২০৪, ৪০০; ৩.৪২১, ৪২৫; সং. নি. ২.৪৩) ‘‘পটিচ্চা’’তি ইমস্স উস্সুক্কৱচনস্স ‘‘উপ্পজ্জতী’’তি অপৰকিৰিযা দিস্সতি, ন তথা ‘‘উচ্ছুৰসং উপাদাযা’’তি এত্থ অপৰকিৰিযা দিস্সতীতি. অযুত্তমেতং তত্থ তদভাৱেপি সিদ্ধত্তা. যথা ‘‘চত্তাৰো চ মহাভূতা চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদায ৰূপ’’ন্তি (ধ. স. ৫৮৪) এত্থ অপৰকিৰিযায অভাৱেপি উস্সুক্কৱচনং সিদ্ধং, তথা এত্থাপি সিযাতি? ন, তত্থ পাঠসেসাপেক্খত্তা. যথা চত্তাৰো মহাভূতা উপাদায ৱুত্তং, পৱত্তকং ৱা ৰূপন্তি ইমং পাঠসেসং সা পাড়ি অপেক্খতি, ন তথা ইদং অট্ঠকথাৱচনং কঞ্চি পাঠং অপেক্খতি. পৰিপুণ্ণৱাদিনো হি অট্ঠকথাচৰিযা. সঞ্ঞাকৰণমত্তং ৱা তস্স ৰূপস্স. ‘‘অত্থি ৰূপং উপাদাযা’’তিআদীসু (ধ. স. ৫৮৪) হি সঞ্ঞাকৰণমত্তং, এৱমিধাপীতি ৱেদিতব্বং. ইধ পন ‘‘উচ্ছুৰসং উপাদাযা’’তি উচ্ছুৰসং আদিং কত্ৱা, ততো পট্ঠাযাতি অত্থো, তস্মা ‘‘উচ্ছুৰসেন সংসট্ঠং ভত্তং অগিলানো ভিক্খু ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তো পণীতভোজনসিক্খাপদেন কাৰেতব্বো, ভিক্খুনী পাটিদেসনিযেনা’’তি ৱুত্তং, তং অযুত্তন্তি একে. তে ৱিসেসহেতুনো অভাৱং দস্সেত্ৱা পঞ্ঞাপেতব্বা.
এত্তাৱতা ‘‘উচ্ছুৰসং উপাদাযাতি উচ্ছুৰসং আদিং কত্ৱা’’তিআদীনং পদানং অত্থং মিচ্ছা গহেত্ৱা যদি ‘‘উচ্ছুৰসং উপাদাযা’’তি ৱচনেন উচ্ছুৰসো ফাণিতং সিযা, ‘‘অপক্কা ৱা’’তি ৱচনং নিৰত্থকং অপক্কৱচনেন উচ্ছুৰসস্স গহিতত্তা. অথ ‘‘পক্কা ৱা’’তি ৱচনেন উচ্ছুৰসো ফাণিতন্তি সিদ্ধং, ‘‘উচ্ছুৰসং উপাদাযা’’তি ৱচনং নিৰত্থকন্তি উত্তৰং ৱুত্তং, তং অনুত্তৰন্তি সাধিতং হোতি. সো চেতেহি অপক্কা ৱাতি সামং ভিক্খুনা অপক্কা ৱা. অৱত্থুকপক্কা ৱাতি ভিক্খুনাৱ সামং ৱিনা ৱত্থুনা পক্কা ৱাতি অত্থো. তস্মা অঞ্ঞথা ‘‘সৱত্থুকপক্কা ৱা’’তি চ ৱত্তব্বন্তি অত্থো দস্সিতো, সো দুট্ঠু দস্সিতো. কস্মা? মহাঅট্ঠকথাযং ‘‘ঝামউচ্ছুফাণিতং ৱা কোট্টিতউচ্ছুফাণিতং ৱা পুৰেভত্তমেৱ ৱট্টতী’’তি ৱুত্তত্তা, ‘‘সৱত্থুকপক্কা ৱা’’তি ৱচনস্স চ লদ্ধিৱিৰোধতো অৱুত্তত্তা. ‘‘মহাপচ্চৰিযং পন ‘এতং সৱত্থুকপক্কং ৱট্টতি নো ৱট্টতী’তি পুচ্ছং কত্ৱা ‘উচ্ছুফাণিতং পচ্ছাভত্তং নো ৱট্টনকং নাম নত্থী’তি ৱুত্তং, তং যুত্ত’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৩) ৱুত্তত্তা চ সৱত্থুকপক্কা ৱাতি অত্থো চ ৱুত্তোযেৱ হোতি, তস্মা দুদ্দস্সিতোতি সিদ্ধং. আহাৰত্থন্তি আহাৰপযোজনং. আহাৰকিচ্চং যাপনন্তি অত্থোতি চ.
২৬২. তেলপৰিভোগেনাতি সত্তাহকালিকপৰিভোগেন.
২৬৩. সতি পচ্চযেতি এত্থ সতিপচ্চযতা গিলানাগিলানৱসেন দ্ৱিধা ৱেদিতব্বা. ৱিকালভোজনসিক্খাপদস্স হি অনাপত্তিৱাৰে যামকালিকাদীনং তিণ্ণম্পি অৱিসেসেন সতিপচ্চযতা ৱুত্তা. ইমস্মিং খন্ধকে ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিলানস্স গুড়ং, অগিলানস্স গুড়োদকং, অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিলানস্স লোণসোৱীৰকং, অগিলানস্স উদকসম্ভিন্ন’’ন্তি ৱুত্তং. তস্মা সিদ্ধং সতিপচ্চযতা গিলানাগিলানৱসেন দুৱিধাতি. অঞ্ঞথা অসতি পচ্চযে গুড়োদকাদীসু আপজ্জতি. ততো চ পাড়িৱিৰোধো.
পিট্ঠেহীতি পিসিততেলেহি. কোট্ঠফলন্তি কোট্ঠৰুক্খস্স ফলং. ‘‘মদনফলং ৱা’’তি চ লিখিতং. হিঙ্গুজতু নাম হিঙ্গুৰুক্খস্স দণ্ডপল্লৱপৱাড়পাকনিপ্ফন্না. হিঙ্গুসিপাটিকা নাম তস্স মূলসাখপাকনিপ্ফন্না. তকং নাম তস্স ৰুক্খস্স তচপাকোদকং. তকপত্তীতি তস্স পত্তপাকোদকং. তকপণ্ণীতি তস্স ফলপাকোদকং. অথ ৱা ‘‘তকং নাম লাখা. তকপত্তীতি কিত্তিমলোমলাখা. তকপণ্ণীতি পক্কলাখা’’তি লিখিতং. উব্ভিদং নাম ঊসপংসুমযং.
২৬৪. ছকণং গোমযং. পাকতিকচুণ্ণং নাম অপক্ককসাৱচুণ্ণং, তেন ‘‘ঠপেত্ৱা গন্ধচুণ্ণং সব্বং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. চালিতেহীতি পৰিস্সাৱিতেহি.
২৬৫. নানাসম্ভাৰেহি কতন্তি নানোসধেহি.
গুড়াদিঅনুজাননকথাৱণ্ণনা
২৭৪. সামং পক্কং সমপক্কন্তি দুৱিধং ৱিয দীপেতি, তস্মা খীৰাদীসু উণ্হমত্তমেৱ পাকো. তেন উত্তণ্ডুলাদিসমানা হোন্তি.
২৭৬-৮. ‘‘বুদ্ধপ্পমুখ’ন্তি আগতট্ঠানে ‘ভিক্খুসঙ্ঘো’তি অৱত্ৱা ‘সঙ্ঘো’তি ৱুচ্চতি ভগৱন্তম্পি সঙ্গহেতু’’ন্তি ৱদন্তি. নাগোতি হত্থী.
২৭৯. সম্বাধেতি ৱচ্চমগ্গে ভিক্খুস্স ভিক্খুনিযা চ পস্সাৱমগ্গেপি অনুলোমতো. দহনং পটিক্খেপাভাৱা ৱট্টতি. সত্থৱত্তিকম্মানুলোমতো ন ৱট্টতীতি চে? ন, পটিক্খিত্তপটিক্খেপা, পটিক্খিপিতব্বস্স তপ্পৰমতাদীপনতো, কিং ৱুত্তং হোতি? পুব্বে পটিক্খিত্তম্পি সত্থকম্মং সম্পিণ্ডেত্ৱা পচ্ছা ‘‘ন, ভিক্খৱে…পে… থুল্লচ্চযস্সা’’তি দ্ৱিক্খত্তুং সত্থকম্মস্স পটিক্খেপো কতো. তেন সম্বাধস্স সামন্তা দ্ৱঙ্গুলং পটিক্খিপিতব্বং নাম. সত্থৱত্তিকম্মতো উদ্ধং নত্থীতি দীপেতি. কিঞ্চ ভিয্যো পুব্বে সম্বাধেযেৱ সত্থকম্মং পটিক্খিত্তং, পচ্ছা সম্বাধস্স সামন্তা দ্ৱঙ্গুলম্পি পটিক্খিত্তং, তস্মা তস্সেৱ পটিক্খেপো, নেতৰস্সাতি সিদ্ধং. এত্থ ‘‘সত্থং নাম সত্থহাৰকং ৱাস্স পৰিযেসেয্যা’’তিআদীসু ৱিয যেন ছিন্দতি, তং সব্বং. তেন ৱুত্তং ‘‘কণ্টকেন ৱা’’তিআদি. খাৰদানং পনেত্থ ভিক্খুনিৱিভঙ্গে পসাখে লেপমুখেন অনুঞ্ঞাতন্তি ৱেদিতব্বং. একে পন ‘‘সত্থকম্মং ৱা’’তি পাঠং ৱিকপ্পেত্ৱা ৱত্থিকম্মং কৰোন্তি. ‘‘ৱত্থী’’তি কিৰ অগ্ঘিকা ৱুচ্চতি. তায ছিন্দনং ৱত্থিকম্মং নামাতি চ অত্থং ৱণ্ণযন্তি, তে ‘‘সত্থহাৰকং ৱাস্স পৰিযেসেয্যা’’তি ইমস্স পদভাজনীযং দস্সেত্ৱা পটিক্খিপিতব্বা. অণ্ডৱুড্ঢীতি ৱাতণ্ডকো. আদানৱত্তীতি আনহৱত্তি.
মনুস্সমংসপটিক্খেপকথাৱণ্ণনা
২৮০. ‘‘ন, ভিক্খৱে, মনুস্সমংসং…পে… থুল্লচ্চযস্সা’’তি ৱুত্তত্তা, ‘‘ন চ, ভিক্খৱে, অপ্পটি…পে… দুক্কটস্সা’’তি চ ৱুত্তত্তা অপ্পটিৱেক্খণদুক্কটঞ্চ থুল্লচ্চযঞ্চাতি দ্ৱে আপজ্জতি, তস্মা কপ্পিযমংসেপি অপ্পটিৱেক্খণপচ্চযা দুক্কটমেৱ. কেচি ‘‘মংসভাৱং জানন্তোৱ আপজ্জতি. পূৱাদীসু অজানন্তস্স কা পচ্চৱেক্খণা’’তি ৱদন্তি. অজানন্তোপি আপজ্জতি সামঞ্ঞেন ৱুত্তত্তাতি কেচি.
হত্থিমংসাদিপটিক্খেপকথাৱণ্ণনা
২৮১. ইমেসং …পে… সব্বং ন ৱট্টতীতি ইদং দসন্নম্পি মনুস্সমংসাদীনং অকপ্পিযভাৱমত্তপৰিদীপনৱচনং, নাপত্তিৱিভাগদস্সনৱচনং. যং কিঞ্চি ঞত্ৱা ৱা অঞত্ৱা ৱা খাদন্তস্স আপত্তিযেৱাতি ইদম্পি অনিযমিতৱচনমেৱ ‘‘অযং নাম আপত্তী’’তি অৱুত্তত্তা. তদুভযম্পি হেট্ঠা মনুস্সাদীনং মংসাদীসু থুল্লচ্চযদুক্কটাপত্তিযো হোন্তীতি গহিতনযেহি অধিপ্পাযো জানিতুং সক্কাতি এৱং ৱুত্তং. তত্ৰাযং অধিপ্পাযো – যস্মা এতেসং মনুস্সাদীনং মংসাদীনি অকপ্পিযানি, তস্মা মনুস্সানং মংসাদীসু থুল্লচ্চযাপত্তি. সেসানং সব্বত্থ দুক্কটাপত্তীতি. পাঠেযেৱ হি লোহিতাদিং মংসগতিকং কত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, মনুস্সমংসং…পে… থুল্লচ্চযস্সা’’তি ৱুত্তং. তত্থেৱ হত্থাদীনং মংসাদীসুপি দুক্কটাপত্তি পঞ্ঞত্তা. তেন ৱুত্তং সীহড়ট্ঠকথাযং ‘‘মনুস্সমংসে ৱা কেসে ৱা নখে ৱা অট্ঠিম্হি ৱা লোহিতে ৱা থুল্লচ্চযমেৱা’’তি ৱুত্তং. ইমিনা এৱ –
‘‘অট্ঠিপি লোহিতং চম্মং, লোমমেসং ন কপ্পতী’’তি. –
খুদ্দসিক্খাগাথাপদস্স অত্থো চ অধিপ্পাযো চ সুৱিঞ্ঞেয্যোতি. পটিগ্গহণেতি এত্থ অনাদৰিযদুক্কটং ৱুত্তং. ‘‘উদকমনুস্সাদিমংসম্পি ন ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. নাগৰাজেন ৱুত্তাদীনৱে সতিপি উজ্ঝাযনাধিকাৰমেৱ গহেত্ৱা ‘‘পটিকূলতাযা’’তি ৱুত্তং.
যাগুমধুগোড়কাদিকথাৱণ্ণনা
২৮৩. যথাধম্মো কাৰেতব্বোতি ইদং সঙ্গীতিকাৰকৱচনং. ন হি ভগৱা তমেৱ সিক্খাপদং দ্ৱিক্খত্তুং পঞ্ঞপেসি, এৱং এৱৰূপেসূতি একে. পঠমপঞ্ঞত্তমেৱ সন্ধায ৱুত্তং, তথাপি ন চ তে ভিক্খূ সাপত্তিকা জাতা. কথং? পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদস্স অট্ঠুপ্পত্তিযা. ‘‘অপিচ মযং কালস্সেৱ পিণ্ডায চৰিত্ৱা ভুঞ্জিম্হা’’তি ৱুত্তং. মাতিকাৱিভঙ্গে (পাচি. ২২৭) চ ‘‘পৰম্পৰভোজনং নাম পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰেন ভোজনেন নিমন্তিতো, তং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞং পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰং ভোজনং ভুঞ্জতি, এতং পৰম্পৰভোজনং নামা’’তি ৱুত্তং, তস্মা অঞ্ঞং ভোজনং নাম নিমন্তনতো লদ্ধং যং কিঞ্চীতি সিদ্ধং. যস্মা ন ভোজ্জযাগুনিমন্তনতো লদ্ধভোজনং, তস্মা ‘‘এত্থ অনাপত্তী’’তি তে ভিক্খূ পৰিভুঞ্জিংসূতি. এত্থ ‘‘যথাধম্মো কাৰেতব্বো’’তি ৱুত্তত্তা পন অঞ্ঞনিমন্তনতো লদ্ধভোজনমেৱ ভুঞ্জন্তস্স আপত্তি, নেতৰন্তি অনুঞ্ঞাতং. ততো পট্ঠায তস্স অনাপত্তিৱাৰে ‘‘নিচ্চভত্তে সলাকভত্তে পক্খিকে উপোসথিকে পাটিপদিকে’’তি ৱুত্তং. পুব্বে ৱেসালিযা পঞ্ঞত্তকালে নত্থি, যদি অত্থি, অট্ঠুপ্পত্তিমাতিকাৱিভঙ্গৱিৰোধো, তস্মা ‘‘অপিচ মযং কালস্সেৱ পিণ্ডায চৰিত্ৱা ভুঞ্জিম্হা’’তি অট্ঠুপ্পত্তিযং ৱুত্তত্তা, পদভাজনেপি ‘‘অঞ্ঞং পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰং ভোজনং ভুঞ্জতী’’তি অৱিসেসেন ৱুত্তত্তা চ পঠমং ৱা পচ্ছা ৱা নিমন্তিতং ভোজনং ঠপেত্ৱা অনিমন্তিতমেৱ ভুঞ্জন্তস্স আপত্তি, নেতৰন্তি কিঞ্চাপি আপন্নং, ‘‘ন, ভিক্খৱে, অঞ্ঞত্ৰ নিমন্তিতেন অঞ্ঞস্স ভোজ্জযাগু পৰিভুঞ্জিতব্বা’’তি ৱুত্তত্তা পন পঠমনিমন্তিতভোজনতো অঞ্ঞং পচ্ছা লদ্ধং নিমন্তিতভোজনং, নিচ্চভত্তাদীনি চ ভুঞ্জন্তস্স আপত্তীতি আপজ্জমানং ৱিয জাতন্তি অনুপঞ্ঞত্তিপ্পসঙ্গনিৱাৰণং, অনিমন্তনভোজনে আপত্তিপ্পসঙ্গনিৱাৰণঞ্চ কৰোন্তো, পঠমপঞ্ঞত্তিসিক্খাপদমেৱ ইমিনা অত্থেন পৰিণামেন্তো চ ‘‘যথাধম্মো কাৰেতব্বো’’তি ভগৱা আহ, তস্মা ততো পট্ঠায পচ্ছা নিমন্তনভোজনং ভুঞ্জন্তস্সেৱ আপত্তি. তেসু ন নিচ্চভত্তাদীনীতি আপন্নং. তেনেৱাযস্মা উপালিত্থেৰো তস্স অনাপত্তিৱাৰে ‘‘নিচ্চভত্তে’’তিআদীনি পঞ্চ পদানি পক্খিপিত্ৱা সঙ্গাযি. অধিপ্পাযঞ্ঞূ হি তে মহানাগা, তস্মা পঠমমেৱ যং ভগৱতা ৱুত্তং ‘‘পঞ্চ ভোজনানি ঠপেত্ৱা সব্বত্থ অনাপত্তী’’তি ৱচনং, পচ্ছাপি তং অনুৰক্খন্তেন অভোজনং মধুগোড়কং অপৰামসিত্ৱা ভোজ্জযাগু এৱ ৱুত্তাতি এৱং আচৰিযো.
এত্থাহ – যথা পচ্ছালদ্ধলেসেন থেৰেন নিচ্চভত্তাদিপক্খেপো কতো, এৱং কথিনক্খন্ধকে পৰম্পৰভোজনং পক্খিপিত্ৱা ‘‘অত্থতকথিনানং ৱো, ভিক্খৱে, ছ কপ্পিস্সন্তী’’তি কিমত্থং ন ৱুচ্চন্তি? ৱুচ্চতে – যথাৱুত্তলেসনিদস্সনত্থং. অঞ্ঞথা ইদং সিক্খাপদং ৱেসালিযং, অন্ধকৱিন্দে চাতি উভযত্থ উপড্ঢুপড্ঢেন পঞ্ঞত্তং সিযা. নো চে, সাপত্তিকা ভিক্খূ সিযুং, ন চ তে সাপত্তিকা অপ্পটিক্খিত্তেপি তেসং কুক্কুচ্চদস্সনতো. ‘‘তেন হি, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খূনং দেহীতি. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা ন পটিগ্গণ্হন্তী’’তি হি ৱুত্তং. তেসঞ্হি ‘‘পৰিভুঞ্জথা’’তি ভগৱতো আণত্তিযা পৰিভুত্তানম্পি ‘‘ওদিস্সকং নু খো ইদং অম্হাক’’ন্তি ৱিমতিপ্পত্তানং ৱিমতিৱিনোদনত্থং ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, যাগুঞ্চ মধুগোড়কঞ্চা’’তি ৱুত্তং. এৱমিধাপেতে পঞ্ঞত্তং পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদং ওমদ্দিত্ৱা পৰম্পৰভোজনং কথং ভুঞ্জিস্সন্তীতি. এত্থাহু কেচি আচৰিযা পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদেনেৱ ‘‘অঞ্ঞস্স ভোজনং ন কপ্পতী’’তি জানন্তাপি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, যাগুঞ্চা’’তি ৱিসুং অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘পটগ্গিদানমহাৱিকটাদি ৱিয কপ্পতী’’তি সঞ্ঞায ভুঞ্জিংসু. তেন ৱুত্তং ‘‘অপিচ মযং কালস্সেৱ ভোজ্জযাগুযা ধাতা’’তিআদি, তং অযুত্তং তত্থ অট্ঠুপ্পত্তিমাতিকাৱিভঙ্গৱিৰোধেন অনাপত্তিৱাৰে নিচ্চভত্তাদীনং অসম্ভৱপ্পসঙ্গতো, ভিক্খূনং সাপত্তিকভাৱানতিক্কমনতো, মিচ্ছাগাহহেতুপ্পসঙ্গেন ভগৱতা অনুঞ্ঞাতপ্পসঙ্গতো চ. তে হি ভিক্খূ যস্মা ভগৱা কত্থচি ৱিনযৱসেন কপ্পিযম্পি ‘‘গাথাভিগীতং মে অভোজনেয্য’’ন্তি (সং. নি. ১.১৯৪; সু. নি. ৮১; মি. প. ৪.৫.৯) পটিক্খিপতি, তস্মা ভগৱতো অধিপ্পাযং পতি ‘‘কুক্কুচ্চাযন্তা ন পটিগ্গণ্হন্তী’’তি ৱুত্তং, সিক্খাপদং পতি ভগৱাপি অত্তনো অধিপ্পাযপ্পকাসনত্থমেৱ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, যাগুঞ্চা’’তি আহ. দুৰৱগ্গাহো হি ভগৱতো অধিপ্পাযো. তথা হি ভাৰদ্ৱাজস্স পাযাসং অভোজনেয্যন্তি অকতৱিঞ্ঞত্তিপ্পসঙ্গতো পটিক্খিপি. আনন্দত্থেৰেন ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা সজ্জিতং তেকটুলযাগুং পন ‘‘যদপি, আনন্দ, ৱিঞ্ঞত্তং, তদপি অকপ্পিয’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘যদপি, আনন্দ, অন্তোৱুত্থ’’ন্তিআদিমেৱাহ. তেন নো চে তং অন্তোৱুত্থং কপ্পতীতি অধিপ্পাযদস্সনেন পণীতভোজনসূপোদনৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদানি উপত্থম্ভেতি ভগৱতোপি কপ্পতি, পগেৱ অম্হাকন্তি.
২৮৪. গিলানস্সেৱ ভগৱতা গুড়ো অনুঞ্ঞাতোতি ‘‘যানি খো পন তানি গিলানানং ভিক্খূনং পটিসাযনীযানী’’তি (পাৰা. ৬২২) ৱচনৱসেন ৱুত্তং, তেনেৱ তে ইধ পটিগ্গহণে কুক্কুচ্চাযিংসু. ইধ পন ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিলানস্স গুড়োদক’’ন্তি ৱত্তব্বে গুড়াধিকাৰত্তা পুব্বে অনুঞ্ঞাতঞ্চ ৱত্ৱা অগিলানস্স গুড়োদকং অনুঞ্ঞাতং, তেন গিলানেন সতি পচ্চযে গুড়ো পৰিভুঞ্জিতব্বো, গুড়োদকং অসতি পচ্চযেপি ৱট্টতীতি ইমং ৱিসেসং দীপেতি. তত্থ ‘‘গুড়োদকং কালিকেসু সত্তাহকালিকং, ভগৱতা ওদিস্সানুঞ্ঞাতত্তা সত্তাহাতিক্কমেন দুক্কট’’ন্তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং, উদকসম্ভিন্নত্তা সত্তাহকালিকভাৱং জহতি. ‘‘যথা অম্বাদি উদকসম্ভিন্নং যামকালিকং জাতং, তথা সত্তাহকালিকং জহিত্ৱা তদনন্তৰে যাৱজীৱিকে ঠিত’’ন্তি ৱদন্তি, তং যুত্তং, তঞ্চ ভগৱতা ওদিস্সানুঞ্ঞাতত্তা পচ্চৱেক্খণাভাৱে দোসো নত্থি. ‘‘গুড়োদক’ন্তি ৱুত্তত্তা উদকগতিক’’ন্তি ৱদন্তি. যদি উদকমিস্সং উদকগতিকং হোতি, মধুপি সিযা তং তথা অনুঞ্ঞাতত্তা. মা হোতু, অপ্পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং সিযা উদকগতিকত্তা, তঞ্চ ন হোতি, ‘‘সব্বত্থাপি উপপৰিক্খিত্ৱা গহেতব্ব’’ন্তি অঞ্ঞতৰস্মিং গণ্ঠিপদে ৱুত্তং.
২৮৫. সুঞ্ঞাগাৰন্তি চতুত্থজ্ঝানং.
কপ্পিযভূমিঅনুজাননকথাৱণ্ণনা
২৯৫. ওৰৱসদ্দন্তি মহাসদ্দং. বহূহি সম্পৰিৱাৰেত্ৱাতি এত্থ একেনাপি ৱট্টতি. ‘‘বহূসু একস্সপি ৱচনেন সহ সিযাতি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. ‘‘আমসিত্ৱা’’তি ৱুত্তত্তা অনামসিতে ন ৱট্টতি. ‘‘দোসো নত্থী’’তি ৱচনেন সেসাপি অনুঞ্ঞাতা. ‘‘ভিত্তিঞ্চে উপসন্তে পচ্ছা তং পূৰেন্তি, তত্থ কাতুং ন ৱট্টতি, পকতিভূমিযংযেৱ কাতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. তং উপৰি অট্ঠকথাযং ‘‘ইট্ঠকাদীহি কতাচযস্সা’’তিআদিনা ৱিৰুজ্ঝতি ৱিয. মত্তিকাপিণ্ডং ৱাতি এত্থ ‘‘অসতিযা অনধিট্ঠিতায সৰিতট্ঠানতো পট্ঠায চে উপৰি অধিট্ঠিতা, হেট্ঠা ঠিতং ভণ্ডং অকপ্পিযং, উপৰিট্ঠিতমেৱ কপ্পিযং, অযমেত্থ ৱিসেসো’’তি ৱুত্তং. এত্থ কপ্পিযকুটি লদ্ধুং ৱট্টতীতি এৱংৱিধে পুন কাতব্বাতি অত্থো. কপ্পিযকুটিং কাতুং দেমাতি এত্থ কপ্পিযকুটিকিচ্চং কাতুন্তি অধিপ্পাযো. ভোজনসালা পন সেনাসনমেৱ, তস্মা তত্থ কাতব্বন্তি অপৰে. ‘‘অকতেপি ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং.
‘‘মুখসন্নিধি নাম ভোজনকালে সন্নিধী’’তি লিখিতং. মুখসন্নিধীতি তস্স নামং. ‘‘যদি সন্নিধি হোতি, পাচিত্তিযং ভৱেয্য, মুখসন্নিধি পন দুক্কটং, তস্মা সন্নিধি অনধিপ্পেতা’’তি ৱুত্তং. ‘‘তস্স সন্তকং কত্ৱা’’তি ৱুত্তত্তা অনপেক্খৱিস্সজ্জনং নাধিপ্পেতং. চীৱৰৱিকপ্পনে ৱিয কপ্পিযমত্তং ঞাতব্বন্তি কেচি.
কেণিযজটিলৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৩০০. ‘‘অত্তনা পটিগ্গহিতং পুৰেভত্তমেৱ পৰিচ্চজিত্ৱা সামণেৰাদীহি পানকং কত্ৱা দিন্নে পুৰেভত্তমেৱ ৱট্টতি, ন পচ্ছাভত্তং সৱত্থুকপটিগ্গহিতত্তা’’তি ৱদন্তি, তত্থ পুন পটিগ্গহণে নিদ্দোসত্তা, পুৰেভত্তমেৱ পটিগ্গহণস্স নিস্সট্ঠত্তা, অত্তনা চ অগ্গহিতত্তা দোসো ন দিস্সতি, উপপৰিক্খিত্ৱা গহেতব্বং. সালূকা নাম কন্দা, ‘‘ইতো কিঞ্চিতক’’ন্তি ৱোহৰন্তি. ‘‘ফাৰুসকন্তি গোড়ৱিসযে একো ৰুক্খো’’তি চ লিখিতং. ‘‘পক্কডাকৰস’’ন্তি ৱিসেসিতত্তা ‘‘অপক্কং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. কুৰুন্দিৱচনেনপি সিদ্ধমেৱ. তণ্ডুলধোৱনোদকম্পি ধঞ্ঞৰসো এৱ. ‘‘নিক্কসটো উচ্ছুৰসো সত্তাহকালিকো’’তি লিখিতং. সাৱিত্তীতি গাযত্তি. ছন্দসোতি ৱেদস্স. ‘‘ন, ভিক্খৱে, পব্বজিতেন অকপ্পিযে সমাদপেতব্ব’ন্তি ৱুত্তত্তা অনুপসম্পন্নস্সাপি ন কেৱলং দসসু এৱ সিক্খাপদেসু, অথ খো যং ভিক্খুস্স ন কপ্পতি, তস্মিম্পীতি অধিপ্পাযো’’তি ৱুত্তং.
৩০৫. দ্ৱে পটা দেসনামেনেৱাতি চীনপট্টসোমাৰপট্টানি. তীণীতি পত্তুণ্ণেন সহ তীণি. ইদ্ধিমযিকং এহিভিক্খূনং নিব্বত্তং. দেৱদত্তিযং অনুৰুদ্ধত্থেৰেন লদ্ধং. ‘‘যামাতিক্কমে সন্নিধিৱসেন সত্তাহাতিক্কমে ভেসজ্জসিক্খাপদৱসেনা’’তি লিখিতং.
ভেসজ্জক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.